پنج شنبه ٠٨ خرداد ١٣٩٩
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


فیش منبر کوتاه؛ فیوضات فاطمی (علیها السلام) (1) -1

فرزندپروری

حضرت زهرا (علیها السلام) مادر نمونه ای است که با رفتار و گفتار خویش فرزندانی تربیت نمود که به گواه دوست و دشمن، سرآمد مردم زمان خود بودند. بنابراین، می توان از شیوه فرزندپروری حضرت الگو گرفت و شیوه هایی مانند: رعایت عدالت و عدم تبعیض، ملاطفت با کودکان، پرورش حس خداجویی در فرزندان و... را که حضرت در تربیت فرزندان مورد توجه قرار داده اندرا، در زندگی با فرزندان خویش اجرایی نمود.

فیش منبر کوتاه؛ فیوضات فاطمی)علیها السلام) (1) (فرزندپروری، فضه پناهی و فتنه ستیزی)

مؤسسه سفیران انقلاب

مقدمه

در روایات اهل بیت)علیهم السلام) بشارتهای متعددی برای دوران ظهور امام عصر)علیه السلام) بیان شده است. یکی از بشارتها و زیبایی های آن دوران، «فاطمه شناسی» است؛ به این معنی که حضرت فاطمه)علیها السلام) فقط قبرشان مخفی نمانده است؛ بلکه قدرشان نیز تاکنون شناخته نشده و از زیبایی دوران ظهور این است که هم قبر و هم قدر آن حضرت نمایان می گردد. آرى، حضرت فاطمه)علیها السلام) «مجهولة القدر» است؛ همان گونه كه «مخفيّة القبر» می باشد.[1]

البته در مخفی بودن قبر حضرت، اسرار و اهدافی نهفته است که خود ایشان بدان وصیت فرمودند؛ اما رویکرد اهل بیت)علیهم السلام) درباره قدر و منزلت آن بانوی بزرگوار، تلاش برای شناخت ایشان و الگو گرفتن و الگودهی از سیره و سبک زندگی آن حضرت است.

نگاهی به صفحات زندگی حضرت فاطمه)علیها السلام) نشان می دهد که دفتر زندگی آن حضرت الگویی کامل در مکتب انسان ساز اسلام است. آنچه با عنوان «فیوضات فاطمی» پیش رو است، در موضوعات: فرزندپروری، فضه پناهی، فتنه ستیزی، فدک خواهی، فلاح گستری و شفاعت خواهی، عفاف مداری و... می باشد که به برخی از شگفتی های زندگی پربار حضرت فاطمه)علیها السلام) اشاره دارد. در این شماره به سه موضوع اول اشاره خواهد شد.

فیش اول:
فرزندپروری

حضرت زهرا)علیها السلام) مادر نمونه ای است که با رفتار و گفتار خویش فرزندانی تربیت نمود که به گواه دوست و دشمن، سرآمد مردم زمان خود بودند. بنابراین، می توان از شیوه فرزندپروری حضرت الگو گرفت و شیوه هایی مانند: رعایت عدالت و عدم تبعیض، ملاطفت با کودکان، پرورش حس خداجویی در فرزندان و... را که حضرت در تربیت فرزندان مورد توجه قرار داده اندرا، در زندگی با فرزندان خویش اجرایی نمود.

در زیر به چند نکته در باب فرزند پروری در سیره حضرت زهرا)علیها السلام) اشاره می کنیم:

1. اظهار محبت به فرزندان

محبت، داروی شفابخش بسیاری از دردها و بهترین راه حل مشکلات و ناسازگاری های تربیتی است. محبت به جا، در هر مکان و زمانی و در هر مقطع و سنی، وسیله ای کارآمد و مؤثر است. انسانها، در هر سن و موقعیتی، به عاطفه و محبت نیازمندند؛ اما کودکان، نوجوانان و جوانان بیش از دیگران، تشنه محبت اند. چه بسیارند والدینی که در برابر فرزندان خود محبت فراوان دارند؛ اما آن را ابراز نمی کنند، در حالی که محبت وقتی سازنده و تأثیرگذار خواهد بود که فرد مورد محبت از آن آگاه شود.

محبت می تواند رفتار نابه جا و ناقصفرزندان را اصلاح کند و ناسازگاری وپرخاشگری آنان را از میان ببرد. پیامبر اکرم)صلی الله علیه و آله) می فرمایند:«إِنَّمَافَاطِمَةُ بَضْعَةٌمِنِّي؛[2]به راستی، فاطمه پاره تن من است.» اين كلمات وعبارات، سرشار از محبت و عشقي است كهپيامبر)صلی الله علیه و آله) نسبت به فرزند خود به كار می بردند.

حضرت فاطمه)علیها السلام) نیز در محبت و نثار عشق به فرزندان بهترین الگوی زنان عالم است. ایشان که خود از سرچشمه رحمت نبوی و محبت پدری سیراب شده و همواره از طرف رسول خدا)صلی الله علیه و آله) با جملاتی چون: «بَضعَةٌ مِنِّی»[3] و «فِدَاهَا أَبُوهَا»[4] خطاب می شد و با ابراز محبتها از سوی پدر آشنا بود، خود در ایفای نقش مادری و عشق و محبت به فرزندان، نمونه بود.

«عبیدالله بن عتبه» می گوید: «كُنْتُ عِنْدَ الْحُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ)علیهما السلام) إِذْ دَخَلَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ الْأَصْغَرُ فَدَعَاهُ الْحُسَيْنُ)علیه السلام) وَ ضَمَّهُ  إِلَيْهِ  ضَمّاً وَ قَبَّلَ مَا بَيْنَ عَيْنَيْهِ ثُمَّ قَالَ: بِأَبِي أَنْتَ! مَا أَطْيَبَ رِيحَكَ وَ أَحْسَنَ خَلْقَك؛ [5] نزد امام حسین)علیه السلام) بودم که فرزندش علی)علیه السلام) وارد شد. حضرت فرزند خویش را صدا زد و در آغوشش گرفت و به سینه چسباند، میان دو چشمش را بوسید و سپس فرمود: پدرم به فدایت باد! چقدر خوشبو و زیبایی!»

امیر مؤمنان)علیه السلام) می فرمایند: «اَجْمِلوُا فِی الخِطابِ تَسْمَعوُا جَمیلَ الجَوابِ؛[6] زیبا سخن بگویید تا سخن زیبا بشنوید.» بهترین شاهد این بخش از کلام، دقت در کلمات و عبارات به کار برده شده در حدیث شریف کساء است که حضرت زهرا)علیها السلام) از کلمات «یا وَلَدی وَ یا قُرَّةَ عَیْنی وَ ثَمَرَةَ فُؤادی و ...» استفاده می کرده اند.

2. بازی با فرزندان

نقل است که حضرت زهرا)علیها السلام) فرزندان خود را به بازى و مسابقه تشویق مى کردند و گاهى با آنان به بازى مشغول می شدند و با گفتاری شیرین و مادرانه و بالا و پایین انداختن فرزندان خود، آنان را از احساسات پاک مادرى سیراب می نمودند[7] و به تربیت روحی و پرورش جسمی عزیزان خود عنایت داشتند و گاهی در قالب اشعاری زیبای و ادیبانه معارفی را به آنها منتقل می فرمودند.

«وَ كَانَتْ فَاطِمَةُ)علیها السلام) تُرَقِّصُ ابْنَهَا حَسَناً)علیه السلام) وَ تَقُولُ:

أَشْبِهْ  أَبَاكَ  يَا حَسَنُ
وَ اخْلَعْ عَنِ الْحَقِّ الرَّسَنَ
وَ اعْبُدْ إِلَهاً ذَا مِنَنٍ
وَ لَا تُوَالِ ذَا الْإِحَنِ

وَ قَالَتْ لِلْحُسَيْنِ)علیه السلام):

أَنْتَ شَبِيهٌ بِأَبِي
لَسْتَ شَبِيهاً بِعَلِيّ
[8]

«و حضرت فاطمه)علیها السلام) فرزندش حسن را به شتاب بالا و پایین می انداخت[9] و می فرمود: حسن (جان)! مانند پدرت علی)علیه السلام) باش و ریسمان را از گردن حق بردار؛ خدای احسان کننده را پرستش کن و با دشمنان و کینه توزان دوستی مکن. و به امام حسین)علیه السلام) نیز می فرمود: حسین (جان)! تو به پدرم رسول الله)صلی الله علیه و آله) شباهت داری و به پدرت علی)علیه السلام) شبیه نیستی.» از تعبیر «تُرَقِّصُ ابْنَهَا حَسَناً» که در روایات آمده، هیجانی بودن بازی فهمیده می شود. در برخی از نقلها آمده است که: «وَ عَلِيٌّ يَتَبَسَّمُ» امام علی)علیه السلام) با دیدن این عمل حضرت زهرا)علیها السلام) لبخند می زدند.[10]

از اين قطعات تاريخي استفاده مي شود که حضرت علي)علیه السلام) و فاطمه زهرا)علیها السلام)، در برخورد با کودکان، خود را خندان و خوشحال نشان مي دادند و مشغلۀ زیاد مانع وقت گذاشتن برای فرزندان نبود. بدون ترديد، فرزنداني که محصول تربيت چنين خانواده هايي هستند، از روحيه اي قوي و نفسي مطمئن و رواني سالم برخوردار خواهند بود.

پیامها

- معرفی و تشویق به اخذ الگوی کامل با این توصیه که «مانند پدرت علي)علیه السلام) باش»!؛

- ضرورت انس مادر با کودکان خود و بازي با آنان؛

- استفاده از جملات مناسب در لحظهبازی با فرزندان، به عنوان بهترین فرصتیادگیری و تربیت اخلاقی(متأسفانه گاهیتعابیری که مادران در بازی های بچه ها بکارمی برند مناسب نیست: اتل متل...؛ تاب تاب...)؛

- استفاده از شعر، به عنوان يکي از بهترين راه های جذاب و مفید براي آموزش کودکان؛

- ضرورت توجه جدی مربيان و مادران به محتواي اشعار کودکانه؛

- آموختن تولی و تبری به فرزندان در کنار هم؛

- عدم ترک بیان مطالب جدي و اساسي با کودکان به بهانه کم سن و سالی؛

- استفاده از سبکهاي هنري و ذوقي براي تربيت فرزندان؛

- و...

3. شخصیت قائل شدن برای فرزندان

فرزندان در هر سنی که باشند برای خود شخصیت قائل هستند و دوست دارند در کانون توجه و عنایت باشند. پیامبر اکرم)صلی الله علیه و آله) فرمودند: «أَكْرِمُوا أَوْلَادَكُمْ وَ أَحْسِنُوا أَدَبَهُمْ يُغْفَرْ لَكُمْ؛[11] فرزندان خود را گرامی بدارید (برای آنها شخصیت قائل شوید) و آدابشان را نیکو گردانید تا در کانون بخشش قرار گیرید.»

از امام باقر)علیه السلام) سؤال شد وقتی کودکان در صف جماعت حاضر می شوند چه رفتاری را باید انجام دهیم حضرت فرمودند: «لَا تُؤَخِّرُوهُمْ عَنِ الصَّلَاةِ الْمَكْتُوبَةِ وَ فَرِّقُوا بَيْنَهُمْ؛[12] آنان را به صفهای آخر جماعت نرانید؛ بلکه بزرگسالان در میان آنان بنشینند.»

حضرت زهرا)علیها السلام) فرزندان خویش را از همان سنين کودکي با مسجد مأنوس می کرد. به خاطر اين روش تربیتی بود که امام حسن مجتبي)علیه السلام) تشويق مي شدند ضمن حضور در مسجد، به مواعظ و کلمات پيامبر)صلی الله علیه و آله) نیز دقت کرده و بعد از بازگشت به منزل، برای مادر و اهل خانه نقل کنند. به اين ترتيب، امام حسن)علیه السلام) همچون يك خطيب روي متكايي نشسته و سخنراني مي کردند و آنچه که از پيامبر)صلی الله علیه و آله) فرا گرفته بودند، ارائه مي دادند. وقتی امیر مؤمنان علی)علیه السلام) وارد منزل مي شدند و با همسر خود سخن مي گفتند، درمی یافتند كه حضرت فاطمه)علیها السلام) آنچه از آيات قرآن نازل شده، اطلاع دارند، از ایشان می پرسيدند: «با اينكه شما در منزل هستيد، چگونه به آنچه كه پيامبر)صلی الله علیه و آله) در مسجد بيان كرده اند، آگاه هستيد؟ حضرت)علیها السلام) جريان امام حسن)علیه السلام) را به عرض ایشان می رساندند كه اين آگاهي، از ناحيه فرزندشان امام مجتبی)علیه السلام) بوده است.

روزي امیرالمؤمنین علی)علیه السلام) زودتر وارد منزل شدند و مخفيانه به سخنرانی امام حسن)علیه السلام) گوش می کردند. امام مجتبی)علیه السلام) به لكنت زبان افتادند، حضرت زهرا)علیها السلام) تعجب کردند؛ امام مجتبی)علیه السلام) عرضه داشتند: مادر جان! تعجب نكنید؛ چراكه شخص بزرگي سخن مرا را مي شنود، و استماع او مرا از بيان مطلب بازداشته است. در اين هنگام امام علي)علیه السلام) بیرون شدند و فرزندشان امام مجتبی)علیه السلام) را بوسیدند.[13]

پیامها

- حضرت زهرا)علیها السلام) به ما ياد می دهند که با کودکان خود گفتگوهاي علمي داشته باشيم؛

- از کودکان نیز مي شود استفاده علمي برد؛

- کودکان را بايد تشويق به نطق علمي نمود؛

- گفتگوي کودکان شيرين و شنيدني است که امیرالمؤمنین)علیه السلام) مشتاق شنیدن می شوند؛

- با اینکه پسران  در 15 سالگی به سن تکلیف می رسند؛ ولی رفت و آمد به مسجد از زیر هفت سالگی در سبک و سیره زندگی اهل بیت)علیهم السلام) مورد تأکید بوده است. 

- ضرورت آموزش حضور حساب شده و با برنامه فرزندان در مسجد توسط پدر و مادر؛

-  ایجاد زمینه بازگویی محتواهایی که فرزندان در مسجد آموزش می بینند، سبب رشد فرزندان و شناخت توانمندی های آنان می شود؛

- این عمل تمرينی است براي تقويت بيان و تسلط براي سخن حق و علمي گفتن فرزندان؛

- تبديل خانه به مدرسه و معلم و شاگرد شدن اعضای خانواده؛

- ايجاد امکانات و زمينه سازي براي ابراز وجود فرزندان در خانه؛

- تشویق فرزندان برای تبلیغ و انتقال معارف الهی به سایر اعضای خانواده؛

- ایجاد فضای بازخوانی و تکرار سخنان راهی برای خوب گوش کردن سخنرانی های مسجد برای فرزندان؛ 

- تمرینی است برای تقلید صحیح و سالم و آموختن ادب حضور در فرزندان؛

- تلاش مادران براي پرداختن به جنبه هاي تربيتي فرزندان؛

- تشویق پدران در موارد خوش فهمي فرزندان؛

- شخصیت بخشی به فرزندان، با کانون توجه قرار دادن آنها در خانه و خانواده.

4. رعایت عدالت بین فرزندان

عادلانه رفتار کردن با فرزندان و توجه درست به آنها، اصل سازنده ای است که تا اعماق وجود کودک اثر می گذارد. والدین باید دل خود را جای دل فرزندان خویش بگذارند و سپس رفتاری را متناسب با آنها بروز دهند و از برخی قضاوتها بین کودکان بپرهیزند و در نهایت، چنانچه مجبور به اظهار نظری هستند، نسبت به خود رفتار و عملکرد آنها قضاوت کنند و آن را به شخصیت فرزندان تسرّی ندهند. مثلاً نباید در مواقعی مانند خرید لباس، هدیه و پاسخ سلام، روح کودک را با مراعات نکردن انصاف، آزار دهند.

روزی امام حسن و امام حسین)علیهما السلام) در رقابت خطاطی قرار گرفتند. هر دو جهت داوری مسابقه خدمت مادرشان رسیدند. حضرت فاطمه)علیها السلام) نمی خواستند هیچ یک آزرده شوند، بدین خاطر فرمودند: به پدرتان مراجعه کنید تا ایشان قضاوت کنند. حضرت علی)علیه السلام) نیز به این نتیجه رسیدند که اگر هر کدام را برتر اعلام کنند، دل دیگری آزرده می شود، پس آنها را نزد پیامبر)صلی الله علیه و آله) فرستادند و داوری را بر عهده آن حضرت نهادند. پیامبر)صلی الله علیه و آله)  نیز داوری را به جبرئیل)علیه السلام) سپردند. ایشان نیز به اسرافیل)علیه السلام) حواله دادند، تا اینکه او از جانب خداوند قضاوت در این مورد را به خود حضرت فاطمه)علیها السلام) سپردند.

حضرت زهرا)علیها السلام) عرض کردند: خدایا! چگونه میان این دو قضاوت کنم؟ به الهام حضرت باری تعالی، حضرت صدیقه کبری)علیها السلام) فرمودند: عزیزانم! دانه هاى این گردنبند را میان شما پراکنده مى کنم؛ هر کدام از شما بیشترین دانه را جمع کند، خط او بهتر است. آنگاه دانه هاى گردنبند را پراکنده کردند، خداوند به جبرئیل)علیه السلام) دستور داد به زمین فرود آید و دانه ها را بین ایشان مساوی تقسیم کند تا هیچ کدام آن دو بزرگوار رنجیده خاطر نشود. جبرئیل نیز براى احترام و تعظیم ایشان امر خدا را به جا آورد.[14]

گاهی عادلانه قضاوت کردن بسیار سخت است و پدران و مادران باید به آثار و پیامدهای قضاوتهای خویش بیندیشند.

با عنایت به همین مباحث است که یکی از امتیازات برجسته خانه حضرت فاطمه)ره)علیها السلام)، تربیت مجاهدین راه اسلام می شود. محسن او شهید، حسنش مسموم و حسینش)علیهم السلام) مقتول کربلا می گردد و زینب و کلثوم او)علیهم السلام) مدافعان نهضت کربلا می شوند و خود حضرت نیز در دفاع از ولایت، شهد شهادت می نوشد.

پس از شهادت حضرت رسول)صلی الله علیه و آله) نخستین شهید از خاندان رسالت، حضرت محسن)علیه السلام) بود. شهید کردن حضرت محسن)علیه السلام) که نام مبارکش توسط پیامبر اکرم)صلی الله علیه و آله) انتخاب شده بود[15] در حقیقت باعث به شهادت رسیدن یک سوم سادات جهان؛ یعنی «سادات محسنی» شد.

مگو که خصم به ضرب لگد تنی را کشت
بگو تمامی سادات محسنی را کشت
گرچه به ظاهر از امامت یک پسر کشتند
یک سوم سادات را در پشت در کشتند
بی فهم ها، بی رحم ها در خانه محسن را
یعنی که در گلدان، گلی را با تبر کشتند

خود حضرت هم در دفاع از ولایت، صورتش نیلی و بازویش کبود گشت.

این قدر بین رفتن و ماندن نمان، بمان
پیرم مکن ز بارغمت ای جوان، بمان
خورشید من به جانب مغرب روان مشو
قدری دگر به خاطراین آسمان بمان
مهمان ُنه بهار علی، پا مکش ز باغ
نیلوفر امانتی باغبان بمان
ای دل شکسته! آه تو ما را شکسته است
ای پرشکسته پر مکش از آشیان بمان
روی مرا اگر به زمین می زنی بزن
اما بیا بخاطراین کودکان بمان
در کار خیر حاجت هیچ استخاره نیست
اینقدر بین رفتن و ماندن نمان، بمان[16]

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. زاد المعاد، محمدباقر مجلسی، مؤسسه اعلمی للمطبوعات، بیروت، چاپ اول، 1423ق، ج 1، ص 400.

[2]. الامالی، شیخ مفید، کنگره شیخ مفید، قم، 1413ق، النص، ص 260.

[3]. الجامع الصحیح، بخاری، دار الفکر، بیروت، 1401ق، ج 4، صص 210 و 219.

[4]. الامالی، شیخ صدوق، تهران، کتابچی، 1376ش، النص، ص 234.

[5]. كفاية الأثر في النص على الأئمة الإثني عشر)علیهم السلام)، علی بن محمد خزاز رازی، بیدار، قم، 1401ق، ص 234.

[6]. غرر الحکم و درر الکلم، عبدالواحد آمدی، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1410ق، ص 436.

[7]. همان.

[8]. بحار الأنوار، محمدباقر مجلسى، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت، 1403ق، ج ‏43، ص 286.

[9]. «تَرَقَّصَ الشي‏ءُ: آن چيز با شتاب بالا و پايين رفت.» فرهنگ ابجدی، رضا مهیار، انتشارات اسلامی، تهران، چاپ دوم، 1375ش، ص 244.

[10]. بحار الأنوار، ج ‏43، ص 286.

[11]. همان، ج 101، ص 95.

[12]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج 3، ص 409.

[13]. بحار الأنوار، ج 43، ص 338.

[14]. همان، ص 309.

[15]. وسائل الشیعه، ج15، ص 121.

[16]. محسن عرب خالقي.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 236.





تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ٢٥ اسفند ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤١٢١٩٢ / تعداد بازدید : 120/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج