پنج شنبه ١٦ ارديبهشت ١٤٠٠
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


نشانه هایی از موعود (2)

نشانه هایی از موعود

ائمه اطهار(علیهم السلام) به تبعیت از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)، مردم جامعه را از وجود آخرین منجی، مطلع ساخته و مؤمنان را نسبت به آینده روشن و ظهور دولت کریمه حضرت حجت(علیه السلام) با خبر نموده اند.

نشانه هایی از موعود (2)

رضا اخوی

اشاره

ائمه اطهار(علیهم السلام) به تبعیت از پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)، مردم جامعه را از وجود آخرین منجی، مطلع ساخته و مؤمنان را نسبت به آینده روشن و ظهور دولت کریمه حضرت حجت(علیه السلام) با خبر نموده اند. به همین دلیل، باور مهدویت و اعتقاد به موعود و منجی آخرالزمان، بر زبان مبارک این برگزیدگان الهی مترنّم بود تا همواره نور امید در دل مؤمنان در دوران خفقان و ابرهای سیاه بدخواهی و ستم بتابد و تیرگی های زمانه باعث نشستن غبار غفلت بر تفکر انتظار آخرین نور و حجت الهی نگردد.

ذکر و یاد امام زمان(علیه السلام) در لسان مبارک امام رضا(علیه السلام) با تعابیر مختلف، ابعاد گوناگونی از بحث مهدویت را شامل می شود که در مقاله قبلی چاپ شده در شماره 250 ماهنامه مبلغان به ذکر عناوین زیر  پرداختیم:

1. ضرورت وجود امام معصوم

2. نام و نسب موعود

3. ولادت خاتم الاوصیا(علیه السلام)

4. شمایل و فضایل

5. غیبت موعود

6. صاحبُ الغَیبَة

7. حکمت غیبت

در این شماره به ادامه ابعاد گوناگونی از مباحث مهدویت اشاره می گردد.

8. همدم دوران غیبت

آخرین نکته در بحث غیبت، پاسخ امام رضا(علیه السلام) به شبهه عمر طولانی حضرت حجت(علیه السلام) است که با مثال آوردن از حضرت خضر(علیه السلام)، به «حسن بن علی بن فضّال» فرمودند: «إِنَّ الْخَضِرَ شَرِبَ مِنْ مَاءِ الْحَیاةِ فَهُوَ حَی لَا یمُوتُ ... وَ سَیؤْنِسُ اللَّهُ بِهِ وَحْشَةَ قَائِمِنَا فِی غَیبَتِهِ وَ یصِلُ بِهِ وَحْدَتَه؛[1] خضر(علیه السلام) از آب حیات نوشید و او زنده است و تا نفخ صور نخواهد مرد... و خداوند با او تنهایی قائم ما در دوران غیبتش را به انس تبدیل كند و غربتش را با وصلت او مرتفع سازد.»

9. انتظار فرج

موضوع «انتظار فرج» و چشم به راه گشایش بودن،از دیگر موضوعاتی است که در كلام امام رضا(علیه السلام) بدان اشاره شده است.آن حضرت در روایات متعددی، به موضوع فضیلت انتظار فرج فرزندش، امام مهدی(علیه السلام) اشاره كرده اند. از جمله در جواب «حسن بن جهم» فرمودند: «أَوَلَسْتَ تَعْلَمُ أَنَّ انْتِظَارَ الْفَرَجِ مِنَ الْفَرَجِ؛ آیا نمى دانى كه انتظار فرج [جزیى] از فرج است؟» جواب داد: «لَـا أَدْرِی إِلَّـا أَنْ تُعَلِّمَنِـی؛ نمى دانم، مگر اینكه شما به من بیاموزید.» حضرت فرمودند: «نَعَمْ انْتِظَارُ الْفَرَجِ مِنَ الْفَرَجِ؛ آرى، انتظار فرج، جزیى از فرج است.»[2]

حضرت در روایت دیگری، می فرمایند: «أَما یرضـی أَحَدُكُم أَنْ یكُونَ فی بَیتِهِ ینْفِقُ عَلی عِیالِهِ ینْتَظِرُ أَمْرَنا فَإِن أَدْرَكَهُ كانَ كَمَنْ شَهِدَ مَعَ رَسوُلِ اللّهَ(صلی الله علیه و آله) بَدْرَا، وَ إِن لَمْ یدْرِكْه كانَ كَمَنْ كانَ مَعَ قائِمِنا فی فُسْطاطِهِ؛[3]آیا هیچ یك از شما خوش ندارد كه در خانه خود بماند، نفقه خانواده اش را بپردازد و چشم به راه امر ما باشد؟ پس اگر در چنین حالی از دنیا برود، مانند كسی است كه به همراه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در [جنگ] بدر به شهادت رسیده و اگر مرگ به سراغ او نیاید، مانند كسی است كه به همراه قائم ما و در خیمه او باشد.»

10. صبر و انتظار

نکته قابل تأملی که امام رضا(علیه السلام) در باب فضیلت انتظار فرج بدان اشاره کرده اند، همراهی این انتظار با صبر و شکیبایی است. «احمد بن محمد» می گوید: از امام رضا(علیه السلام)شنیدم كه فرمودند: «مَا أَحْسَنَ الصَّبْرَ وَ انْتِظَارَ الْفَرَجِ؛ چقدر صبر پیشه کردن و انتظار فرج كشیدن نیكوست!»

بعد در ادامه فرمودند: «أَما سَمِعتَ قَولَ العَبدِ الصّالِح: ]وَ ارْتَقِبُوا إِنّی مَعَكُم رَقیبٌ[[4]وَ ]فَانتَظِروُا إِنّی مَعَكُمْ مِنَ المُنْتَظرِینَ[[5]فَعَلَیكُمْ بِالصَّبَرِ إِنّما یجِیءُ الفَرَجُ عَلَی الیأسِ وَ قَد كانَ الَّذینَ مِنْ قَبْلِكُم أَصْبَرَ مِنْكُمْ؛[6] آیا سخن بنده صالح خدا [حضرت شعیب(علیه السلام) را در قرآن] را نشنیدی كه فرمود: «و انتظار برید كه من [هم] با شما منتظرم» و «پس منتظر باشید كه من [هم] با شما از منتظرانم»؟ پس بر شما باد به بردباری؛ چون گشایش پس از ناامیدی فرا می رسد و به تحقیق، كسانی كه پیش از شما بودند، از شما بردبارتر بودند.»

یعنی انتظار بدون شكیبایی و صبر در برابر مشكلات، پوسته ای بدون مغز و قالبی بی محتوا است. كسی كه منتظر تحقق یافتن هدف آرمانی خویش است، باید تا شكل گرفتن آن، پایداری و شكیبایی كند و توان خویش را از دست ندهد و هر ناملایمی را با بردباری بپذیرد.

11. دوران ظهور

دوران ظهور از زیباترین و پرجاذبه ترین بشارتهایی است که آرزوهای منتظران را جامه عمل می پوشاند و چشم به راه ماندگان تاریخ را به وصال یار می رساند. همان دورانی که از خاتم انبیاء تا تک تک ائمه(علیهم السلام) مژده آن روز را داده اند. امام رضا(علیه السلام) نیز پیرامون ظهور و حوادث دوران آخرالزمان نکاتی فرموده، بر حتمی بودن ظهور قائم آل محمد(صلی الله علیه و آله) تأکید ورزیده و از سوی دیگر، منتظران را از حوادث و اتفاقات آن دوران، آگـاه کرده اند.

با مطالعه روایات امام رضا(علیه السلام) درباره ظهور، چند مطلب اساسی قابل توجه است:

الف) سن موعود هنگام ظهور

با خواست و اراده الهی، گذشت زمان تأثیری در صورت زیبا و نورانی قائم آل محمد(صلی الله علیه و آله) ندارد و ایشان در هیبت مردی میان سال ظهور خواهند کرد. «اباصلت هروی» از امام رضا(علیه السلام) نقل می کند که حضرت فرمودند: «عَلامَتُهُ أَنْ یكُونَ شَیخَ السِّنِّ، شابَ المَنْظَرِ، حَتّـی أَنَّ الناظِرَ إِلَیهِ لَیحْسَبَهُ ابْنَ أَرْبَعینَ سَنَةً أَوْ دُونَها...؛[7] نشانه حضرت مهدی(علیه السلام) این است که به لحاظ سن، پیر است؛ ولی برابر دیدگان مردم، جوان است. به گونه ای که بینندگان تصور می کنند او چهل ساله یا کم تر است و نشانه او این است که پس از ظهور نیز با گذشت شب و روز پیر نمی شود، تا اجلش فرا رسد.»

ب) وقت ظهور

امام رضا(علیه السلام) امر ظهور را غیرمنتظره و ناگهانی و آگاهی از زمان آن را ویژه خداوند متعال دانسته، می فرمایند: «وَ أَمَّا مَتَی فَإِخْبَارٌ عَنِ الْوَقْتِ وَ لَقَدْ حَدَّثَنِی أَبِی عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ عَلِی(علیه السلام) أَنَّ النَّبِی(صلی الله علیه و آله)قِیلَ لَهُ: یا رَسُولَ اللَّهِ! مَتَـی یخْرُجُ الْقَائِمُ مِنْ ذُرِّیتِكَ فَقَالَ مَثَلُهُ مَثَلُ السَّاعَةِ لا یجَلِّیها لِوَقْتِها إِلَّا هُوَ ثَقُلَتْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ لا تَأْتِیكُمْ إِلَّا بَغْتَةً...؛[8] و اما كی و در چه وقت این واقعه روی خواهد داد؟ این مانند خبر دادن از وقت قیامت است و پدرم برای من از پدرش، از اجداد بزرگوارش حدیث كرد كه به رسول خدا(صلی الله علیه و آله) گفته شد: یا رسول الله! چه وقت قائمی كه از ذریه شماست، خروج می كند؟ فرمود: مثل آن مثل ساعت قیامت است كه آشكار نكند آن را، مگر خداوند. بسیار گران است آن بر اهل آسمانها و اهل زمین. نمی آید آن، مگر ناگهان؛ یعنی همان طور كه قیامت وقتش برای احدی معلوم نیست، این قیام نیز بر كسی معلوم نخواهد بود؛ اما آمدنش برای بسیاری از مردم گران و ناگهانی خواهد بود.»

ج) نشانه های ظهور

از دیگر مباحث مطرح شده در روایات امام رضا(علیه السلام)، اشاره به رخدادها، حوادث و نشانه های ظهور منجی موعود(علیه السلام) است. «أبی نصر» از امام روایت كرده كه آن حضرت فرمودند: «قَبْلَ هَذَا الْأَمْرِ السُّفْیانِی وَ الْیمَانِی وَ الْمَرْوَانِی وَ شُعَیبُ بْنُ صَالِحٍ فَكَیفَ یقُولُ هَذَا هَذَا؛[9] پیش از این امر، سفیانی و یمانی و مروانی و شعیب بن صالح باید ظاهر شوند، پس چگونه این شخص (محمد بن ابراهیم معروف به ابن طباطبا) چنین ادعا می كند؟»

همچنین امام به سختی های آن دوران و فتنه و آشوب فراگیر دوران قبل از ظهور،[10] کشتار فراگیر و پیوسته[11] و کشته شدن پانزده جوان[12] اشاره می کنند.

د) برخی از جزئیات ظهور امام مهدی(علیه السلام)

موضوع دیگری که در روایات رضوی به چشم می خورد، پرداختن به برخی جزئیات حوادث و اتفاقات هنگام ظهور، همانند: (صیحه) ندای آسمانی،[13] معرفی حضرت با نام،[14] شنیدن و مطلع شدن تمام مردم دنیا از ظهور منجی،[15] ظهور از کنار کعبه و نیز اشاره به آثار و دستاوردهای ظهور همانند عدالت ورزی و نیز امدادهای غیبی و ابزارهای در اختیار حضرتش در دوران پس از ظهور است.[16]

12. قیام قائم(علیه السلام)

از دیگر موضوعاتی که در سخنان امام رضا(علیه السلام) جلوه ویژه ای یافته، دوران قیام قائم آل محمد(صلی الله علیه و آله) است. ایشان در فرصتهای ایجاد شده، به آگاهی بخشی پیرامون آن پرداخته اند. از جمله وقتی «دعبل» قصیده معروف خود را برای حضرت خواند، حضرت گریه شدیدی کرده، اشتیاق خود به آن دوران مبارک را ابراز کردند.

«عبدالسلام هروی» می گوید: از «دعبل  بن خزاعی» شنیدم که می گفت: بر مولای خود امام رضا(علیه السلام) قصیده خود را خواندم و چون به این ابیات رسیدم:

خُرُوجُ إِمَامٍ لا مَحَالَةَ خَارِجٌ

یقُومُ عَلَی اسْمِ اللَّهِ وَ الْبَرَكَاتِ

 

 یمَیزُ فِینَا كُلَّ حَقٍّ وَ بَاطِلٍ

وَ یجْزِی عَلَی النَّعْمَاءِ وَ النَّقِمَاتِ

 

امام به سختی گریستند، سپس سر خود را بلند کرده، به من فرمودند: «یا خُزَاعِی نَطَقَ رُوحُ الْقُدُسِ عَلَی لِسَانِكَ بِهَذَینِ الْبَیتَینِ فَهَلْ تَدْرِی مَنْ هَذَا الْإِمَامُ وَ مَتَـی یقُومُ؛ ای خزاعی! روح القدس این دو بیت را بر زبان تو جاری کرده است. آیا می دانی این امام کیست و کی قیام خواهد کرد؟»

گفتم: خیر، ای سرورم! جز اینكه شنیده ام امامی از شما خاندان خروج می كند و روی زمین را از فساد پاك و جهان را پر از عدل و داد می نماید. آن حضرت فرمودند: «الْإِمَامُ بَعْدِی مُحَمَّدٌ ابْنِـی وَ بَعْدَ مُحَمَّدٍ ابْنُهُ عَلِی وَ بَعْدَ عَلِی ابْنُهُ الْحَسَنُ وَ بَعْدَ الْحَسَنِ ابْنُهُ الْحُجَّةُ الْقَائِمُ الْمُنْتَظَرُ فِی غَیبَتِهِ الْمُطَاعُ فِی ظُهُورِهِ لَوْ لَمْ یبْقَ مِنَ الدُّنْیا إِلَّا یوْمٌ وَاحِدٌ لَطَوَّلَ اللَّهُ ذَلِكَ الْیوْمَ حَتَّـی یخْرُجَ فَیمْلَأَهَا عَدْلًا كَمَا مُلِئَتْ جَوْراً وَ ظُلْماً؛[17] امام پس از من فرزندم محمد است، و پس از محمد پسرش علی و پس از وی، فرزندش حسن و پس از او، پسرش حجت قائم(علیهم السلام) كه در زمان غیبتش انتظار او را كشند و در زمان حضور و ظهورش بر همه جهانیان فرمانده باشد، و اگر از روزگار باقی نماند مگر یك روز، خداوند آن روز را آنقدر طولانی می كند تا او خارج شود و روی زمین را پر از عدل و داد كند، چنان كه پر از ظلم و جور شده است.»

پس از قیام حضرت نیز اتفاقات مهم و زیادی می افتد که چند مورد آن در کلام امام رضا(علیه السلام) تبلور یافته است، از جمله: فاصله میان ظهور و قیام،[18] انتقام از قاتلان امام حسین(علیه السلام)،[19] اعتلای دین و گسترش نام «الله».[20]

13. یاران حضرت مهدی(علیه السلام)

بی گمان هر انقلاب و تغییری نیازمند امکانات و تجهیزات بوده، به یاران و یاوران همراه و باورمند است. بزرگی و عظمت قیام جهانی حضرت مهدی(علیه السلام) نیز می طلبد که یاران آن حضرت از حیث تعداد و نیرو به فراخور آن نهضت باشند.

به دیگر سخن، برای اصلاح جهان از ظلم و ستم فراگیر و تحقق اهداف پروردگار متعال، از یک سو نیاز به نیرو و یاران خاصی است و از سویی دیگر، امدادهای ویژه الهی را می طلبد. بدین منظور «فراخوانی شیعیان» گردآمدن یاران خاص و عام در راستای قیام حضرت،[21] به همراه یاری فرشتگان و امدادهای غیبی خداوند[22] و نیز نزول عیسی مسیح(علیه السلام)،[23] از عناوینی است که در سخنان امام هشتم(علیه السلام) برای یاری رساندن به قیام امام زمان(علیه السلام) بدانها اشاره شده است.

14. رجعت

یکی از ضروریات اعتقادی ما شیعیان و کلمات پراهمیت در روایات رضوی، اشاره به «رجعت» و بازگشت دو گروه از مردگان - مؤمنان محض و کافران محض - به دنیا، قبل از شروع قیامت است.

«حسن بن جهم» می گوید: روزی به مجلس مأمون وارد شدم که حضرت رضا(علیه السلام) در آنجا بودند و علمای علم كلام و فقها از هر فرقه و طایفه ای در آن مجلس جمع شده بودند، مأمون از امام پرسید: شما درباره رجعت چه می فرمایید؟ امام فرمودند: «إِنَّهَا لَحَقٌّ قَدْ كَانَتْ فِی الْـأُمَمِ السَّالِفَةِ وَ نَطَقَ بِهِ الْقُرْآنُ وَ قَدْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ یكُونُ فِی هَذِهِ الْأُمَّةِ كُلُّ مَا كَانَ فِی الْأُمَمِ السَّالِفَةِ حَذْوَ النَّعْلِ بِالنَّعْلِ وَ الْقُذَّةِ بِالْقُذَّةِ؛[24] آن به جا و حق است، و در امتهای پیشین نیز بوده، و قرآن مجید نیز بدان ناطق است. رسول خدا(صلی الله علیه و آله) فرموده: هرچه در امتهای سابق اتفاق افتاده و در این امت نیز اتفاق خواهد افتاد، بی كم و كاست و بدون تفاوت.»

همچنین امام در قسمتی از حدیث معراج که از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) نقل کرده اند، با اشاره به مسئله رجعت، می فرمایند: «وَ لَأُمَلِّكَنَّهُ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا... حَتَّـى یعْلِنَ دَعْوَتِی وَ یجْمَعَ الْخَلْقَ عَلَى تَوْحِیدِی ثُمَّ لَأُدِیمَنَّ مُلْكَهُ وَ لَـأُدَاوِلَنَّ الْأَیامَ بَینَ أَوْلِیائِی إِلَى یوْمِ الْقِیامَة؛[25] شرق و غرب زمین را در سیطره سلطنت او در می آورم و بادها را در تسخیر او قرار داده، ابرهای سخت و سرکش را رام او گردانم و او را بر اسباب مسلط نموده، با سربازانم او را یاری و با ملائکه خود او را امداد می کنم، تا دعوت مرا برتری بخشد و تمام مردم را بر توحید من گرد آورد، و سلطنت او را ادامه می دهم و روزگار را بین دوستان خود دست به دست می کنم (اشاره به مسئله رجعت) تا روز قیامت.»

15. دعا برای فرج

ادعیه وارده از امام رضا(علیه السلام) برای فرج و گشایش موانع ظهور آخرین حجت الهی، در واقع آموزش دعا به شیعیان است که دستاوردهای بسیاری برای آنان به همراه خواهد داشت. حضرت همین روش را به شیفتگان و مشتاقان دولت کریمه مهدوی آموزش داده اند و آن گاه که «دِعبِل» قصیده معروف خود به نام «مدارس آیات» را برای امام خواند: «فَوَضَعَ الرِّضَا(علیه السلام) یَدَهُ عَلَی رَأسِهِ وَ تَوَاضَعَ قَائِمَاً وَ دَعَی لَهُ بِالفَرَجِ؛[26] پس حضرت دست مبارک خود را بر سر گذاشتند و تواضع نموده، قیام نموده، برای فرج آخرین ذخیره امامت دعا کردند.» همچنین دو دعای دیگر از آن حضرت برای فرج حضرت حجت(علیه السلام) نقل شده است.

دعای اول: دعای قنوت نمازجمعه

«اَللّهُمَّ اَصْلِحْ عَبْدَکَ وَ خَلیفَتَکَ، بِما اَصْلَحْتَ بِهِ اَنْبِیائَکَ وَ رُسُلَکَ، وَ حُفَّهُ بِمَلائِکَتِکَ، وَ اَیِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ مِنْ عِنْدِکَ، وَ اسْلُکْهُ مِنْ بَیْنِ یَدَیْهِ وَ مِنْ خَلْفِهِ رَصَداً، یَحْفَظُونَهُ مِنْ کُلِّ سُوءٍ، وَ اَبْدِلْهُ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِ اَمْناً، یَعْبُدُکَ لـا یُشْرِکُ بِکَ شَیْئاً، وَ لاتَجْعَلْ لِاَحَدٍ مِنْ خَلْقِکَ عَلی وَلِیِّکَ سُلْطاناً، وَ ائْذَنْ لَهُ فی جِهادِ عَدُوّ کَ وَ عَدُوِّه، وَاجْعَلْنی مِن اَنْصارِهِ، اِنَّکَ عَلی کُلِّ شیْءٍ قَدیر؛[27]

بارالها! کار ظهور بنده شایسته و خلیفه راستینت [امام مهدی(علیه السلام)] را اصلاح فرما! همان گونه که کار پیامبر(صلی الله علیه و آله) و فرستادگانت را اصلاح نمودی. و از فرشتگانت، نگهبانانی بر او بگمار و از سوی خویش، با روح القدس او را یاری و پشتیبانی فرما. دیده بانانی از پیش رو و پشت سر همراه وی گردان تا از هر بدی نگاهش دارند. ترس و هراس او را به امن و امان دگرگون ساز که او تو را می پرستد و هیچ چیز را همتا و همانند تو نمی داند، پس برای هیچ یک از آفریدگانت برتری و چیرگی نسبت به ولیّ خودت قرار مده و اجازه جهاد با دشمنانت و دشمنان خودش را به او عطا كن و مرا از یاران او قرار ده؛ زیرا تو بر همه چیز توانایی.»

دعای دوم: دعای هر روز

شیخ در كتاب «مصباح» این دعا را در اعمال روز جمعه از حضرت رضا(علیه السلام) نقل كرده که آغاز آن چنین است:

«اَللّهُمَّ ادْفَعْ عَنْ وَلِیكَ وَ خَلیفَتِكَ وَ حُجَّتِكَ عَلى خَلْقِكَ وَ لِسانِكَ الْمُعَبِّرِ عَنْكَ النّاطِقِ بِحِكْمَتِكَ، وَ عَینِكَ النّاظِرَةِ بِاِذْنِكَ، وَ شاهِدِكَ عَلى عِبادِكَ...؛ خدایا! دفع کن از ولیّ خودت و جانشینت و حجتت بر خلق خودت و زبان گویای از تو و گوینده به حکمتت و چشم نظاره گر به اذنت و بیننده از سوی تو بر بندگانت... .»

به امید آن که شیعیان و پیروان آن حضرت نیز وظیفه خویش را در ترویج فرهنگ مهدوی و آشنایی روزافزون مخاطبان با امام زمان(علیه السلام) به خوبی ایفا نمایند.

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. کمال الدین و تمام النعمة، ج‏2، ص‏390، ح‏4؛ الخرائج و الجرائح، ج‏3، ص‏1174؛ بحار الانوار، ج‏13، ص‏299، ح‏17.

[2]. کتاب الغیبة، ابي جعفر محمد بن حسن طوسي، مؤسّسه المعارف الاسلاميه، قم، 1417ق، ص‏276؛ بحار الانوار ج‏52، ص130، ح‏29.

[3]. الکافی، ج‏4، ص260، ح‏34.

[4]. هود/ 93.

[5]. اعراف/ 71.

[6]. کمال الدین و تمام النعمة، ج‏2، ص‏645، ح‏5؛ تفسير عياشي، محمد بن مسعود عياشي، منشورات اعلمي، بيروت، 1417ق، ج‏2، ص‏20.

[7]. کمال  الدین، ج‏2، ص‏652، ح‏12؛ الخرائج و الجرائح، ج‏3، ص‏1170.

[8]. همان، ص‏276، ح‏6؛ عيون اخبار الرضا(علیه السلام)، ج‏2، ص‏266؛ بحار الانوار، ج‏51، ص‏154.

[9]. الغیبة، ص‏253، ح‏12؛ بحار الانوار، ج‏52، ص‏233، ح‏99.

[10]. عیون اخبار الرضا%، ج‏2، ص‏6، ح‏14؛ کمال الدین و تمام النعمة، ج‏2، ص370، ح‏3 و 4؛ کتاب الغیبة، ص‏439؛ الغیبة، ص180، ح‏28.

[11] . قرب الإسناد، ص170؛ غیبه النعانی، ص279؛ بحارالانوار ، ج52 ، ص241.

[12]. الغيبة، ص‏448؛ بحار الانوار، ج‏52، ص‏210.

[13]. همان، باب 16، ص‏301، ح‏6.

[14]. همان، باب 10، ص‏187، ح‏29.

[15]. همان، باب 14، ص‏265، ح‏14.

[16]. کمال الدین و تمام النعمة، ج‏2، ص‏372، ح‏5.

[17]. همان، ج‏2، ص‏276، ح‏6؛ عيون اخبار الرضا(علیه السلام)، ج‏2، ص‏266؛ بحار الانوار، ج‏51، ص‏154.

[18]. الخرائج و الجرائح، ج‏‏3، ص‏1166؛ بحار الانوار، ج‏52، ص230.

[19]. عیون اخبار الرضا(علیه السلام)، ج‏1، ص‏273، ح‏5؛ وسائل الشيعة، ج‏16، ص‏138، ح‏21180.

[20]. همان، ص‏262، ح‏22؛ الكافی، ج‏1، ص‏432، ح‏91.

[21]. مجمع البیان فی تفسیر القرآن، فضل بن حسن طبرسي، مؤسسه اعلمي، بيروت، 1415ق، ج‏1، ص‏426؛ تفسیر عیاشی، ج‏1، ص‏66؛ بحار الانوار، ج‏52، ص‏291، ح‏37.

[22]. عیون اخبار الرضا(علیه السلام)، ج‏1، ص‏399، ح‏58؛ الامالي، شيخ صدوق، نشر بعثت، قم، چاپ اول، 1417ق؛ و كتابخانه اسلاميه، قم، 1362ش، ص‏129.

[23]. عیون اخبار الرضا(علیه السلام)، ج‏2، ص‏202.

[24]. همان، ص‏200، ح‏1؛ بحار الانوار، ج‏25، ص‏134، ح‏6.

[25]. همان، ج‏1، ص‏262، ح‏22؛ الكافی، ج‏1، ص‏432، ح‏91.

[26]. منتخب الاثر، ص640، ح‏3. 

[27]. مصباح المتهجد، شيخ طوسي، مؤسسه فقه الشيعة، بيروت، چاپ اول، 1411ق، ص‏367.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 251.





تاریخ ارسال مطلب : چهارشنبه ٨ ارديبهشت ١٤٠٠ / شماره خبر : ٤١٧٤٠٧ / تعداد بازدید : 30/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج