چهارشنبه ١٥ مرداد ١٣٩٩
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


اصول اخلاقی و رفتاری در رانندگی؛ معرفی اجمالی کتاب «اخلاق رانندگی» و بُرش هایی از آن -3

اصول اخلاقی و رفتاری در رانندگی

هر راننده از این منظر که رانندگی، یکی از اعمال و رفتارهای روزانه اوست و در بسیاری موارد، زمان قابل توجّهی را به این عمل می پردازد، با افراد گوناگونی ارتباط خواهد داشت.

اصول اخلاقی و رفتاری در رانندگی[1]

هر راننده از این منظر که رانندگی، یکی از اعمال و رفتارهای روزانه اوست و در بسیاری موارد، زمان قابل توجّهی را به این عمل می پردازد، با افراد گوناگونی ارتباط خواهد داشت. بنابراین مجموعه ای از وظایف اخلاقی و رفتاری متوجه او خواهد بود که در ادامه به مهم ترین آنها اشاره می کنیم.

1. احسان و نیکی

رانندگان و کسانی که وسیله نقلیه ای را در اختیار دارند، لازم است نسبت به عموم شهروندان، دیگر رانندگان خودروها و عابران پیاده، احسان و نیکی کنند. اصل اخلاقی «احسان» از آیه 36 سوره نساء[2]استفاده می شود. خداوند متعال در این آیه، از گروه هایی که شایسته یاری اند، نام برده است. از جمله آنها «إبنُ السَّبیل» است؛ یعنی کسانی که در راه مانده اند و برای رسیدن به مقصد خود یا بازگشت به وطن خویش، نیازمند کمک هستند. 

به طور قطع، یکی از مخاطبان آیه فوق، رانندگانی هستند که امکان یاری رسانی به همنوعان نیازمند - که به نوعی در راه مانده اند - را دارند. سوارکردن پیاده ها، کمک به کسانی که در بین راه مانده اند، انواع یاری رسانی به خودروهای در راه مانده، کمک به همسایه بیمار با رساندن او به درمانگاه، در شب پشت سرِ موتورسیکلت هایی که فاقد نور کافی هستند حرکت کردن، حال بانوانِ راننده یا افراد تحت تعلیم را مراعات کردن، یدک کش کردن خودروهایی که احتمال رسیدن کمک برای آنها متصوّر نیست و برخی رفتارهای نوع دوستانه دیگر، از جمله رفتارهای اخلاقی است که در زمره احسان و نیکی به همنوعان قرار می گیرد.

2. صبر و بردباری

صبر به معنای «خویشتنداری و ثبات، تحمّل سختی ها و مقاومت در برابر ناملایمات» است که از جمله صفات نیک و مادر همه فضایل اخلاقی به شمار می رود[3]و در موقعیت های فراوانی در رانندگی، سودمند است. اهمیت این صفت کلیدی به هنگام روبه رو شدن با ترافیک و شلوغی راه ها و نابسامانی های موجود در راهها و برخی موانع که به منظور تعمیرات جاده ها از سوی راهداری ها یا راهنمایی و رانندگی نصب و ایجاد می شود، آشکار می گردد. در این وضعیت، یک راننده باید مشکلات را در درون خود هضم و صبوری پیشه نماید. در غیر اینصورت، رانندگی برای او رفتاری همراه با مشقّت، اضطراب و ناراحتی اعصاب و روان خواهد بود.

رانندگان ضمن برخورداری از فضیلت صبر، نیازمند صفت بردباری نیز می باشند. این دو در کنار هم آستانه تحمل و خویشتنداری افراد به هنگام مشکلات را افزایش می دهند. صبر به پیش از عارض شدن خشم و ناراحتی مربوط است؛ اما بردرباری به وقتی مربوط است که فرد، خشمگین می شود، لیکن به کنترل خشم خود تواناست و مانع می شود خشمش او را به رفتارهای نسنجیده و غیرعقلانی وادارد.

همچنین راننده صبور در مجازات مخالفان و متخلّفان، شتاب نمی ورزد و با بردباری و فروخوردن خشم خود از مجازات و انتقام گرفتن از دیگران چشم پوشی می کند. همانطور که امام علی(علیه السلام)فرمود: «لَيْسَ الْحَلِيمُ مَنْ عَجَزَ فَهَجَمَ وَ إِذَا قَدَرَ انْتَقَمَ إِنَّمَا الْحَلِيمُ مَنْ إِذَا قَدَرَ عَفَا وَ كَانَ  الْحِلْمُ  غَالِباً عَلَى أَمْرِهِ؛[4]کسی که چون ناتوان می شود، هجوم می برد و چون قدرت می یابد، انتقام می گیرد، بردبار نیست. بلکه بردبار کسی است که قدرت داشته باشد؛ اما گذشت و بردباری بر تمامی امور او غالب باشد».

3. پرهیز از اذیت و آزار همنوعان

اصل ممنوعیت و حُرمت اذیت و آزار همنوعان از مهمترین اصول کلیدی در تعاملات اجتماعی محسوب می شود که برآمده از احکام شرعی اسلام است. در روایتی عجیب از امام صادق(علیه السلام)آمده است: «قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لِيَأْذَنْ  بِحَرْبٍ  مِنِّي مَنْ آذَى عَبْدِيَ الْمُؤْمِنَ؛[5]خداوند فرموده است: کسی که بنده مؤمنِ مرا اذیت کند، به او اعلام جنگ می کنم».

به روشنی پیداست که اگر خداوند با بنده ای اعلام جنگ کند، چیزی جز شکست و خواری، نصیب آن بنده نخواهد شد. اذیت و آزار مواردی همچون عیب جویی و تمسخر[6]، دادن القاب زشت[7]، تهمت[8]، تحقیر و بی اعتنایی[9]، تجسس، غیبت، گمان بد[10]و... را شامل می شود.

مواردی از قبیل بوق زدن های بی مورد، استفاده از بوق ها و سیستم های صوتیِ گوش خراش، سرعت و سبقت غیرمجاز، لایی کشیدن، عبور از پیاده رو با موتورسیکلت، توقف های نابه جا و دوبله ایستادن، سدّ معبر، ایجاد ترافیک و اتلاف وقت و مال دیگران، پاشیدن آب باران به شهروندان به صورت عمدی، ترساندن آنها با رانندگیِ بد با خودرو و موتورسیکلت و نظایر آن از جمله مصادیق مردم آزاری و رفتارهای هنجارشکنانه در دوران معاصر به شمار می آید که لازم است رانندگان در امر رانندگی از یکایک آنها پرهیز کنند.

4. حفظ محیط زیست

جهان آفرینش و عالم طبیعت و اجزای تشکیل دهنده آن از منظر ادیان و دینداران، مخلوق خدا و امانتی از جانب او در نزد بندگان است.[11]

حفظ فضای سبز، هوای سالم، محیط زیست و جانداران دیگر با پرهیز از آلوده ساختن و تخریب طبیعت و خشکاندن گیاهان و از بین بردن آن، از جمله تکالیف اخلاقی و رفتاری عموم مردم، به خصوص رانندگان وسایل نقلیه است.

5. حفظ زبان و عفّت کلام

یکی از اصول اخلاقیِ پرکاربرد در رانندگی، حفظ زبان و رعایت عفّت کلام است. زیرا رانندگی، رفتاری پُرتنش و دشوار است و هر لحظه راننده را در معرض مواجهه با همنوعان خود قرار می دهد و چه بسا بی مبالاتی یا بی احتیاطی برخی از شهروندان، اعم از سواره ها و عابران پیاده، زمینه خشم راننده را فراهم آورَد. در این میان، آنچه خشم و عصبانیت رانندگان را فرو می نشاند، کنترل زبان و برخورداری از عفّت کلام است. به راستی هر راننده ای باید بداند که اگر زبان خویش را زندانی نکند، زبانش او را به بند خواهد کشید و سرانجام صاحب خود را به نابودی و بدبختی در دنیا و آخرت گرفتار خواهد نمود.

امام علی(علیه السلام)در عبارتی حکیمانه فرمودند: «إحْبِسْ  لِسَانَكَ  قَبْلَ أَنْ يُطِيلَ حَبْسَكَ وَ يُرْدِيَ نَفْسَكَ، فَلَا شَيْ ءَ أَوْلَى بِطُولِ سِجْنٍ مِنْ لِسَانٍ بَعُدَ عَنِ الصَّوَابِ وَ يَتَسَرَّعُ إِلَى الْجَوَابِ؛[12]پیش از آنکه زبانت تو را به زندان طولانی و نابودی درافکند، او را زندانی کن؛ زیرا هیچ چیز به اندازه زبانی که از جاده صواب منحرف می شود و به جواب دادن می شتابد، سزاوار زندانی شدن درازمّدت نیست».

آن حضرت در حدیثی دیگر پیرامون ضرورت حفظ زبان و عفّت کلام می فرمایند: «اللِّسَانُ  سَبُعٌ  إِنْ خُلِّيَ عَنْهُ عَقَرَ؛[13]زبان، درنده ای است که اگر رها شود، گاز می گیرد و زخم می زند».

آگاهی نسبت به این مسئله مهم، هر راننده خردمندی را متعهّد می سازد تا هرگز به زبان خویش اجازه بیان هر سخنی را ندهد و پیش از آن که کلامی را بر زبان جاری سازد، به آن بیندیشد[14]و خود را از طریق لجام زدن به زبان خویش از گناهان رهایی بخشد[15]و از غضب خداوند متعال نیز در امان نگاه دارد.[16]

6. رعایت حقّ تقدّم

یکی دیگر از اصول اخلاقی و رفتاری پُرکاربرد در رانندگی، رعایت حقّ تقدّم است. این اصل اگرچه به عنوان یک تکلیف قانونی در رانندگی تثبیت شده و با ناقضان آن، به صورت قانونی برخورد می شود و در حقیقت، ضمانت اجرای قانونی برای پایبندی به آن، پیش بینی شده است، لکن به روشنی پیداست که ناظران و مراقبان نخواهند توانست تمام تخلّفات در این زمینه را پیگیری کنند. پس آنچه که می تواند در همه جا به عنوان ضمانتی برای رعایت حقّ تقدم محسوب شود، داشتن نگاه اخلاقی به این رفتار در رانندگی است. یعنی رعایت حق تقدم علاوه بر آنکه یک تکلیف قانونی است، یک اصل اخلاقی نیز به شمار می آید و نادیده گرفتن آن مساوی با پایمال کردن حقوق دیگران است؛ و این خود یکی از مصادیق حقّ الناس می باشد.

در شریعت اسلامی رعایت حقّ تقدم، محترم شمرده شده است. به عنوان مثال بسیاری از فقها نشستن در صف نماز جماعت را حق، و تصرّف ناروای مکانی که دیگری در آنجا نشسته را گناه دانسته اند.[17]برخی از عالمان دیگر نیز این تصرّف ناروا را علاوه بر گناه، موجب بطلان نماز شخص غصب کننده می دانند.[18]

در نتیجه، مقدّم  بودن در رانندگی بر دیگران برای ورود و یا خروج از مکانی، حق ایجاد می کند و نادیده گرفتن این حق، کاری اخلاقی و شرعی نخواهد بود. بدین جهت، تخلّف از اصل حق تقدم در رانندگی، چالش ها و خطرهای بزرگی را برای رانندگان، خودروها و سرنشینان به بار خواهد آورد.

در رانندگی علاوه بر رعایت حق تقدم رانندگان دیگر، حق تقدم افرادی همچون سالخوردگان، بیماران، عابران پیاده، خودروهای آتش نشان، آمبولانس، خودروهای پلیس و امثال آن نیز باید مراعات شود. 

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. همان، ص51 –91.

[2]. ]واعْبُدُوا اللَّهَ وَ لا تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئاً وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً وَ بِذِي الْقُرْبى  وَ الْيَتامى  وَ الْمَساكينِ وَ الْجارِ ذِي الْقُرْبى  وَ الْجارِ الْجُنُبِ وَ الصَّاحِبِ بِالْجَنْبِ وَ ابْنِ السَّبيلِ وَ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ مَنْ كانَ مُخْتالاً فَخُوراً[؛ و خدا را بپرستيد و چيزى را شريك او قرار ندهيد و به پدر و مادر و نيز به خويشان و يتيمان و مسكينان و همسايه نزديك و همسايه دور و رفيق نزديك (همكار، هم مجلس، همسفر و غيره) و در راه مانده و برده مملوكتان نيكى به سزا كنيد، كه همانا خداوند كسى را كه متكبر و فخرفروش است دوست ندارد».

[3]. مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن، عبدالاعلی موسوی سبزواری، قم، دارالتفسیر، 1428ق، ج2: ص91.

[4]. عیون الحکم و المواعظ، لیثی واسطی، قم، دارالحدیث، 1376: ص412، ح7010.

[5]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، تهران، دارالكتب الإسلاميه، 1407ق، چاپ چهارم، ج2، ص350، ح1.

[6]. هُمزه / 1.

[7]. حجرات / 11.

[8]. احزاب / 58.

[9]. لقمان / 18.

[10]. حجرات / 12.

[11]. بقره / 29؛ الرحمن / 10؛ جاثیه / 13؛ نمل / 60.

[12]. عیون الحکم و المواعظ، ص81، ح1958.

[13]. نهج البلاغه، شریف الرضی، محمد بن حسین، قم، انتشارات هجرت، 1414ق، چاپ اول، حکمت 57.

[14]. امام علی (علیه السلام): «لِسَانُ الْعَاقِلِ وَرَاءَ قَلْبِهِ وَ قَلْبُ  الْأَحْمَقِ  وَرَاءَ لِسَانِهِ؛ زبان عاقل پشت قلب اوست و قلب نادان پشت زبان او قرار دارد.». (نهج البلاغه، حکمت 40).

[15]. امام باقر (علیه السلام): «این زبان کلید هر خیر و شر است، پس سزاوار است مؤمن از زبان خود محافظت کند همانگونه که از طلا و نقره خود محافظت می کند؛ چراکه رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمودند: رحمت خدا بر مؤمنی که زبان خود را از هر بدی نگه دارد که این کار همچون صدقه ای برای او سودمند است.

امام باقر (علیه السلام) سپس فرمودند: کسی از گناهان در امان نیست مگر اینکه زبان خود را حفظ کند ». (تحف العقول، ابن شُعبه حرّانی، قم، موسسه النشر الاسلامی، 1404ق، ص298).

[16]. امام صادق (علیه السلام) «إِنَّ أَبْغَضَ خَلْقِ اللَّهِ عَبْدٌ اتَّقَى النَّاسُ  لِسَانَه؛ مبغوض ترين خلق خدا بنده اى است كه مردم از زبان او بترسن ». (الکافی، ج2، ص322، ح4).

[17]. کسی که در مسجد نشسته، اگر شخص دیگری جای او را اشغال کند و بدون اجازه اش در آنجا نماز بخواند، نمازش صحیح است، اگرچه گناه کرده است. (توضیح المسائل آیت الله سید علی سیستانی، قم، نشر هجرت، 1384، مسئله 855).

[18]. کسی که در مسجد نشسته، اگر دیگری جای او را غصب کند و در آنجا نماز بخواند، بنابر احتیاط واجب، باید دوباره نمازش را در محل دیگری بخواند. (توضیح المسائل امام خمینی (ره)، قم، نشر روح، 1372، مسئله 868).

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 241.





تاریخ ارسال مطلب : سه شنبه ١٠ تير ١٣٩٩ / شماره خبر : ٤١٣٢٣٥ / تعداد بازدید : 76/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج