جمعه ١٤ آذر ١٣٩٩
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


نقش روش تربیتی تمثیل در استحکام خانواده (2) -1

تمثیل مرد خانواده

در شماره قبلی (مبلغان 233) به برخی مسائل پیرامون نقش تربیتی تمثیل دراستحکام خانواده اشاره شد، از جمله تمثیلاتی که آیات و روایات در رابطه با زندر خانواده مطرح کرده اند و اینک در ادامه به تمثیل مرد خانواده اشاره می گردد.

نقش روش تربیتی تمثیل در استحکام خانواده (2)

هادی حسین خانی

مقدمه

در شماره قبلی (مبلغان 233) به برخی مسائل پیرامون نقش تربیتی تمثیل دراستحکام خانواده اشاره شد، از جمله تمثیلاتی که آیات و روایات در رابطه با زندر خانواده مطرح کرده اند و اینک در ادامه به تمثیل مرد خانواده و فرزندان اشاره می گردد:

ب) تمثیل مرد خانواده

از سوی دیگر، شوهران نیز در ارتباط با همسران خود به اموری از این قبیل تشبیه شده اند:

تشبیه به ستون خانواده

از آن رو که مردان تکیه گاه همسراند، به ستونی که خیمه خانواده بر آن استوار است، تشبیه شده اند. قرآن می فرماید: «الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلى  بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِم»؛[1]«مردان، سرپرست و خدمتگزار زنانند، بخاطر برتريهايي كه (از نظر نظام اجتماع) خداوند براي بعضي نسبت به بعضي ديگر قرار داده است و به خاطر انفاقهايي كه از اموالشان (در مورد زنان) مي كنند.»

«قيّم» یعنى كسى كه مسئول قيام به امر شخص ديگری است و كلمه «قوّام» و «قيام» نیز مبالغه در همين قيام است.[2]

مقام معظم رهبری(حفظه الله) در توضیح این آیه شریفه می فرماید: «اسلام مرد را قوّام و زن را ریحان می داند. این نه جسارت به زن است، نه جسارت به مرد. نه نادیده گرفتن حق زن است و نه نادیده گرفتن حق مرد؛ بلکه درست دیدن طبیعت آنهاست. ترازوی آنها هم اتفاقاً برابر است؛ یعنی وقتی جنس لطیف و زیبا و عامل آرامش و آرایش معنوی محیط زندگی را در یک کفه می گذاریم، و این جنس مدیریت و کارکرد و محل اعتماد و اتکا بودن و تکیه گاه بودن برای زن را هم در کفه دیگر ترازو می گذاریم، این دو کفه با هم برابر می شود. نه آن بر این ترجیح دارد و نه این بر آن.[3]

«الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ»؛ یعنی سرپرستی امور خانواده به عهده مرد است. مرد باید برود کار کند.معیشتِ خانواده به عهده اوست. زن هرچه ثروت دارد، مال خودش هست؛ اما معیشتِ خانواده بر دوش او نیست.[4]

روايت است كه همسر امام حسین(علیهما السلام) در رثاى شوهر خويش می گفت: «آن كسی كه نور بود و مردم از روشنى او بهره مى گرفتند، در كربلا كشته شد و او را به خاك نسپردند. اى دخترزاده پيغمبر! خدا تو را جزاى نيكو دهد از ما و ترازوى تو سنگين برآيد! كوهى سخت بودى، پناه به تو مى برديم و با مهربانى و دين صحبت ما مى داشتى. اكنون كيست كه يتيمان و سائلان را رسيدگى كند و كيست درويشان را بى نياز گرداند و بيچارگان را پناه دهند؟ به خدا قسم كه من پيوند مصاهرت با كسى نبندم پس از شما، تا در خاك و شن پنهان شوم!»[5]

آیت الله حائری شیرازی(ره) نیز با ارائه مثال، تکیه گاه بودن مردان در خانواده را این گونه توضیح می دهند: «خانمها بايد قبول کنند که ساختار وجودشان مثل درخت انگور است. درخت انگور بايد به درختي تکيه کند. از اين جهت مردي که مطيع شان باشد، از چشم شان مي افتد. مرد ايده آل براي زنها بنده فرمان نيست. مرد ايده آل براي زنها مردي است که روي حرفش تا آخر بايستد؛ محکم باشد. اگر مؤمن باشد، مي گويد روي حرف حقش تا آخر بايستد. اگر مؤمن نباشد، مي گويد روي اراده اش تا آخر بايستد. به همين جهت اصرار نکنند که مردشان مطيع شان بشود. اگر او را به انفعال کشيدند، بعد از چشم خودشان هم مي افتد.»[6]

گفتنى است كه رعايت حق رياست شوهر آنقدر اهميت دارد كه بر پايه شمارى از روايات، يكى از عوامل بهشتى شدن زن شمرده شده است.[7]در حدیثی از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) آمده است: «هرگاه زن، پروردگارش را بشناسد و به او و پيامبرش ايمان بياورد، و به برترى خاندان پيامبرش معتقد باشد، و پنج نوبت نماز بخواند، و ماه رمضان را روزه بگيرد، و دامنش را [از گناهان] حفظ كند و از شوهرش فرمان ببرد، از هر درِ بهشت كه خواست، وارد آن مى شود».[8]

همسر شهید مهدی شاه آبادی درباره تکیه گاه بودن آن شهید در خانواده و ایفای آن نقش، حتی در سخت ترین شرایط، می گوید: «معمولاً وقتی آقایان گرفتاری پیدا می کنند - مخصوصاً در کارهای دولتی - دیگر وقت یا حوصله  ای ندارند که به دیگران کمک کنند یا توجهی به آنها داشته باشند و می گویند روال عادی زندگی در حال گذشتن است؛ اما ایشان (مهدی شاه  آبادی) وقتی گرفتاری شان زیادتر می شد، هیچ کوتاهی  ای در باقی کارها نمی کردند. وقتی به منزل می آمدند، دوست داشتند از ساعتهایی که در منزل نبودند، مطلع باشند و می پرسیدند که چه کار کردید؟ چطور زندگی کردید؟ این بچه ها کجاها رفته و چه کار کرده اند؟ ...و تلاش می کردند که متوجه همه امور بشوند و کمک کنند. زمان صرف غذا هم که می گفتیم بچه ها، بیایید غذا! ایشان از همه زودتر می آمدند و می گفتند: چه کار دارید تا من کمک کنم؟ و از همه بیش تر کمک می کردند و بچه ها را به شوق می آوردند که بیایند و تلاش کنند و خودشان هم آن قدر کمک می کردند که من شرمنده می شدم که با این همه گرفتاری، چرا وقت شان را برای کمک به من در منزل می گذارند. بعداً متوجه شدیم که همه اینها درسی برای ما بوده است.»[9]

تشبیه به خدمتکار

مردان در تشبیهی دیگر، از آن جهت که در رفع نیازمندی های همسران خود می کوشند، به خدمتکار تشبیه شده اند. پيامبر(صلی الله علیه و آله)می فرمایند: «خِدمَتُكَ زَوجَتَكَ صَدَقَةٌ؛[10] خدمتِ  تو به همسرت، صدقه است.» در روایتی نیز به نقل از امام علی(علیه السلام) آمده است: «[روزى] رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بر ما وارد شد، در حالى كه فاطمه(علیها السلام) بر سر ديگ غذا بود و من عدس پاك مى كردم. فرمود: اى ابوالحسن! از من بشنو و من جز آنچه پروردگارم مرا بدان فرمان داده است، نمى گويم. هيچ مردى به همسرش كمك نمى كند، مگر اينكه در ازاى هر موى بدنش برايش عبادت يك سال باشد كه روزهايش به روزه و شبهايش به نمازشب بگذرد و خداى متعال ثواب صابران را به او بخشد... اى على! هر كه خدمت به خانواده را عار نداند و از آن سر باز نزند، بى حساب وارد بهشت شود... اى على! خدمت به خانواده كفاره گناهان كبيره است، و آتش خشم خداوند را خاموش مى سازد و چنين كسى به پاداش همكارى اش، نيكويی ها و درجه هاى بهشتى نصيبش خواهد شد. اى على! به خانواده اش خدمت نمى كند، مگر كسى كه به مقام صدّيق يا شهيد رسيده باشد و يا كسى كه خداوند خير دنيا و آخرت را براى او بخواهد.»[11]

دختر حضرت امام(ره) درباره همکاری ایشان در منزل و کمک به خانواده، می گوید: «روزی مادرم میهمان داشتند. نمی دانم میهمان سرزده آمده بود یا اینکه به موقع نیامده بود، در هر صورت، وسایل پذیرایی آماده نبود. یادم هست که خانم با دستپاچگی می خواستند شیرینی و میوه جور کنند که آقا گفتند: نه، شما بروید. شما بروید پیش مهمانها، سپس به طرف سماور رفتند. آن موقع سماور ذغالی بود و خیلی هم سخت آتش  می گرفت. آقا آنقدر سماور را تکان دادند تا [آتش] بگیرد. بعد چای درست کردند و تشریفات را چیدند و نگذاشتند خانم مهمانها را تنها بگذارد و بیایند اتاق دیگر کار کنند.»[12]

همسر آیت الله مرعشی نجفی(ره) نیز می گوید:[13]«مدت شصت سال با ایشان زندگی کردم. در اين مدت، هيچ گاه نسبت به من با تحكم سخن نگفت و با من رفتاري تند و خشونت  آميز نداشت. تا وقتي كه قادر به حركت كردن و انجام كاري بود، نمي گذاشت ديگران كاري برايش انجام دهند. حتي هنگامي كه تشنه مي شد، بر مي خاست و به آشپزخانه مي رفت و آب مي آشاميد و به من نمي  گفت. او غير از اينكه همسري خوب، مهربان و دوست داشتني بود، براي من مانند يك رفيق صميمي و همكاري غمخوار نيز بود و در كارهاي منزل به من كمك مي كرد. بسياري از اوقات در كارهاي آشپزخانه، از قبيل درست كردن غذا، پاك كردن سبزي و شستن ميوه و وسايل آشپزخانه به من كمك مي كرد و رفتارشان براي تمامي افراد خانه الگو بود.»[14]

تشبیه به صدقه  دهنده

خود نشستن مردان کنار همسر، اقدام بسیار ارزشمندی است که در روایات به صدقه دادن تشبیه شده است.رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از مردی پرسیدند: «أَصْبَحْتَ صَائِماً؟ قَالَ: لَا، قَالَ(صلی الله علیه و آله): فَأَطْعَمْتَ مِسْكِيناً؟ قَالَ: لَا، قَالَ(صلی الله علیه و آله): فَارْجِعْ إِلَى أَهْلِكَ فَإِنَّهُ مِنْكَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةٌ؛[15] روزه هستی؟ گفت: نه. فرمود: مسکینی را اطعام کردی؟ گفت: نه. فرمود: پس نزد خانواده ات برگرد که این از تو برای آنها صدقه است.

آیت الله حائری شیرازی(ره) به این ادب رسول خدا(ره) پایبند بوده، می فرمودند: من دست خانمم را مي بوسم. بهترين شيوه محبت با همسر، به زبان آوردن اين علاقه است. روايت داريم: وقتي کسي را دوست داريد، بگوييد من تو را دوست دارم. گاهي همين را به زبان عمل بگویيد. مثلاً لقمه اول را خانم به من تعارف کند، لقمه اول را من به او تعارف کنم. تازه ازدواج کرده بودم. چند تا از آقايان دوستان ميهمان من شدند. اهل بيت يک سيني غذا آماده کرد. من آوردم گذاشتم روبروي اين ميهمانها و گفتم: اهل بيت ما از خانه بابايش آمده است خانه من که با من غذا بخورد. شما با همديگر غذا بخوريد، من هم اگر آمدم خانه شما، شما هم با خانمتان غذا بخوريد. همين خانم که در خانه بسيار بزرگ پدري زندگي مي کرد، آمد همراه من به تبعيدگاهم در فومن، در يک گالي پوش که روي سقفش چوب برنج مي اندازند. منزل خواهر مرحوم آيت الله العظمي بهجت(ره) بود. خواهر ايشان و صبيه شان در نصف اين اتاق بودند، من و اهل بيت مان و يک بچه هم در آن طرف، وسطش تيغه بود. اين خانم يک بار هم به من نگفت من را از آنجا آوردي اينجا![16]

تشبیه به مجاهد فی سبیل الله

کسب روزی حلال برای خانواده تا جایی اهمیت دارد که مردان مقیّد به آن، به مجاهد فی سبیل الله تشبیه شده اند. امام کاظم(علیه السلام) می فرمایند: «مَنْ طَلَبَ هَذَا الرِّزْقَ مِنْ حِلِّهِ لِيَعُودَ بِهِ عَلَى نَفْسِهِ وَ عِيَالِهِ كَانَ كَالْمُجَاهِدِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ؛[17] هر كسی روزى را از راه حلال آن براى خود و خانواده اش فراهم آورد، همچون مجاهد در راه خداى عزّوجلّ است.»

شهید عبدالحسین برونسی در سال 1347ش در مسیر ازدواج با دختر یک خانواده روحانی، قدم در راه اثبات عقایدش برمی دارد. با اجرای طرح اصلاحات ارضی از سوی محمدرضا شاه، با این استدلال که با طرح اصلاحات ارضی، در حق بعضی ظلم شده و حلال و حرام معلوم نمی شود، روستا را مناسب ادامه زندگی نمی بیند و با خانواده، جهت سکونت راهی مشهد مقدس می شود و جهت یافتن کار مناسب، چند شغل عوض می کند و در نهایت، با دیدن بی عدالتی های فراوان از سوی صاحبان مشاغل، همچون کم فروشی و غِشّ در معامله، سرانجام به کار سخت و جان فرسای بنّایی، برای کسب روزی حلال روی می آورد.[18] همسر شهید  می گوید: عبدالحسین نزدیک دو ماه توی سبزی فروشی مشغول بود. بعضی وقتها که حرف از کارش می شد، می فهمیدم دل خوشی ندارد. یک روز آمد، گفت: این کار برام خیلی سنگینه، من از تقسیم اراضی فرار کردم که گرفتار مال حروم نشم؛ ولی اینجا هم انگار دستِ کمی از ده نداره! پرسیدم: چرا؟ گفت: سبزی فروشه، آدم درستی نیست. سبزی ها رو می ریزه توی آب که سنگین تر بشه. آهی کشید و ادامه داد: از فردا دیگه نمی رم. گفتم: اگه نخوای بری اونجا، چه کار می کنی؟! گفت: ناراحت نباش، خدا کریمه.[19]

شغل عبدالحسین بنّایی بود. همه کارش را دربست قبول داشتند. همیشه می گفت: نانی را که من می برم خانه، باید حلال باشد. می  گفت: روز قیامت من باید از صاحبکار طلبکار باشم، نه اون از من. زودتر از بقیه می آمد سر کار، دیرتر هم می رفت؛ از کارگرهایش هم حسابی کار می  کشید.[20]

امام حسين(علیه السلام) از پيامبر(صلی الله علیه و آله) نقل می فرمایند که: عبادت هفتاد جزء دارد كه برترينِ  آنها، در پىِ  روزى حلال بودن است.[21]همچنان که طلب روزی حلال برترین جزء عبادت محسوب می شود، حرام خواری نیز به قساوت قلب و مُهر خوردن بر دل می انجامد. همان عاملی که امام حسین(علیه السلام)خطاب به لشکریان عمر بن سعد فرمودند که: «واى بر شما! شما را چه مى شود كه خاموش باشيد و گوش فرا داريد؟ همانا من شما را به راه راست مى خوانم. هر كس از من بشنود، رشد يافته و هر كس نافرمانى كند، به هلاكت می رسد. شما همه مرا نافرمانى كنيد و از من گوش نگيريد؛ زیرا شكمتان از حرام انباشته شده و بر دلتان مهر خورده است. واى بر شما! انصاف و شنوایى نداريد؟»[22]

همچنین مجاهدت در راه خدا وصف آن دسته از مردانی دانسته شده که به همسرشان رو می آورند و آن هنگام که با همسر خود مجامعت می کنند، به درختی که برگهایش فرو می  ریزد، تشبیه شده اند که همان طور گناهانشان فرو ریخته خواهد شد.[23]

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. نساء/ 34.  

[2]. تفسیر المیزان، سید محمدحسین طباطبایی، ترجمه: سید محمدباقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، 1374ش، ج 4، ص 543.

[3]. بیانات رهبری(حفظه الله) در خطبه عقد، مورخ: 22/12/1378.

[4]. همان، مورخ: 28/6/1379.

[5]. برای متن روایت ر.ک: دمع ‌السجوم (ترجمه کتاب نفس المهموم)، شیخ عباس قمی، مترجم: ابوالحسن شعرانی، نشر هجرت، قم، 1381ش، صص 495 - 496.

[6]. ماهنامه خانه خوبان، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، اردیبهشت 1389، ش 21، ص 23، مصاحبه با آیت الله حائری شیرزای(ره).

[7]. تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث، محمد محمدی ری‌شهری، محمد و عباس پسندیده، مترجم: حمیدرضا شیخی، دارالحدیث، قم، چاپ دوم، 1389ش، ص 407.

[8]. بحار الأنوار، محمدباقر مجلسي، مؤسسة الوفاء، بيروت، 1403ق، ج 104، ص 107.

[9]. نشریه شاهد یاران، دی ماه 1389، ش 62، ص 88، گفتگو با همسر شهید حجت الاسلام مهدی شاه‌آبادی.

[10]. من لا یحضره الفقیه، شیخ محمد بن علی صدوق، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم، 1404ق، ج 3، ص 556، ح 4911؛ تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث، ص 220.

[11]. بحار الأنوار، ج 104، ص 132؛ درسنامه اخلاق خانوادگی، مصطفی دلشاد تهرانی، انتشارات دریا، تهران، 1388ش، ص 86.

[12]. گلبرگهایی از بوستان امام خمینی(ره)، محمد عامری، عصر رهایی، قم، 1388ش، ص 31.

[13].‌ الگوهای خانواده اخلاقی، هادی حسین‌خانی، مؤسسه فرهنگی هنری طریق معرفت ثقلین، قم، 1394ش، ص 152.

[14]. مشق عشق (151 خاطره از سیره خانوادگی بزرگان دین)، محمدی صیفار، معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه، قم، 1393ش، ص 35.

[15]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1407ق، ج 5، ص 495.

[16]. ماهنامه خانه خوبان، ش 21، ص 23.

[17]. الکافی، ج 5، ص 93.

[18]. مجله ادبیات پایداری، مقاله: تحلیل مبانی عرفان و اخلاق در کتاب خاکهای نرم کوشک (علمی ـ پژوهشی)، امیری خراسانی و بیاباتی، سال دوم، پاییز 1389 و بهار 1390ش، ش 3 و 4، ص 33.

[19]. خاکهای نرم کوشک (خاطرات شهید عبدالحسین برونسی)، سعید عاکف، نشر مؤلف، مشهد، 1384ش، ص26.

[20]. ساکنان ملک اعظم (2) (خاطرات شهید عبدالحسین برونسی)، سعید عاکف، نشر مؤلف، مشهد، بی‌تا، ص 8.

[21]. حکمت نامه امام حسین(علیه السلام)، محمد محمدی ری‌شهری، دارالحدیث، قم، چاپ دوم، 1387ش، ج 2، ص 17.

[22]. در کربلا چه گذشت (ترجمه نفس المهموم شیخ عباس قمی)، مترجم: محمدباقر ‌کمره‌ای، انتشارات مسجد مقدس جمکران، قم، چاپ چهاردهم، 1381ش، ص 305.

[23]. «عَنِ النَّبِی(صلی الله علیه و آله): ...إِذَا أَقْبَلَ اكْتَنَفَهُ مَلَكَانِ، فَكَانَ كَالشَّاهِرِ سَيْفَهُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، فَإِذَا هُوَ جَامَعَ تَحَاتُّ عَنْهُ الذُّنُوبُ كَمَا يَتَحَاتُّ وَرَقُ الشَّجَرِ، فَإِذَا هُوَ اغْتَسَلَ انْسَلَخَ مِنَ الذُّنُوبِ؛ هرگاه رو آورد دو فرشته او را در آغوش می‏کشند، و همانند کسی است که در راه خداوند شمشیر برکشد، و چون مجامعت کند، گناهان او همچون برگ درخت فرو می‏ریزند.» بحار الأنوار، ج 22، ص 124؛ تحکیم خانواده از نگاه قرآن و حدیث، ص 318.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 234.





تاریخ ارسال مطلب : چهارشنبه ٢٠ آذر ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤١٠٥٧٩ / تعداد بازدید : 348/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج