دوشنبه ٢٩ مهر ١٣٩٨
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > روش تبلیغ 
ماهنامه مبلغان


روش‌شناسی تبلیغ اینترنتی (5)؛

مناظره دینی در فضای مجازی

مناظره در فضای مجازی از ظرافتها و پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است. به همین منظور، لازم است تا شخصی که دربارۀ مسائل دینی در این فضا به مناظره می‌پردازد، با استعانت و طلب یاری از خداوند متعال و امید به فضل الهی قدم در این وادی نهد و از توانایی‌های ویژه‌ای نیز برخوردار باشد.

روش‌شناسی تبلیغ اینترنتی (5)؛ مناظره دینی در فضای مجازی

مدیریت هنر و رسانه؛ تبلیغ اینترنتی و فضای مجازی

مقدمه

مناظره در فضای مجازی از ظرافتها و پیچیدگی‌های خاصی برخوردار است. به همین منظور، لازم است تا شخصی که دربارۀ مسائل دینی در این فضا به مناظره می‌پردازد، با استعانت و طلب یاری از خداوند متعال و امید به فضل الهی قدم در این وادی نهد و از توانایی‌های ویژه‌ای نیز برخوردار باشد. برخی از این توانایی‌ها به قابلیتهای شخصی فرد مناظره‌کننده مربوط است که دربارۀ آن ذیل دو عنوان به بحث می‌پردازیم:

1. ویژگی‌های اخلاقی

اخلاق نیکو یکی از ویژگی‌های مهم هر مبلغ دینی است که در بالا بردن ضریب اثرگذاری او در امر تبلیغ دین نقش به سزایی دارد. لازم است مبلغ و مناظره‌کننده دینی مدام ویژگی‌های روحی و اخلاقی خود را مورد ارزیابی و تقویت قرار دهد تا با برطرف کردن نقایص و تقویت محاسن، زمینۀ جذب حداکثری مخاطبان را فراهم آورد. این مسئله در مناظره‌های دینیِ فضای مجازی اهمیت فراوانی دارد و می‌تواند در بهبود فضای مناظره و جذب مخاطبان مؤثر واقع شود؛ اما برای رسیدن به آن، لازم است توانمندی‌هایی لحاظ گردد.

الف) توانایی برقراری ارتباط محترمانه

از ویژگی‌های مهم یک مناظره‌گر در فضای مجازی، توانایی برقراری ارتباط محترمانه با طرف مقابل است. برقراری ارتباط محترمانه با دیگران در مناظره سبب می‌شود تا آنان نسبت به ما و مناظره خوشبین شوند و همین نوع ارتباط را سرلوحۀ برخورد خود در طول مناظره قرار دهند. البته برقراری ارتباط محترمانه خود مرهون رعایت قواعدی در مناظره است. از جمله:

1. رعایت ادب

یک مبلغ دینی هنگام مناظره در فضای مجازی باید به یاد داشته باشد که مخاطبان مناظره، او را به عنوان نماینده و آیینۀ تمام نمای تفکری که از آن دفاع می‌کند، می‌شناسند و رفتار او هرچه باشد، به حساب مکتب و آیین او گذاشته می‏شود. بنابراین، لازم است مناظره‌گر در طول مناظره، خود را ملزم به رعایت ادب و اخلاق اسلامی نماید و از کلمات و عباراتی که حمل بر بی‌ادبی و خلاف اخلاق اسلامی است، پرهیز نماید[1] و در حالی که با قوت از باورهای خود دفاع می‌کند و افکار طرف مقابل را به چالش می‌کشد، از هر آنچه به لحاظ اخلاقی ناپسند است و باعث آزار طرف مقابل می‌شود، دوری کند.

2.  احترام به طرف مقابل

یکی از راه‌های موفقیت در مسائل مختلف، به ویژه مباحث علمی و خصوصاً مناظره و گفتگوهای دو جانبه، احترام به مخالفان و عقاید آنان است. ائمه(علیهم السلام) نیز بر اساس قرآن کریم دربارۀ به کار بردن منطق و خرد در مناظره‌ها، سفارش و به شدت از برخورد تند و خشن، بی‌احترامی و تحقیر دیگران حتی دشمنان، پرهیز می‌کردند و با مخالفان خود برخورد محترمانه‌ای داشتند. چنانچه «ابن ابی العوجاء»[2] که مناظره‌های متعددی با امام صادق(علیه السلام) داشت و بارها مغلوب حضرت شده بود، به این مسئله اعتراف داشت.[3]

3. رعایت تواضع و دوری از منیّت

یکی دیگر از نکات حساسی که لازم است در مناظره مورد توجه مناظره‌گر قرار گیرد، رعایت تواضع و دوری از منیّت و تکبر است. باید دانست عدم رعایت تواضع و بروز تکبر در مناظره، علاوه بر آنکه چهرۀ نامناسبی از فرد به نمایش می‌گذارد و باعث دلزدگی مخاطبان می‌شود، ممکن است اثر پیروزی او در مناظره را نیز کم‌رنگ کند.

معمولاً تکبر در ابتدای مناظره و یا در زمانی که فرد احساس می‌کند شرایط به سود او پیش می‌رود، نمود بیش‏تری پیدا می‌کند. مناظره‌گر برای پرهیز از گرفتار شدن در این مسئله باید گفتار خود در طول مناظره را مدیریت کند و از الفاظ و عباراتی که نشانگر تعریف و تمجید از خود است، اجتناب نماید.

4. خیرخواهی در مناظره

مناظره‌کننده دینی همواره باید در مناظره خیرخواه طرف مقابل باشد. این خیرخواهی را نباید کتمان کند؛ بلکه باید بکوشد تا خیرخواه بودن خود نسبت به طرف مقابل را بروز دهد تا هم او مبلغ را خیرخواه خود تشخیص دهد و هم افرادی که مناظره را دنبال می‌کنند، از آن مطلع شوند.

بروز خیرخواهی باعث ایجاد حس محبت و اعتماد در فضای مناظره می‌شود و توجه افراد را به سمت مطالب شخص خیرخواه جلب می‌کند. برای رسیدن به این مهم می‌توان از واژه‌هایی همچون: دوست عزیز، برادر عزیز، برادر بزرگوار، «من شما را همچون برادر خود دوست دارم، خیر شما در دنیا و آخرت آرزوی من است و... استفاده کرد.[4]

5. گوش دادن به سخنان طرف مقابل

گوش دادن به سخنان طرف مقابل به برقراری ارتباط محترمانه در هنگام مناظره کمک شایانی می‏کند و باعث انتقال حس احترام شما به طرف مقابل و ایجاد فضای محترمانه در مناظره می‌شود. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می‌فرمایند: «از لوازم جوانمردى اين است كه برادر به گفتار برادر خويش، وقتى با او سخن می‏گوید، کاملاً گوش فرا دهد.»[5]

رعایت این مهم، حتی در صورتی که یکی از دو طرف، پیش از تمام شدن سخن طرف مقابل، منظور از سخن وی را فهمیده باشد، ضروری است؛ زیرا اخلاق مناظره ایجاب می‌کند طرفین به یکدیگر مجال سخن گفتن دهند و تا مطلب طرف مقابل تمام نشده است، کلامش را قطع نکنند.[6]

6. آزاد اندیشی (دوری از لجاجت و تعصب)

آزادی اندیشه و نداشتن تعصب در بحث و مناظره، از ویژگی‌های یک مناظره‌گر موفق است. اساس کار تمام پیامبران و رهبران الهی در برخورد با مخالفان، بحث آزاد و مناظرۀ منطقی بوده، توسل به زور، آن هم برای خاموش کردن آتش فتنه را منحصر به مواردی می‏کردند که بحث منطقی مؤثر نمی‌افتاد، یا آنها مانع بحثهای منطقی می‌شدند.

امام کاظم(علیه السلام) به «هشام بن حکم» می‏فرمایند: «ای هشام! خداوند تبارک و تعالی اهل عقل و فهم را در کتابش بشارت داده و فرموده است: بندگانم را بشارت ده، آنانکه سخنان را می‌شنوند و از بهترین آنها پیروی می‌کنند. آنان کسانی هستند که خدا هدایتشان کرده و آنان صاحبان عقل و اندیشه‌اند.»[7] پس مناظره کنندۀ راستین، به دنبال درک حقیقت است. او به سخن دیگران گوش می‌سپارد و بر اساس عقل و منطق بهترینها را انتخاب می‌کند، [8] لذا باید از تعصب و لجاجت دوری کرد.

7. حق طلبی و پذیرش حقیقت

انسان بر اساس فطرت و ذات خود حق جو و حق طلب است و چون غرض اصلی از هر مناظره، یافتن حق و حقیقت است، مناظره‌گر نیز باید به دنبال حقیقت باشد و برای رسیدن به آن تلاش کند. بنابراین، مناظره‌گر هرگز قصد و گفتاری جز تبیین حق ندارد و اگر در طول مناظره حقیقت توسط طرف مقابل آشکار شود، از او می‌پذیرد و برای او شایسته نیست تا در مقابل آن مقاومت کند؛ چراکه غرض اصلی از مناظره، آشکار شدن حقیقت بوده، پس از آشکار شدن، دلیلی برای مخالفت وجود ندارد و انسان مؤمن هرجا که حقیقت را بیابد، قبول می‌کند.

8. تحمل نظرات طرف مقابل (صبر و حلم)

تحمل نظرات طرف مقابل در مناظره و توجه به آن، یکی از مسائلی است که می‌تواند در برقراری رابطه‌ای سازنده و پاسخگویی به شبهات مفید واقع شود. تحمل نظرات طرف مقابل که ممکن است کاملاً مخالف با عقاید و باورهای ما باشد، با توجه به آزادی نامحدود فضای مجازی که بسترساز سنگین‌ترین حملات به ساحت دین و مقدسات است، می‌تواند تا حد زیادی سخت و آزار دهنده باشد؛ اما شایسته است شخصی که برای تبلیغ دین در این فضا پیش قدم می‌شود، دارای چنان ظرفیتی باشد که بتواند سخت‌ترین حملات به مقدسات و ارزشهای دینی را تحمل کند، سپس با حفظ آرامش و متانت و با تأسی به سیرۀ اخلاقی معصومان(علیهم السلام) در تبیین مبانی دین، ابتدا به شبهات پاسخ دهد و سپس افکار طرف مقابل را نقد کند. توکل به خداوند و توسل به اهل‏بیت(علیهم السلام) و یادآوری اهداف عالی تبلیغ دین (هدایت مردم و نجات گمراهان) مناظره‌گر را در این مسیر - که سخت‌ترین قسمت مناظره است - یاری می‌دهد و تلخی این تحمل را به شیرینی رفع شبهات از ذهن مخاطبان و تصحیح باورهای آنان تبدیل می‌کند. 

9. توجه ویژه به هدف از مناظره (اخلاص)

فردی که در فضای مجازی برای ترویج دین و دفاع از مذهب اقدام به مناظره می‌کند، باید روی هدف خود تمرکز ویژه‌ای داشته باشد؛ زیرا تبلیغ دین و دفاع از آن ذاتاً امری الهی است که باید با اخلاص آمیخته شود.

برای نیل به این مقصود، ابتدا لازم است مناظره‌گر به این باور برسد که گفتگو، میدان نبرد برای پیروزی به هر قیمت نیست؛ بلکه می‌تواند مجالی برای کمک به طرف مقابل برای درک حقیقت باشد. از این‏رو، الزاماً نباید با این اندیشه که حتماً یک طرف پیروز و یک طرف دیگر شکست خوردۀ میدان باشد، به مناظره بپردازد؛ بلکه باید این هدف مد نظر باشد که هر یک از دو طرف، دیدگاه و نظرات خود را مطرح سازند تا افقی از حقیقت برای خود و دیگران آشکار گردد.[9]

همچنین، باید همواره خدا را ناظر بر اعمال و گفتار خود بداند و به شیوۀ انبیاء(علیهم السلام) و اولیای الهی از او استعانت جوید[10] و متعهد شود که در جریان مناظره، همواره رضایت خداوند را مد نظر داشته باشد.

ب) توانایی‌های علمی و فنی

شخصی که می‌خواهد در فضای مجازی دربارۀ مسائل دینی به مناظره بپردازد، باید علاوه بر اشراف علمی مناسب نسبت به موضوع مناظره، از فنون مناظره نیز آگاهی کامل داشته باشد تا با ورود و خروج صحیح به مباحث، بتواند به نتیجۀ مطلوب دست یابد.

یکی از دوستان امام صادق(علیه السلام) به نام طیار می‌گوید: «به امام(علیه السلام) عرض کردم: به من خبر رسیده که شما از مناظره کردن با مخالفان ناخشنود هستید؟ امام(علیه السلام) در پاسخ فرمودند: اما کسی که چون تو باشد، عیبی ندارد از کسانی که وقتی پرواز می‌کنند و اوج می‌گیرند، و به خوبی می‌توانند بنشینند و هنگامی که می‌نشینند، به خوبی می‌توانند پرواز کنند و اوج گیرند - کسی که چنین باشد - ما از مناظرۀ او ناخشنود نیستیم.»[11]

پیشوایان معصوم(علیهم السلام) همواره با برپایی جلسات مناظره در جهت ابلاغ دین و ارشاد انسانها می‌کوشیدند. در میان یاران و اصحاب ایشان نیز شاهد این گفتگوها هستیم؛ اما این مناظرات پیوسته به واسطۀ افرادی برگزار می‌شد که به قدر کافی از توانایی علمی و استدلال عقلی برخوردار بودند. اگر مناظره کننده از این توانایی‌ها برخوردار نباشد، در بحث ناتوان شده، باعث تضعیف روحیۀ خود و دیگر همفکرانش می‌شود. در چنین شرایطی، مخالفان جسورتر شده و در عقیدۀ باطل خود راسخ‌تر می‌شوند و در نهایت، ضعف منطق این مناظره کنندگان به پای اسلام و دین گذارده خواهد شد.[12]

مناظره‌گر دینی تنها در شرایطی می‌تواند به توانایی علمی خود برای مناظره پی‌ببرد که از لحاظ علمی به قابلیتهای خاصی در موضوع مناظره دست یافته باشد. برخی از این قابلیتها عبارتند از:

1. توانایی جمع آوری و سامان دادن به مطالب

مناظره‌گر موفق کسی است که با تتبع فراوان، اطلاعات کاربردیِ مربوط به موضوع مورد نظر را جمع آوری کند و از بین آنها آنچه را که در مناظره بهتر و کارسازتر است، انتخاب نماید.

2. توانایی استفاده از مطالب اصلی و مهم

مناظره‌گر در طول مناظره مطالب متعددی را ارائه می‌کند؛ اما تنها با انتخاب مطالب اصلی و کلیدی و کنار گذاشتن مطالب فرعی است که می‌تواند از میان انبوه مطالب گردآوری شده، مطالب پرمعناتر و اثرگذارتر را انتخاب کند و به کار برد.

3. استفاده از واژه‏های روشن و قابل فهم

در مناظره ـ یا هر نوع ارتباطی از این نوع ـ که تقابل آرا و نظرها را در بر داشته باشد، امکان سر در گم شدن شنوندگان وجود دارد. به همین دلیل، روشنی و قابل فهم بودن واژه‌ها و تقدم و تخر مطالب و نحوۀ سامان دهی مطالب و ورود و خروج به بحث، بسیار مهم است. هر کدام از طرفین مناظره، نه تنها باید رئوس مطالب خود را به وضوح به ذهن بسپارند و بر آن تسلط داشته باشند؛ بلکه باید طوری صحبت کنند و مطالب را با نظم و ترتیبی به زبان آورند که تقدم و تأخر آنها در ذهن شنوندگان جای گیرد.

4. توانایی درک رابطه‌های منطقی

بنا بر گفتۀ ارسطو، بنیانگذار علم منطق، یکی از نشانه‌های نبوغ، توانایی تشخیص همانندی میان امور ناهمانند است. انبوه عظیم اطلاعاتی که در مناظره ارائه می‌شود، موجب سردرگمی و آشفتگی شنوندگان می‌گردد. بنابراین، طرف مناظره‌ای که رابطه و نسبت میان مطالب را خوب تشخیص می‌دهد، با روشنگری‌هایش به شنوندگان مناظره کمک می‌کند و بدین ترتیب، بر شانس خود برای پیروزی می‌افزاید.[13]

5. توجه به فهم، علایق و باورهای طرف مقابل

یکی از نکات مهم که در مناظره و بحث و گفتگو با دیگران اهمیت به سزایی دارد، شناخت طرف مقابل و توجه به فهم و علایق و باورهای اوست. این نکته به اندازه‌ای مهم است که در قرآن و سیرۀ نبوی(صلی الله علیه و آله) مورد توجه و تأکید قرار گرفته است.

قرآن می‌فرماید: «ما هیچ پیامبری را جز به زبان قومش نفرستادیم تا ـ حقایق ـ را برای آنها آشکار سازد.»[14] پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) نیز به این نکته توجه داشت و بر اساس دانایی خود با مردم سخن نمی‌گفت؛ بلکه بر اساس سطح فهم مردم با آنان سخن می‌گفت. ایشان در این باره می‌فرمایند: «ما پیامبران مأمور شدیم تا با مردم بر اساس سطح فکر و عقل ایشان سخن بگوییم.»[15] لذا توجه به فهم مخاطبان در مناظرات اهمیتی مضاعف دارد[16] و در تعیین استراتژی فرد در مناظره و انتخاب عبارات و نحوۀ استدلالها تأثیر فراوانی می‏گذارد.

در مناظره‌هایی که در فضای مجازی رخ می‌دهد، تنها مختص به طرف مقابل در مناظره نیست و معنایی فراتر از آن را در بر می‌گیرد؛ زیرا این مناظره در فضای مجازی ثبت و ضبط می‌شود و افراد مختلف در  زمانهای متعدد به آن دسترسی دارند. به همین علت، دامنۀ مخاطبان آن بسیار وسیع است و شامل افراد مختلف با نگرشهای گوناگون می‌شود. شناخت فهم و علایق مخاطب نسبت به مناظره در فضای حقیقی از اهمیت بیش‏تری برخوردار است و مهارت زیادتری را می‌طلبد.

6. رفتار حرفه‌ای

انجام صحیح هر کاری پیرو شرایطی است که اگر مورد توجه افراد قرار گیرد، باعث رشد کیفی و ثمربخشی آن کار می‌شود. بخشی از این شرایط مربوط به رفتار افراد در هنگام انجام کار است که از آن به رفتار حرفه‌ای تعبیر می‌شود.

رفتار حرفه‌ای در هر کاری متناسب با همان کار است و به همین علت، مناظره در فضای مجازی نیز دارای اصولی است که رعایت آن به شکل‌گیری رفتار حرفه‌ای از سوی مناظره‌گر می‌انجامد و اثرات مطلوب مناظره را به ارمغان می‌آورد. برخی از این رفتارها عبارتند از:

الف) توجه به مطالب طرف مقابل

توجه به مطالبی که توسط طرف مقابل در مناظره مطرح می‌شود، علاوه بر ایجاد حس احترام در فضای مناظره، نشانگر جدیت مناظره‌کننده برای انجام مناظره و رسیدن به نتیجۀ معقول و منطقی است. از سوی دیگر، توجه نکردن به سخنان طرف مقابل باعث می‌شود تا هیچ یک از دو طرف نتوانند منظور از سخن خود را بیان داشته و فکرها مشوش و بحث از محور صحیح خود خارج شود.[17]

نکتۀ دیگری که باید از آن پرهیز نمود، تعجیل در انتقاد و پاسخ‌گویی در حین مناظره است. لازم است مناظره‌گر به جای کوشش در تدارک پاسخ و ایراد انتقاد، در فهم کلام متکلم بکوشد. هنگامی که تمام حواس و توان شنونده بر عیب‌یابی کلام متکلم و پاسخ دادن به او متمرکز شود، از درک حقیقت سخن او غافل می‌ماند و شاخه‌های انحرافی به گفتگو تحمیل می‌شود[18] که این مسئله سرآغاز فاصله گرفتن از اهداف مناظره و بی ثمر شدن آن است.

ب) مهارت در ارائۀ مطالب

مطالب و مباحث ارائه شده در مناظره، علاوه بر اینکه باید از غنای علمی برخوردار باشد، باید دارای ویژگی‌های دیگری نیز باشد تا طرف مقابل و مخاطبان را تحت تأثیر قرار دهد. به همین منظور، مناظره‌گر باید از به کار بردن ادبیات خشک و خشن خودداری نموده، از الفاظی که باعث ایجاد ـ یا امکان ایجاد ـ رنجش و دلخوری دیگران می‏شود، پرهیز کند؛ زیرا اگر طرف مقابل و مخاطبان مناظره احساس کنند که مورد اهانت قرار گرفته‌اند، مناظره اثرگذاری خود را از دست می‌دهد.

به طور مثال، اگر با یکی از برادران اهل سنت دربارۀ مسئله‌ای مناظره می‌شود، نباید او و هم مذهبانش را با الفاظی مانند: بکریه، عمریه و پیروان سقیفه خطاب کرد. در مقابل، بهره‌گیری از ادبیات دوستانه و لحن محبت آمیز مانند: برادران اهل سنت، مسلمانان و... فضا را برای کسب نتیجۀ مطلوب آماده می‌کند.

ج) اقناع اندیشه

مسئلۀ دیگری که در تأثیرگذاری مناظره حایز اهمیت است، توانایی اقناع طرف مقابل و مخاطبان مناظره است. برای رسیدن به این مهم، مخاطب شناسی صحیح نقش به سزایی دارد؛ یعنی مناظره‌کننده پس از مخاطب شناسی دقیق، با توجه به باورها و علایق طرف مقابل و مخاطبان، مطالب را به گونه‌ای ساماندهی و ارائه کند که آنان قانع شوند و راهی جز پذیرش آن نداشته باشند.

توجه به این نکته نیز ضروری است که ممکن است طرف مقابل در مناظره هرگز قانع نشود و یا از اظهار آن خودداری کند، به همین دلیل، اگر مناظره‌گر زمینه را برای اقناع مخاطبان فراهم کرده باشد، به دستاورد بزرگی رسیده است.

د) صلابت و قاطعیت در مناظره

صلابت و قاطعیت، دو عنصر مهم و تعیین کننده در مناظره است که می‌تواند در به نتیجه رسیدن یک مناظره نقش مهمی ایفا کند. صلابت و قاطعیت مناظره‌گر در طول مناظره، تصویری مقتدر، مسلط، مصمم و امیدوار در رسیدن به نتیجه، از مناظره‌گر در ذهن مخاطبان و حتی طرف مقابل ایجاد می‌کند و او را در موقعیت برتر قرار می‌دهد.

مناظره‌گر باید توجه داشته باشد که صلابت و قاطعیت او در طول مناظره، منافاتی با رعایت تواضع و همچنین پذیرش مبانی و مباحث صحیح طرف مقابل ندارد و حتی رعایت تواضع و حق پذیری میزان صلابت و قاطعیت او را نزد دیگران افزایش می‌دهد.

ﻫ) پرهیز از خطاهای راهبردی

برای انجام یک مناظرۀ صحیح، باید از ارتکاب اموری چون: ادعای حق مطلق بودن، نیرنگ در مناظره، تحدی و همچنین درخواست اعتراف به خطا از طرف مقابل، پرهیز شود؛ زیرا ارتکاب این امور از مهم‌ترین آسیبهایی است که مناظره را تهدید می‌کند و ما از آن به «خطاهای راهبردی» تعبیر می‌کنیم.

ادعای حق مطلق بودن و عدم پذیرش هیچ یک از مطالب طرف مقابل ـ حتی مطالب صحیح ـ باعث می‌شود تا طرف مقابل به این نتیجه برسد که مناظره‌گر از ابتدا نتیجه را مشخص کرده و در صدد اثبات مدعای خود به هر شکل ممکن است، لذا او نیز ناخودآگاه در موضع نفی مباحث مناظره‌گر قرار می‌گیرد و با تمام وجود از باورهای خود دفاع می‌کند و از پذیرش هرگونه استدلال منطقی سر باز می‌زند.

همچنین، استفاده از نیرنگ، علاوه بر اینکه از نظر اخلاقی امری ناپسند بوده و باعث اختلال در روند یک مناظرۀ مفید می‌شود، در صورت آشکار شدن آن، نه تنها آبروی فرد را به خطر می‏اندازد؛ بلکه به حیثیت ایدئولوژی و عقایدی که او از آن دفاع می‌کند، لطمه وارد می‌نماید؛ زیرا دیگران رفتار مناظره‌گر را به حساب عقاید و باورهای او می‌گذارند.

نکتۀ دیگری که باید از آن پرهیز داشت، تحدی در مناظره است. تحدی ممکن است در اثر اعتماد به نفس بالا، تعصب و یا حتی دلسوزی باشد؛ ولی باعث تبدیل فضای آرام یک مناظره به میدان تاخت و تاز و زورآزمایی میان طرفین می‌شود[19] و آنها را از انجام یک مناظرۀ معقول باز می‌دارد.

نتیجه

پیشرفت سریع اینترنت، بسترساز انتشار عقاید درست و نادرست شده است و همین امر، ضرورت حضور با برنامه و هدفمند مبلغان دینی را روشن می‌سازد که این حضور گاهی مستلزم مناظرۀ مبلغان دینی با افراد مختلف است و از آنجا که فضای مجازی با فضای حقیقی تفاوتهای فراوانی دارد، لازم است تا مبلغان با دقت در مسائل مختلفی وارد این مناظره‌ها شوند که در این پژوهش به آن پرداخته شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‏دهد که برای موفقیت در یک مناظرۀ دینی در فضای مجازی، باید در دو محور «روش شناسی مناظره» و «اصول رفتاری و ویژگی‌های مناظره‌گر» دقت نمود.

محور «روش شناسی مناظره» خود شامل سه بحث مهم دربارۀ شرایط و توافقهای پیش از مناظره، طرح مباحث در طول مناظره و ارائۀ مطالب به صورت مستند است که به صورت کاربردی به آنها پرداختیم. در محور «اصول رفتاری و ویژگی‌های مناظره‌گر» نیز دربارۀ ویژگی‌های روحی و اخلاقی مناظره‌گر که شامل توانایی برقراری ارتباط محترمانه، آزاد اندیشی و داشتن هدف مقدس می‏شود و هم به توانایی‌های علمی، مخاطب شناسی و رفتار حرفه‌ای مناظره‌گر نیز پرداخته شد.

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. این مسئله بسته به نوع نرم افزار و امکاناتی که از آن برای مناظره استفاده می‌کنند، مانند: ارسال متن یا فایل صوتی یا تصویری، متفاوت است؛ ولی به هر حال لازم است تا جانب ادب رعایت شود.

[2]. یکی از زنادقه و منکران وجود خداوند متعال.

[3]. بحار الانوار، محمدباقر مجلسى، دار إحياء التراث العربي، بیروت، چاپ دوم، 1403ق، ج 3، صص 58 - 57؛ روش‌شناسی مناظره‌های امام جواد(علیه السلام)، حمیدرضا مطهری، فصلنامه علمی ـ پژوهشی تاریخ اسلام، سال هفدهم، شماره اول، بهار 1395ش، صص 82 - 81.

[4]. آداب مناظره با وهابیت، سید مجتبی عصیری، انتشارات دلیل ما، قم، چاپ اول، 1390ش، ص 88.

[5]. نهج الفصاحة [مجموعه كلمات قصار حضرت رسول(صلی الله علیه و آله)]، ابوالقاسم پاينده، دنياى دانش، تهران، چاپ چهارم، 1382ش، ص 777.

[6]. آداب مناظره با وهابیت، ص90.

[7]. الکافی، محمد بن يعقوب كلينى، تصحیح: على اكبر غفاری و محمد آخوندى، دار الكتب الإسلاميه، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج 1، ص 13.

[8]. فن مناظره (آداب جدل در منطق آیات و روایات)، حمیده غرویان، زیر نظر محسن غرویان، مؤسسه انتشارات دارالعلم، قم، چاپ اول، 1387ش، ص 197.

[9]. آداب مناظره با وهابیت، ص 88.

[10]. طه/ 28 - 25.

[11]. بحار الانوار، ج 2، ص 136.

[12]. فن مناظره، ص 191.

[13]. برای مطالعه بیش‏تر بنگرید به: راهنمای مناظره، جان ام، مورفی اریکسون، زوچِتر جیمز جی و ریموند باد، ترجمه: سید مهدی ثریا، جوانه رشد، تهران، چاپ اول، 1392ش، صص 21 - 20.

[14]. ابرهیم/ 4.

[15]. الکافی، ج 1، ص 23.

[16]. روش‌شناسی مناظره‌های امام جواد(علیه السلام)، صص 81 - 80.

[17]. آداب مناظره با وهابیت، ص90.

[18]. روش مناظره علمی در سیره آموزشی امامان معصوم(علیهم السلام)، (مطالعه موردی مناظرات علمی امام رضا(علیه السلام))، سید حسن هاشمی اردکانی و سید ابراهیم میرشاه جعفری، دو فصلنامه علمی ـ تخصصی تربیت اسلامی، سال سوم، شماره هفتم، پاییز و زمستان 1378ش، ص 13.

[19]. برای اطلاعات بیش‏تر بنگرید به: آداب مناظره با وهابیت، صص 100 - 95.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 232.





تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ٧ مهر ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤٠٩٢٤٠ / تعداد بازدید : 49/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج