دوشنبه ٢٩ مهر ١٣٩٨
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


الگوبرداری از الگوهای ناب(2)؛ تبیین نقش زن در خانواده -2

نقش زن در خانه و خانواده از منظر قرآن

اهداف اصلی و کارکردهای مهم خانواده که زن محوریت آن را بر عهده دارد، بدون حضور مستمر، گرم و با نشاط زن در خانه به دست نخواهد آمد و به هر میزانی که زن اوقات خود را در خارج از منزل سپری کند، به همان میزان، مسئولیتهای خطیر او در خانواده، تحت‌الشعاع قرار خواهد گرفت.

نقش زن در خانه و خانواده از منظر قرآن

خداوند متعال در آیات متعددی در قرآن، نقش اول زن را در خانواده مطرح و به کارکردهای زن اشاره فرموده است که به نمونه ای از آن اشاره می شود:

الف) نقش همسری

یکی از آیاتی که به این موضوع اشاره دارد آیه 21 سوره مبارکه روم است: «وَ مِنْ آياتِهِ أَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً لِتَسْكُنُوا إِلَيْها وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ في  ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ»؛ «و از نشانه هاى خداوند اين است كه همسرانى از جنس خودتان براى شما آفريد تا در كنار آنها آرامش يابيد و در ميانتان مودّت و رحمت قرار داد. همانا در اين خلقت و مودّت نشانه هایى است براى گروهى كه تفكر مى كنند.»

1. «مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً»: ازدواج باعث تکمیل مرد و تکامل او در ابعاد مختلفزندگی می شود و تکامل در اخلاق و رفتار،جسم و روح، دین و ایمان و... را در پی دارد؛

2. «لِتَسْكُنُوا إِلَيْها»: اين آرامش و سكونت در بعد جسمى و روحى است که در جنبه فردى و اجتماعى بروز می کند. بيماری‌هايى كه به خاطر ترك ازدواج براى جسم انسان پيش مى آيد، قابل انكار نيست، هم چنان که عدم تعادل روحى و ناآرامی‌هاى روانى كه افراد مجرد با آن دست به گريبانند، كم و بيش بر همه روشن است.

از نظر اجتماعى، افراد مجرد كم تر احساس مسئوليت مى كنند و هنگامى كه از مرحله تجرد به مرحله ازدواج گام مى گذارد، شخصيت تازه اى در خود مى يابد و احساس مسئوليت بيش ترى مى كنند و اين است معنى احساس آرامش در سايه ازدواج؛[1]

3. «وَ جَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً»: كلمه «مودّت» به معناى محبتى است كه اثرش در مقام عمل ظاهر باشد، در نتيجه نسبت مودّت به محبت، نسبت خضوع است به خشوع؛ چون خضوع آن خشوعى را گويند كه در مقام عمل اثرش هويدا شود، به خلاف خشوع كه به معناى نوعى تأثر نفسانى است كه از مشاهده عظمت و كبريايى در دل پديد مى آيد؛

4. «وَ رَحْمَةً»: رحمت به معناى نوعى تأثير نفسانى است كه از مشاهده محروميت محرومى كه كمالى را ندارد و محتاج رفع نقص است، در دل پديد مى آيد و صاحبدل را وادار مى كند تا او را از محروميت نجات داده، نقصش را رفع كند.

يكى از روشن ترين جلوه گاه هاى مودّت و رحمت، جامعه كوچك خانواده است، چون زن و شوهر در محبت و مودت ملازم يكديگرند، و اين دو با هم و مخصوصاً زن، به فرزندان كوچك تر رحم مى كنند. بنابراین، مراد از «مودّت و رحمت» در آيه، همان مودت و رحمت خانوادگى است؛[2]

آیۀ دیگری را که می‌توان آن را مرتبط با نقش همسری دانست آیه 187 سوره مبارکه بقره است: «هُنَّ لِباسٌ  لَكُمْ  وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُن»؛ «آنها پوشش و لباس برای شما هستند و شما نیز پوشش و لباس آنها هستید.»

1. «هُنَّ لِباسٌ  لَكُمْ»: در تشبيه همسر به لباس، نكات و لطايف بسيارى نهفته است، ازجمله: لباس بايد در طرح، رنگ و جنسمناسب انسان باشد؛ همسر نيز بايد هم كفو و متناسب با فكر، فرهنگ و شخصيّت انسان باشد.

لباس مايه زينت و آرامش است؛ همسر و فرزند نيز مايه زينت و آرامش خانواده اند.

لباس عيوب انسان را مى پوشاند؛ هر يك از زن و مرد نيز بايد عيوب و نارسايی‌هاى يكديگر را بپوشانند.

بى لباسی مايه رسوايى است؛ دورى از ازدواج و همسر نيز گاهى سبب انحراف و رسوايى انسان مى گردد.

انسان بايد لباس خود را از آلودگى حفظ كند؛ هر يك از زوجین نيز بايد ديگرى را از آلوده شدن به گناه حفظ کنند.

نياز زن و مرد به يكديگر، دو طرفه است و هر يك براى پوشش طبيعى خود به ديگرى نيازمند است.[3]

سومین آیه مرتبط با موضوع نقش همسری آیه دیگری در سوره مبارکه بقره است: «نِساؤُكُمْ حَرْثٌ  لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَ قَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اعْلَمُوا أَنَّكُمْ مُلاقُوهُ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنينَ»[4]؛ «زنان شما محل بذرافشانى شما هستند، پس هر زمان كه بخواهيد، مى توانيد به آن کشتزار وارد شويد و (سعى کنيد از اين فرصت بهره گرفته، با پرورش فرزندان صالح) اثر نيكى براى خود، از پيش بفرستيد! و از خدا بپرهيزيد و بدانيد او را ملاقات خواهيد كرد و به مؤمنان بشارت ده.»

1. «نِساؤُكُمْ حَرْثٌ  لَكُمْ»: حرث در لغت به معنى كشت و زرع و محل زراعت است؛ يعنى در كشتزار نيز استعمال می شود، چنانچه در اينجا آمده و نساء به كشتزار تشبيه شده است؛ چراكه زن محل قرار گرفتن نطفه است و نطفه به منزله بذری در رحم زن كشت می شود و فرزند حاصل اين کشت است. علاوه بر اين، محل انتفاعات، تمتعات و التذاذات ديگر نيز هست؛ بلكه یار و ياور در امور زندگى و انيس آدمى در هر حالى است؛[5]

2. «قَدِّمُوا لِأَنْفُسِكُمْ»: اشاره به اینکه هدف نهایی از آمیزش جنسی، لذت و کامجوئی نیست، بلکه باید از این موضوع، برای ایجاد و پرورش فرزندان شایسته استفاده کرد و آن را به عنوان یک ذخیره معنوی برای فردای قیامت از پیش فرستاد.

در این آیه دو مسئولیت خطیر زن مطرح شده است: 1. فرزندآوری که در بقای نسل انسانی مؤثر است؛ و تأمین نیازهای جنسی همسر که در افزایش عفت و حیای جامعه نقش بسیار مهمی دارد.

اميرالمؤمنين علی(علیه السلام) می فرمایند: «كَتَبَ اللَّهُ الْجِهَادَ عَلَى الرِّجَالِ وَ النِّسَاءِ فَجِهَادُ الرَّجُلِ بَذْلُ مَالِهِ وَ نَفْسِهِ حَتَّى يُقْتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ جِهَادُ الْمَرْأَةِ أَنْ تَصْبِرَ عَلَى مَا تَرَى مِنْ أَذَى زَوْجِهَا وَ غَيْرَتِهِ - وَ فِي حَدِيثٍ آخَرَ - جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ التَّبَعُّل؛[6] خداوند عزوجل جهاد را هم بر مردان و هم بر زنان واجب ساخته است؛ اما جهاد مرد بذل مال و جانش تا حد كشته شدن در راه خداست؛ ولى جهاد زن شكيبایى در برابر ناملايماتى است كه از همسر خويش می كشد و بردبارى در توجه كامل به غیرت ورزى شوهر نسبت به اوست و در روایت ديگری آمده: جهاد زن، نيكو شوهردارى کردن است.»

ب) نقش مادری

در سوره مبارکه لقمان می‌خوانیم: «وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حَمَلَتْهُ أُمُّهُ  وَهْناً عَلى  وَهْنٍ وَ فِصالُهُ في  عامَيْنِ أَنِ اشْكُرْ لي  وَ لِوالِدَيْكَ إِلَیَّ الْمَصير»[7]؛ «ما به انسان درباره پدر و مادر سفارش کرديم، مخصوصاً مادر كه بار حمل او را برداشته و مدت باردارى و تولد و شير دادن دو ساله پى در پى رنج و زحمت توان فرسا را متحمل گرديده است و بعد از شكر و ثناى من، از پدر و مادر خود شكرگذارى نموده و بدانند كه بازگشت همه به سوى من خواهد بود.»

1. «حَمَلَتْهُ أُمُّهُ وَهْناً عَلى  وَهْنٍ»: این قسمت در توجيه وجوب شكر مادر است؛ زیرا هر قدر بچه در شكم مادر بزرگ تر مى شود، بر ضعف مادر افزوده مى گردد؛

2. «وَ فِصالُهُ في  عامَيْنِ»: این جمله حاكى از آن است كه نه تنها مادر زحمت بچه را در شكم متحمل مى شود؛ بلكه بعد از تولد او نيز حدود دو سال از شيره جان خود او را تغذیه می کند، و به همین دلیل شكرش بر بچه واجب است.

اين دو فراز از آیه، حق مادر را بالاتر از حق پدر نشان مى دهد، چنانچه حضرت صادق(علیه السلام) می فرمایند: «جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِیِّ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ: يَا رَسُولَ  اللَّهِ! مَنْ أَبَرُّ؟ قَالَ: أُمَّكَ. قَالَ: ثُمَّ مَنْ؟ قَالَ: أُمَّكَ. قَالَ: ثُمَّ مَنْ؟ قَالَ: أُمَّكَ. قَالَ: ثُمَّ مَنْ؟ قَالَ: أَبَاكَ؛[8] مردى از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پرسید: به چه كسی نیکی كنم؟ حضرت فرمودند: به مادرت. گفت: بعد از آن به چه كسی؟ فرمودند: به مادرت! گفت: پس از آن به كه؟ فرمودند: به مادرت! عرض کرد: پس از آن؟ فرمودند: به پدرت.»

پاداش با عظمت فرزندپروری

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «إِذَا حَمَلَتِ الْمَرْأَةُ كَانَتْ بِمَنْزِلَةِ الصَّائِمِ الْقَائِمِ الْمُجَاهِدِ بِنَفْسِهِ وَ مَالِهِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِذَا وَضَعَتْ كَانَ لَهَا مِنَ الْأَجْرِ مَا لَا تَدْرِي مَا هُوَ لِعِظَمِهِ فَإِذَا أَرْضَعَتْ كَانَ لَهَا بِكُلِّ مَصَّةٍ كَعِدْلِ  عِتْقِ مُحَرَّرٍ مِنْ وُلْدِ إِسْمَاعِيلَ فَإِذَا فَرَغَتْ  مِنْ  رَضَاعِهِ  ضَرَبَ مَلَكٌ عَلَى جَنْبَيْهَا وَ قَالَ: اسْتَأْنِفِي  الْعَمَلَ فَقَدْ غُفِرَ لَكِ؛[9] چون زنى آبستن شود، مقام روزه دار و شب زنده دار و مجاهد با جان و مالش را در راه خدا دارد و چون وضع حمل نمايد، اجرى دارد كه هیچ كسی عظمت آن را نداند و چون طفل را شير دهد، با هر مكیدنی ثواب آزاد كردن يك بنده از اولاد اسماعيل(علیه السلام) را دارد و چون از شير دادن فارغ شود، فرشته اى بر پهلويش زند و گويد: اعمال خود را از سر گير كه آمرزيده شدى.»

مقام معظم رهبری(حفظه الله) می فرمایند: «فرزندآورى يكى از مهم ترين مجاهدتهاى زنان و وظایف زنان است؛ چون فرزندآورى در حقيقت هنر زن است. اوست كه زحماتش را تحمل می كند. اوست كه رنجهايش را می برد. اوست كه خداى متعال ابزار پرورش فرزند را به او داده است. خداى متعال ابزار پرورش فرزند را به مردها نداده، در اختيار بانوان قرار داده؛ صبرش را به آنها داده، عاطفه‌اش را به آنها داده، احساساتش را به آنها داده، اندامهاى جسمانى‌اش را به آنها داده؛ در واقع اين هنر زنهاست. اگر چنانچه ما اينها را در جامعه به دست فراموشى نسپريم، آن وقت پيشرفت خواهيم كرد.»[10]

ج) مدیریت خانه

خداوند متعال می‌فرماید: «وَ قَرْنَ  في  بُيُوتِكُنَّ وَ لا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجاهِلِيَّةِ الْأُولى»[11]؛ «و در خانه هاى خود بنشينيد، و چون زنان جاهليت نخست خودنمايى نكنيد.»

1. «وَ قَرْنَ  في  بُيُوتِكُنَّ»: سه مسئولیت بسیار مهم (همسرداری، فرزندپروری و مدیریت خانه) که خداوند متعال بر عهده زن گذاشته و جسم و روح و عواطف و ظرافتهای زنانه را متناسب با این سه مسئولیت مهم آفریده است، با حضور فعال زن در خانه، کامل محقق خواهد شد و خروج (بیش از حد و غیر ضروری) از منزل، به شدت آن را مخدوش می سازد.

ارزش خانه داری زن

پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «أَيُّمَا امْرَأَةٍ رَفَعَتْ مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا شَيْئاً مِنْ مَوْضِعٍ إِلَى مَوْضِعٍ تُرِيدُ بِهِ صَلَاحاً نَظَرَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ إِلَيْهَا وَ مَنْ نَظَرَ اللَّهُ إِلَيْهِ لَمْ يُعَذِّبْه؛[12] هر زنى در خانه شوهر براى اصلاح امور خانه وسیله اى را جابه جا كند، خداوند عزوجل به او نظر كند و هر كه خدا به او نظر كند، عذابش نكند.»

اهداف اصلی و کارکردهای مهم خانواده که زن محوریت آن را بر عهده دارد، بدون حضور مستمر، گرم و با نشاط زن در خانه به دست نخواهد آمد و به هر میزانی که زن اوقات خود را در خارج از منزل سپری کند، به همان میزان، مسئولیتهای خطیر او در خانواده، تحت‌الشعاع قرار خواهد گرفت.

مقام معظم رهبری(حفظه الله) در این خصوص می فرمایند: «در مسئله زن آنچه كه در درجه اول اهميت قرار دارد، مسئله خانواده است؛ نقش زن به عنوان عضوى از خانواده، به نظر من از همه نقشهایى كه زن می تواند ايفا كند، اين اهميتش بيش تر است. بحث در اين است كه آيا زن حق دارد به خاطر همه چيزهاى مطلوب و جالب و شيرينى كه در بيرون از محيط خانواده براى او ممكن است تصور شود، نقش خود را در خانواده از بين ببرد؟ نقش مادرى را؟ نقش همسرى را؟ حق دارد يا نه؟ ما روى اين نقش تكيه می كنيم. من می گويم مهم ترين نقشى كه يك زن در هر سطحى از علم و سواد و معلومات و تحقيق و معنويت می تواند ايفا كند، آن نقشى است كه به عنوان يك مادر و به عنوان يك همسر می تواند ايفا كند. اين از همه كارهاى ديگر او مهم تر است. اين، آن كارى است كه غير از زن، كسی ديگر نمی تواند آن را انجام دهد.

اين مسئوليت را بايد مسئوليت اول و مسئوليت اصلى خودش بداند. بقاى نوع بشر و رشد و بالندگى استعدادهاى درونى انسان به اين وابسته است؛ حفظ سلامت روحى جامعه به اين وابسته است؛ سَكن و آرامش و طمأنينه در مقابل بی قراری‌ها و بى تابی‌ها و تلاطمها به اين وابسته است؛ اين را نبايد فراموش كنيم.اين هنرى نيست كه زن كار مردانه را تقليد كند؛ نه. زن يك كار زنانه دارد كه ارزش آن از هر كار مردانه اى بيش تر است. امروز دستهاى به شدت مشكوك موج ضد ارزشى را در دنيا به راه انداخته اند - كه در همه جا هست، در كشور ما هم متأسفانه در گوشه و كنار ديده می شود - اينها می خواهند زن را وادار كنند به اينكه بشود يك مرد! نگاه به اين مسئله، نگاه غلطى است.

اين را عيب می گيرند كه چرا شما می گویيد: زن، زن است، مرد، مرد است! خوب، مگر اين طور نيست؟ شما دلتان می خواهد كه ما بيایيم بگویيم: زن، يك مرد است؛ آن وقت يك مرد مصنوعى؛ كپى دوم مرد! اين چه افتخارى است براى زن؟ افتخار براى زن اين است كه يك زن باشد؛ يك زن كامل. در مقام ارزش گذاری‌هاى والا اگر نگاه كنيم، اين ارزش - يك زن كامل بودن - از يك مرد كامل بودن كم تر كه نيست، در مواردى قطعاً بالاتر و بيش تر هم هست. ما چرا اين را از دست بدهيم؟ مسئوليتهاى اختصاصى؛ يعنى آن كارى كه خداى متعال به حسب طبيعت به عهده زن قرار داده، مهم است.ما بايد در مورد مسئله زن نگاه جامع داشته باشيم، و اين نگاه جامع در اسلام هست. مسئله ارزش گذارى به اصالت زن، زن بودن، براى زن يك ارزش والاست؛ يك اصل است. به هيچ وجه تشبه به مردان براى زن ارزش به حساب نمى آيد؛ هم چنان كه براى مردها تشبه به زنان ارزش به حساب نمى آيد. هر كدام نقشى دارند، هر كدام جایى دارند، جايگاهى دارند و طبيعتى دارند و مقصودى از وضعيت خاص آنها در آفرينش حكيمانه الهى مورد نظر بوده كه اين مقصود بايد برآورده شود. اين مسئله مهم است.»[13]

اشتغال بانوان در قرآن

ممکن است برای برخی بانوان شرایطی خاص به وجود آید که مجبور به کار بیرون از منزل شوند. خداوند متعال در قرآن شرایط اشتغال بانوان در خارج از منزل را چنین بیان فرموده است: «وَ لَمَّا وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ  وَجَدَ عَلَيْهِ أُمَّةً مِنَ النَّاسِ يَسْقُونَ وَ وَجَدَ مِنْ دُونِهِمُ امْرَأَتَيْنِ تَذُودانِ قالَ ما خَطْبُكُما قالَتا لا نَسْقي  حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعاءُ وَ أَبُونا شَيْخٌ كَبيرٌ»[14]؛ «و چون موسی(علیه السلام) بر سر چاه آبى حوالى شهر مدين رسيد، در آنجا جماعتى را يافت كه گوسفندان خود را سيراب مى كردند و دو زن را ديد كه دور از مردان در كنارى به جمع آورى گوسفندانشان مشغول بودند. موسى گفت: شما اينجا چه مى كنيد و كارتان چيست؟ آن دو زن پاسخ دادند: ما گوسفندان خود را سيراب نمى كنيم تا مردان گوسفندانشان را سيراب كرده، باز گردند و پدر ما پیرمردی ناتوان است.»

نکته های زیبای آیه:

1. دو دختر با هم بودند؛ نه تنها، و نه یک دختر با یک نامحرم (امْرَأَتَيْنِ

2. جدای از مردان مراقب گوسفندان بودند (تَذُودانِ

3. حضرت موسی(علیه السلام) به عنوان یک مرد غیور ناراحت شده و از آنها سؤال کرد: اینجا چه می کنید (ما خَطْبُكُما

4. آن دو گفتند که کار ما آب دادن گوسفندان است؛ اما وقتی که مردان از آبگاه بیرون روند (حَتَّى يُصْدِرَ الرِّعاءُ

5. اشتغال آنان از روی ناچاری و ضرورت بود؛ چراکه پدر آنان پیرمردی سالخورده بود (أَبُونا شَيْخٌ كَبيرٌ).

بانوان محترم باید بدانند که اشتغال بیرون از منزل، آن هم در غیر ضرورت، با سیاق دین و سیره حضرات معصومین(علیهم السلام)، به ویژه حضرت زهرا(علیها السلام) منافات دارد و چنانچه قصد دارند در مخارج زندگی کمک کار همسر خویش باشند - که کاری شایسته تقدیر است –می توانند این کار را با حذف هزینه های زاید زندگی انجام دهند و علاوه بر آن به کارهایی مشغول شوند که با شأن و جایگاه بانوان متناسب و به دور از اختلاط با نامحرم و حتی المقدور داخل منزل باشد تا علاوه بر کار مفید، از مدیریت خانه، همسرداری و تربیت فرزند غافل نشوند.

البته شغلهای اختصاصی، مانند پزشک زنان، لازم است بر عهده بانوان گذاشته شود؛ اما نه آنکه رشته های تخصصی مردان را زنان و رشته های تخصصی زنان را مردان عهده دار شوند؛ چراکه این کار از مصادیق تشبه زن به مرد و تشبه مرد به زن است که در هر صورت از نظر شرعی حرام هستند.[15]

گاه برخی بانوان، با تغییر نگرش اسلامی و تبدیل آن به سبک زندگی غربی، بدونداشتن نیاز مادی واقعی، نه یک شیفت؛ بلکه دو شیفت بیرون از خانه به کار و جمع آوری مال اضافی، اتومبیل مستقل و تجمل‌گراییمشغول می باشند و نه تنها کوچک ترین نقشی در تأمین مخارج زندگی ندارند؛ بلکههزینه های اضافی نیز بر خانواده خود تحمیلمی کنند و بدتر از آن، الگویی نامناسب برایاطرافیان، آشنایان و نزدیکان خود می شوند.

این عده هیچ‌گاه نمی توانند وظایف اصلی و حقیقی خانوادگی خود را به خوبی انجام دهند؛ چراکه از نظر روحیه، تبدیل به مردی مصنوعی و از نظر کار، تبدیل به مردی ناقص شده اند و در همسرداری ناتوان، در خانه داری کم کار و در فرزندآوری کم همت گشته اند. در نتیجه، به ارزش، کرامت و جایگاه زن به شدت آسیب رسانده اند.[16]

فرشته اُنس

در آن سرای که زن نیست انس و شفقت نیست
در آن وجود که دل مُرد مرده است روان
زن از نخست بود رکن خانه هستی
که ساخت خانه بی پای بست و بنیان
فرشته بود زن آن ساعتی که چهره نمود
فرشته بین که بر او طعنه می زند شیطان
اگر فلاطن و سقراط بُوده اند بزرگ
بُزرگ بوده پرستاری خرد ایشان
به گاهواره مادر به کودکی بس خفت
سپس به مکتب حکمت حکیم شد لقمان
چه پهلوان و چه سالک چه زاهد و چه فقیه
شدند یکسره شاگرد این دبیرستان
حدیث مهر کجا خواند طفل بی مادر
نظام و امن کجا یافت ملک بی سلیمان
وظیفه زن و مرد ای حکیم دانی چیست
یکی است کشتی و آن دیگری است کشتیبان
چو ناخداست خردمند و کشتیش محکم
دگر چه باک ز امواج و ورطه طوفان
همیشه دختر امروز مادر فرداست
ز مادر است میّسر بزرگی پسران
توان و توش مرد چیست؟ یاری زن
حطام و ثروت زن چیست؟ مهر فرزندان
زن نکوی نه بانوی خانه تنها بود
طبیب بود و پرستار و شحنه و دربان
به روزگار سلامت رفیق و یار شفیق
به روز سانحه تیمار خوان و پشتیبان
برای گردن و دست زن نکو پروین
سزاست گوهر دانش، نه گوهر الوان[17]

الگوی متعالی عمل به آیه های نور

اهل بیت(علیهم السلام) به عنوان برترین بندگان خداوند و بالاترین الگوهای عملی اطاعت از فرامین الهی، همواره اسوه های اهل ایمان بوده، عمل ایشان حجت را بر همگان تمام کرده است. در این میان، حضرت فاطمه(علیها السلام) و امیرالمؤمنین(علیه السلام)، بهترین الگوهای خانواده های ایمانی هستند که سیره عملی ایشان می تواند به عنوان الگوی جامع و کامل به جهانیان عرضه شود.

محوریت خاندان نبوت(علیهم السلام)

در حدیث شریف کساء، هنگامی که خاندان نبوت(علیهم السلام) زیر عبای رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گرد هم می آیند و نور ایشان به آسمانیان عرضه می شود، فرشتگان الهی از خدای منّان سؤال می کنند: «فَقالَ الْأَمينُ جِبْرآئيلُ: يا رَبِّ! وَ مَنْ تَحْتَ الْکِسآءِ؛ اینان چه کسانی هستند که در کنار یکدیگر جمع شده اند؟» و در پاسخ می شنوند: «فَقالَ عَزَّوَجَلَّ: هُمْ اَهْلُ بَيْتِ النُّبُوَّةِ، وَ مَعْدِنُ الرِّسالَةِ، هُمْ فاطِمَةُ وَ اَبُوها وَ بَعْلُها وَ بَنُوها؛[18] آنان خاندان نبوت و معدن رسالت هستند؛ آنها فاطمه و پدرش، و شوهرش، و دو فرزندش هستند.»

هرچند معرفی حضرت فاطمه(علیها السلام) توسط خداوند متعال با این کیفیت و به عنوانمحوریت حدیث کساء، معانی عرشی دارد؛ امانمی توان از معنای ظاهری آن غفلت نمود و آن حضور حضرت فاطمه(علیها السلام) در کنار خاندان نبوت با عنوان دختر، همسر و مادر است.

بهترین نقش همسری در عالم خلقت

حضرت فاطمه(علیها السلام) در خانه امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) تمامی وظایف الهی و اسلامی خود را به عنوان همسر، با بهترین وجه ممکن انجام دادند. امیرالمؤمنین(علیه السلام) نحوه همسرداری حضرت فاطمه(علیها السلام) را چنین بیان فرموده اند: «وَ لَا أَغْضَبَتْنِي  وَ لَا عَصَتْ لِي أَمْراً وَ لَقَدْ كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَيْهَا فَتَنْكَشِفُ عَنِّي الْهُمُومُ وَ الْأَحْزَان؛[19] به خدا قسم! فاطمه مرا خشمناك نكرد و از من نافرمانى ننمود. هرگاه من محزون و اندوهناك می شدم، براى رفع غم و اندوه خود به او نظر می كردم.»

و هنگامی که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) از حضرت على(علیه السلام) پرسيدند: همسرت را چگونه یافتی؟ عرض می کند: «نِعْمَ  الْعَوْنُ  عَلَى طَاعَةِ اللَّه؛[20] نيكو ياورى براى اطاعت از خدا است.»

ویژگی‌های حضرت زهرا(علیها السلام) در همین دو عبارت کوتاه که شایسته است زنان جامعه اسلامی از آن الگوبرداری کنند، عبارت است از:

1. اطاعت پذیری از همسر؛

2. دوری از برخوردها و رفتارهایی که باعث ناراحتی همسر می شوند؛

3. نقش برطرف کنندگی ناراحتی‌ها و غمهای همسر؛

3. یار و یاور همسر بودن در اطاعت از فرامین الهی.

برترین بانوی عالم خلقت و بهترین خانه دار

مرحوم صدوق(ره) در «علل الشرایع» درباب علت تسبیحات حضرت فاطمه(علیها السلام) ازامیرالمؤمنین علی(علیه السلام) نقل می کند که آنحضرت فرمودند: «فاطمه نزد من بود و حالآنكه محبوب ترين افراد نزد اهلش بود. با مشك آن قدر آب كشيد تا اثر آن در سينه اش ماند و آنقدر با آسياب گندم و جو آرد نمود تا دستهايش پينه بست و به قدرى خانه را روفت تا لباسهايش غبارآلود گشت و بهاندازه اى آتش زير ديگ افروخت تا جامه اشاز دود سياه گرديد. پس از ناحيه اين امورضرر شديد و چشمگيرى به آن مخدّره رسيد.

روزی به آن بانو پيشنهاد كردم نزد پدرش رفته و از حضرتش درخواست خادمى كند كه نيازمندی‌هايش را برطرف نموده، بدين ترتيب از اين اعمال و كارهای سخت بركنار ماند. او نزد نبى اكرم(صلی الله علیه و آله) رفت تا خواسته اش را به عرض آن حضرت برساند. وقتی محضر پدر رسيد، جماعتى را در خدمت آن سرور ديد، پس از بازگو نمودن حاجتش حيا نمود و بدون اينكه اظهارى كند، بازگشت.

نبى اكرم(صلی الله علیه و آله) دانستند كه حضرت فاطمه(علیها السلام)حاجتى داشت. فردا صبح به خانه ما آمدند و فرمودند: بر شما سلام! عرض كردم: «وَ عَلَيكَ السَّلامُ يَا رَسُولَ اللَّهِ» داخل شويد! پس آن سرور بالاى سر ما نشستند، بعد فرمودند: اى فاطمه! ديروز چه حاجتى داشتى؟

اميرالمؤمنين(علیه السلام) عرض کرد: يا رسول الله! من خبر خواهم داد، پس ماجرا را به عرضحضرت رساند. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرمودند: آياچيزى را كه از خادم براى شما بهتر است، بهشما ياد بدهم؟ هرگاه خواستيد بخوابيد، سى و سه مرتبه «سُبحَانَ اللَّه» و سى و سه بار«اَلحَمدُلِلَّه» و سى و چهار بار «اَللَّهُ اَكبَر» بگوييد. حضرت فاطمه(علیها السلام) گفت: از خدا و رسولشراضى شدم و اين عبارت را سه بار تكرار كردند.[21]

در این حکایت کوتاه، اوج تلاشهای طاقت فرسای سیده زنان عالم به زیبایی بیان شده و بدیهی است خانه داری در آن زمان با خانه داری در زمان ما قابل مقایسه نبوده و نیست. تهیه آسان آب و نان، وسایل پیشرفته پخت و پز و ماشینهای لباسشویی، ظرف شویی و... امروزه در اختیار اکثر خانمهای خانه دار قرار دارد.

فرزندآوری و فرزندپروری

حضرت فاطمه(علیها السلام) در کنار همسرداری و خانه داری، از وظیفه مهم دیگر خویش؛ یعنی فرزندآوری و تربیت اسلامی آنان نیز غفلت ننموده، در هر کم تر از دو سال، یک فرزند به این خانواده آسمانی اضافه فرمودند. آن حضرت که خود تربیت یافته دامان وحی بود، فرزندانی چون امام حسن و حسین و شیرزنانی چون زینب و ام‌کلثوم(علیهم السلام) را تربیت نمودند و الگوهای بی نظیری را به جامعه تحویل دادند که آینه و معرف حقیقت روح اسلام باشند و حقایق و معارف قرآن در وجودشان جلوه‌گر باشد. 

برخی از جلوه های تربیت الهی فرزندان در مکتب فاطمی(علیها السلام) عبارت است از: خدامحوری در عبادت و تعلیم آن به فرزندان، ادب،قناعت، دعا در حق فرزند، ایجاد محبت بین پدر و فرزند، سخاوت و نهی از مصرف گرایی که در روایات متعددی، نمونه هایی از آن مطرح شده است و به دلیلاختصار تنها به یک نمونه از آن اشاره می شود:

به جای لالایی

حضرت فاطمه(علیها السلام) در حالی که گهواره کودک نازنین خود، امام حسن(علیه السلام) را حركت می داد، برای او اشعاری زیبا و پرمحتوا می خواندند. از جمله می فرمودند:

أَشْبِهْ أَبَاكَ يَا حَسَن
وَاخلَعْ عَنِ الحَقِ الرَّسَنَ
وَ اعْبُدْ إِلَهاً ذَا مِنَن
وَ لا تُوالِ ذَا الاِحَنِ[22]

«پسرم حسن! مانند پدرت باش؛ ریسمان ظلم را از حق بر کن. خدایی را بپرست کهصاحب نعمتهای متعدد است و هیچ گاه باصاحبان ظلم و تعدی دوستی مکن!»

 

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازى و جمعى از نويسندگان ، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1371ش، ج 16، ص 392.

[2]. ترجمه تفسير الميزان، علامه سید محمدحسين طباطبايى، مترجم: محمدباقر موسوى، انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه  قم، 1374ش، ج 16، ص 250.

[3]. تفسير نور، محسن قرائتى، مركز فرهنگى درسهايى از قرآن، تهران، 1388ش، ج 1، ص 292.

[4]. بقره/ 223.

[5]. اطيب البيان فى تفسير القرآن، عبدالحسين طیب، نشر اسلام، تهران، 1369ش، ج 2، ص 446.

[6]. الكافي، محمد بن يعقوب كلينى، مصحح: على اكبر غفاری، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1407ق، ج 5، ص 9.

[7]. لقمان/ 14.

[8]. الكافي، ج 2، ص 159.

[9]. الأمالي، محمد بن على بن بابويه (شیخ صدوق)، نشر كتابچى، تهران، 1376ش، ص 411.

[10]. بيانات رهبری(حفظه الله) در ديدار جمعى از مداحان، 11 اردیبهشت 1392.

[11]. احزاب/ 33.

[12]. الأمالي صدوق، ص 411.

[13]. بيانات رهبری(حفظه الله) در دیدار زنان نخبه و فعالِ در عرصه های مختلف، 13 تیرماه 1386.

[14]. قصص/ 23.

[15]. امروزه با کمال تأسف برخی بانوان در رشته هایی تحصیل می کنند که هیچ تناسبی با شأن و جایگاه و روحیه آنان ندارد، مانند: معدن و مواد، حفر چاه نفت، عمران و... تأسف آورتر اینکه برخی مردان نیز عهده دار رشته تخصصی بانوان شده و پزشک مخصوص زنان و زایمان شده اند.

[16]. سبک زندگی فاطمی، ستاد سفیران فاطمیه، انتشارات قرآن صائد، قم، 1392ش، ص 48.

[17]. پروین اعتصامی.

[18]. عوالم العلوم و المعارف و الأحوال من الآيات و الأخبار و الأقوال (مستدرك سيدة النساء إلى الإمام الجواد(علیه السلام))، عبدالله بن نور الله بحرانى اصفهانى، محقق و مصحح: محمدباقر موحد ابطحى اصفهانى، مؤسسة امام مهدى(علیه السلام)، قم، ج 11، قسم 2 فاطمة، ص 933.

[19]. بحار الأنوار، محمدباقر بن محمدتقى مجلسى، دار إحياء التراث العربي ، بيروت ، ج 43، ص 134.

[20]. همان، ص 117.

[21]. علل الشرائع، محمد بن على بن بابويه (شیخ صدوق)، نشر داورى، قم، 1385ش، ج 2، ص 366.

[22]. بحار الأنوار، ج 43، ص 286.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 232.





تاریخ ارسال مطلب : دوشنبه ٨ مهر ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤٠٩٢٥٦ / تعداد بازدید : 44/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج