پنج شنبه ١٦ ارديبهشت ١٤٠٠
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


یک کتاب در یک مقاله؛

قرآن در اسلام

کتاب «قرآن در اسلام»، اثر این استاد بزرگ در موضوع موقعیت «قرآن مجید» در جهان اسلام، به زبان فارسى است كه به همّت استاد سید هادى خسروشاهى بازیابى و تنظیم و از سوى انتشارات بوستان كتاب منتشر شده است.

یک کتاب در یک مقاله؛ قرآن در اسلام

ا. احمدزاده

اشاره

آیت حق، علّامه سیدمحمد حسین طباطبایى(ره) بى ‏تردید از مفاخر بزرگ و بى ‏نظیر عصر ماست كه حركت علمى- فلسفى جاودانه‏ اى، در حوزه‏ هاى علمیه به وجود آورد و آثار بسیارى تألیف كرد و شاگردان فرهیخته و ممتازى در مكتب خود تربیت نمود كه شاید در تاریخ تشیع بى‏سابقه و بى‏ همتا باشد ... تحلیل و بررسى عمق این نهضت علمى و شناخت دقیق شخصیت و ابعاد گونا‏گون وی، به گفته شهید مرتضى مطهرى(ره)، شاید تا یك قرن دیگر امكان‏پذیر نباشد؛ چرا كه متأسفانه در عصر ما، علّامه طباطبایى(ره) به علت «حجاب معاصرت» ناشناخته ماند. بى‏ تردید كتابها، رساله‏ ها و مقاله های او، در زمینه ‏هاى: قرآنى، علمى، حدیثى، كلامى، فلسفى، عرفانى، تاریخى، فرهنگى، اجتماعى و ... گنجینه گران‏بهایى است كه آنها نیز، مانند المیزان‏ آثار جاودانه و ماندگار ایشان، براى ما و نسلهاى آینده خواهند بود.

کتاب «قرآن در اسلام»، اثر این استاد بزرگ در موضوع موقعیت «قرآن مجید» در جهان اسلام، به زبان فارسى است كه به همّت استاد سید هادى خسروشاهى[1] بازیابى و تنظیم و از سوى انتشارات بوستان كتاب منتشر شده است. این اثر، جز آثار كثیرالانتشار علامه طباطبایى(ره) است كه براى تامین نیاز یك پروژه علمى- تحقیقاتى شیعه‏ شناسى در غرب، تالیف شده و خوشبختانه هم ‏اكنون به زبانهاى مختلف ترجمه و در سراسر جهان منتشر شده است.

مؤلف، هدف خود را از مباحث این كتاب، معرفى قرآن، آنگونه كه خود قرآن، بر آن دلالت دارد، اعلام فرموده است.

كتاب، داراى یك جلد و مشتمل بر یك مقدمه و پنج بخش است و در آغاز آن، پیشگفتار مرحوم  سیدهادى خسروشاهى‏(ره) و سپس زندگى‏نامه خودنوشت مؤلف ذكر شده است.

در بخشی از زندگینامه خودنوشت علامه(ره) می خوانیم: البته هر كسى حسب حال خود در زندگیش، خوشى و تلخى و زشت و زیباهایى دیده و خاطره ‏هایى دارد، من نیز به نوبه خود و خاصه از این نظر كه بیش‏تر دوره زندگانى خود را با یتیمى یا غربت یا مفارقت دوستان یا انقطاع وسایل و تهیدستى و گرفتارى‏هاى دیگر گذرانیده ‏ام، در مسیر زندگى با فراز و نشیب‏هاى گوناگون روبه‏ رو شده، در محیطهاى رنگارنگ قرار گرفته ‏ام. ولى پیوسته حس مى‏كردم كه دست ناپیدایى مرا از هر پرتگاه خطرناك نجات مى‏دهد و جاذبه مرموزى از میان هزارها مانع بیرون كشیده، به سوى مقصد هدایت مى‏كند.

من اگر خارم و گر گل، چمن ‏آرایى هست
كه از آن دست كه مى‏پروردم مى‏رویم

آنچه در ذیل می خوانیم خلاصه ای از مقدمه و پنج بخش این کتاب است که به طور بسیار مختصر بیان می گردد.

مقدمه‏

علّامه(ره) در مقدمه کتاب می نویسد: كتابى كه از نظر خوانندگان گرامى مى‏گذرد از ریشه‏ دارترین مدرك آیین مقدس اسلام گفت‏وگو مى‏كند و موضوعى كه در این كتاب مورد بحث قرار مى‏گیرد موقعیت «قرآن مجید» است در جهان اسلام. و در حقیقت ما از موقعیت كتابى بحث مى‏كنیم كه دین بزرگ اسلام با این كه مانند سایر ادیان بزرگ جهان گرفتار اختلافات داخلى و انشعابات بسیار مذهبى مى‏باشد، هرگز مسلمانى در اعتبار و احترام و تقدیس آن تردید ندارد و براى اثبات هر مدعایى در اسلام مى‏توان بدان چنگ زد.

از این روى هدف بحث در این كتاب معرفى موقعیت قرآن مجید است به طورى كه این كتاب مقدّس خود دلالت مى‏كند نه به طورى كه ما درباره‏اش اعتقاد داریم و میان این دو حرف و غرض فرق بسیار است!

بخش اول: ارزش قرآن مجید در میان مسلمانان‏

در بخش اول، مطالبى دربار «ارزش قرآن مجید در میان مسلمانان» در ذیل دو عنوان مطرح شده است.

الف) قرآن متضمن كلیات برنامه زندگى بشر ‏

آیین اسلام كه بهتر از هر آیین دیگرى سعادت زندگى بشر را تأمین و تضمین مى‏كند از راه قرآن مجید به دست مسلمانان رسیده است و مواد دینى اسلام كه یك سلسله معارف اعتقادى و قوانین اخلاقى و عملى است ریشه اصلى آنها در قرآن مجید مى‏باشد، خداى متعال مى‏فرماید:]إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ یهْدِی لِلَّتِی هِی أَقْوَمُ[[2]؛«به درستى این قرآن به سوى آیینى كه بهتر از هر آیین دیگر جهان بشریت را اداره مى‏نماید راهنمایى مى‏كند.»

و باز مى‏فرماید:]وَ نَزَّلْنا عَلَیكَ الْكِتابَ تِبْیاناً لِكُلِّ شَی‏ءٍ[[3]«و فرو فرستادیم بر تو این كتاب را كه همه چیز را بیان مى‏نماید و روشن مى‏سازد.»

و روشن است كه در قرآن مجید اصول عقاید دینى و فضایل اخلاقى و كلیات قوانین عملى در آیات بسیارى كه نیازى به نقل آنها نیست ذكر شده است.

ب) قرآن مجید سند نبوت ‏

قرآن مجید در چندین جا تصریح مى‏كند كه كلام خداست؛ یعنى با همین الفاظ خود از مقام ربوبى صادر شده و پیغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) نیز آن را با همان الفاظ تلقى نموده است. و در راه اثبات همین معنا كه كلام خداست و كلام بشرى نیست مكرراً در لابه لاى آیات كریمه به مقام تحدّى برآمده و قرآن مجید را از هر جهت معجزه شمرده و ماوراء قدرت و توانایى بشر دانسته است. چنانكه مى‏فرماید: ]أَمْ یقُولُونَ تَقَوَّلَهُ بَلْ لـا یؤْمِنُونَ فَلْیأْتُوا بِحَدِیثٍ مِثْلِهِ إِنْ كانُوا صادِقِینَ[[4]«یا می گویند: قرآن را از پیش خود ساخته [و به خدا نسبت داده است؟ چنین نیست که می پندارند]، بلکه [قرآن وحی الهی است، ولی اینان] ایمان نمی آورند. پس اگر [در ادعای خود] راستگویید، سخنی مانند آن بیاورید.»

و مى‏فرماید: ]قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلى‏ أَنْ یأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا یأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ كانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِیراً[[5]«بگو- اى محمد(صلی الله علیه و آله)- اگر جن و انس گرد هم آیند كه مانند این قرآن بیاورند همانند آن را نخواهند آورد اگرچه برخى از ایشان پشت و پناه برخى دیگر شوند.»

و باز در تحدّى با پیغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) مى‏فرماید: ]وَ إِنْ كُنْتُمْ فِی رَیبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى‏ عَبْدِنا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ[[6]؛ «و اگر از آنچه بر بنده خودمان فرو فرستادیم در شك باشید از مردى مانند وى- كه درس نخوانده و نوشتن یاد نگرفته و در محیط جاهلیت نشو و نما یافته باشد- یك سوره قرآنى بیاورید.»

و باز از راه نداشتن اختلاف و تضاد تحدى نموده مى‏فرماید: ]أَ فَلا یتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَیرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِیهِ اخْتِلافاً كَثِیراً[[7]؛ «آیا در قرآن تدبر نمى‏كنند و اگر از پیش غیر خدا بود در آن اختلافات بسیار پیدا مى‏كردند.»

زیرا همه چیز در این جهان مشمول قانون تحول و تكامل است و از تضاد اجزاء و احوال خالى نمى‏باشد و اگر قرآن كار بشر بود و در ظرف بیست و سه سال قطعه قطعه ساخته مى‏شد از اختلاف اوصاف و احوال سالم نمى‏ماند و این طور یكنواخت نبود.

قرآن مجید كه بدین تحدّیات سخن خدا بودن خود را اعلام و تثبیت مى‏كند در سرتاسر خود، به صراحت حضرت محمد(صلی الله علیه و آله) را پیغمبر و فرستاده خدا معرفى مى‏نماید و بدین وسیله سند نبوت آن حضرت قرار مى‏گیرد و روى همین اصل بارها در كلام خدا به پیغمبر(صلی الله علیه و آله) امر مى‏شود كه در اثبات نبوت خود به شهادت خدا یعنى به تصریح قرآن مجید به نبوتش، استناد جوید: ]قُلْ كَفى‏ بِاللَّهِ شَهِیداً بَینِی وَ بَینَكُمْ[؛[8] «بگو شهادت خداوند- به نبوت من- میان من و شما كافى است.»

بخش دوم: چگونگى تعلیم قرآن‏

در این بخش چند موضوع اشاره شده است.

الف) قرآن مجید كتابى است جهانى‏

قرآن مجید در مطالب خود اختصاص به امتى از امم مانند امت عرب یا طایفه ‏اى از طوایف مانند مسلمانان ندارد، بلكه با طوایف خارج از اسلام سخن مى‏گوید هچنانكه با مسلمانان مى‏گوید، به دلیل خطابات‏[9] بسیارى كه به عنوان كفار و مشركین و اهل كتاب و یهود و بنى ‏اسرائیل و نصارى دارد و با هر طایفه‏اى از این طوایف به احتجاج پرداخته آنان را به سوى معارف حقه خود دعوت مى‏كند.

و هم چنین قرآن مجید با هر یك از این طوایف به احتجاج و دعوت مى‏پردازد و هرگز خطاب خود را مقید به عرب بودن آنان نمى‏كند چنانكه در مورد مشركین- بت‏ پرستان- مى‏فرماید:]فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ فَإِخْوانُكُمْ فِی الدِّینِ[[10]؛ «پس اگر [از پیمان شکنی، قطع رحم، کفر و شرک] توبه کنند و نماز را بر پا دارند و زکات بپردازند، برادران دینی شمایند؛»

و در مورد اهل كتاب- یهود و نصارى و مجوس نیز كه از اهل كتاب محسوبند- مى‏فرماید: ]قُلْ یا أَهْلَ الْكِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ كَلِمَةٍ سَواءٍ بَینَنا وَ بَینَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَ لا نُشْرِكَ بِهِ شَیئاً وَ لا یتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ[[11]؛«بگو اى اهل كتاب بیایید به سوى كلمه‏اى كه در میان ما و شما به طور مساوى پذیرفته شود و آن این است كه جز خداى متعال كسى را نپرستیم و انبازى براى وى قرار ندهیم و برخى از ما برخى دیگر را خدایان خود اتخاذ نكنند.»

چنان كه مى‏بینیم هرگز نفرموده: اگر مشركین عرب توبه كنند و نفرموده: اى اهل كتابى كه از نژاد عرب مى‏باشید.

آرى در بدو طلوع اسلام كه دعوت از جزیرةالعرب به بیرون تجاوز نكرده بود طبعاً خطابات قرآنى به امت عرب القا مى‏شد ولى از سال شش هجرت كه دعوت به بیرون شبه جزیره راه یافت هیچ موجبى براى توهّم اختصاص نبود.

گذشته از این آیات آیات دیگرى دلالت بر عموم دعوت مى‏كند مانند آیه كریمه:]وَ أُوحِی إِلَی هذَا الْقُرْآنُ لِأُنْذِرَكُمْ بِهِ وَ مَنْ بَلَغَ[[12]؛ «وحى شده است بر من این قرآن براى این كه شما را انذار كرده بترسانم و هر كه را كه این قرآن- یاانذار- به وى برسد.»

و آیه كریمه: ]وَ ما هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ لِلْعالَمِینَ[[13]و آیه:]إِنْ هُوَ إِلّـَا ذِكْرٌ لِلْعالَمِینَ[[14]؛ «نیست قرآن مگر یادآورى براى همه جهانیان».

ب) قرآن مجید كتابى است كامل‏

قرآن مجید مشتمل است بر هدف كامل انسانیت و آن را به كامل‏ترین وجهى بیان مى‏كند، زیرا هدف انسانیت كه با واقع‏بینى سرشته شده جهان‏بینى كامل و به ‏كار بستن اصول اخلاقى و قوانین عملى است كه مناسب و لازمه همان جهان‏بینى باشد و قرآن مجید تشریح كامل این مقصد را به عهده دارد.

خداى متعال در وصف آن مى‏فرمایند: ]یهْدِی إِلَى الْحَقِّ وَ إِلى‏ طَرِیقٍ مُسْتَقِیمٍ[[15]؛ «هدایت مى‏كند قرآن مجید به سوى حق در اعتقاد- و به سوى راهى راست- در عمل».

و باز در جایى دیگر پس از ذكر تورات و انجیل مى‏فرماید:]وَ أَنْزَلْنا إِلَیكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَینَ یدَیهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَیمِناً عَلَیهِ[[16]؛ «و فرو فرستادیم این كتاب را به سوى تو به حق در حالى كه كتاب آسمانى را در برابر خود دارد تصدیق مى‏نماید و مسلط و نگهبان است نسبت به آن.»

و باز در اشتمال قرآن به حقیقت شرایع انبیاء گذشته مى‏فرماید: ]شَرَعَ لَكُمْ مِنَ الدِّینِ ما وَصَّى بِهِ نُوحاً وَ الَّذِی أَوْحَینا إِلَیكَ وَ ما وَصَّینا بِهِ إِبْراهِیمَ وَ مُوسى‏ وَ عِیسى[[17]؛ «تشریع كرد براى شما امت محمد آنچه را كه به نوح سفارش كرد و آنچه را كه به تو وحى كردیم و آنچه را كه به ابراهیم و موسى و عیسى سفارش كردیم.»

و به طور جامع مى‏فرماید:]وَ نَزَّلْنا عَلَیكَ الْكِتابَ تِبْیاناً لِكُلِّ شَی‏ءٍ[[18]؛ «و تدریجاً فرو فرستادیم به سوى تو این كتاب را در حالى كه بیان كننده هر چیزى است.»

محصل آیات قبلى این است كه قرآن مجید به حقیقت مقاصد همه كتب آسمانى مشتمل است و زیاده، و این كه هر چیزى كه بشر در پیمایش راه سعادت و خوشبختى از اعتقاد و عمل به آن نیازمند مى‏باشد در این كتاب به طور تام و كامل بیان شده است.

ج) قرآن مجید كتابى است همیشگى‏

قرآن مجید بیان خود را تام و كامل مى‏داند، خداى متعال مى‏فرماید:]إِنَّهُ لَقَوْلٌ فَصْلٌ وَ ما هُوَ بِالْهَزْلِ[[19]؛ «قرآن سخنى است برنده- جداكننده حق از باطل- و هزل و یاوه‏سرایى نیست.»

و همچنین معارف اعتقادى حقیقت خالص و واقعیت محض مى‏باشد و اصول اخلاقى و قوانین عملى كه بیان داشته نتایج و موالید واقعى همان حقایق ثابته است و چنین چیزى بطلان‏پذیر و به مرور زمان قابل نسخ نیست خداى متعال مى‏فرماید:]وَ بِالْحَقِّ أَنْزَلْناهُ وَ بِالْحَقِّ نَزَلَ[[20]؛ «قرآن را به حق نازل كردیم او نیز به حق نازل شد- یعنى در حدوث و بقاى خود از حق جدا نشد-»

و باز مى‏فرماید:]فَما ذا بَعْدَ الْحَقِّ إِلَّا الضَّلالُ[[21]؛ «جز ضلالت و گمراهى پس از حق چیزى هست؟- از حق گذشتى جز ضلالت نمى‏ماند».

و در جایى دیگر از كلام خود به طور جامع مى‏فرماید:]وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِیزٌ لایأْتِیهِ الْباطِلُ مِنْ بَینِ یدَیهِ وَ لا مِنْ خَلْفِهِ[[22]؛ «به درستى قرآن كتابى است عزیز- منیع‏الجانب كه هر تعدى را با قدرت از خود دفع مى‏كند- باطل از پیش روى و از پشت سر به سوى او نمى‏آید (نه اكنون و نه در آینده بطلان و نسخ‏پذیر نیست).»

در ادامه نویسنده محترم به مباحثی مانند: قرآن مجید در دلالت خود مستقل است‏، قرآن مجید ظاهر و باطن دارد، چرا قرآن مجید از دو راه ظاهر و باطن سخن گفته؟، قرآن مجید محكم و متشابه دارد، قرآن مجید داراى تأویل و تنزیل مى‏باشد، قرآن مجید ناسخ و منسوخ دارد، جرى و انطباق در قرآن مجید، تفسیر الفاظ قرآن مجید و پیدایش و سیر آن‏ و... اشاره می کند که ما به دلیل اختصار از بیان آن صرف نظر کرده خوانندگان محترم را به مطالعه اصل کتاب تشویق می کنیم.

تفسیر واقعى قرآن

نویسنده محترم در ذیل بحث تفسیر الفاظ قرآن می‏نویسد: تفسیر واقعى قرآن تفسیرى است كه از تدبر در آیات و استمداد در آیه به آیات مربوطه دیگر به دست آید.

به عبارت دیگر در تفسیر آیات قرآنى یكى از سه راه را در پیش داریم:

تفسیر آیه به‏تنهایى با مقدمات علمى و غیرعلمى كه در نزد خود داریم.

تفسیر آیه به یاری روایتى كه در ذیل آیه از معصوم رسیده.

تفسیر آیه با استمداد از تدبّر و استنطاق معناى آیه از مجموع آیات مربوطه و استفاده از روایت در مورد امكان.

طریق سوم، همان روشى است كه پیغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) و اهل‏بیت(علیهم السلام)در تعلیمات خود به آن اشاره فرمودند؛ چنانكه پیغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «إِنَّ الْقُرْآنَ لَمْ ینْزِلْ لِتَضْرِبُوا بَعْضَهُ بِبَعْضٍ، وَلَكِنْ یصَدِّقُ بَعْضُهُ بَعْضًا؛[23]همانا قرآن نازل نشده تا بعضى از آن را به بعضى دیگر بزنید، بلكه آیات قرآن همدیگر را تصدیق مى كند»

و امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمایند: «وَ ینْطِقُ بَعْضُهُ بِبَعْض، وَ یشْهَدُ بَعْضُهُ عَلى بَعْض؛ بعضى از آیات تفسیر بعض دیگر، و برخى گواه برخى دیگر است».

و از بیان گذشته روشن است كه این طریقه غیر از طریقه‏اى است كه در حدیث نبوى معروف: «مَنْ فَسَّرَ الْقُرْآنَ بِرَأْیِهِ فَلْیَتَبَوَّا مقْعَدَهُ مِنَ النّار؛ هر كسی قرآن را به رأى و نظر خود تفسیر كند جاى خود را در آتش درست كند» از آن نهى شده است؛ زیرا در این روش قرآن با قرآن تفسیر مى‏شود نه با رأى تفسیركننده.

طریق اول، قابل اعتماد نیست و در حقیقت از قبیل تفسیر به رأى مى‏باشد؛ مگر در جایى كه با طریق سوم توافق كند.

طریق دوم، (روشى است كه علماى تفسیر در صدر اسلام داشتند و قرنها رایج و مورد عمل بود و تاكنون نیز در میان اخباریین اهل سنت و شیعه معمول به مى‏باشد). طریقه‏اى است محدود در برابر نیاز نامحدود، زیرا ما در ذیل شش‏هزار و چند صد آیه قرآنى صدها و هزارها سؤالات علمى و غیرعلمى داریم پاسخ این سؤالات و حل این معضلات و مشكلات را از كجا باید دریافت نمود؟ آیا به روایات باید مراجعه نمود؟ در صورتى‏كه آنچه نام روایت نبوى مى‏شود بر آن گذاشت از طرق اهل سنت و جماعت به دویست‏وپنجاه حدیث نمى‏رسد گذشته از این كه بسیارى از آنها ضعیف و برخى از آنها منكر مى‏باشند و اگر روایات اهل‏بیت(علیهم السلام) را كه از طرق شیعه رسیده در نظر آوریم درست است به هزارها مى‏رسد ولى در هرحال در برابر سؤالات نامحدود كفایت نمى‏كند، گذشته از این كه بسیارى از آیات قرآنى هست كه در ذیل آن از طریق عامه و خاصه حدیث وارد نشده است.

یا در این مشكلات به آیات مناسبه باید برگشت كه در این طریقه ممنوع است؟یا اصلًا از بحث خوددارى كرد و نیاز علمى را نادیده انگاشت؟ در این صورت آیه‏ ]وَ نَزَّلْنا عَلَیكَ الْكِتابَ تِبْیاناً لِكُلِّ شَی‏ءٍ[[24]؛  «و این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر هر چیزی است.» با دلالت روشن‏تر از آفتاب خود چه معنا خواهد داشت؟

پس آنچه از بحث‏هاى گذشته روشن شد این است كه وظیفه مفسر این است كه به احادیث پیغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) و ائمه اهل‏بیت(علیهم السلام) كه در تفسیر قرآن وارد شده مرور و غور كرده به روش ایشان آشنا شود پس از آن طبق دستورى كه از كتاب و سنت استفاده شد به تفسیر قرآن پردازد و از روایاتى كه در تفسیر آیه وارد شده به آنچه موافق مضمون آیه است اخذ نماید.

بخش سوم: چیستى وحى

بخش سوم كه به چیستى وحى اختصاص دارد، مباحثى از قبیل اعتقاد مسلمانان به وحى قرآن، نظر نویسندگان امروزى در باره وحى و نظر قرآن در باره وحى مطرح شده است.

بخش چهارم: رابطه قرآن مجید با علوم‏

نویسنده در بخش چهارم، در باره «رابطه قرآن با علوم» به بحث پرداخته و در آن مباحثى از قبیل: تجلیل قرآن مجید از علم، علوم ویژه قرآن، علومى كه قرآن به تعلیم آنها دعوت كرده و علومى كه قرآن باعث پیدایش آنها شده است را مطرح می کند ایشان می نویسد: تجلیل و تمجیدى كه قرآن مجید از علم و دانش نموده نظیر آن در هیچ كتاب آسمانى دیگر یافت نمى‏شود و در این باره همین بس كه قرآن زمان توحّش اعراب را كه عهد پیش از اسلام بود زمان جاهلیت نام نهاده است.

قرآن مجید در صدها آیه به‏طرق مختلفه نام علم و دانش را به میان آورده و در بیش‏تر آنها در مقام بزرگداشت آن مى‏باشد.

خداى متعال در مقام منّت‏ به انسان مى‏فرماید:]عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یعْلَمْ[[25]؛«به انسان چیزى را كه نمى‏دانست یاد داد.»

قرآن مجید در آیات بسیارى به تفكر در آیات آسمان و ستارگان درخشان و اختلافات عجیبى كه در اوضاع آنهاپدید مى‏آید و نظام متقنى كه بر آنها حكومت مى‏كند دعوت مى‏كند.

تحریض و ترغیب به تفكر در آفرینش زمین و دریاها و كوه‏ها و بیابان‏ها و آنچه از عجایب در شكم زمین قرار گرفته و اختلافات شب و روز و تبدلات فصول، تفكر در آفرینش شگفت‏آور نبات و نظامى كه در زندگى آن جریان دارد و در آفرینش گوناگون حیوان و آثار و احوالى كه در محیط وجود از خود بروز مى‏دهد.وبه تفكر در خلقت خود انسان و اسرار و رموزى كه در ساختمان وجودش نهفته و بالاتر از آن در نفس و عوالم باطنى آن و ارتباطاتى كه با ملكوت اعلا دارد و به سیر در اقطار زمین و مشاهده در آثار گذشتگان و كنجكاوى اوضاع و احوال ملل و جوامع بشرى و قصص و تواریخ ایشان اصرار تمام دارد.

و بدین ترتیب به‏تعلم علوم طبیعى و ریاضى و فلسفى و فنون ادبى و بالاخره همه علومى كه در دسترس فكر انسانى است و تعلم آنها به نفع جهان بشرى و سعادت بخش جامعه انسانى مى‏باشد دعوت مى‏كند.

آرى، قرآن مجید به این علوم دعوت مى‏كند به این شرط كه به حق و حقیقت رهنما قرار گیرند و جهان‏بینى حقیقى را كه سرلوحه آن خداشناسى مى‏باشد در بر داشته باشند وگرنه علمى كه انسان را سرگرم خود ساخته از شناختن حق و حقیقت باز دارد در قاموس قرآن مجید با جهل مترادف است. خداى متعال مى‏فرماید:]یعْلَمُونَ ظاهِراً مِنَ الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ هُمْ عَنِ الْآخِرَةِ هُمْ غافِلُونَ؛[26]«آنان از زندگى این جهان ظاهر و نمودى را مى‏دانند و آنان از زندگى آن جهان غافلند.»

و مى‏فرماید:]أَ فَرَأَیتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ وَ أَضَلَّهُ اللَّهُ عَلى‏ عِلْمٍ وَ خَتَمَ عَلى‏ سَمْعِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَعَلَ عَلى‏ بَصَرِهِ غِشاوَةً فَمَنْ یهْدِیهِ مِنْ بَعْدِ اللَّهِ[[27]؛ «آیا دیدى آن كسى را كه خداى خود را هواى نفس خود قرار داده و خدا با داشتن علم گمراهش نموده و به گوش و دلش مهر و به چشمش پرده‏اى زده است پس كیست كه پس از خدا او را راهنمایى كند».

قرآن كریم با ترغیباتى كه به تعلم علوم مختلفه نموده خود متصدى تعلیم یك دوره كامل از معارف الهیه و كلیات اخلاق و فقه اسلامى گردیده است.

بخش پنجم: ترتیب نزول قرآن و انتشارش در میان مردم‏

سور و آیات قرآن مجید یك جا نازل نشده است، این مطلب علاوه بر تاریخ قطعى كه به نزول تدریجى قرآن مجید در امتداد بیست‏وسه سال مدت دعوت پیغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) شهادت مى‏دهد از مضامین خود آیات نیز روشن است، خداى متعال مى‏فرماید:]وَ قُرْآناً فَرَقْناهُ لِتَقْرَأَهُ عَلَى النَّاسِ عَلى‏ مُكْثٍ وَ نَزَّلْناهُ تَنْزِیلًا[[28]؛ «و قرآن را- سور و آیات آن را- از هم جدا كردیم تا آن را به درنگ به مردم بخوانى و آن را با یك نوع تدریج نازل نمودیم».

سور و آیات قرآنى به حسب اختلافاتى كه در محل نزول و زمان نزول و اسباب و شرایطى كه زمینه نزول را فراهم آورده انقساماتى پیدا مى‏كنند:

1. برخى از سوره‏ها و آیات مكى هستند و برخى از آنها مدنى و معمولًا آنچه از قرآن قبل از هجرت پیغمبر اكرم(صلی الله علیه و آله) نازل شده مكى شمرده مى‏شود و بیش‏تر سوره‏هاى قرآنى و به ویژه سوره‏ هاى كوچك از این قبیل است و آنچه بعد از هجرت نازل شده مدنى خوانده مى‏شود اگرچه در خارج مدینه و حتى در مكه نازل شده باشد.

2. برخى از سور و آیات در سفر و برخى در حضر نازل شده‏اند. و هم چنین سور و آیات منقسم مى‏شوند به آنچه در شب یا در روز نازل شده و هم چنین به آنچه در صلح یا در جنگ نازل شده و به آنچه در زمین یا در آسمان نازل شده و به آنچه در خلوت یا در میان مردم نازل شده است و نویسنده محترم در فایده شناختن این انقسامات در فصل اسباب نزول بحث نموده است.

3. برخى از دو سوره‏ها مكرراً نازل شده چنان كه گفته مى‏شود كه سوره حمد دو مرتبه نازل شده یك مرتبه در مكه و یك مرتبه در مدینه، و هم چنین برخى از آیات مكرراً نازل شده چنان كه در سوره الرحمن، شعراء بقره شاهد هستیم.

و در هر حال اینگونه اختلاف در میان آیات قرآنى معلول اقتضائات مختلف مقام بیان مى‏باشد كه در جایى تكرار یك جمله را ایجاب مى‏كند و آن را تكیه‏گاه كلام قرار مى‏دهد و گاهى نه.

و نظیر این اختلاف اختلاف دیگرى است كه از جهت درازى و كوتاهى در میان سور و آیات قرآنى هست مانند سوره كوثر كه كوتاه‏ترین سوره قرآنى و سوره بقره كه بلندترین سوره‏ها مى‏باشد و مانند آیه ]مُدْهَامَّتَانِ[[29]آن [دو بهشت دیگر] در نهایت سرسبزی اند.» كه كوچك‏ترین آیه قرآنى و یك كلمه است و آیه دَین كه آیه 282 سوره بقره و بلندترین آیه قرآن و به بیش‏تر از سى جمله مشتمل است.

همه این اختلافات به اقتضاى مقام بیان است.

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. حجت الاسلام والمسلمین خسروشاهی در خاندان اصیل و ریشه ‏دار به دنیا آمد و تحصیلات مقدماتی را در تبریز به پایان رساند و در 16 سالگی، عازم قم شد و در حوزه علمیه به تحصیل دروس سطح پرداخت. پدر وی، آیت ‏اللَه سیدمرتضی خسروشاهی از اجلّه علما و فقها، تحصیل کرده نجف بود. ایشان بیش از 80 جلد کتاب به زبان فارسی و عربی (علاوه بر صدها مقاله در نشریات اسلامی ایران و جهان اسلام) تألیف کرده اند که بیش از 40 جلد آن، تاکنون بارها در داخل و خارج منتشر شده و بعضی از آن ها بیش از 30 بار تجدید چاپ شده اند. علاوه بر تألیفات و ترجمه  ها، 120 جلد کتاب دیگر نیز با تحقیق، توضیح و یا مقدمه و اشراف ایشان در ایران و ایتالیا و مصر و ... چاپ و منتشر شده است. از جمله آثار مرحوم خسروشاهی، ترجمه و تحقیق «امام علی%صدای عدالت انسانی» استاد جرج جرداق در 5 جلد و 3000 صفحه است که تاکنون ده ها  بار و در ده  ها هزار نسخه چاپ شده است.  تدوین و  تحقیق و نشر مجموعه آثار سیدجمال ‏الدین حسینی (افغانی)  در 10 جلد، در ایران و مصر، یکی از خدمات ارزنده دیگر استاد و در واقع، محصول نیم قرن تلاش و کوشش و تحقیق و بررسی در کشورهای اسلامی و عربی است.  مجموعه «حرکت ‏های اسلامی معاصر» در 20 جلد (تاکنون 10 جلد آن چاپ شده است)، «اسناد نهضت اسلامی ایران» در 10  جلد (6 جلد آن تاکنون انتشار یافته است) و «مجموعه آثار استاد علامه طباطبایی(ره)» در 24 جلد از جمله آثاری است که استاد در تألیف، جمع  آوری یا تحقیق و ویرایش آنها زحمت و رنج فراوان را پذیرا شده است. این اندیشمند بزرگ در صبح روز پنجشنبه 8 اسفند 1398ش برابر با 3 رجب 1441ق به علت کهولت سن درگذشت.»

[2]. اسراء/9.

[3]. نحل، آيه 89.

[4]. طور/ 33 و 34.

[5]. اسراء/ 88.

[6]. بقره/23.

[7]. نساء/ 82.

[8]. رعد/43.

[9]. اين خطابات و احتجاج‏ها در آيات بسيارى است و نيازى به نقل آنها نيست.

[10]. توبه/ 11.

[11]. آل عمران/ 64.

[12]. انعام/ 19.

[13]. ص/ 87.

[14]. قلم/ 52.

[15]. احقاف/ 30.

[16]. مائده/ 48.

[17]. شورى/ 113.

[18]. نحل/ 89.

[19]. طارق/ 14.

[20]. اسراء/ 105.

[21]. يونس/ 32.

[22]. فصلت/ 42.

[23]. مسند، احمد بن حنبل، مکتبة التراث الاسلامی، قاهره، 1410ق، ج‏2، ص‏611.

[24]. نحل/ 89.

[25]. علق/ 5.

[26]. روم/ 7.

[27]. جاثيه/ 23.

[28]. اسراء/ 106.

[29]. الرحمن/64.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 251.





تاریخ ارسال مطلب : چهارشنبه ٨ ارديبهشت ١٤٠٠ / شماره خبر : ٤١٧٤٠٦ / تعداد بازدید : 51/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج