جمعه ١٤ آذر ١٣٩٩
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


سیره امام رضا(علیه السلام) در تربیت فرزند -2

تربیت فرزندان از دیدگاه امام رضا(علیه السلام)

از جمله موارد مورد توجه سیره تربیتی امام رضا(علیه السلام) محبت به فرزندان است. بنای زندگی بر محبت زوجین شکل می گیرد؛والدینی که به یکدیگر احترام می گذارند، این روش را به فرزند خود نیز انتقال می دهند.

تربیت فرزندان از دیدگاه امام رضا(علیه السلام)

سیره امام رضا(علیه السلام) در تربیت فرزند، همانند اجداد بزرگوارشان می باشد که اجمالاً به بررسی نمونه هایی از آن می پردازیم:

1. نام گذاری

«اسم» در شخصیت و روحیه فرزند تأثیر می گذارد و از نظر روانشناسی کودک، از سن 3 سالگی به بعد حس خودشناسی در او شکل می گیرد و چه بسا نامهای بد یا نامناسب در او احساس حقارت به وجود آورد. دین اسلام که به تمام جنبه های زندگی توجه دارد، انتخاب نام نیک برای فرزندان را مهم دانسته است.

امام رضا(علیه السلام) می فرمایند: «لا یَدخُلُ الفَقرُ بَیتَاً فِیهِ اِسمُ مُحَمَّدٍ اَو اَحمَدَ، اَوعَلیٍّ اَو الحَسَنِ اَو الحُسَینِ اَو جَعفَرَ اَو طالِبٍ اَو عَبدِاللهِ اَو فاطِمَةَ مَنِ النِساء؛[1]در خانه ای که نام محمد یا احمد، علی، حسن، حسین، جعفر، طالب، عبدالله (در پسران) و فاطمه و زهرا در دختران باشد؛ فقر در آن خانه وارد نمی شود.»

حتی نام نیک گذاردن یکی از حقوق فرزند بر پدر و مادر دانسته شده است. شخصی از رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) پرسید: حق فرزندم بر من چیست؟ حضرت فرمودند: اولین حق او بر تو این است که نامی نیکو برایش انتخاب کنی.[2]انتخاب نام نیک از اهمیت به سزایی برخوردار است؛ زیرا با روحیه طفل مرتبط است، تا جایی که در سیره رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) آمده که هرگاه حضرت نام ناشایست فرزندی را می شنید، اسم او را عوض می کرد.[3]

2. عقیقه کردن

از جمله دستوراتی که برای سلامتی فرزند وارد شده «عقیقه» یا قربانی کردن برای فرزند است.

امام رضا(علیه السلام) در نامه ای به مأمون می نویسند: «وَ الْعَقِیقَةُ عَنِ الْمَوْلُودِ الذَّکَرِ وَ الْأُنْثَى وَاجِبَةٌ وَ کَذَلِکَ تَسْمِیتُهُ وَ حَلْقُ رَأْسِهِ یوْمَ السَّابِعِ وَ یتَصَدَّقُ بِوَزْنِ شَعْرِهِ ذَهَباً أَوْ فِضَّةً؛[4]  عقیقه برای مولود پسرو دختر لازم است. همچنین نامگذاری فرزند واجب است و تراشیدن سرشدر روز هفتم ولادت.و به وزن موی او صدقه داده شود، طلا یا نقره .»

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «كُلُّ غُلَامٍ رَهِينَةٌ بِعَقِيقَتِه ؛[5] هر کودکی با عقیقه بیمه می شود.

یا رب عقیقه را به جلالت قبــــول کن
ما را محب عترت آل رسول کن
مقصود از عقیقه نوزاد از خدا
نذری است بر سلامت دین نوزاد، خدا
بهر عقیقه سعی امامان و اهل دین
تنها نبوده دعوت اطعام مومنین
امری است مستحب مؤکد، نه فرض و عین
این بیمه سلامت طفل است و والدین

حضرت امام باقر(علیه السلام) صاحب دو فرزند پسر شد. حضرت به زید بن علی دستور فرمودند برای عقیقه دو شتر بخرد،آن دوره روزگار گرانی بود. زید بن علی شتری خرید اما توان خرید شتر دوم را نیافت. به آن حضرت عرض کرد، خریدن شتر دوم برای من دشوار است، آیا می توانم قیمت آن را صدقه بدهم؟ امام فرمودند: نه تلاش کن تا پیدا کنی؛ زیرا خداوند ریختن خون قربانی و اطعام طعام را دوست می دارد.[6]

 3. تغذیه نوزاد

وظیفه هر مادری است که فرزندش را با شیر خودش تغذیه کند. معمولاً کودکانی که با شیر مادر رشد کرده اند، باهوش تر و از نظر نشاط فعال ترند.[7]به همین علت، خداوند به لزوم تغذیه نوزاد با شیر مادر سفارش فرموده است.[8]

امام رضا(علیه السلام) از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نقل می فرماید:«لَيْسَ  لِلصَّبِيِ  لَبَنٌ  خَيْرٌ مِنْ لَبَنِ أُمِّهِ؛[9] هيچ شيرى از شير مادر براى نوزاد بهتر نیست.»

مرد در خانواده مسئولیت تهیه نفقه و تأمین اقتصاد و معاش عیالات خود را بر عهده دارد. به همین دلیل تهیه رزق حلال در دین اسلام سفارش شده است. خداوند می فرماید: ]يا أَيُّهَا الرُّسُلُ كُلُوا مِنَ الطَّيِّباتِ وَ اعْمَلُوا صالِحاً إِنِّي بِما تَعْمَلُونَ عَلِيم[[10]؛ «اى پيامبران! از نعمتهاى پاكيزه استفاده كنيد و به شايستگى عمل نمایيد كه از رفتارتان آگاهم.»؛ یعنی حلال بودن تغذیه و عفت در شکم با تقوا مقارن یکدیگرند و توفیق عمل صالح در گرو تغذیه حلال و طیب است.[11]

باید مادران شیرده به تقوا و خوردن لقمه حلال توجه کنند. ارتباط با خداوند و انجام امور معنوی در روحیه فرزند تأثیر می گذارد. آیا مادری که به واسطه بی تقوایی دچار غیبت می شود، با مادری که هنگام شیر دادن وضو می گیرد و بر مصائب امام حسین(علیه السلام) اشک می ریزد، یکی هستند؟ قطعاً شیر در روح فرزند اثر می گذارد.

مادر شیخ انصاری(ره) می گفت:من توقع بیش تری از این فرزندم دارم؛ چراکه من در طول دو سالی که او را شیر دادم؛ هیچ وقت بدون وضو نبودم. نصف شب وقتی او گریه می کرد، ابتدا وضو می گرفتم، سپس به او شیر می دادم.[12]

4. محبت به فرزند

از جمله موارد مورد توجه سیره تربیتی امام رضا(علیه السلام) محبت به فرزندان است. بنای زندگی بر محبت زوجین شکل می گیرد؛والدینی که به یکدیگر احترام می گذارند، این روش را به فرزند خود نیز انتقال می دهند. محبت به فرزند در هر شرایطی نباید ترک شود؛ اگر فرزند رفتار ناشایستی نشان داد، در این صورت باید با احترام و نهایتاً تنبیهی مناسب او را متوجه اشتباهش کرد. رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمایند:«أَكْرِمُواأَوْلَادَكُمْ  وَ أَحْسِنُوا أَدَبَهُمْ يُغْفَرْ لَكُمْ؛[13]فرزندان خود را تکریم کنید و به نیکویی آنها را تأدیب نمایید تا بخشیده شوید!»

یکی از یاران امام رضا(علیه السلام) از نافرمانی فرزند خود شکایت و کسب تکلیف کرد. حضرت فرمودند: او را نزن و با وسایل دیگر او را راهنمایی کن.[14]

«حسين بن احمد بيهقىّ» از «محمّد بن ابي عبّاد» كاتب حضرت رضا(علیه السلام) نقل می کند که امام رضا(علیه السلام) هيچ گاه نام فرزندشان محمّد را نمى بردند، مگر به كنيه، مثلاً مي فرمودند: «ابوجعفر به من نامه اى فرستاد» يا «من به ابوجعفر چنين نوشتم»، در حالى كه او در مدينه و هنوز كودك بود؛ ولى امام با كمال احترام از او در نامه ها نام مي بردند و وى نيز با نهايت بلاغت و شيوایى پاسخ مي دادند. او می گوید: يك بار شنيدم امام  فرمودند: وصىّ و جانشينم در ميان خاندانم پس از من ابوجعفر است.[15]

5. تشویق فرزند به کار نیک

از جمله کارهایی که باعث روی آوردن اطفال به امور معنوی می شود، تشویق کودکان به انجام کارهای نیک است. در سیره معصومین(علیهم السلام) آمده که کودکان خود را در اعمال نیک همراهی می کردند. امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: در طواف کعبه کودکان خود را همراه ببرید و در سنگ زدن بر شیطان از آنها نیابت کنید.[16]

ابن وليد به سند خود از «احمد بن محمّد بزنطىّ» روايت كرده اند كه گفت: در نامه اى از امام رضا(علیه السلام) به فرزندش ابوجعفر(علیه السلام) ديدم که مرقوم فرمودند: اى فرزندم! شنيده ام هنگامى كه سوار مي شوى و قصد بيرون رفتن دارى، غلامان از روى بخل تو را از دَر کوچک بيرون مى برند كه مبادا كسى از تو خيرى ببيند. به حقى كه من بر تو دارم، از تو مي خواهم كه رفت و آمدت جز از در بزرگ نباشد و هرگاه قصد سوار شدن و بيرون رفتن دارى، با تو كيسه هاى درهم و دينار باشد كه كسى چيزى از تو نخواهد، مگر اينكه به او عطا كنى و اگر از خودي ها كسى از تو درخواست كمكى كرد، مبادا از پنجاه دينار به او كم تر ببخشى، و افزون بر پنجاه را خود دانى، و نيز اگر از عمه زادگان زنى از تو مالى طلبيد، مبادا از بيست و پنج دينار به او كم تر ببخشى و افزون بر آن را خود دانى، و من مي خواهم كه خداوند به تو برترى دهد، پس انفاق كن و از خدا نترس كه بر تو تنگ گيرد يا تهیدست شوى.[17]

تربیت فرزند با اعمال نیک به صورت آرام و آموزش تدریجی امور معنوی به او، باعث شکل گیری شخصیت فرزند و توجه وی به انجام اعمال صالح می شود.

6. انتخاب همسر شایسته

از دیگر حقوق فرزند بر والدین، انتخاب همسری صالح برای اوست. روایات فراوانی در مورد انتخاب همسر وارد شده است. امام رضا(علیه السلام) می فرمایند: «مَا أَفَادَ عَبْدٌ فَائِدَةً خَيْراً مِنْ زَوْجَةٍ صَالِحَةٍ إِذَا رَآهَا سَرَّتْهُ وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا حَفِظَتْهُ فِي نَفْسِهَا وَ مَالِه؛ بنده مؤمن سودى به چنگ نمى آورد كه از همسرشايسته  بهتر باشد؛ همسرى كه چون شوهرش به خانه درآيد، مايه مسرّت او باشد و چون از حضور او غايب شود، ناموس و مال شوهر را نگهبان باشد.[18]

از برکات همسر شایسته این است که در تربیت صحیح کودک می کوشد و فرزند خود را در مسیر صحیح هدایت می کند. در مقابل، اگر مادر نسبت به کارهای کودک بی توجه باشد و فرزند را در کارها راهنمایی نکند و او را متوجه اشتباهش ننماید، در ترتیب فرزند و رشد معنوی او خیانت کرده است.

مادر می تواند فرزند خود را در انتخاب دوست، نحوه رفتار با مردم و... در مسیر درستی تربیت کند تا با ورود به جامعه از آسیبهای روحی و اخلاقی در امان بماند.

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. وسائل الشیعه، ج 15، ص 129.

[2]. همان.

[3]. همان، ص 60.

[4]. بحار الأنوار، مجلسی، دار الاحیاء التراث العربی، بیروت،1403 ق، ج‏10، ص356.

[5]. مرآة العقول في شرح أخبار آل الرسول(صلی الله علیه و آله)، ج‏21، ص 45.

[6]. الكافي،ج‏6، ص 25.

[7]. تربیت فرزند از نظر اسلام، ص 79.

[8]. «مادران دو سال تمام فرزندان خود را شير دهند؛ [اين حكم‏] براى كسى است كه بخواهد [وظيفه‏] شير دادن را به طور كامل انجام دهد.» بقره / 233.

[9]. عيون أخبار الرضا(علیه السلام)، ج 2، ص 34.

[10]. مومنون / 51.

[11]. تفسیر نور، محسن قرائتی، مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن، تهران، 1383ش، ج 6، ص 105.

[12]. تربیت فرزند از نظر اسلام، ص 79.

[13]. مكارم الأخلاق، ص 222.

[14]. پرورش کودک از نظر اسلام، ص 176.

[15]. ترجمه عيون أخبار الرضا(علیه السلام)، ج 2، ص 586.

[16]. گزيده كافى (محمد بن یعقوب کلینی)، بی نا، تهران، چاپ اول، 1363ش، ج 4، ص 33.

[17]. ترجمه عيون أخبار الرضا(علیه السلام)، ج 1، ص 658.

[18]. الكافي، ج‏5، ص 327.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 244.





تاریخ ارسال مطلب : پنج شنبه ٢٤ مهر ١٣٩٩ / شماره خبر : ٤١٥٢٦٩ / تعداد بازدید : 127/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج