يکشنبه ١٩ مرداد ١٣٩٩
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > احکام 
ماهنامه مبلغان


احکام رایانه؛

«رایانه» در آیینه احکام

باید برای استفاده بهینه از ابزارهای جدید، معیاری ارائه شود. بهترین معیار، تطابق و تناسب آنها با دستورات دینی است. انسان متدیّن سعی می کند تمام اعمال خویش را بر اساس دین انجام دهد و از هر کاری که بر خلاف شرع باشد اجتناب نماید؛ لازمه این امر، آگاهی از دستورات دینی و مسائل شرعی می باشد.

«رایانه» در آیینه احکام

محمود صادقی

مقدمه

امروزه زندگی انسانها با فنّاوری و ابزارهای جدید درآمیخته شده و با گذشته تفاوت پیدا کرده است به گونه ای که این ابزارها، جزئی از زندگی  آنها شده و جدایی از آن برای بسیاری از مردم کار ساده ای نیست.

با ساخت رایانه، زندگی و ارتباطات شخصی و اجتماعی افراد تغییر کرد به طوری که تمام جوامع بشری سعی می کنند با بروز کردن فنّاوری های موجود، زندگی انسانها را ساده و راحت تر نمایند تا در کم ترین زمان، بیش ترین بهره را از زندگی دنیایی ببرند.

رایانه ابزاری ست دارای دو جنبۀ «مثبت و منفی» یا «مفید و مضرّ» که اگر صحیح و اصولی استفاده شود موجب پیشرفت شخصی و اجتماعی انسانها و جوامع می شود، ولی اگر به صورت غیرصحیح و نامناسب استفاده شود، بشریت را به سوی نیستی و نابودی می کشاند.

بنابراین باید برای استفاده بهینه از ابزارهای جدید، معیاری ارائه شود. بهترین معیار، تطابق و تناسب آنها با دستورات دینی است. انسان متدیّن سعی می کند تمام اعمال خویش را بر اساس دین انجام دهد و از هر کاری که بر خلاف شرع باشد اجتناب نماید؛ لازمه این امر، آگاهی از دستورات دینی و مسائل شرعی می باشد؛ حال با نگاهی به کتب فقهی مراجع تقلید، احکام مربوط به کامپیوتر و نرم افزار را جهت استفاده مبلّغان دینی ارائه می کنیم:

الف: احکام کلی رایانه

در این قسمت به سؤالاتی اشاره می شود که دانستن آنها برای کاربران امور رایانه ای مفید و مورد استفاده می باشد.

خرید و فروش رایانه

سؤال: با توجه به این که کامپیوتر هم کاربردهای حلال دارد و هم کاربردهای حرام، کسب و درآمد در زمینه فروش این محصول چه حکمی دارد؟

جواب: جایز است.[1]

خرید رایانه برای فرزندان

سؤال: آیا در اختیار قرار دادن کامپیوتر برای کودکان و نوجوانان درصورتی که احتمال مفسده توسط سایتهای غیر اخلاقی برود جایز است؟

جواب:تا زمانی که یقین نداشته باشید که در راه حرام استفاده می کنند اشکال ندارد[2]ولی اگر یقین داشته باشید به انجام گناه کمک می کنید[3]یا ترس دارید که به فساد کشیده شوند جایز نیست.[4]

نگهداری فیلم و عکس مبتذلدر رایانه

سؤال: آیا نگهداری فیلم و عکس مبتذل و مستهجن در رایانه اشکال دارد؟

جواب: حرام است.[5]

سرقت اطلاعات رایانه اى

سؤال: سرقت اطلاعات رایانه اى چه حكمى دارد؟

جواب: مانند تجسّس[6] محرّم است.[7]

میکس فیلمهای عروسی

سؤال: آیا میکس فیلمهای مجالس زنانه (که غالباً بی حجاب هستند) جایز است؟

جواب: اگر هنگام میکس از کارهای حرام مانند (نگاه به تصویر یا فیلم افراد نامحرم، شنیدن موسیقی های حرام و ...) در امان باشد و خوف وقوع در حرام هم نداشته باشد، اشکال ندارد.[8]

سؤال: درآمد حاصل از تدوین و میکس و صدا گزاری فیلمهای عروسی چه حکمی دارد؟

جواب: اگر میکس، مربوط به صحنه ها و تصاویر بدون پوشش لازم و موسیقی های مناسب مجلس گناه باشد، درآمد آن حرام است.[9]

خمس نرم افزار و سی دی

سؤال: نرم افزارهای رایانه ای بعد از نصب تا زمانی که مشکلی پیش نیاید مورداستفاده واقع نمی شوند و اگر cdنرم افزار تا سال خمسی بدون استفاده بماند، آیا به آن خمس تعلق می گیرد؟

جواب: اگر cdدر معرض استفاده[10]باشد به آن خمس تعلق نمی گیرد.[11]

طهارت در تایپ کردن

سؤال: آیا هنگام تایپ کردن اسماء متبرکه[12]، آیات قرآن و روایات، طهارت[13]لازم است؟

جواب: طهارت لازم نیست ولی اگر بخواهد اسماء متبرک را لمس کند باید وضو داشته باشد.[14]

شنیدن آیه سجده دار

سؤال: آیا اگر شخصی آیه سجده دار را از رایانه یا اینترنت بشنود، سجده واجب می شود؟

جواب: اگر آیه سجده را از نرم افزار یا سی دی به صورت غیرمستقیم بشنود لازم نیست سجده كند، ولی اگر به صورت مستقیم از اینترنت بشنود، باید سجده كند.[15]

استخاره رایانه ای

سؤال: استخاره با قرآن از طریق رایانه و اینترنت چه حکمی دارد؟

جواب: درصورتی که یک فرد حقیقی استخاره را انجام دهد و نتیجه اعلام شود یا نرم افزار طوری تنظیم شده باشد که آیات آغاز یکی از صفحات قرآن را بدون اطلاع قبلی منعکس کند، مانعی ندارد.[16]

ب: موسیقی

موسیقی از دیرباز تاکنون در بین جوامع بشری مورد توجه بوده است؛[17]حتی بعضی از افراد به آن عادت کرده و نمی توانند از آن جدا شوند. یکی از کاربردهای رایانه، شنیدن یا دیدن مجالس موسیقی است که دین اسلام برای آن، احکام و آداب خاصی را بیان کرده است.

در اینجا، تعریف فقهی و برخی از ضررهای موسیقی به اختصار ارائه می شود تا خوانندگان محترم با شناخت بهتری با این مسئله برخورد کنند و از آسیب های جدی آن در امان بمانند.

تعریف موسیقی حرام

مسئله: هر نوع خوانندگى و نوازندگى كه انسان را از خداوند متعال و معنویات و فضائل اخلاقى دور نموده و به سمت بی بندوباری، بیهودگى و گناه و شهوت رانی سوق دهد لهوى (مضل عن سبیل الله) بوده و حرام می باشد.[18]

نکته مهم: گاه یك «آهنگ» هم خودش غنا و لهو و باطل است و هم محتواى آن، به این ترتیب كه اشعار عشقى و فساد انگیز را با آهنگ های مطرب بخوانند و گاه تنها «آهنگ»، غنا است، به این ترتیب كه اشعار پر محتوى یا آیات قرآن و دعاء و مناجات را به آهنگى بخوانند كه مناسب مجالس عیاشان و فاسدان است، در هر دو صورت حرام می باشد (دقت كنید).[19]

آسیبهای موسیقی حرام

در اینجا به بعضی از آثار و آسیبهای زیانبار موسیقی اشاره می شود:

1. غفلت از یاد خدا

موسیقی به سبب جذابیتی که دارد آن چنان انسان را به خود مشغول می کند که او را از یاد خدای متعال، غافل و از انجام کارهای مهم باز می دارد.

2. تشویق به فساد اخلاق

بسیارى از افراد تحت تأثیر آهنگ های غنا، راه تقوا و پرهیزكارى را رها كرده و به شهوات و فساد روى می آورند. مجلس غنا معمولاً مركز انواع مفاسد است و آنچه به این مفاسد دامن می زند همان غنا است. در بعضى از گزارش هایی كه در روزنامه های خارجى آمده می خوانیم در مجلسى كه گروهى از دختران و پسران بودند، آهنگ خاصى از غنا در آنجا اجرا شد آن چنان هیجانى به آنها دست داد كه به یكدیگر حمله ور شدند و فجایع زیادى به بار آوردند كه قلم از ذكر آن شرم دارد.[20]

امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «غنا روح نفاق را در قلب پرورش می دهد»[21]«روح نفاق» همان روح آلودگى به فساد و کناره گیری از تقوا و پرهیزکاری است. اگر در روایات آمده است «فرشتگان در خانه ای كه غنا در آن است وارد نمی شوند»[22]به خاطر همین آلودگى به فساد است، چراکه فرشتگان پاک اند و طالب پاكی اند و از این محیط هاى آلوده بیزارند.[23]

3. آثار زیانبار بر اعصاب

غنا و موسیقى، یكى از عوامل مهم تخدیر[24]اعصاب است. به همین دلیل گاهى غنا و آهنگ هاى مخصوصى، چنان افراد را در نشئه فرو می برد، كه حالتى شبیه به مستى به آنها دست می دهد، البته گاه به این مرحله نمی رسد اما درعین حال تخدیر خفیف ایجاد مى كند؛ و به همین دلیل بسیارى از مفاسد مواد مخدر در غنا وجود دارد، خواه تخدیر آن خفیف باشد یا شدید.[25]

برای این که بهتر متوجه شویم، موسیقی چه آسیب هایی بر جسم، اعصاب و روان انسان وارد می کند برخی از تأثیرات آن بر موسیقی دانان بزرگ دنیا را ذکر می کنیم که بر اثر موسیقی، عمر کوتاهی داشتند:

«روبرت شومان آلمانی» به سبب اشتغال بیش از اندازه به موسیقی گرفتار بیماریهاییعصبیشد و وضع مزاجی اش مختل شد و پس از مدتی قدرت تكلم را از دست داد و سرانجام قوه شنوایی او نیز مختل شد و با این وضع فلاکت بار در سن 46 سالگیدرگذشت.[26]

«ماریا لیبران» زن خواننده معروفیكه از شنیدن آواز او شنوندگان بی هوش میشدند و در سن 27 سالگیهنگام خواندن موسیقیناگهان بی هوش میشود و با سكته قلبیدر مقابل چشمان تماشاچیان جان میدهد.[27]

«موریس راول» از دوران كودكیعلاقه زیادی به موسیقیداشت در سال (1933م) به اختلالات عصبیگرفتار شد و سرانجام در سال (1937م) با وضع دلخراش از دنیا رفت.[28]

«ریشارد واگنر»، «شوپن»، «نیچه»، «یوهان»، «بتهون»، «مندلس»، «باخ» و ... جزو آن دسته از موسیقیدانانیهستند كه با عمر كوتاه و بر اثر ابتلا به بیماریهایعصبیو روانیو ... از دنیا رفته اند.[29]

پزشکان درباره تأثیرات موسیقی بر روح و روان و جسم می گویند: موسیقی باعث خسته شدن اعصاب، خراب شدن پوست[30]، سردردهای عصبی[31]، زیادشدن ضربان قلب طفل در رحم[32]، سکته قلبی[33]و ... می شود.[34]

4. یكى از ابزار كار استعمار

استعمارگران جهان همیشه از بیدارى مردم، مخصوصاً نسل جوان، وحشت داشته اند، به همین دلیل بخشى از برنامه هاى گسترده آنها براى ادامه استعمار، فروبردن جامعه ها در غفلت و بی خبری و ناآگاهی و گسترش انواع سرگرمی های ناسالم است. یكى از مهم ترین ابزار استعمار، توسعه غنا و موسیقى است كه آنها براى تخدیر افكار مردم بر آن اصرار دارند و به همین دلیل قسمت عمده وقت رادیوهاى جهان را موسیقى تشكیل مى دهد و از برنامه هاى عمده وسایل ارتباط جمعی، همین موضوع است.[35]

سؤالات فقهی درباره موسیقی

مسئله: خواندن و گوش دادن هر چیزی (اعم از شعر، نثر، قرآن، مداحی، اذان، سرود و...) به نحو غنائی (آهنگی که مناسب مجلس لهو و لعب و گناه باشد) حرام است (چه شاد باشد چه غمگین) و (چه در شخص تأثیر بگذارد یا نگذارد).[36]

سؤال: آیا موسیقی هایی که از صداوسیما پخش می شود جایز است؟

جواب: موسیقی مطرب و مناسب با مجلس گناه، حرام است (اگرچه از صداوسیما پخش شود).[37]

سؤال: اگر برای شخصی هیچ نوع آهنگ و موسیقی ای تحریک کننده نباشد و در او تأثیر منفی نگذارد آیا گوش دادن او جایز است؟

جواب: ملاک حرام بودن موسیقی این است که در غالب افراد تأثیر منفی داشته باشد (خواه این شخص تحریک شود و در او اثر منفی داشته باشد یا نداشته باشد).[38]

سؤال: آیا گوش دادن به موسیقی هایی که برای درمان بعضی از بیماری ها یا آرامش اعصاب می باشد، جایز است؟

جواب: اگر احراز شود كه نظر پزشك متخصصِ امین این است كه بیماری، فقط با استفاده از موسیقى درمان می شود، بكارگیرى آن به مقدارى كه معالجه بیمار اقتضا می کند اشكال ندارد.[39]

ج: کپی رایت

برخی از مراجع تقلید به صورت فتوا[40]یا احتیاط واجب[41]فرموده اند «حق صاحب اثر باید محترم شمرده شود» یعنی بدون اجازه صاحبان اصلی از آن استفاده نشود. در صورت استفاده بدون اجازه، ضامن خسارتی است که به تولید کننده وارد کرده است مگر از کفار حربی باشد که در این صورت اشکال ندارد و ضامن نیست.[42]

قوانین کپی رایت

1. حق نشر، عرضه، اجرا و حق بهره برداری مادی و معنوی نرم افزار رایانه  ای متعلق به پدیدآورنده آن است.[43]

هرکسی حقوق موردحمایت این قانون را نقض نماید علاوه بر جبران خسارت به حبس از نود و یک روز تا شش ماه و جزای نقدی از ده  میلیون تا پنجاه میلیون ریال محکوم می  گردد.[44]

2. نسخه برداری یا ضبط یا تکثیر آثار صوتی که بر روی صفحه یا نوار یا هر وسیله دیگر ضبط شده است بدون اجازه صاحبان حق یا تولیدکنندگان انحصاری یا قائم مقام قانونی آن برای فروش ممنوع است.[45]

3. کسانی که اشیاء مذکور در ماده دوم[46]را که به طور غیرمجاز در خارج تهیه شده به کشور وارد یا صادر کنند علاوه بر تأدیه[47]خسارات شاکی خصوصی به حبس از سه ماه تا یک سال محکوم خواهند شد.[48]

برای این که زوایای مسئله معلوم شود سؤالات و استفتائات درباره این موضوع را مطرح می کنیم و از خوانندگان محترم تقاضا داریم، این مسائل را فراگرفته و به آنها عمل کنند.

شکستن قفلو رایت نرم افزار

سؤال: آیا شکستن قفل نرم افزار و رایت آن جایز است؟

جواب: بدون اجازه صاحب اصلى، جایز نیست.[49]

سؤال: آیا شکستن قفل و رایت نرم افزارهایی که مدل به روز شده آنها به بازار آمده و شرکت سازنده از مدل های گذشته پشتیبانی فنی نمی  کند (یعنی از اعتبار ساقط شده و وقت آن گذشته است) جایز است؟

جواب: فقط با اجازه سازنده آنها جایز است.[50]

خریدوفروش نرم افزارهای رایت شده

سؤال: آیا خریدوفروش نرم افزارهایی که قفل آنها توسط افراد دیگری قبلاً شکسته شده است جایز است؟

جواب: بدون اجاز صاحبان اصلی نرم افزار جایز نیست.[51]

سؤال: اگر خرید سی دی رایت شده منجر شود رایت کننده سی دی های بیشتری را بدون اجازه صاحب اصلی آن تکثیر کند، آیا خرید جایز است؟

جواب: خرید جایز نیست.[52]

سؤال: آیا صاحب نرم افزار می تواند شرط کند خریدار فقط، حق استفاده از نرم افزار را دارد؟

جواب: درصورتی که ضمن قرارداد فروش چنین شرطی کنند باید خریدار به آن عمل کند، در غیر این صورت مجاز است به دیگران هم بدهد و استفاده کنند.[53]

سؤال: آیا خرید یا کپی سی دی هایی که روی آن نوشته شده هرگونه تکثیر شرعاً حرام و پیگرد قانونی دارد اشکال دارد؟

جواب: بدون اجازه ناشر اصلى جایز نیست.[54]

رایت و تکثیر غیرمجاز سى دى

سؤال: اگر صاحب اصلی اثر را نشناسیم یعنی نمی دانیم از افراد محترم المال است یا نیست، رایت آن اثر جایز است؟

جواب: جایز نیست چون حکم کسی را دارد که مالش محترم است.[55]

سؤال: سی دی هایی که تکثیر و رایت آن ها جایز نیست، اگر برای استفاده شخصی و حفظ سی دی اصلی، آن را رایت کنیم جایز است؟

جواب: با اجازه صاحب آن جایز است.[56]

سؤال: یکی از دوستان بنده از مرجعی تقلید می کند که رایتسی دی را جایز می داند ولی طبق نظر مرجع بنده رایت جایز نیست. اگر ایشان به بندهسی دی هدیه کنند آیا استفاده از آن جایز است؟

جواب: بدون اجازه صاحب اصلی آن جایز نیست.[57]

سؤال: آیا کپی کردن بخش هایی از یک سی دی (مثلاً نصف آن) جایز است؟

جواب: با اجازه صاحب آن اشکال ندارد[58]ولی اگر مقدار کمی باشد عیبی ندارد.[59]

سؤال: آیا رایت و تکثیر نرم افزارهایی که هیچ گونه تذکری برای «اجازه تکثیر یا عدم اجازه» در آنها وجود ندارد جایز است یا باید از رضایت صاحب اثر مطمئن بود و در این مورد تحقیق کرد؟

جواب: استفاده اشکال ندارد و تحقیق لازم نیست.[60]

رایت محصولات مذهبی

سؤال: من یکی ازسی دی های آموزش قران برای کودکان را که به صورت غیرمجاز کپی شده بود برای خودم و یکی از دوستانم به صورت رایگان کپی کرده ام با توجه به اینکه این کار من صرفاً برای نشر و گسترش آموزش قرآن بوده و نه به خاطر پول، تکلیف من چیست؟ چون در شروع برنامه این سی دی ذکر شده است که کپی غیرمجاز این سی دی شرعاً حرام است؟ آیا باید من این سی دی ها را دور بیندازم؟ آیا می توان پول آن را به صندوق صدقات ریخت تا حلال شود؟

جواب: این کار جایز نیست و شما باید به شکلی رضایت آن شرکت را به دست آورید و پرداختن پول آن سی دی ها به فقراء کفایت نمی کند.[61]

سؤال: بعضی از قاریان معروف آیاتى از قرآن مجید را با صوت زیبا تلاوت می کنند و آن را بر روى نوار کاست و یا ویدئو ضبط می کنند، آیا می توانند امتیاز آن را خریدوفروش کنند و آیا باید دیگران در موقع تکثیر از آنها اجازه بگیرند؟

جواب: درصورتی که در عرف عقلا به عنوان حقّى براى قارى شمرده شود، کسی که می خواهد تکثیر کند باید با موافقت او باشد.[62]

رایت سی دی های مبتذل و مستهجن

سؤال: آیا رایت سی دی های مبتذل، مستهجن و غیراخلاقی جایز است؟

جواب: حرام است و باید از این کار اجتناب شود.[63]

رایت فیلم های خارجى

1. با زبان اصلی

مسئله: اگر فیلم های خارجی (چه زبان اصلی و چه دوبله شده) دارای تصاویر مستهجن و مبتذل است و باعث انحراف می شود، خریدوفروش و رایت آن حرام است.[64]

2. با زیرنویس فارسى

سؤال: آیا کپی کردن و رایت فیلم های خارجى كه در مراكز كفر تولید شده و دوبله نشده اند؛ اما زیرنویس فارسى دارند، جایز است؟

جواب: اگر بر خلاف قانون باشد، جایز نیست.[65]

3. دوبله شده

سؤال: آیا كپى و رایت كردن فیلم های خارجى كه متعلق به كفارى است كه مال آنان محترم نیست؛ ولى توسط مراكز دوبله داخلى دوبله شده اند، جایز است؟

جواب: جایز نیست.[66]

سؤال: بعضی از شرکتهای داخلی فیلم های خارجی را دوبله می کنند. اگر این فیلمها بر روی اعتقادات و ... مخاطب تأثیر منفی داشته باشد، آیا دوبله این اثر برای آنها حق و مالکیت ایجاد می کند؟

جواب: دوبله کردن فیلم هایی که تأثیر منفی روی اعتقاد مردم دارد جایز نیست و حق مالکیت ایجاد نمی کند. تکثیر و پخش این نوع فیلمها هر چند با اجازه دوبله کننده باشد جایز نیست.[67]

سؤال: اگر شخصی اثری را بدون اجازه صاحبش به دست بیاورد و آن را ترجمه یا دوبله کند، با این ترجمه و دوبله کردن برای او حق و مالکیت ایجاد می شود؟

جواب: اگر مالک اصلی از افراد محترم المال باشد باید با اجازه او ترجمه یا دوبله شود و با ترجمه یا دوبله، مالکیت ایجاد نمی شود مگر از کفار حربی باشد.[68]

رایت محصولات مشترک

سؤال: آیا در حكم تكثیر (و رایت) نرم افزار یا فیلم و ... بین تولید داخل و خارج تفاوتیوجود دارد؟

جواب: رایت کردن فقط با اجازه صاحب اصلی اثر جایز است[69]مگر این که صاحب آن از کفار حربی[70]باشد که در این صورت اشکال ندارد.[71]

سؤال: آیا کسب درآمد از طریق استفاده از نرم افزار ویندوز یا ورد که متعلق به کشورهای خارجی است اشکال دارد؟

جواب: استفاده از آنچه مربوط به کفار حربی[72]است اشکالی ندارد.[73]

کپی کردن فایلهای صوتی تصویری روی کامپیوتر

سؤال: ویدئو کلوپ ها فیلم های خود را در مدت زمان محدودى كرایه مى  دهند، آیا جایز است برنامه كرایه اى را بر روى حافظه ى كامپیوتر كپى و بعد از پس دادن سى  دى، از آن فیلم استفاده کرد؟

جواب: اگر معلوم است كه این كار مورد رضایت صاحب اصلى فیلم نیست، جایز نمی باشد.[74]

بررسی فلش قبل از رایت

سؤال: کسی که می خواهد برای دیگران رایت کند آیا حق دارد قبل از رایت محتویات یک فلش بر روی (دی وی دی) آن را بررسی کند تا از محتویات آن اطمینان پیدا کند که فیلم یا صوت حرامی نداشته باشد، یا حق ندارد؟

جواب: بدون اجازه صاحب آن جایز نیست ولی می تواند سؤال کند تا اگر غیرمجاز است، از رایت خودداری کند.[75]

نکته: محتویات فلش از امور خصوصی فرد است و نگاه کردن به آن بدون اجازه حرام است، خدای متعال می فرماید: «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا ... لا تَجَسَّسُوا ...»؛  »ای کسانی که ایمان آوردید ... تجسس نکنید ...».[76]

علم به حرام بودن محتویات فلش بعد از رایت

سؤال: اگر به شخصی بگویند محتویات این فلش را روی یک (دی وی دی) رایت کند و این شخص رایت کرد ولی بعداً فهمید محتویات رایت شده، فایلهای حرام (مانند فیلم های مستهجن) بوده است آیا کار او و درآمد به دست آمده از این طریق اشکال دارد؟

جواب: چون نمی دانسته، رایت کردن او اشکال ندارد[77] و درآمد به دست آمده حلال است.[78]

در پایان، یادآوری این نکته لازم است؛ همان گونه که دوست داریم به مالکیت و حقوق ما تجاوز نشود به مالکیت دیگران تجاوز نکنیم و از آثار و تألیفات دیگران بدون اجاز آنها استفاده نکنیم. باید سعی شود فرهنگ احترام گذاشتن به حقوق دیگران را در جامعه مستحکم نماییم.

امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) به فرزندش امام حسن(علیه السلام) فرمودند:«یا بُنَی اجْعَلْ  نَفْسَكَ  مِیزَاناً فِیمَا بَینَكَ وَ بَینَ غَیرِكَ فَأَحْبِبْ لِغَیرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا وَ لَا تَظْلِمْ كَمَا لَا تُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ وَ أَحْسِنْ كَمَا تُحِبُّ أَنْ یحْسَنَ إِلَیكَ؛ پسرم! نفس خود را میزان بین خود و دیگران قرار بده، بنابراین آنچه را که براى خود دوست دارى براى دیگران هم دوست بدار، و هر چه را براى خود نمی خواهی براى دیگران هم نخواه، به كسى ستم مكن چنانكه دوست دارى به تو ستم نشود، و نیكى كن چنانكه علاقه دارى به تو نیكى شود ».[79]

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]: آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه (کامپیوتر)، س 2؛ استفتائات، آیت‌الله بهجت، دفتر حضرت آیت‌الله بهجت، قم، چاپ اول، 1428ق، ج ‌3، ص 221، س 4086؛ توضیح‌‌المسائل، ناصر مكارم شیرازى، انتشارات مدرسه امام على بن ابى‏طالب(علیه السلام)، قم، چاپ 52، 1429ق، ص 328، م 1762؛ با استفاده از توضیح‌‌المسائل‌، سید روح الله موسوی خمینی(ره)، محقق/ مصحح: مسلم قلى‌پور گیلانى‌، چاپ اول‌، 1426 ه‍ ق، ص 617، م 2752.

[2]: استفتاء پیامکی از دفتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، 20/6/93.

[3]: استفتاء پیامکی از دفتر آیت‌الله مکارم، 20/6/93.

[4]: آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، رایانه (کامپیوتر)، س 1؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت‌الله شبیری زنجانی (کد استفتاء: 6980)، 20/6/93.

[5]. آیت‌الله مکارم: makarem. ir؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت‌الله شبیری زنجانی و آیت‌الله سیستانی، 5/7/93؛ احکام روابط زن و مرد، سید مسعود معصومی، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، قم، چاپ 31، زمستان 1382، ص 80.

[6]. خدای متعال در قرآن می‏فرماید: (ره)یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا ... وَلَا تَجَسَّسُوا ... وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَحِیمٌ(علیهم السلام)؛ «ای اهل ایمان! ... و [در اموری که مردم پنهان ماندنش را خواهانند] تفحص و پی‏جویی نکنید و از خدا بپرهیزید که خداوند بسیار توبه‏پذیر و مهربان است». (حجرات/ 12)

[7]. استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج ‌4، ص 330، س 5708.

[8]: آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، فیلم‌برداری؛ استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله مکارم و آیت‌الله شبیری زنجانی (کد استفتاء: 7042)، 22/6/93.

آیت‌الله شبیری زنجانی: اگر آنها را بشناسید جایز نیست مگر اینکه از زن‌های بی‌حجاب بوده که از آشکار شدن پرهیز نداشته باشند که در این صورت نگاه به آن قسمتها، بدون لذت و خوف وقوع در حرام، اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 7042)، 22/6/93.

[9]: آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، شغل‌های حرام؛ استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، 13/3/1393؛ آیت‌الله سیستانی، 28/12/1393؛ آیت‌الله نوری همدانی، 29/12/1393؛ آیت‌الله شبیری زنجانی، 1/1/1394.

[10]: یعنی هر لحظه ممکن است نیاز به استفاده از آن باشد مانند کتاب برای طلاب و دانشجویان.

[11]: استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله شبیری زنجانی، آیت‌الله سیستانی و آیت‌الله مکارم، 31/6/93.

آیت‌الله نوری همدانی: اگر زائد بر نیاز باشد و سال بر آن بگذر خمس دارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 31/6/93).

[12]: نام اهل‌بیت و پیامبران(علیهم السلام).

[13]: مانند وضو یا غسل یا تیمم.

[14]: استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله سیستانی، آیت‌الله مکارم، 10/6/93؛ آیت‌الله شبیری زنجانی (کد استفتاء: 6994)، 22/6/1393.

[15]: توضیح‌‌المسائل، امام خمینى(ره)، ص 237، م 1053؛ توضیح‌‌المسائل، آیت‌الله فاضل، چاپ صد و چهاردهم‌،1426 ه‍ ق‌، ص 182، م 473؛ توضیح‌‌المسائل، محمدتقى بهجت فومنى گیلانى، انتشارات شفق، چاپ 92، 1428ق، ص 174، م 179؛ توضیح‌‌المسائل، حسین وحید خراسانى، مدرسه امام باقر(علیه السلام)، چاپ نهم، 1428ق، ص 215، م 1105.

آیت‌الله شبیری زنجانی، آیت‌الله مکارم، آیت‌الله سبحانی، آیت‌الله صافی گلپایگانی و مقام معظم رهبری: در هر دو صورت مستقیم یا غیرمستقیم، سجده واجب است.(توضیح‌‌المسائل، سید موسى شبیرى زنجانى، انتشارات سلسبیل، قم، چاپ اول، 1430 ه‍ ق، ص 232، م 1105؛ توضیح‌‌المسائل، آیت‌الله مکارم، ص، 184، م 982؛ توضیح‌‌المسائل، جعفر سبحانى تبریزى، مؤسسه امام صادق(علیه السلام)، قم، چاپ سوم، 1429 ه‍ ق، ص 255، م 893؛ جامع الاحکام، آیت الله صافى گلپایگانى، انتشارات حضرت معصومه(علیها السلام)، قم، چاپ چهارم‌، 1417ق‌، ج‌1، ص 75، س 239‌؛ أجوبة الاستفتائات، مقام معظم رهبری(حفظه الله)، دفتر معظم له، قم، چاپ اول، 1424ق، ص101، س 500)

[16]. آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، استخاره.

مقام معظم رهبری(حفظه الله): اگر طبق روش‌هاى معمول است مانعى ندارد.( leader.ir، استفتائات جدید، ماهواره و اینترنت)

[17]: موسیقی برای بسیاری از گروه‌ها و انجمن‌ها (مخصوصاً گروه‌های انحرافی مانند شیطان‌پرستان و. ..) جزء ضروری و جداناپذیر حساب می‌شود و متأسفانه بعضی از افراد فقط به خاطر موسیقی خاص این گروه‌ها به آنها ملحق شده و منحرف می‌شوند.

[18]: مقام معظم رهبری(حفظه الله): leader.ir، پرسش‌های متداول، مسائل فرهنگی و اجتماعی، س 456؛ استفتائات، سید روح‌الله موسوى خمینى(ره)، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، 1422ق، ج‌3، ص، 603، س 107؛ تفسیر نمونه، ناصر مكارم شیرازى، دارالكتب الإسلامیة، چاپ اول، 1374ش، ج‏17، ص23.

[19]: تفسیر نمونه، ج‏17، ص23.

[20]: همان، ص25.

[21]. کافی، محمد بن یعقوب کلینی، انتشارات دار الكتب الإسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج‏6، ص 434، ح 23.

[22].همان، ح 15.

[23]: تفسیر نمونه، ج‏17، ص25.

[24]. سست کردن، بی‌حس کردن.

[25]: تفسیر نمونه، ج‏17، ص26.

[26]: porseman.org، مقاله «كوتاهی عمر موسیقی‌دانان بزرگ»، با کمی تغییر.

[27]: همان.

[28]: همان.

[29]: همان.

[30]. دکتر ولف آدلر پروفسور دانشگاه کلمبیا.

[31]. دکتر آرنولد فریدمانی پزشک بیمارستان نیویورک و رئیس کلنیک سردرد.

[32]. دکتر ربرت متخصص روانشناسی کودک در انگلیس.

[33]. دکتر اوریزن اسوت مارون.

[34]: tebyan.net، مقاله «ضرر موسیقی از دید دانشمندان جهان»، با کمی تغییر.

[35]: تفسیر نمونه، ج‏17، ص27.

[36]: آیت‌الله وحید خراسانی: wahidkhorasani.com، احکام شرعی، سوالات شرعی، س 457؛ جامع المسائل‌، محمد فاضل لنکرانی موحدى، انتشارات امیر قلم‌، چاپ یازدهم؛ ج‌1، ص 243، س 988؛ استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج‌1، ص 394، س 1406؛ أجوبة الاستفتائات، مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص 247، س1127؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت‌الله سیستانی، آیت‌الله شبیری زنجانی، آیت‌الله مکارم، آیت‌الله نوری همدانی، 28/3/1393.

[37]: استفتائات، امام خمینى(ره)، ج‌2، ص13، س28‌؛ استفتائات جدید، آیت‌الله تبریزى، چاپ اول، ج‌2، ص212، س957؛ استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج‌4، ص522، س6322؛ استفتائات جدید، ناصر مكارم شیرازى، انتشارات مدرسه امام على بن ابى‏طالب(علیه السلام)، قم، چاپ دوم، 1427ق، ج‌2، ص232، س712؛ جامع الاحکام، آیت‌الله صافى گلپایگانى، ج‌1، ص 297، س 1020‌.

[38]: استفتائات جدید، آیت‌الله مكارم، ج‌3، ص، 153، س457؛ جامع‌المسائل، آیت‌الله فاضل، ج‌1، ص، 245، س996؛ استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج‌4، ص 523، س6325؛ أجوبة الاستفتائات، مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص 248، س 1131.

[39]: استفتائات جدید، آیت‌الله مكارم، ج‌2، ص 232، س714؛ أجوبة الاستفتائات، مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص 252، س1151؛ جامع الأحكام، آیت‌الله صافى گلپایگانی، ج‌1، ص، 293، س1004‌.

 آیت‌الله بهجت: این کار جایز نیست (استفتائات، ج‌4، ص521، س6316)

[40]. آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، حق چاپ و نشر و تکثیر؛ استفتائات، آیت‌الله جوادی آملی، نرم‌افزار مجموعه آثار آیت‌الله جوادی آملی، موسسه اسراء، ص 107؛ استفتائات، بهجت، ج ‌3، ص 226، س 4106؛ استفتائات جدید، آیت‌الله مكارم شیرازى، ج‌3، ص 555، س 1547.

آیت‌الله صافی گلپایگانی: «رایت در صورتی جایز نیست که در ضمن عقد فروش سی‌دی یا ضمن عقد لازم دیگری، شرط عدم رایت و شكستن قفل سی‌دی شده باشد». (safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می‌شود، کپی رایت).

[41]. آیت‌الله وحید خراسانی: wahidkhorasani.com، احکام شرعی، سؤالات شرعی، س 520؛ أجوبة الاستفتائات، آیت‌الله خامنه‌اى، ص 297، س 1335.

[42]. استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج ‌4، ص 333، س 5723؛ استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله مکارم، 3/3/1393؛ آیت‌الله نوری همدانی، 2/12/1393.

آیت‌الله شبیری زنجانی: در صورتی ضامن است که عرفاً ضامن حساب شود.(استفتاء پیامکی از دفتر، 2/12/1393)

آیت‌الله صافی گلپایگانی: اگر در ضمن عقد لازم شرط شده باشد که رایت نشود، ضامن است و گرنه ضامن نیست. (استفتاء پیامکی از دفتر، 2/12/1393).

[43]: rc.majlis.ir، قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای، ماده 1، مصوب 10/10/1379.

[44]: همان، ماده 13.

[45]: rc.majlis.ir، قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی، مصوب در 26/9/1352.

[46]: نسخه‌‌برداری یا ضبط یا تکثیر آثار صوتی که بر روی صفحه یا نوار یا هر وسیله دیگر ضبط شده است بدون اجازه صاحبان حق یا تولیدکنندگان انحصاری یا قائم مقام قانونی آن برای فروش ممنوع است. (همان)

[47]. جبران کردن.

[48]: rc.majlis.ir، قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی، مصوب در 26/9/1352.

[49]: آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، حق چاپ؛ آیت‌الله مکارم: makarem.ir، استفتائات، حقوق، حق تکثیر؛ آیت‌الله مظاهری: almazaheri.ir، قوانین دولتی و اداری، کپی‌رایت؛ استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج ‌3، ص 226، س 4106.

آیت‌الله صافی گلپایگانی: «شکستن قفل نرم‌افزار و رایت آن در صورتی جایز نیست که در ضمن عقد فروش سی‌دی یا ضمن عقد لازم دیگری، شرط عدم شكستن قفل سی‌دی شده باشد». (safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می‌شود، کپی‌رایت).

آیت‌الله وحید خراسانی، آیت‌الله سیستانی و مقام معظم رهبری(حفظه الله): بنابر احتیاط واجب جایز نیست. (wahidkhorasani.com، احکام شرعی، سوالات شرعی، س 520؛ sistani.org، حق چاپ و نشر و تکثیر، کپی رایت، س 6؛ أجوبة الاستفتائات، ص 297، س 1335)

[50]: مقام معظم رهبری(حفظه الله): leader.ir، استفتائات جدید، مسائل فرهنگی و اجتماعی، کتب-نشریات-نرم افزار؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت‌الله مکارم و آیت‌الله نوری همدانی، 3/12/1393.

آیت‌الله مظاهری: چون سازندگان از پشتیبانی آنها اعراض نموده‌اند، جایز است. (almazaheri.ir، استفتائات، قوانین دولتی و اداری، کپی‌رایت).

آیت‌الله سیستانی: برای استفاده شخصی، اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 3/12/1393).

[51]: آیت‌الله مکارم: makarem.ir، استفتائات، حقوق، حق تکثیر؛ آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، حق چاپ؛ استفتاء پیامکی از دفاتر آیت‌الله شبیری زنجانی و آیت‌الله نوری همدانی، 2/8/1393.

مقام معظم رهبری(حفظه الله) و آیت‌الله وحید خراسانی: بنابر احتیاط واجب جایز نیست. (أجوبةالاستفتائات، ص 297؛ wahidkhorasani.com، احکام شرعی، سؤالات شرعی، س 518)

آیت‌الله صافی گلپایگانی: «در صورتی [که شخصی سی دی را] رایت [کند] یا [قفل آن را بشکند]، برای افراد بعدی خریدوفروش و استفاده از آن مانعی ندارد». (safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می‌شود، کپی‌رایت).

[52]: استفتاء پیامکی از دفتر آیت‌الله نوری همدانی، 20/7/1393.

مقام معظم رهبری(حفظه الله): بنابر احتیاط واجب، خرید جایز نیست. (استفتاء پیامکی از دفتر، 20/7/1393).

آیت‌الله شبیری زنجانی: اگر خرید سی دی رایت شده اشکال نداشته باشد، این کار مانعی ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 12424، 28/11/1393).

آیت‌الله صافی گلپایگانی: اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 28/11/1393).

[53]: آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر(کپی‌رایت)؛ استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، 14/11/1393؛ آیت‌الله شبیری زنجانی، 18/11/1393.

[54]: آیت‌الله مظاهری: almazaheri.ir، احکام شرعی، قوانین دولتی و اداری، کپی رایت؛ آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر(کپی‌رایت)؛ آیت‌الله صافی گلپایگانی: safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می‌شود، کپی‌رایت.

مقام معظم رهبری(حفظه الله): بنابر احتیاط واجب جایز نیست.(أجوبة الاستفتائات، ص 297).

[55]: استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله مکارم، آیت‌الله نوری همدانی و آیت‌الله شبیری زنجانی، 10/8/1393.

[56]: آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر(کپی‌رایت)؛ استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله) و آیت‌الله نوری همدانی، 8/10/1393.

آیت‌الله سیستانی و آیت‌الله شبیری زنجانی: این کار جایز است.(استفتاء پیامکی از دفاتر، 8/10/1393).

آیت‌الله صافی گلپایگانی: «کپی و رایت اشکال ندارد مگر در ضمن یک معامله، شرط شود که رایت و کپی صورت نگیرد». (safi.ir، سؤالاتی که بیشتر پرسیده می‌شود، کپی‌رایت).

[57]: آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر(کپی‌رایت)؛ استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله شبیری زنجانی و آیت‌الله نوری همدانی، 14/11/1393.

[58]: مقام معظم رهبری(حفظه الله): khamenei.ir، رساله آموزشی، ج 2، حقوق چاپ، تألیف و کارهای هنری؛ آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر(کپی‌رایت)؛ استفتاء پیامکی از دفتر آیت‌الله نوری همدانی، 4/12/1393.

آیت‌الله شبیری زنجانی: اگر عقلا برای این تولیدکننده حقی قائل شوند و از کفار حربی نباشد بناتر احتیاط بدون اجازه جایز نیست و بنا بر احتیاط باید قانون مربوطه مراعات شود (استفتاء پیامکی از دفتر، کد استفتاء: 12612؛ 4/12/1393)

آیت‌الله سیستانی: برای استفاده شخصی، اشکال ندارد. (استفتاء پیامکی از دفتر،4/12/1393).

آیت‌الله صافی گلپایگانی: اشکال ندارد مگر در ضمن معامله، شرط عدم کپی شود. (استفتاء پیامکی از دفتر، 4/12/1393).

[59]: آیت‌الله مکارم: makarem.irاحکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر (کپی‌رایت).

[60]: آیت‌الله مظاهری: almazaheri.ir، قوانین دولتی و اداری، کپی‌رایت.

آیت‌الله صافی گلپایگانی: «کپی و رایت اشکال ندارد مگر در ضمن یک معامله، شرط شود که رایت و کپی صورت نگیرد». ( safi.ir).

آیت‌الله نوری همدانی: تصرف باید با علم به رضایت صاحب آن باشد. (استفتاء پیامکی از دفتر، 5/12/1393)

آیت‌الله مکارم: فقط با اجازه صاحب آن جایز است. (استفتاء پیامکی از دفتر، 5/12/1393)

[61]: سایت آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر (کپی‌رایت).

[62]: همان.

[63]: آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، فیلم؛ استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله مکارم و آیت‌الله نوری همدانی، 9/12/1393.

[64]. آیت‌الله مکارم: makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، نوارهای ویدئویی مبتذل؛ آیت‌الله سیستانی: sistani.org، پرسش و پاسخ، فیلم؛ اجوبةالاستفتائات، مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص 264، س 1210.

[65]. استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله) و آیت‌الله سیستانی، 7/3/1393؛ استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج ‌3، ص 226، س 4104.

[66]. استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج ‌3، ص 226، س 4104.

[67]: استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله شبیری زنجانی و آیت‌الله مکارم، 11/8/1393.

[68]: استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله مکارم، 14/8/1393؛ آیت‌الله نوری همدانی، 17/8/1393.

[69]. آیت‌الله وحید خراسانی و مقام معظم رهبری(حفظه الله): بنابر احتیاط واجب جایز نیست. (wahidkhorasani.com، احکام شرعی،سؤالات شرعی، س 518؛ أجوبة الاستفتائات، ص 297)

[70]: كفارى كه در ستیز و جنگ با اسلام هستند و به هیچ معاهده و قراردادى با مسلمانان تن نمى‌دهند. در صورتى كه به ستیز خود با مسلمانان ادامه دهند و تسلیم نشوند، با آنان جنگ مى‌شود. (آیین دادرسى اسلامى در مورد غیرمسلمانان (اقلیت‌های دینى و سایر كفار) از دیدگاه فقه امامیه، هادى قشقاوی، مجله فقه اهل‌بیت(علیهم السلام)، ج‌45، ص 208)

[71]: آیت‌الله وحید خراسانی: wahidkhorasani.com، احکام شرعی، سؤالات شرعی، س 520؛ استفتائات جدید، آیت‌الله مكارم، ج‌3، ص 555، س1550؛ أجوبة الاستفتائات، مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص 298، س1342.

[72]: مانند امریکا، انگلیس، فرانسه، اسرائیل و ... .(استفتائات جدید، آیت‌الله مكارم، ج‌3، ص555، س1550)

[73]: آیت‌الله مکارم؛ makarem.ir، احکام شرعی، استفتائات، حق تکثیر (پی رایت)؛ با استفاده از آیت‌الله وحید خراسانی: wahidkhorasani.com، احکام شرعی، سؤالات شرعی، س520؛ أجوبة الاستفتائات، مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص298، س1342.

[74]: استفتائات، آیت‌الله بهجت، ج‌3، ص226، س4106.

[75]: استفتاء پیامکی از دفاتر آیت‌الله سیستانی، آیت‌الله مکارم، 27/2/1393؛ مقام معظم رهبری، آیت‌الله نوری همدانی، آیت‌الله صافی گلپایگانی، 24/12/1393؛ آیت‌الله شبیری زنجانی، 29/12/1393.

[76]: حجرات/12.

[77]: استفتاء پیامکی از دفاتر آیت‌الله مکارم، 28/2/1393؛ مقام معظم رهبری، آیت‌الله نوری همدانی، 16/12/1393؛ آیت‌الله شبیری زنجانی، 18/12/1393.

[78]. استفتاء پیامکی از دفاتر مقام معظم رهبری(حفظه الله)، آیت‌الله سیستانی و آیت‌الله مکارم، 23/12/1393.

آیت‌الله شبیری زنجانی و آیت‌الله صافی گلپایگانی: مالک درآمده به دست آمده نمی‌شود و باید به صاحبش برگرداند و فقط می‌تواند هزینه سی‌دی را بگیرد. (استفتاء پیامکی از دفاتر، 18/12/1393؛ 24/12/1393).

آیت‌الله نوری همدانی: درآمد به دست آمده حلال نیست. (استفتاء پیامکی از دفتر، 23/12/1393).

[79]: نهج البلاغة، محمد بن حسین شریف رضى، محقق و مصحح: صبحی صالح، انتشارات هجرت‏، چاپ اول‏، 1414ق، نامه 31، ص 397؛ نهج‌البلاغه، ترجمه انصاریان، انتشارات پیام آزادی، چاپ چهارم، 1379، ص 269.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 234.





تاریخ ارسال مطلب : پنج شنبه ٢١ آذر ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤١٠٧٠٢ / تعداد بازدید : 166/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج