چهارشنبه ٠٧ اسفند ١٣٩٨
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


نقش روش تربیتی تمثیل در استحکام خانواده (1)

تشبیه همسران

اسلام همواره بر اهمیت خانواده تأکید کرده و با استفاده از روشهای گوناگون تربیتی، زمینه استحکام هرچه بیش‏تر آن را فراهم ساخته است. در بین این روشها، روش تربیتی «تمثیل» از جایگاهی ویژه ‏ای برخوردار است که در آن به منظور تبیین روشن تر ارتباط اعضای خانواده با یکدیگر، نقش هر یک از اعضای خانواده به چیزی تشبیه شده است.

نقش روش تربیتی تمثیل در استحکام خانواده (1)

هادی حسین خانی

مقدمه

اسلام همواره بر اهمیت خانواده تأکید کرده و با استفاده از روشهای گوناگون تربیتی، زمینه استحکام هرچه بیش‏تر آن را فراهم ساخته است. در بین این روشها، روش تربیتی «تمثیل» از جایگاهی ویژه ‏ای برخوردار است که در آن به منظور تبیین روشن تر ارتباط اعضای خانواده با یکدیگر، نقش هر یک از اعضای خانواده به چیزی تشبیه شده است. این مقاله در صدد است با طرح برخی از این تمثیلها، ارتباط مطلوب اعضای خانواده با یکدیگر را ترسیم کند.

تعریف روش تربیتی تمثیل و اهمیت آن

بر اساس این روش، مربی با به کار بردن تشبیه و ارائه مَثَل، می کوشد امور ذهنی و معقول را به صورت محسوس درآورده، زمینه درک بهتر آن را برای متربّی فراهم سازد. این روش می تواند به تحققارزشهای خانوادگی یاری رساند، و به همین جهت در منابع اسلامی به طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است. در اینجا، به منظور ترسیم عینی و ملموس ارزشهای حاکم بر روابط اعضای خانواده، برخی از نمونه های به کارگیری این روش در منابع اسلامی، ارائه می شود:

تشبیه همسران

قرآن مجيد همسران را به لباس براي یکدیگر تشبيه مي کند و می‏فرماید: ]أُحِلَّ لَكُمْ لَيْلَةَ الصِّيامِ الرَّفَثُ إِلى‏ نِسائِكُمْ هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُن»[1]؛ «آميزش جنسى با همسرانتان، در شبِ روزهايى كه روزه مى‏گيريد، حلال است. آنها لباس شما هستند و شما لباس آنها.» اين تشبيه حاوي ارزشهای خانوادگی متعددی است که هر يک به ايجاد آرامش رواني بين زن و شوهر مي انجامد. مواردي همچون: عيب پوشي، محافظت، زينت  بخشي، انعطاف پذيري و... .[2]

از این تشبیه برداشت می شود همچنان که لباس عیوب فرد را می پوشاند، همسر نیز باید پرده ای بر کاستی ها و نقایص همسر خود باشد و او را در انظار دیگران بی عیب و نقص جلوه دهد. همچنین لباس فرد را در برابر سرما، گرما، اجسام تیز و برنده و... محافظت می کند، پس هر یک از همسران نیز باید شریک زندگی خود را از معرض آسیبهای جسمی، عاطفی، روانی، اخلاقی، اعتقادی و... دور نگهدارد.[3]

زینت بخشی، وجهِ شبه دیگر همسران و لباس است؛ یعنی به همان میزان که لباس با نظم و آراستگی خود، زینت بخش فرد محسوب می شود، همسر نیز با منش و رفتار خود، همسر خود را زینت می بخشد.

تشبیه زن به گردن  بند

در روایات زنان از آن رو که مایه زیبایی یا زشتی شوهران خود هستند، و یا ارتباطی پیوسته با آنان دارند، به گردن  بند تشبیه شده اند. از امام صادق(علیه السلام) نقل است که مى‏فرمود: «إِنَّمَا الْمَرْأَةُ قِلَادَةٌ فَانْظُرْ مَا تَتَقَلَّد؛[4] زن گردن بند است، دقت كن كه چه چيز را بر گردن خود مى‏آويزى!»

آیت الله مظاهری(حفظه الله) در توضیح این روایت و اهمیت انتخاب همسر می فرمایند: گلوبند براى زن چگونه زينت است ؟ زن براى مرد اين گونه است. اگر زن خوب داشته باشى، بدان نعمت بزرگى دارى؛ زيرا زن قيمت ندارد و اگر زن خوب باشد، از هر طلا و نقره اى قيمتش بالاتر است و مرد هم همين طور است.»[5]

گزینش همسر شایسته و زینت بخش

وقتى حسن مثنى، فرزند امام مجتبى(علیه السلام)از دختر امام حسين(علیه السلام)خواستگارى كرد، آن حضرت كه به ايمان و تقواى برادرزاده اش اعتقاد داشت، بی درنگ او را به منزل دعوت كرده، در انتخاب يكى از دو دخترش وی را آزاد گذاشت. بعد از آنكه حسن مثنى «فاطمه» را برگزيد، خود امام خطبه عقدشان را خواند و به حسن مثنى فرمود: من فاطمه را براى همسرى تو برگزيدم؛ او به مادرم فاطمه زهرا(علیها السلام)، دختر رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بيش‏تر شباهت دارد.[6]

معاويه پس از شهادت اميرمؤمنان على(علیه السلام) و تحميل قرارداد صلح بر امام حسن(علیه السلام)، به دنبال راهى بود كه با خاندان نبوت پيوندى برقرار كند. به اين جهت، مروان را مأمور ساخت تا از امّ   كلثوم، دختر همسر حضرت زينب و عبدالله  بن جعفر(علیهم السلام) براى يزيد خواستگارى كند. او نيز در مجلسى كه اعيان مدينه و سران بنى اميه حضور داشتند، ضمن تمجيد از فرزند نالايق معاويه، طى سخنانى آرزو كرد كه اين ازدواج سر بگيرد. عبدالله تصميم گيرى نهايى را به حضرت ابا عبدالله(علیه السلام)موكول کرد. امام در همان جلسه خطاب به مروان و حضّار فرمود: حمد و سپاس خداوند را كه ما اهل بيت پيامبر(صلی الله علیه و آله) را براى پاسدارى از دين خود و رهبرى مردم برگزيد، و قرآن و وحى خود را بر ما نازل كرد. اى مروان! تو سخن گفتى و ما گوش كرديم! اينكه گفتى پدر دختر هرچه پيشنهاد كند، آن را مهريه امّ  كلثوم قرار خواهيد داد، به جانم سوگند! ما اهل  بيت در مقدار مهريه از سنت پيامبر(صلی الله علیه و آله) عدول نمى كنيم. آن حضرت مهريه دختران و همسرانشان را بيست اوقيه، معادل چهارصد و هشتاد درهم تعيين مى كردند. و اما اينكه گفتى قرض پدرش را نيز ادا خواهيد كرد، چه زمانى زنان ما بدهی هاى ما را پرداخته اند كه اين هم يكى از آن موارد باشد؟! و اينكه گفتى اين وصلت ارتباط‍  بين دو قبيله بنى هاشم و بنى اميه را تقويت كرده و موجب صلح و سازش و آرامش خواهد بود، به صراحت مى گويم كه دشمنى ما با سران بنى  اميه در راه خدا و به خاطر دين خداست و هرگز براى رسيدن به دنيا با شما مصالحه نخواهيم كرد. ارتباط‍  نسبى اين عداوت را از ميان بر نداشته، چگونه پيوند سببى موجب صلح و دوستى خواهد بود؟

سپس امام تك تك سخنان مروان را با قاطعيت و استدلال منطقى پاسخ گفت و در پايان در مورد ازدواج دختر حضرت زينب(علیها السلام)به مردم حاضر در مسجد نبوى فرمود: مردم! گواه باشيد كه من دختر خواهرم امّ كلثوم، فرزند عبدالله جعفر را به عقد پسرعموى، او قاسم بن محمد بن  جعفر در آوردم و مهريه او را چهارصد و هشتاد درهم قرار دادم و زمين حاصل‏خيز خود در مدينه را به عنوان كمك هزينه زندگى به او بخشيدم.[7]

فرزند امام خمینی(ره) درباره اهتمام ایشان به گزینش همسر شایسته، می گوید: ملاک حضرت امام(ره) این بود که از یک خانواده متدین و شناخته شده همسر بگیرند. ایشان گفته بودند: من نمی خواهم از «خمین» همسر بگیرم؛ چون می خواهم کفو خودم باشد. اگر خودم درس می خوانم (چون حضرت امام تا سن 28 سالگی چند کتاب نوشته بودند و در خمین آن زمان معمولاً خانواده  ها در سطح پایین بودند) می خواهم همسری بگیرم که هم‏فکر من باشد، در نتیجه باید از قم زن بگیرم و از خانواده روحانی و هم شأن خودم باشد.[8]

تشبیه به کشتزار

قرآن کریم زنان را به کشتزار تشبیه کرده است[9] که بذر مرد را در درون خود پرورش داده، پس از 9 ماه، گل فرزند را به بوستان بشرى تقديم مى‏كنند و همچنان كه انسان بدون كشت و مزرعه از بين مى‏رود، جامعه بشرى نيز بدون وجود زن نابود مى‏گردد.[10]

امام حسین(علیه السلام) در گفتارى به آثار تربيتی دامانِ مادران پاك و عفيف پرداخته، اثر عميق و ريشه دار آن را در زندگى افراد چنين شرح مى دهند: اينك عبيدالله ناپاك، فرزند ناپاك، مرا در پذيرش يكى از دو راه مجبور كرده است؛ بين مرگ و ذلت؛ اما هيهات كه ما ذلّت و خوارى را بپذيريم! خداوند و رسولش و مؤمنين و دامنهاى پاك و غيرتمندان و عزتمندان بر ما نمى پسندند كه اطاعت فرومايگان و پست فطرتان را بر مرگ با عزت و شرافتمندانه ترجيح دهيم.[11]

حضرت زینب(علیها السلام) نیز در خطبه غرّای خود در شام، به تأثیر تربیتی نامطلوبِ مادران اشاره کرده، خطاب به یزید می فرمایند: اى پسر كفّار آزاد شده![12]آيا اين از عدالت است كه تو زنان و كنيزان خود را پشت پرده ها بنشانى؛ ولى دختران رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را اسير كرده، به اين سو و آن سو بكشانى و حُرمت آنان را شکسته و چهره هاى آنان را در معرض ديد مردم قرار داده اى، آنها را توسط دشمنان در شهرهاى مختلف بگردانى، تا مردم هر كوى و برزن به تماشاى آنان بنشينند و  افراد دور و نزديك و پست و شريف به چهره هايشان چشم بدوزند، با آنكه همراه آنان مردان و حمايت  گرانشان نبودند؛ [ولى چه سود از اين سخنان؛ زيرا] چگونه مى توان به حمايت و مراقبت آن كسی اميد داشت كه [مادرش] جگر پاكان را به دهان گرفته (اشاره به داستان هند جگرخوار، مادربزرگ يزيد) و گوشتش از خون شهيدان روييده است؟![13]

تشبیه به گیاه خوشبو

امیرالمؤمنین(علیه السلام) زنان را از جهت لطافت و عدم تناسب با کارپردازی و انجام امور طاقت فرسا، به گیاه خوشبو تشبیه کرده، می فرمایند: «وَ لَا تُمَلِّكِ الْمَرْأَةَ مِنَ الْأَمْرِ مَا جَاوَزَ نَفْسَهَا- فَإِنَّ ذَلِكَ أَنْعَمُ لِحَالِهَا وَ أَرْخَى لِبَالِهَا وَ أَدْوَمُ لِجَمَالِهَا - فَإِنَّ الْمَرْأَةَ رَيْحَانَةٌ وَ لَيْسَتْ بِقَهْرَمَانَة؛[14] بايد زن رياستِ كارى را كه از استعدادش بيش‏تر است، به عهده نگيرد كه مالك كارى نشدن براى زن بهتر است و براى قلب زن و باقيماندن زيبایى او آسان تر است؛ زيرا زن گل است، نه در بند دغدغه های اجرائی[15]

مقام معظم رهبری(حفظه الله) در توضیح این روایت و نقش زن در خانواده، می فرمایند: «در روایات داریم: «المرأةُ رَیحانةٌ و لَیسَتْ بقَهْرِمانَةٍ» زن گل است. حالا شما ببینید! اگر مردی با یک گلی با خشونت و بی اعتنایی رفتار کند و پاسِ گل بودن او را ندارد، چقدر ظالم و بد است! مثل تحمیل کردن، زیاده روی کردن، زیاده‏خواهی کردن مردها از زنها، توقعات بیجا و زیادی. «المرأةُ رَیحانةٌ و لَیسَتْ بقَهْرِمانَةٍ»قهرمان؛ یعنی همین کارپرداز امروز زندگی... این زن، کارپرداز شما نیست که همه کارهای زندگیتان را روی دوش او بگذارید و بعد هم از او مؤاخذه کنید. نه، این یک گُلی است در دست شما... حتی اگر دانشمند یا سیاستمدار باشد، در بحث معاشرت خانوادگی، او گُل است.[16]زنان در خانه های شما مثل گلی لطیفند که باید نسبت به آنها با کمال ظرافت و دقت رفتار کرد. زن، پیشکار شما و خدمتگزار شما نیست که خیال می  کنید کارهای سنگین را باید به او محول کرد. این، مسئله مهمی است.[17]

از روایت فوق استفاده می شود که شأن زن، خدمتگزاری و پیشکاری نیست؛ بلکه او چون گلی لطیف است که باید با کمال ظرافت با او مواجه شد. به همین جهت بعضی مشاغل و همچنین جهاد از زنان برداشته شده است.

پیامبر(صلی الله علیه و آله)می فرمایند: «جِهَادُ اَلْمَرْأَةِ حُسْنُ اَلتَّبَعُّلِ؛[18]جهاد زن، خوب شوهرداری کردن است.»

مقام معظم رهبری(حفظه الله) در تبیین این شاخصه زنان می فرمایند: «حُسْنُ اَلتَّبَعُّلِ»؛یعنی آبروی شوهر را حفظ کردن؛ شخصیت شوهر را حفظ کردن...[19]«جِهَادُ اَلْمَرْأَةِ حُسْنُ اَلتَّبَعُّلِ»؛ یعنی ثواب مجاهدت آن جوانی را که رفته توی میدان جنگ و جان خودش را کف دستش گرفته، به خاطر این کار، به این زن می دهند؛ چون این کار هم زحمتش کم‏تر از آن نیست. البته شوهرداری خیلی سخت است. باتوقعاتشان، با انتظاراتشان، با بداخلاقی هاشان، با صدای کلفتشان، با قد بلندترشان؛ خُب، زنی بتواند با این شرایط محیط خانه را گرم و گیرا و صمیمی و دارای سکینه و آرامش قرار بدهد، خیلی هنر بزرگی است؛ این واقعاً جهاد است؛ این شعبه ای از همان جهاد اکبری است که فرموده اند؛ جهاد با نفس است.[20]

خانه داری یکی از وظایف مهم زنان و از مصادیق بارز خوب شوهرداری کردن است. رهبر معظم انقلاب(حفظه الله) اهمیت خانه داری را به این صورت تشریح می کنند: «یكی از مهم ترین وظایف زن، خانه داری است. همه می دانند؛ بنده عقیده ندارم به اینكه زنها نباید در مشاغل اجتماعی و سیاسی كار كنند؛ نه، اشكالی ندارد؛ اما اگر چنانچه این به معنای این باشد كه ما به خانه داری به چشم حقارت نگاه كنیم، این می شود گناه. خانه داری یك شغل است؛ شغل بزرگ، شغل مهم، شغل حساس، شغل آینده ساز.»[21]

مصداق دیگرِ خوب شوهرداری کردن، درک موقعیت همسر و همراهی با وی است. نجمه سادات طباطبایی با اشاره به مهاجرت پدرشان، علامه طباطبایی(ره) از تبریز به قم، می گوید: من شش ساله بودم که به قم آمدیم و مادرم با تلاش فراوان زندگی مرفّه تبریز را کنار گذاشت و به زندگی ساده در قم رضایت داد و هرگز نگذاشت پدرم از شرایط سخت زندگی چیزی بداند. در اتاقی که کرایه کرده بودیم، در طرفی پدرم برای طلاب تدریس می کرد و ما در پشت پرده زندگی می کردیم؛ ولی با تمام این مشکلات، زندگی بسیار شادی داشتیم و تمامی اینها مرهون فداکاری مادرم بود.[22]

نمونه دیگر از جهادگری زنان، تحمل سختی های دوران بارداری است. آنان به روزه دار شب   زنده داری تشیبه شده اند که با جان و مال خود در راه خدا جهاد می کنند. امام صادق(علیه السلام) با نقل روایتی از پیامبر(صلی الله علیه و آله) می‏فرمایند: «إِذَا حَمَلَتِ اَلْمَرْأَةُ كَانَتْ بِمَنْزِلَةِ اَلصَّائِمِ اَلْقَائِمِ اَلْمُجَاهِدِ بِنَفْسِهِ وَ مَالِهِ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ؛[23] هنگامى كه زنْ باردار مى شود، به سان روزه دارِ شب زنده دار و مجاهدى است كه با جان و مالش در راه خدا جهاد مى كند.»

مقام معظم رهبری(حفظه الله) نیز می فرمایند: «فرزندآوری یك مجاهدت بزرگ است. ما با خطاهایی كه داشتیم، با عدم دقتهایی كه از ماها سر زده، یك برهه ای در كشور ما متأسفانه این مسئله مورد غفلت قرار گرفت و ما امروز خطراتش را داریم می بینیم كه من بارها این را به مردم عرض كرده ام؛ پیر شدن كشور، كم شدن نسل جوان در چندین سال بعد، از همان چیزهایی است كه اثرش بعداً ظاهر خواهد شد. وقتی هم اثرش ظاهر شد، آن روز دیگر قابل علاج نیست؛ اما امروز چرا؛ امروز قابل علاج است.

فرزندآوری یكی از مهم‏ترین مجاهدتهای زنان و وظایف زنان است؛ چون فرزندآوری در حقیقت هنر زن است. اوست كه زحماتش را تحمل می كند. اوست كه رنجهایش را می برد. اوست كه خدای متعال ابزار پرورش فرزند را به او داده است. خدای متعال ابزار پرورش فرزند را به مردها نداده؛ در اختیار بانوان قرار داده. صبرش را به آنها داده، عاطفه اش را به آنها داده، احساساتش را به آنها داده، اندامهای جسمانی اش را به آنها داده؛ در واقع این هنر زنها است. اگر چنانچه ما اینها را در جامعه به دست فراموشی نسپریم، آن وقت پیشرفت خواهیم كرد.»[24]

تشبیه به هلال ماه درخشان

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «وَ مِنْهُنَّ الْهِلَالُ إِذَا تَجَلَّى لِصَاحِبِهِ وَ مِنْهُنَّ الظَّلَامُ؛[25] بعضى از زنان چون هلال ماه بوده كه براى شوهر خود بدرخشند، و برخى از آنان چون ظلمتند.»

زنانِ صالح از آن رو که روشنی بخش خانه شوهرند، به هلال ماه درخشان، و زنان ناصالح از آن رو که زندگی زناشویی را تیره و تار می کنند، به ظلمت تشبیه شده  اند.

حضرت خدیجه(علیها السلام) از بارزترین مصادیق هلال درخشان شمرده می شوند. پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقش ایشان را در زندگی خانوادگی خود چنین توصیف می فرمایند: «خَدِيجَةُ وَ أَيْنَ مِثْلُ خَدِيجَةَ صَدَّقَتْنِي حِينَ كَذَّبَنِي اَلنَّاسُ وَ وَازَرَتْنِي عَلَى دِينِ اَللَّهِ وَ أَعَانَتْنِي عَلَيْهِ بِمَالِهَا إِنَّ اَللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ أَمَرَنِي أَنْ أُبَشِّرَ خَدِيجَةَ بِبَيْتٍ فِي اَلْجَنَّةِ مِنْ قَصَبِ اَلزُّمُرُّدِ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَ لاَ نَصَبَ؛[26] خدیجه! و کجاست مثل خدیجه؟ زمانی که مردم تکذیبم کردند، مرا تصدیق کرد. بر دین خدا یاری ام داد و با مالش به کمکم شتافت. خدا به من فرمان داد تا او را به قصری زمردین در بهشت - که سختی و مِحنتی در آن نیست - بشارت دهم.»

مقام معظم رهبری(حفظه الله) نیز روشنی بخشی زنان به خانه همسران را با تشبیهی دیگر از زندگی خانوادگی خود شرح می دهند: «بله، [خانه ای که زن در آن نباشد] مثل مسافرخانه است؛ حقیقتاً این جوری است. گاهی که خانم چند باری بیمارستان بوده یا مثلاً یک مسافرتهای کوتاهی –دو روز، سه روز- به مشهد [داشته اند] من که می روم خانه، می بینم همین خانه خودمان است، جاها معین است؛ اما مثل اینکه آدم وارد مسافرخانه شده! در مسافرخانه هم اتاق آدم معین است، جایش معین است، همه چیز [سر جایش است؛] اما می فهمد که اینجا خانه خودش نیست. بله، واقعاً من احساسِ مسافرخانه ای پیدا می کنم، وقتی ایشان نیست.»[27]

تشبیه به سبزه در مزبله

زنان زیبا که در رویشگاه و خانواده بدی پرورش یافته باشند، به دلیل تربیت نامطلوب، با وجود زیبایی ظاهری، به سبزه در مزبله تشبیه شده اند. بر این اساس، داوطلبان ازدواج از انتخاب چنین زنانی نهی شده اند. امام حسین(علیه السلام) می‏فرمایند: «قَامَ النَّبِیُّ(صلی الله علیه و آله) خَطِيباً فَقَالَ:أَيُّهَا النَّاسُ إِيَّاكُمْ وَ خَضْرَاءَ الدِّمَنِ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَ مَا خَضْرَاءُ الدِّمَنِ قَالَ الْمَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ فِي مَنْبِتِ السَّوْء؛[28] رسول خدا(صلی الله علیه و آله) سخنرانى كرد و فرمود: اى مردم! بپرهیزید از "خَضرَاءُ الدَّمَن" (علفهایى كه در خوابگاه و طويله شتران مي رويد)! پرسيدند: يا رسول الله! خضراء الدّمن چيست؟ فرمود: زن زیبایی كه در خاندانى پست پرورش يافته باشد.»

آیت  الله حائری شیرازی(ره) این روایت را چنین شرح می دهند: «حضرت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) پرهيز دادند از خضراء  الدمن؛ سبزه اي که در لجن زار برويد. گفتند: منظور کيست؟ فرمود: «الْمَرْأَةُ الْحَسْنَاءُ فِي مَنْبِتِ السَّوْء.» اصالت؛ يعني منبت و محل رويش خوب. مگر محل رويش سوء چيست؟ اهل گناه؛ محل بي عفتي، محل تزوير. زني که زيباست؛ اما در بي عفتي بزرگ شده است. اصالت؛ يعني منبع ولادت و تربيت؛ اصالت ديني داشته باشد، پايه شرافتي داشته باشد. به همين دليل است که شما دختر يزدگرد را مثلاً کفو امام سجاد(علیه السلام) مي دانيد؛ چون منبت، منبت سوء نيست، با اينکه خانه شاهنشاهي است؛ اما خانه هاي آنها منبت سوء نبوده؛ يعني اهل غيرت بودند، اهل رابطه پاک بودند و نسبت به روابط جنسي تعريف نشده، حساسيت داشتند. اگر نداشتند، مي شد منبت سوء. يا حضرت نرجس خاتون؛ پدر و مادرش مسيحي هستند؛ اما منبت، منبت سوء نيست؛ يعني شرافت انساني در آنجا مطرح است، عفت و طهارت مطرح است. هرجا که تمتع براي غير شوهر را مباح مي دانند، منبت، منبت سوء است.»[29]

تشبیه به دنده کج

حضرت صادق(علیه السلام) در روایتی، با استناد به فرمایش خداوند متعال به حضرت ابراهیم(علیه السلام) زن را همچون دنده کج معرفی فرموده، می‏فرمایند: «شَكَا إِبْرَاهِيمُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى مَا يَلْقَى مِنْ سُوءِ خُلُقِ سَارَةَ فَأَوْحَى اللَّهُ تَعَالَى إِلَيْهِ: أَنَّ مَثَلَ الْمَرْأَةِ مَثَلُ الضِّلْعِ الْأَعْوَجِ إِنْ تَرَكْتَهُ اسْتَمْتَعْتَ بِهِ وَ إِنْ أَقَمْتَهُ كَسَرْتَهُ؛[30] همانا ابراهيم(علیه السلام) از بدى اخلاق ساره (زوجه‏اش) به خداوند شكايت نمود، پس خداوند به او وحى فرمود كه همانا مَثَل زن مَثَل استخوان پهلو و دنده می‏باشد كه كج است؛ اگر بخواهى آن را راست كنى، مي شكند و اگر به حال خودش واگذارى، به آن بهره‏مند مي گردى، پس بر بدى اخلاق ساره صبر و شكيبایى نما.»

در گذشته، استخوان کج از مصالحی بود که کاربردهایی چون ساخت کمان تیراندازی داشت. بدیهی است که استفاده از کمان، تنها زمانی ممکن خواهد بود که حالت منحنی آن حفظ شود و اگر فردی به اشتباه تلاش در صاف کردن انحنای کمان داشته باشد - چه موفق شود آن را صاف کند و چه آن را بشکند- کمان را از کاربرد خود خارج خواهد کرد! در انسان نیز چنانچه استخوانهای صاف دستها و پاها برای بدن او مفید و ضروری هستند، زندگی او بدون استخوانهای کج پهلوها و سینه ها امکان پذیر نخواهد بود. جالب است بدانیم که مهم ترین اعضای حیاتی انسان؛ چون مغز، قلب، ریه ها و... در پناه استخوانهای کج قرار دارند!

با توجه به نکات فوق، برداشت ما از این روایت آن است که در نظام حکیمانه خلقت، در اموری همچون جنگ، قضاوت و... که نیاز به شدت عمل بیش‏تری است، مردان باید پیش قدم بوده و در مواردی چون نگهداری از فرزندان، پرستاری از بیماران و مجروحان و... که نیاز به مهربانی، حوصله و انعطاف بیش‏تری دارد، بانوان باید در صف اول باشند. طبیعی است که تمام این نقشها در جای خود ارزشمند بوده، بهتر آن است که هر نقشی به فردی سپرده شود که علاقه و تناسب بیش‏تری با آن دارد.

در نظام خانواده نیز، اگر مرد بخواهد بدون توجه به تفاوتهای ساختاری دو جنس مخالف، تلاش کند تمام سلیقه ها، رفتارها و جهت گیری های مردانه خویش را به همسرش تحمیل کند، سودی از این بابت نمی‏برد و زنی که خصلتهای کاملاً مردانه یابد، از وظایف زنانه خود نیز باز خواهد ماند.

ادامه دارد...

 

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. بقره/ 187.

[2]. تفسیر نور، محسن قرائتی، مؤسسه در راه حق، قم، 1376ش، ج 1، ص 382.

[3]. ]يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ عَلَيْها مَلائِكَةٌ غِلاظٌ شِدادٌ لا يَعْصُونَ اللَّهَ ما أَمَرَهُمْ وَ يَفْعَلُونَ ما يُؤْمَرُونَ»؛ «اي كساني كه ايمان آورده‏ايد! خود و خانواده خويش را از آتشي كه هيزم آن انسانها و سنگهاست، نگهداريد! آتشي كه فرشتگاني بر آن گمارده شده كه خشن و سختگيرند و هرگز فرمان خدا را مخالفت نمي‏كنند و آنچه را فرمان داده شده‏اند (به طور كامل) اجرا مي‏نمايند.» تحریم/ 6.

[4]. معانی الأخبار، محمدی شاهرودی، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1377ش، ج 1، ص 331.

[5]. اخلاق در خانه، حسین مظاهری، نشر اخلاق، قم، چاپ پانزدهم، بهار 1389، ج 1، ص 183.

[6]. «قَدْ اخْتَرتُ‌ لَكَ‌ فاطِمَةَ‌ فَهِىَ‌ اكْثَرُهُما شَبَهاً بِأُمّى فاطِمَةَ‌ بِنْتَ‌ رَسُولِ‌ اللّهِ.» ویژگی‌های امام حسین(علیه السلام)، عبدالکریم پاک‌نیا، نسیم کوثر، قم، 1385ش، صص 208-209.

[7]. المناقب، ابن شهر آشوب مازندرانى، نشر علامه، قم، 1379ق، ج ۴، صص ۳۸-۳۹.

[8]. مجله پیام زن، خرداد 1371، ش 3، «امام در زلال خاطره‌ها»، به نقل از فریده مصطفوی؛ پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.

[9]. ]نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُم» بقره/ 223.

[10]. تفسیر نور، ج 1، ص 349.

[11]. ویژگی‌های امام حسین(علیه السلام)، صص 211-212.

[12]. اشاره است به ماجراى فتح مكه كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) ابوسفيان، معاويه و ديگر سران قريش و معاندان را بخشيد و فرمود: «إذْهَبُوا فَأَنتُمُ الطُّلَقاءُ؛ برويد! شما مانند زنان مطلقه آزاديد.» ر.ك: بحار الانوار، علامه محمدباقر مجلسی، مؤسسة الوفاء، بيروت، 1403ق، ج ۲۱، ص ۱۰۶؛  تاريخ طبرى، ابوجعفر محمد بن جرير طبری، مؤسسة الاعلمى، بيروت، 1409ق، ج ۲، ص ۳۳۷.

[13]. عاشورا، ریشه‌ها، انگیزه‌ها، رویدادها و پیامدها، ناصر مکارم شیرازی، نشر مؤلف، قم، بی‌تا، صص 599-600.

[14]. بحار الأنوار، ج 74، ص 216؛ الروضه در مبانی اخلاق، سید عبدالحسین رضایی، چاپ اسلامیه، تهران، 1364ش، ص 232.

[15]. واژه «قَهرَمان» در زبان عربي هيچ نسبتي با «پهلوان» و قهرمان در زبان فارسي ندارد؛ بلکـه بـه معنـاي «خـزانـه‌دار» و «مُدَبِّرَة اُمُور البَيت» است. مقصود آن است که وظيفه مادري و همسري زن که بر محور احساس پاک و عاطفه پرشور او مي‌گردد، نبايد دستخوش دغدغه‌هاي اداري و اقتصادي و اجرايي شود. زني که بيشتر ذهن و توان خود را به اين امور مشغول دارد، طبيعي است که از آن روح لطيف که همانند گل بهاري، دلپذير و جانبخش است، دور مي‌شود. مطالعه سخن امام علي(علیه السلام) در پيش و پس اين جمله، به خوبي نشان مي‌دهد که همين بيان مقصود ايشان بوده است. ضمنا در هيچ کتاب لغتي، «قهرمانه» به معناي پهلوان و زورمند و مانند آن نيامده است. در اين گونه موارد، معمولا نويسنده يا مترجمي در آغاز به سبب مراجعه نکردن به فرهنگ لغت، دچار اشتباه مي‌شود و سپس بسياري از افراد ديگر از او تقليد مي‌کنند. ريشه غلط‌هاي مشهور همين است. (شیوه شیوایی، سیدابوالقاسم حسینی، معاونت تبلیغ و امور فرهنگی حوزه‌های علمیه، ذکری 1394ش، ص33.)

[16]. بیانات رهبری(حفظه الله) در خطبه عقد، مورخ: 22/12/1378.

[17]. بیانات رهبری(حفظه الله) در جمع زنان شهر ارومیه‌، مورخ: 28/6/1375.

[18]. «عن النبی(صلی الله علیه و آله): جِهَادُ اَلْمَرْأَةِ حُسْنُ اَلتَّبَعُّلِ.» الکافی، شیخ محمد بن یعقوب کلینی، دار‌الکتب الاسلامية، تهران، 1365ش، ج 5، ص 507.

[19]. بیانات رهبری(حفظه الله) در دیدار جانبازان و ایثارگران و خانواده‌های شهدای استان فارس، مورخ: 13/2/1387.

[20]. بیانات رهبری(حفظه الله) در سومین نشست اندیشه‌های راهبردی، مورخ: 14/10/1390.

[21]. بیانات رهبری(حفظه الله) در دیدار جمعی از مداحان، مورخ: 11/02/1392.

[22]. خبرگزاری حوزه، کد خبر: 450989 «ماجراهای خواندنی از شوهرداری همسران علما»، 15/5/1394.

[23]. بحار الأنوار، ج 101، ص 106؛ حکمت‌نامه کودک، محمدی‌ ری‌شهری، مترجم: عباس پسندیده، دارالحدیث، قم، 1385ش، ص 119.

[24]. بیانات رهبری(حفظه الله) در دیدار جمعی از مداحان، مورخ: 11/02/1392

[25]. مکارم الأخلاق، حسن بن فضل طبرسی، نشر شریف رضی، قم، 1380ش، ص 105.

[26]. سفینة البحار، شیخ عباس قمی، دارالاسوة، تهران، چاپ اول، 1427ق، ج 1، ص 381؛ ر.ک: ماهنامه مبلغان، آذر 1380، ش 23، مقاله: نگاهی به ویژگی‌های رفتاری اولین بانوی مسلمان نسبت به پیامبر(صلی الله علیه و آله).

[27]. یاد و یادگار (خاطراتی از دیدار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای(حفظه الله) با همسر مکرمه حضرت امام(ره))، مؤسسه پژوهشی- فرهنگی انقلاب اسلامی، دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله العظمی خامنه‌ای(حفظه الله)، انتشارات انقلاب اسلامی، تهران، 1394ش، 26/12/1386، ص 49.

[28]. من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم، 1404ق، ج 3، ص 391. 

[29]. ماهنامه خانه خوبان، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، اردیبهشت 1389، ش 21، ص 23، مصاحبه با آیت الله حائری شیرازی(ره).

[30]. بحار الأنوار، ج ‏12، ص 112.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 233.





تاریخ ارسال مطلب : سه شنبه ٢٨ آبان ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤١٠٠٩٤ / تعداد بازدید : 127/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج