چهارشنبه ٣٠ مرداد ١٣٩٨
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > احکام 
ماهنامه مبلغان


روش محاسبه خمس (4)

خمس مؤونه

آگاهی به احکام الهی و فروعات فقهی بخصوص خمس و شیوه محاسبه آن، برای روحانیون و مبلغان، از امور مهم و لازم است تا ضمن تسلط بر آن مردم را نیز به انجام این واجب الهی رهنمون می ‏سازد.

روش محاسبه خمس (4)

امیربهاء الدین علائی نژاد

مقدمه

آگاهی به احکام الهی و فروعات فقهی بخصوص خمس و شیوه محاسبه آن، برای روحانیون و مبلغان، از امور مهم و لازم است تا ضمن تسلط بر آن مردم را نیز به انجام این واجب الهی رهنمون می‏سازد. در نوشتار پیشین درباره خمس (مبلّغان 224)، ضمن بیان ضرورت و اهمیت خمس و تبیین آثار فردی و اجتماعی آن، به روش محاسبه خمس اشاره شد و شش محور از مواردی را که بیش‏تر مورد ابتلای مکلفین بود، مورد بحث قرار دادیم: سرمایه، ارث، هدیه و جایزه، وجوهات شرعیه، شهریه طلاب علوم دینی، مهریه در ازدواج دایم و موقت، بیمه و دیه؛ اکنون در این قسمت سه محور دیگر را بررسی می‏کنیم:

10. خمس مؤونه

مؤونه عبارت است از مجموع نیازمندیهای طبیعی و معمول انسان در زندگی، بر حسب شأن عرفی، اجتماعی و اقتصادی او.  

در مؤونه امور زیر باید مورد توجه قرار گیرد: الف) مورد نیاز فرد باشد؛ ب) جزء مخارج سالانه فرد باشد؛ ج) از درآمد همان سال باشد.

میزان در مؤونه، مخارجی است که در طول یک سال از درآمد همان سال به مصرف برسد، نه سال قبل یا سال بعد. بنابراین، اگر در یک سال درآمدی عاید نشد، نمی تواند مؤونه آن سال را از درآمدهای سال قبل و بعد کسر کند.

د) متناسب با شأن عرفی فرد باشد؛ ح) فعلیت در مصرف داشته باشد: مخارجی باشد که فرد برای خود و افراد تحت تکفل خویش مصرف می کند.

توضیح اینکه:

اولاً مؤونه مخارجی است که در امرار معاش به آن نیاز است. بنابراین، هزینه اشیاء و کالاهایی را که مورد نیاز نیست، نمی‏توان مؤونه قلمداد کرد؛

ثانیاً مقصود از مؤونه، مخارج کم یا زیادی است که فرد برای خود و خانواده تحت تکفل خود مصرف می‏کند و شامل مخارجی که فعلاً مصرف نکرده، نخواهد شد. بنابراین، فردی که زندگی را بر خود سخت گرفته و آنچه را که متناسب با شؤون خود و خانواده‏ اش می‏باشد، تهیه نمی‏کند، مجاز نیست قیمت آن را مؤونه حساب کند و خمسش را ندهد.

ثالثاً اشیاء تزئینی همچون تابلو، گلدانهای گران‏قیمت، ظروف عتیقه، لوازم زینتی، فرشهای زینتی، لوسترهای گران‏قیمت و... اگر در شان او نیست باید خمس آنها را پرداخت کرد.[1]

رابعاً پولی که در راه حرام صرف شود، جزء مؤونه نیست و باید خمس آن پرداخت شود.[2] مثل خرید انگشتر طلای مردانه و آلات لهو و لعب، شراب، مواد مخدر و قاچاق و... .

س: آیا ملاک عدم وجوب خمس در مؤونه، استفاده از آن در طول سال است یا اینکه نیاز به آن در طی سال کافی است، هرچند موردی برای استفاده از آن پیش نیاید؟

ج: ملاک در امثال لباس، فرش و مانند آن، از چیزهایی که هنگام استفاده باقی می‏ماند، نیاز به آنهاست؛ ولی معیار در احتیاجات مصرفی روزانه زندگی مانند برنج، روغن و غیره، مصرف است که هرچه از مصرف سالانه آنها زیاد بیاید، خمس دارد.[3]

س: استفاده از وسایل شخص دیگری با اجازه وی و یا استفاده صوری از وسایل خود انسان که به آنها خمس تعلق گرفته، قبل از رسیدن سال خمسی، به خاطر آنکه خمس به آن تعلق نگیرد، چگونه است؟

ج: در هر دو صورت خمس آن واجب است.[4]

س: اگر فردی زمین دومی که مناسب شأن و مورد نیاز او جهت ساختمان مسکن برای عائله اوست داشته باشد؛ ولی در طول سال خمسی، قدرت ساخت آن را ندارد و یا در یک سال نمی‏  تواند آن را تکمیل کند، آیا پرداخت خمس آن بر او واجب است؟

ج) در عدم وجوب خمس در زمينی که برای ساخت مسکن بدان نياز دارد، فرقی بين اينکه يک قطعه باشد يا چند قطعه، و يا يک مسکن باشد يا چند مسکن، وجود ندارد؛ بلکه ملاک، صدق عنوان نياز به آن به مقتضای موقعيت و شأن عرفی وی و همچنين وضع مالی او برای ساخت تدريجی آن است.[5]

س: یک سرویس ظروف منزل وجود دارد، آیا استفاده از بعضی از آنها برای عدم تعلّق خمس به آن کافی است؟

ج) معيار عدم تعلّق خمس به لوازم منزل، صدق عنوان نياز به آن مطابق با شأن عرفی مناسب با انسان است، هرچند در طول سال از آن استفاده نشود.[6]

مؤونه بردو قسم است:

1. مؤونه زندگی: عبارت است از مجموعه مخارجی که در زندگی مورد استفاده قرار می‏گیرد. مثل:

الف) هزینه خوراک، پوشاک و مسکن خود و خانواده و افراد تحت تکفل؛

ب) اثاثیه و وسایل مورد نیاز در منزل، مطابق با شأن مکلف. مثل: یخچال، فرش، پتو، لحاف، ظروف، تلویزیون و...؛

ج) وسیله نقلیه مورد نیاز. مثل: ماشین، موتور، دوچرخه و...؛

د) وسایل و لوازم تحصیل؛

ﻫ) مخارج ازدواج؛

و) مخارج سفرهای زیارتی، اعم از واجب، مستحب و نیز سفرهای تفریحی و سیاحتی (در حد شأن و عرف)؛

ز) جهیزیه دختر و پسر (با توضیحاتی که خواهد آمد)؛

ح) مجموعه حقوقی که بر اثر حوادث و تصادفات بر عهده اشخاص می آید، از قبیل: دیه نفس، غرامتوکفاره، [7]دیه عضو و منافع اعضا، خسارت وسایل نقلیه و...؛

ط) هدیه، جایزه، کادو، صدقات، خیرات که به دیگران پرداخته می‏شود؛

ی) مخارج زندگی افراد واجب النفقه انسان، از قبیل: پدر، مادر، فرزند نیازمند و مخارج طیور و حیواناتی که نگهداری می‏شوند و...؛

ک) حقوق واجب شرعی، از قبیل: کفارات، نذورات و دیون ناشی از ضمانات شرعیه؛

ل) وقف و احداث اماکنی همچون: مسجد، حسینیه، بیمارستان و مدرسه؛

م) مهریه همسر (در عقد دایم و موقت).

تذکر: هزینه کردن و صرف درآمد، در موارد مذکور، از مؤونه محسوب می شود، مشروط به اینکه زاید بر شأن عرفی شخص نباشد، وگرنه نسبت به مقدار زاید بر شأن، باید خمس آن را بپردازد.

2. مؤونه کسب:عبارت است از مخارجی که برای به دست آوردن فایده و سود مصرف می شود. از قبیل: مخارج حمل و نقل، اجاره مغازه، حق دلالی، کرایه انبار  و مانند آن. این قسم از مؤونه از سود کسر می شود و خمس ندارد.

صرف درآمد، در مؤونه از چند صورت برخوردار است که برخی از آنها به اتفاق فقها از خمس مستثنا است؛ ولی نسبت به برخی صور مورد اختلاف می‏باشد که در ذیل می آید:

1. درآمد بین سال را صرف در تهیه اموری می کند که در همان سال عرفاً به آن نیاز دارد: در این صورت به نظر تمام مراجع عظام، خمس آن واجب نیست؛

2. اینکه درآمد بین سال را صرف در تهیه چیزی می‏کند که در سالهای بعدی عرفاً به آن نیاز دارد. مثل اینکه چند سال قبل از تزویج دختر خود برای او جهیزیه می خرد و یا قبل از ازدواج و تشکیل خانواده از درآمد بین سال منزل می خرد و یا ساختمان می سازد؛

3. اینکه درآمد بین سال را به منظور اموری که به آن نیاز دارد، پس انداز می کند.

در مورد ثبوت خمس در این دو صورت اختلاف است که فتاوای مراجع عظام نسبت به مواردی که بیش‏تر مورد ابتلای مؤمنین است، به قرار ذیل مطرح می شود:

1. خرید زمین برای ساختن منزل در سالهای آینده

در این باره چند مبنا وجود دارد:

الف) به نظر تمام مراجع عظام (به جز آیات عظام: تبریزی، سیستانی، مکارم و وحید): در صورتی که راهی برای تهیه خانه مسکونی جز نگهداشتن زمین تا چند سال نیست، خمس ندارد؛[8]

ب) آیات عظام تبریزی و وحید: باید خمس زمین را به قیمت فعلی بدهد؛[9]

ج) آیت الله سیستانی: در صورتی که از نظر مالی تمکن ندارد، که خانه را یک مرتبه بخرد و متعارف درباره مثل او این است که خانه را به تدریج تهیه کند، خمس ندارد؛[10]

د) آیت الله مکارم: خمس ندارد.[11]

2. پس انداز درآمد برای خرید منزل

در این خصوص دو مبنا وجود دارد:

الف) آیات عظام: امام، تبریزی، خویی، خامنه ای، سیستانی، مکارم و وحید: خمس دارد؛[12]

ب) آیات عظام: بهجت، زنجانی، فاضل، صافی، گلپایگانی و نوری (با اختلاف تعابیر): چنان چه برای تهیه منزل مسکونی مورد نیاز، راهی جز طریق مذکور (پس انداز) ندارد، به آن خمس تعلق نمی گیرد.[13]

استفتائات از محضر مقام معظم رهبری(حفظه الله)

س: به قصد استفاده خانواده و تأمین نیاز مادی و تفریحی خانواده، قطعه زمینی (كشاورزی) خریداری نمودم. آیا مشمول خمس می شود یا خیر؟ در صورت تعلّق خمس، آیا به هزینه  هایی كه برای آن زمین شده، مثل حصاركشی و درخت كاری نیز خمس تعلّق می گیرد؟ ضمناً بخشی از پول این ملك از طریق وام و مابقی از درآمد سال، قبل از سر سال خمسی، تأمین و پرداخت شده است.

ج: اگر مورد نياز شما بوده ـ ولو برای استراحت و تفريح ـ و از درآمد سال تهيه کرده ايد، خمس ندارد.[14]

س: زمانی كه كسی منزلی بگیرد كه آن منزل یك مغازه داخل كوچه داشته باشد و هدف، خرید منزل باشد، در مورد آن مغازه خمس تعلّق می گیرد یا نه؟

ج: اگر مغازه را به قصد کسب نخريده و فعلاً هم از آن کسب درآمد نمی کند و جزو منزل محسوب می شود، آن مغازه حکم مستقلی ندارد؛ بلکه ملحق به منزل می باشد.[15]

س: شخصی خانه ملکی برای سکونت ندارد، لذا زمینی خریده تا در آن خانه‏ ای برای خودش بسازد؛ ولی چون پول کافی برای ساخت نداشته، سال بر آن گذشته و آن را به فروش هم نرسانده است. آیا خمس آن واجب است؟ بر فرض وجوب، آیا خمس پول خرید را باید بپردازد یا قیمت فعلی زمین را؟

ج: اگر زمين را از منفعت کسب سال، برای ساخت مسکن مورد نياز خريده باشد، خمس ندارد.[16]

س: در سؤال قبلی، اگر آن شخص شروع به ساختن خانه کند؛ ولی قبل از اتمام آن، سال خمسی برسد، آیا خمس آنچه در مصالح ساختمان مصرف کرده، واجب است؟

ج: در فرض سؤال، خمس ندارد.[17]

س: زمینی را به قصد ساخت باغ خریداری نموده ام كه تاكنون موفق به ساخت آن نشده ام. در صورت رسیدن سال خمسی، آیا شامل خمس خواهد شد؟ و در صورت مثبت بودن پاسخ، خمس آن چگونه محاسبه می‏شود؟

ج: اگر زمين مذكور را از درآمد بين سال برای احداث باغ جهت نياز شخصی و به عنوان محلی برای استراحت تهيه كرده ايد، و مازاد بر شأن و موقعيت عرفی شما نباشد، خمس ندارد.[18]

س: اگر شخصی برای آینده فرزندانش، با اینکه خودش در طبقه اول زندگی می‏  کند، اقدام به ساختن طبقه دوم کند، آیا با وجود عدم نیاز به آن تا چند سال دیگر، پرداخت خمس آنچه در آن خرج کرده، واجب است؟

ج: اگر ساختن طبقه دوم برای آينده فرزندانش در حال حاضر از مخارج مناسب با شأن عرفی وی محسوب شود، آنچه به مصرف رسانده است، خمس ندارد و در صورتی که اين چنين نباشد و در حال حاضر هم نه خودش و نه فرزندانش به آن نياز ندارند، پرداخت خمس آن واجب است.[19]

س: شما می‏  فرمایید آنچه از مخارج سال محسوب می‏  شود، خمس ندارد، پس شخصی که خانه ‏ای برای سکونت ندارد؛ ولی مالک قطعه زمینی است که یک سال یا بیش‏تر بر آن گذشته و او نمی‏  تواند آن را بسازد، پس چرا این از مخارج او محسوب نمی‏  شود؟ امیدواریم توضیح بفرمایید.

ج: اگر زمين را برای ساخت مسکن مورد نياز در آن، از درآمد بين سال خريده باشد، جزء مخارج کنونی وی محسوب می‏  شود و خمس آن واجب نيست.[20]

3. پولی که از درآمد بین سال بابت رهن[21] منزل پرداخت می شود:

در این مورد دو مبنا وجود دارد:

الف) آیات عظام: امام، خامنه ای و سیستانی: خمس دارد؛ ولی تا هنگامی که برای این منظور نیاز دارد، پرداخت خمس آن واجب نیست؛ ولی در زمانی که دریافت شد یا دریافت آن ممکن باشد، باید فوراً خمس آن را بپردازد.[22]

ب) آیات عظام: بهجت، تبریزی، فاضل و وحید: چنان چه بدون پول رهن، نیاز مسکن او تأمین نمی شود، خمس ندارد و هر زمان آن را باز پس گرفت و نیازی به آن نداشت و از مخارج سالش زیاد آمد، خمس دارد. [23]

آیات عظام: صافی و مکارم: پول رهن جزء مؤونه است و خمس ندارد؛ ولی اگر آن را باز پس گرفت و نیازی به آن نداشت، بنا بر احتیاط خمس آن را بپردازد.[24]

س: آیا خمس پولی که مستأجر به عنوان رهن (پولِ پیش) به موجر می‏ دهد، بر عهده مستأجر است یا موجر؟

ج: اگر از منفعت کسب مستأجر باشد، بر او واجب است که بعد از گرفتن آن از موجر، خمس آن را بپردازد، و خمس آن بر عهده موجر که آن مال را به عنوان قرض می‏ گيرد، واجب نيست.[25]

س: معمول است که برای اجاره خانه مقداری پولِ پیش پرداخت می‏ کنند. اگر این پول از منافع کسب باشد و چند سال نزد صاحبخانه بماند، آیا پس از دریافت بلافاصله باید خمس آن پرداخت شود؟ در صورتی که بخواهد با همان پول در جای دیگر منزل اجاره کند، چطور؟

ج: خمس آن بلافاصله بايد پرداخت گردد؛ ولی اگر به اين پول برای اجاره منزل نياز دارد، می تواند با کسب اجازه پس از رفع نياز پرداخت نمايد.[26]

4. پول فروش منزلی که مؤونه بوده:

منزلی که از درآمد بین سال و یا قرض و وام ساخته شده و پس از چندین سال زندگی در آن، فروخته شده تا پول آن صرف در تهیه منزل دیگری شود، آیا به این پول خمس تعلق می گیرد؟

در این مسئله چند فتوا وجود دارد:

الف) امام: پول فروش آن فوراً خمس دارد، مگر اینکه خانه را با خانه دیگر معاوضه کند.[27]

ب) آیات عظام: بهجت، زنجانی و نوری: اگر بدون پول فروش آن نمی تواند خانه دیگری تهیه کند، خمس ندارد.[28]

ج) آیات عظام: خامنه ای و مکارم: خمس ندارد.[29]

د) آیات عظام: تبریزی، سیستانی، صافی و فاضل: به مقدار سود آن (تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش) خمس تعلق می گیرد.[30]

ﻫ) آیت الله وحید: بنا بر احتیاط واجب به مقدار سود آن (تفاوت قیمت خرید و قیمت فروش) سر سال خمسی، خمس تعلق می گیرد.[31]

س: اگر شخصی خانه خود را فروخته و پول آن را برای استفاده از سود آن در بانک بگذارد و سپس سال خمسی‏اش فرا برسد، چه حکمی دارد؟ و اگر این پول را برای خرید خانه پس انداز نماید، چه حکمی دارد؟

ج: اگر خانه را از درآمد سالانه شغلی برای سکونت و به حساب مخارج سالانه ساخته يا خريده و بعد از سال خمسی آن را فروخته باشد، پول فروش آن در هر صورت خمس ندارد.[32]

س: اگر وسایل و چیزهای مورد نیاز زندگی، مانند: ماشین، موتور و فرش که خمس آن داده نشده است، فروخته شود، آیا پس از فروش باید خمس آنها فوراً پرداخت شود؟

ج: وسايل ذکر شده، اگر جزو احتياجات زندگی بوده و از درآمد بين سال آن را تهيه کرده و در سال بعد به فروش رفته است، پول فروش آن خمس ندارد؛ ولی اگر وسايل را با پولی که سال بر آن گذشته، بدون ادای خمس تهيه کرده، بايد خمس پول خريد آنها را بدهد، هرچند آن وسايل را نفروشد! و اگر حساب سال نداشته و نمی داند که به هنگام صرف پول در خريد مايحتاج، آيا سال خمسی بر آن گذشته يا نه، در مورد پول خريد آنها بايد با يکی از نمايندگان ما مصالحه نمايد.[33]

س: چند سال پیش ماشینی خریدم که در حال حاضر فروش آن به چندین برابر قیمت ممکن است. با توجه به اینکه پول خرید آن مخمّس نبوده است و در صورت فروش و گرفتن قیمت فعلی آن، می‏ خواهم خانه‏ ای برای سکونت بخرم، آیا به مجرد دریافت پول، همۀ آن خمس دارد یا فقط به پولی که با آن ماشین را خریده‏ام، خمس تعلّق می‏ گیرد و مقدار باقی مانده که همان مقدار افزایش قیمت ماشین است، جزء درآمد سال فروش ماشین محسوب می‏ شود که اگر تا پایان سال فروش در مخارج زندگی مصرف نشود، خمس به آن تعلّق می‏ گیرد؟

ج: اگر ماشين جزء مؤونه شما باشد و آن را از درآمد بين سال جهت استفاده شخصی زندگی خريده باشيد، پول فروش آن خمس ندارد؛ ولی اگر ماشين را برای کار کردن خريده‏ ايد، خمس مالی که برای خريد آن صرف کرده ‏ايد، واجب است، البته در مورد تنزّل ارزش پول، احوط مصالحه با حاکم شرع است و ترقّی قيمت، ربح سال فروش محسوب می شود.[34]

س: با توجه به اینکه اگر وسایل خانه یا طلای همسر که در شأن اوست، بعد از سال خمسی فروخته شود، خمس ندارد. اگر پول حاصل به مدت چند سال خرج نشود، آیا باز هم خمس ندارد؟

ج: خمس ندارد.[35]

س: اگر مؤونه، مثل خانه، بعد از سال خمسی تبدیل به سرمایه شود، خمس دارد یا نه؟

ج: در فرض مذكور خمس ندارد.[36]

س: اینجانب با پول مخمّس قطعه زمینی را به این نیّت خریداری كردم كه اگر توانستم در آن زمین خانه ای بسازم و زندگی  كنم و اگر نتوانستم، آن را بفروشم و خانه ای بخرم. بعد از چند سال كه (قیمت) زمین ترقی كرد، آن را فروختم و بلافاصله با اضافه مقداری از اندوخته خود خانه ای خریدم. آیا به پول این خانه خمس تعلّق می گیرد؟

ج: در فرض مرقوم، به اين خانه خمس تعلّق نمی گيرد، مگر به مبلغی كه پس  انداز كرده بوديد، در صورتی كه از درآمد سال بوده و سال بر آن گذشته و خمس آن پرداخت نشده باشد.[37]

5. خمس پولی که برای ازدواج ذخیره شده:

در حکم خمس چنین پولی چند نظر است:

الف) آیات عظام: امام، تبریزی، سیستانی، صافی و مکارم: خمس دارد.[38]

ب) آیات عظام: بهجت، زنجانی، فاضل و نوری: چنان چه بدون پس انداز نمی تواند در آینده ازدواج کند، خمس ندارد.[39]

ج) آیت الله خامنه ای: اگر برای تهیه هزینه های ازدواج در آینده نزدیک پس انداز شده باشد و با پرداخت خمس آن نتواند آنها را تهیه کند، خمس ندارد.[40]

6. خمس درآمدی که صرف در خرید جهیزیه شده:

درآمدی که با آن جهیزیه تهیه شده است، دو صورت دارد:

الف)اینکه جهیزیه از درآمد بین سال خریده شده و در همان سال هم ازدواج دختر صورت گرفته است؛

در این صورت به نظر تمام مراجع عظام جزء مؤونه سال محسوب می شود و خمس ندارد.

ب)اینکه از درآمد بین سال جهیزیه خریداری شده؛ ولی ازدواج در سالهای بعد تحقق یافته است. در حکم خمس این صورت چند نظر است:

1. آیات عظام: امام، خویی، خامنه ای، سیستانی، فاضل، مکارم، وحید و نوری: چنان چه نتواند یک  جا جهیزیه دختر را تهیه کند یا در شهری باشد که معمولاً در سال مقداری از جهیزیه دختر را تهیه می کنند، به طوری که تهیه نکردن آن عیب است، چنان چه در بین سال از منافع آن سال جهیزیه بخرد، خمس ندارد.[41]

2. آیت الله صافی: اگر جهیزیه در زمانی که دختر در معرض ازدواج است، تهیه شود، خمس ندارد.[42]

3. آیت الله تبریزی: آنچه در سال ازدواج تهیه شده، خمس ندارد و آنچه در سالهای قبل تهیه شده است، بنا بر احتیاط واجب باید خمس آن را بدهد. آری، اگر اموالی را قبل از بلوغ دختر به او بخشیده اند، پرداخت خمس آن بر دختر واجب نیست.[43]

7. خمس پولی که برای خرید جهیزیه پس انداز شده:

امروزه بین بسیاری از خانواده ها رسم شده که به منظور آماده بودن برای خرید جهیزیه مناسب با مدل روز، قبل از ازدواج دختر جهیزیه تهیه نمی کنند؛ بلکه مبالغی را پس انداز می کنند تا به هنگام ازدواج جهیزیه مناسب با مدل روز تهیه کنند. آیا به چنین پولی خمس تعلق می گیرد؟

در این مسئله چند نظر است:

الف) آیات عظام: امام، خویی، تبریزی، سیستانی، صافی، گلپایگانی، مکارم و وحید: خمس دارد.[44]

ب) آیات عظام: بهجت، زنجانی، فاضل و نوری: اگر بدون پس انداز پول نمی تواند در سالهای بعد جهیزیه تهیه کند، خمس ندارد.[45]

ج) آیت الله خامنه ای: اگر برای تهیه جهیزیه در آینده نزدیک پس انداز شده باشد و با پرداخت خمس آن نتواند آنها را تهیه کند، خمس ندارد.[46]

س: بنده دختری 9 ساله دارم كه از هم اكنون حسابی در بانك برای او باز نموده و ماهیانه مبلغی كم به این حساب واریز می  نمایم، به این نیت كه برای تهیه جهیزیه از آن استفاده كنم. آیا به این وجه نیز خمس تعلّق می گیرد یا خیر؟

ج: اگر واقعاً به او هبه كنند و مناسب شأن هبه كننده باشد، خمس ندارد؛ اما اگر هبه نشده است و صِرفاً پس  انداز به نام وی است، خمس دارد.[47]

س: آیا وسیله ای را که ابتدا به نیت جهیزیه تهیه شده است، می توان بعد از چند سال برای مصرف دیگری استفاده کرد؟ آیا به این وسیله خمس تعلّق می گیرد؟

ج: اگر در راه ديگر مصرف شود، حکم جهيزيه را ندارد.[48]

س: کسی که جهاز را به تدریج خریده و الآن از مد افتاده و قصد تبدیل به احسن دارد؛ آیا موقع فروش جهاز از مد افتاده، خمس آن را بدهد یا خیر؟

ج: اگر همان را تبديل می كند، خمس ندارد؛ ولی اگر بفروشد و چيز ديگری بخرد و يا پول آن را در زندگی خود هزينه كند (با فرض اينكه سال خمسی بر آن گذشته باشد) مشمول وجوب خمس است.[49]

س: اگر پدر دختر جهیزیه را برای خودش برداشته و در زندگی مصرف كند و كالای مرغوب تری را برای دختر تهیه كند، چه حكمی دارد؟

ج: اگر به دختر بخشيده و تحويل او داده و حالا دختر پس بدهد، خمس ندارد، وگرنه در فرض مرقوم خمس دارد.[50]

س: اگر پول جهیزیه را به خود دختر بدهیم تا بعداً با آن جهیزیه بخرد، آیا خمس به آن تعلّق می گیرد؟

ج: آنچه را كه هديه كرده ايد، اگر مناسب با شأن عرفی و قبل از فرا رسيدن سال خمسی باشد، خمس ندارد.[51]

س: در صورتی كه جهیزیه پس از گذشت چند سال از خرید آن به دختر تحویل نشده؛ بلكه به فرد فقیری بخشیده شود، آیا به آن خمس تعلّق می گیرد؟

ج: اگر از راه درآمد کاری تهيه شده، در فرض مزبور خمس دارد.[52]

س: با توجه به فتوای امام خمینی(ره) در مسئله جهیزیه عروس که دختر هنگام ازدواج به خانه شوهر می‏  برد، اگر در منطقه ‏ای رسم بر این باشد که خانواده داماد اقدام به تهیه و تأمین اثاثیه و لوازم خانه کنند و به مرور زمان و به تدریج به تهیه آن لوازم بپردازند و سال بر آن بگذرد، چه حکمی دارد؟

ج: اگر تهيه اثاثيه و لوازم زندگی برای آينده، عرفاً جزء مؤونه محسوب شود، خمس ندارد.[53]

 

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. تحریر الوسیله، ج 1، ص 327، م 11 (آیت الله شبیری زنجانی: اگر داشتن این وسایل برای امثال او متعارف است، خمس ندارد؛ جزوه استفتائات خمس، آیت الله زنجانی، س227).

[2]. همان، س 728؛ جزوه استفتائات خمس، آیت الله زنجانی، س 228.

[3]. احکام خمس، مطابق با فتاوای آیت الله خامنه‏ای، ص107، س 196.

[4]. جزوه استفتائات خمس، آیت الله زنجانی، س 229.

[5]. احکام خمس، مطابق با فتاوای مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص107، س 197.

[6].  همان، س 198.

[7]. عروة الوثقی، ج 2، کتاب الخمس، م 61.

[8]. استفتائات امام، ج 1، س 23؛ اجوبة الاستفتائات، س 903 و 957؛ استفتائات، آیت الله نوری، ج 1، س 283؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، س 675؛ توضیح المسائل، آیت الله بهجت، م 1391؛ منهاج الصالحین، آیت الله سیستانی، ج 1، م 1219؛ جامع الاحکام، آیت الله صافی، ج 1، س 79.

[9]. استفتائات، آیت الله تبریزی، س 801؛ استفتاء شفاهی، آیت الله وحید.

[10]. منهاج الصالحین، ج 1، م 1219.

[11]. استفتائات، ج 2، س 514.

[12]. استفتائات امام، ج 1، س 115؛ استفتائات، آیت الله تبریزی، س 889؛ اجوبة الاستفتائات، س 908؛ استفتائات شفاهی از دفاتر آیات عظام وحید و سیستانی.

[13]. توضیح المسائل، آیت الله بهجت، م 1391، استفتاء شفاهی، آیت الله زنجانی؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، س677؛ جامع الاحکام، آیت الله صافی، ج 1، س 706؛ استفتائات، آیت الله نوری، ج 2، س 328.

[14]. احکام خمس، مطابق با فتاوای مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص67، س 109.

[15]. همان، ص 118، س 231.

[16]. همان، س 232.

[17]. همان، س 233.

[18].  همان، ص 117، س 230.

[19]. همان، ص 118، س 234.

[20]. همان، س 235.

[21]. پول پیش که مستأجر به مالک منزل می پردازد، گرچه در لسان عامیانه به عنوان و نام «رهن» معروف شده است؛ ولی عنوان صحیح فقهی آن «قرض مشروط در ضمن اجاره» می‏باشد.

[22]. استفتائات، امام، ج 1، س 116؛ اجوبة الاستفتائات، س897 و 945؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، س 687.

[23]. توضیح المسائل، آیت الله بهجت، م 1396؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، س 687 و 688؛ استفتاء شفاهی از دفتر آیات عظام تبریزی و وحید.

[24]. جامع الاحکام، آیت الله صافی، ج 1، س 707؛ استفتائات، آیت الله مکارم، ج 2، س 524.

[25]. احکام خمس، مطابق با فتاوای مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص67، س 109.

[26]. همان، س 110.

[27]. استفتائات، امام، ج 1، س 65 و 173.

[28]. توضیح المسائل، آیت الله بهجت، ج 2، م 1391؛ استفتائات، آیت الله زنجانی و آیت الله نوری، ج 1، س 263.

[29]. اجوبة الاستفتائات، س 986؛ استفتائات، آیت الله مکارم، ج1، س 314.

[30]. منهاج الصالحین، آیت الله سیستانی، م 1213؛ استفتائات، آیت الله تبریزی، س 841؛ توضیح المسائل، آیت الله صافی، 1790 و 1779؛  جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 2، س485.

[31]. توضیح المسائل، آیت الله وحید، م 1778.

[32]. احکام خمس، مطابق با فتاوای مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص123، س 248.

[33]. همان، س 249.

[34]. همان، س 250.

[35]. همان، س 251.

[36]. همان، س 252.

[37]. همان، س 253.

[38]استفتائات، امام، ج 1، س 24؛ استفتائات، آیت الله تبریزی، س 880؛ استفتائات، آیت الله سیستانی؛ جامع الاحکام، آیت الله صافی، ج 1، س 747؛ استفتائات، آیت الله مکارم، ج 2، ص 516.

[39]. استفتائات، آیات عظام: بهجت و زنجانی؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، س 748؛ استفتائات، آیت الله نوری، ج2، س 330.

[40]. اجوبة الاستفتائات، س 860 و 978.

[41]. توضیح المسائل مراجع، م 1778؛ اجوبة الاستفتائات، س905 و 917؛ توضیح المسائل، آیت الله وحید، م 1785؛ توضیح المسائل، آیت الله نوری، م 1773، استفتائات، آیت الله مکارم، ج 2، س 548.

[42]. جامع الاحکام، ج 1، س 748.

[43]. استفتائات، س 822.

[44]. توضیح المسائل مراجع، ذیل م 1777؛ استفتائات، امام، ج1، س 25؛ استفتائات، آیت الله تبریزی، س 836 و 891؛ جامع الاحکام، آیت الله صافی، ج 1، س 748؛ استفتائات، آیت الله مکارم، ج 2، س 516؛ توضیح المسائل، آیت الله وحید، م 1783.

[45]. استفتاء از دفتر و توضیح المسائل آیت الله بهجت، م1391؛ توضیح المسائل مراجع، م 1777؛ استفتاء شفاهی از آیت الله زنجانی؛ جامع المسائل، آیت الله فاضل، ج 1، س 748؛ استفتائات، آیت الله نوری، ج 2، س 380.

[46]. اجوبة الاستفتائات، س 860 و 987.

[47]. احکام خمس، مطابق با فتاوای مقام معظم رهبری(حفظه الله)، ص112، س 215.

[48]. همان، س 216.

[49]. همان، س 217.

[50]. همان، س 218.

[51]. همان، س 219.

[52]. همان، س 220.

[53]. همان، س 221.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 225.

 





تاریخ ارسال مطلب : سه شنبه ٢١ اسفند ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠٦١٦٥ / تعداد بازدید : 410/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج