چهارشنبه ٢٥ تير ١٣٩٩
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


رونق تولید از منظر امام صادق (علیه السلام)؛

دوازده اصل رونق تولید از منظر امام صادق (علیه السلام)

مروری بر زندگی و سخنان معصومین (علیهم السلام) نشان می دهد که آن بزرگواران در زمینة اصول کلی تولید و رونق کالاهای مفید و مورد نیاز جامعه، نکات راه گشایی برای شیعیان و بلکه برای تمام جوامع انسانی دارند و نه تنهاخود علاقة زیادی به کارهای تولیدی و اقتصادی مفید داشتند؛ بلکه با استفاده از فرصتهای مناسب برای شکوفایی نیروهای درونی و استعدادهای نهفتة افراد، زمینه سازی می کردند و از این طریق در آنان انگیزة تولید و کسب درآمد را تقویت می نمودند.

دوازده اصل رونق تولید از منظر امام صادق (علیه السلام)

عبدالکریم پاک نیا تبریزی

طلیعه

مروری بر زندگی و سخنان معصومین (علیهم السلام) نشان می دهد که آن بزرگواران در زمینة اصول کلی تولید و رونق کالاهای مفید و مورد نیاز جامعه، نکات راه گشایی برای شیعیان و بلکه برای تمام جوامع انسانی دارند و نه تنهاخود علاقة زیادی به کارهای تولیدی و اقتصادی مفید داشتند؛ بلکه با استفاده از فرصتهای مناسب برای شکوفایی نیروهای درونی و استعدادهای نهفتة افراد، زمینه سازی می کردند و از این طریق در آنان انگیزة تولید و کسب درآمد را تقویت می نمودند؛ زیرا تولید کنندگان مایحتاج جامعة اسلامی با رعایت ارزشهای اعتقادی و اخلاقی در محافظت از استقلال کشور و دفاع از مرزهایاقتصادی مسلمانان نقش مهمی دارند.

امام صادق (علیه السلام) علاوه بر ترغیب مردم به تولید ما یحتاجشان، خود نيز عملاً به اين كار اقدام مي نمودند. «ابو عمرو شيباني» مي گوید: روزي امام صادق (علیه السلام) را مشاهده كردم كه در يكي از باغهاي خود با لباس كار و بيل به دست، مشغول فعاليت است. آن حضرت چنان با جان و دل كار مي كرد كه بدن مباركش خيس عرق بود. پيش رفتم و عرضه داشتم: جانم به فدايت! اجازه بفرماييد من به جاي شما بيل بزنم و كار کنم. امام از پذيرش پيشنهاد من امتناع كرده، فرمودند: «إِنِّي أُحِبُّ أَنْ يَتَأَذَّى الرَّجُلُ بِحَرِّ الشَّمْسِ فِي طَلَبِ الْمَعِيشَة؛[1]دوست دارم انسان براي به دست آوردن مایحتاج زندگی خود در مقابل آفتاب آزرده شود.»

بدین جهت در این فرصت به اصول مهم امر تولید از منظر امام صادق (علیه السلام) می پردازیم که بخشی از آن، وظیفة حاکمیت و بخشی دیگر وظایف کارفرما، کارگر و سایر اقشار جامعه است:

1. شناخت ارزش کارهای تولیدی

یقیناً تلاش برای رونق تولید، رمز بقای هر جامعه ای است. در سیرة حضرت صادق (علیه السلام) فعالیتهای اقتصادی افراد در امر تولید ارزش بالایی دارد. آن بزرگوار کارگران و تولیدکنندگان را بسیار تشویق می کردند. به طوری که به يكى از ياران خود نوشتند: «لَا تَكْسَلْ عَنْ مَعِيشَتِكَ فَتَكُونَ كَلًّا عَلَى غَيْرِكَ أَوْ قَالَ عَلَى أَهْلِك؛[2]در تأمين نیازهای زندگی، تنبلى مكن كه بارى بر دوشِ ديگرى يا فرمودند: بر دوش خانواده ات باشى.»

ز کوشش به هر چیز خواهی رسید
به هر چیز خواهی کماهی رسید

آن گرامی به «معاذ» فرمودند: «يا مُعاذُ... اسعَ عَلى عِيالِكَ و إيّاكَ أن يَكونوا هُمُ السُّعاةَ عَلَيكَ؛[3]اى معاذ... براى وسعت روزی خانواده ات تلاش كن و مبادا آنان براى تو كار و تلاش كنند.»

این سیرة حضرت برگرفته از رفتار و گفتار رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بود که دست تولیدگر کوشا را كه با عرق جبين و كد يمين به تولید محصولات مورد نیاز جامعه می پرداخت، بوسه زده؛ می فرمودند: «هذِهِ يَدٌ لا تَمَسُّهَا النّار؛[4]اين دستي است كه آتش جهنم به آن نخواهد رسيد.»

اهل همت رخنه در سد سکندر می کنند
این سبک دستان کلید فتح را دندانه اند

در اسلام، آنهایی که در امر تولید مایحتاج جامعه فعال اند و با زحمات فراوان نیازهای مسلمین را تأمین می کنند، جایگاه ستوده ای دارند و معصومین (علیهم السلام) افراد بی کار و تنبل را سخت نکوهش می کردند؛ زیرا رکود و تعطیلی تولید، نه تنها به فرد و جامعه ضربة اقتصادی می زند؛ بلکه ضرر و خطر بزرگ تر آن متوجه آسیبهای روحی و روانی جامعه می شود؛ زیرا بی کاری کارگران و کشاورزان را از لحاظ حیثیت و شخصیت واقعی تنزل می دهد و از خوشبختی و سعادت محروم می سازد.

رهین منّت و مهمان خوان این و آن تا کی
غلام همت خود باش و فکر زندگانی کن

امام صادق (علیه السلام) به نقل از پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ أَلْقَى كَلَّهُ عَلَى النَّاسِ مَلْعُونٌ مَلْعُونٌ مَنْ ضَيَّعَ مَنْ يَعُولُ؛[5]از رحمت خدا به دور است، از رحمت خدا به دور است کسی که بار زندگی خود را به گردن مردم بیندازد. از رحمت خدا به دور است، از رحمت خدا به دور است کسی که خانواده اش را در اثر ندادن نفقه ضایع و تباه کند.»

2. تخصص و تعهد

در سیره و سخنان امام صادق (علیه السلام)، داشتن تخصص، جلب رضایت مشتری و امانتداری برای تولیدکنندگان و صاحبان حرفه های مختلف، از اهمیت والایی برخوردار است. آن حضرت در این زمینه می فرمایند: «كُلُّ ذِي صِنَاعَةٍ مُضْطَرٌّ إِلَى ثَلَاثِ خِلَالٍ يَجْتَلِبُ بِهَا الْمَكْسَبَ وَ هُوَ أَنْ يَكُونَ حَاذِقاً بِعَمَلِهِ مُؤَدِّياً لِلْأَمَانَةِ فِيهِ مُسْتَمِيلًا لِمَنِ اسْتَعْمَلَه؛[6]هر صاحب صنعتي لازم است سه صفت را داشته باشد تا به وسيله آنها كار خود را رونق دهد: در كارش ماهر باشد، امانت را در آن ادا كند و نسبت به كساني كه آنها را به كار ميگيرد، مهربان باشد.. »

3. منابع پاک و روش حلال

پاک و حلال بودن منابع تولید و مجاری توزيع محصولات، از عوامل مهم رونق تولید در اقتصاد اسلامی است. از منظر پیشوای ششم (علیه السلام) حلال و حرام بودن مسیر، روش، ابزار، منابع و حتی هدف تولید، در توسعة اقتصادی اهمیت ویژه ای دارد: «هرگونه صنعتی که بندگان فراگیرند یا به دیگران آموزش دهند، از قبیل: نویسندگی، حسابداری، بازرگانی، زرگری، زین سازی، ساختمان [سازی]، بافندگی، لباسشویی، دوزندگی، ساختن انواع صورتها (به جز صورت گری از جانداران)، ساختن انواع ابزار و آلات که مورد نیاز بندگان بوده، برای آنان سودآور و مایة ماندگاری و راحتی زندگانی است، پس ساختن و آموختن و به اجرا درآوردن برای خود یا دیگری، حلال است.»[7]

سپس در ادامه می فرمایند: «گرچه از این صنعتها و ابزار و آلات (ممکن است) در جهت فسادگستری و گناهان گوناگون استفاده شود و نیز در صورتی که مورد استفادة حق و باطل قرار گیرد؛ ساخت و آموزش آن هیچ اشکالی ندارد. مانند نویسندگی که [امکان دارد] در جهت فسادگستری و فتنه انگیزی به کار گرفته شود؛ از قبیل: تقویت در جهت یاری رساندن به کارگزاران و حکمرانان ستمگر. همچنین است استفاده از کارد، شمشیر، نیزه، کمان و امثال اینها، از انواع ابزار و آلات که بسا هم در راه صلاح و خیر و هم در راه فساد به کار گرفته می شوند، پس یاد دادن و یاد گرفتن و مزد ستاندن بر آن و در آن و انجام دادن آن برای کسی که در او جهات صلاح باشد، بلامانع است؛ ولی بر همگان حرام است که آن را به شکلی در بیاورند تا در جهت فساد و زیان به کار رود؛ اما بر استاد و شاگرد این صنعتها گناه و بازخواستی نیست؛ زیرا در آنها منافع جهات صلاح رجحان دارد و پایندگی و ادامة زندگی نوع مردم وابسته به آنها است. همانا گناه و وزر و وبال آن فقط شامل کسی می شود که آنها را در راه های فساد و حرام به کار می گیرد و این از آن جهت است که خداوند تنها صنعتی را تحریم کرده که تمامی آن حرام کاری باشد و فساد محض به شمار آید؛ مانند ساختن تارها، نیها، شطرنجها، ابزار بازی [قمار]، صلیبها و بتها که همگی را حرام اعلام فرموده و آنچه مانند اینهاست، از قبیل: ساختن نوشیدنی های حرام و آنچه که از آن فساد محض برخیزد و در آن هیچ گونه مصلحتی نباشد و خیری از آن به دست نیاید و همة اینها که یاد گرفتن و یاد دادن و به کارگیری و مزد گرفتن بر آن و هرگونه تصرفی در آن از جمیع وجوه حرکات حرام است، مگر اینکه صنعتی باشد که در صنعتهای دیگر [که حلال اند] به کار گرفته شود؛ گرچه در آن تصرفی صورت گیرد و در یکی از موارد گناه و خلاف به کار آید و شاید چون وجه صلاحی در آن است، یادگیری و یاد دادن و به کارگیری آن، حلال و بلامانع اعلام شده است؛ ولی کسی که آن را در غیر راه حق و حلال به کار می برد، حرام و نامشروع است.» پس شرط مهم تولید محصولات این است که اولاً صلاح و نیاز جامعه باشد و ثانياً، نیّتها و انگیزه های سالم و اسلامی مد نظر باشد.

4. صداقت و معرفی صحیح تولیدات

متأسفانه امروزه برای رونق تولید، تبلیغات غیر اسلامی صورت می گیرد، در حالی که تبلیغات کاذب، نه تنها مورد نکوهش دین و عرف و عقل قرار گرفته؛ بلکه مجازاتهایی نیز در قوانین مصوب حمایت از حقوق مصرف کنندگان برای آن در نظر گرفته شده است. دروغ گفتن و توصیف غیر واقعی محصولات تولیدی از جمله مواردی است که کاملاً مردود می باشد؛ خدای متعال دروغگویان را مستحق لعنت و سزاوار خشم خود می داند و به آنان عذابی دردناک در آخرت وعده می دهد.[8]

امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: «لَا تَسْتَعِنْ بِكَذَّابٍ؛[9]از دروغگو یارى مجو!» بنابراین، تولیدکنندگان مؤمن هرگز از تبلیغات دروغین در معرفی کالای خود بهره نمی گیرند؛ بلکه حقیقت کالای خود را –همان طوری که هست - معرفی می کنند و در کسب روزی خود تنها به لطف الهی چشم می دوزند.

در جامعة اسلامی، تولیدگر امين و راستگو جايگاه والايى دارد؛ چراکه امانتداری و راستی بهترین سرمایه برای کار تولیدی محسوب می شود. امام صادق (علیه السلام) این رهنمود حیاتی را به «عبدالرحمن بن سيابه کوفی» بیان فرمود. وی مى گويد: هنگامى كه پدرم از دنيا رفت، يكى از دوستان پدرم به منزل ما آمد و بعد از تسليت، گفت: آيا از پدرت ارثى باقى مانده است تا بتوانى به وسيلة آن امرار معاش كنى؟ گفتم: نه. او كيسه اى كه محتوى هزار درهم بود، به من تحويل داد و گفت: اين سرمايه را خوب حفظ نموده، از سود آن زندگى خود را اداره كن! به فضل الهى كار من با این سرمایة امانتی رونق گرفت و من در اندك زمانى مستطيع شدم و آمادة اعزام به سفر حج گرديدم. بعد از انجام اعمال حج در مدينه به حضور امام صادق (علیه السلام) شرفياب شد و خود را معرفی کردم.

امام پرسيدند: هزار درهم امانتى آن مرد را چه كردى؟ عرض کردم: يابن رسول الله! آن را قبل از سفر به صاحبش برگرداندم. امام با خوشحالى فرمودند: احسنت! و ادامه دادند: آيا سفارشى به تو بكنم؟ گفتم: جانم به فداي شما! بله. امام فرمودند: «عَلَيْكَ بِصِدْقِ الْحَدِيثِ وَ أَدَاءِ الْأَمَانَةِ تَشْرَكُ النَّاسَ فِي أَمْوَالِهِمْ هَكَذَا وَ جَمَعَ بَيْنَ أَصَابِعِه؛[10]بر تو باد به راستگويى و امانتدارى كه در اين صورت شريك مال مردم خواهى شد. سپس امام انگشتان دستانش را در هم فرو برد؛ یعنی اين چنين.»

5. بهره گیری از تجارب دیگران

در امر تولید، یقیناً بهره گیری از تجارب دیگران راه گشا و ضروری است. بدون تردید تجربة کاری هر انسانی، او را در برنامه ریزی های آینده اش مدد می رساند و هر قدر تجربه های زندگی بیش تر باشد و انسان آنها را در زندگی خویش به کار گیرد، مسلم است توفیقات بیش تری در این زمینه خواهد داشت.

امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: «الْمُؤْمِنُ حَسَنُ الْمَعُونَةِ خَفِيفُ الْمَئُونَةِ جَيِّدُ التَّدْبِيرِ لِمَعِيشَتِهِ لَا يُلْسَعُ مِنْ جُحْرٍ مَرَّتَيْنِ؛[11]مؤمن در یاری کردن بهترین است و کم تکلف (برای دیگران زحمت ساز نیست) و زندگی اش را خوب اداره می کند و از یک سوراخ دو بار گزیده نمی شود (تجربة بار اول برایش کافی است).»

ای مبتدی تو تجربه، آموزگار گیر
زیراکه به ز تجربه آموزگار نیست

6. محکم کاری و صداقت در تولید

تولید جنس با کیفیت مطلوب و دقت در تکمیل محصولات تولیدی، از رازهای رونق و موفقیت در این زمینه می باشد که متأسفانه امروزه مورد غفلت قرار گرفته است. امام صادق (علیه السلام) به نقل از پیامبر (صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «إِذَا عَمِلَ أَحَدُكُمْ عَمَلًا فَلْيُتْقِن؛[12]هرگاه کسی از شما کاری کرد، در آن محکم کاری کند.» کم نگذاشتن از مواد و لوازم تولیدی، نوعی صداقت در کار و از مهم ترین مسائل محکم کاری است.

7. رعایت حقوق کارگر و کارفرما

برای رونق تولید باید حقوق کارگر و کارفرما رعایت شود تا هم کارگر با دلگرمی بیش تر کار کند و هم کارفرما در رونق تولید بکوشد. امام صادق (علیه السلام) همیشه می فرمودند پیش از اتمام کار، حقوق کارگر را پرداخت کنید.

«شعیب» از اطرافیان امام صادق (علیه السلام) می گوید: چند نفر کارگر را برای کار در یکی از باغهای امام به خدمت گرفته بودیم که تا عصر کار کنند. چون کارشان به آخر رسید، حضرت به نمایندة خود فرمودند: «أَعْطِهِمْ أُجُورَهُمْ قَبْلَ أَنْ يَجِفَّ عَرَقُهُم؛[13]پیش از آنکه عرق شان بخشکد، مزدشان را بپرداز!»

همچنین امام صادق (علیه السلام) در خصوص حقوق کارفرما رهنمودهای آموزنده ای دارند. نقل شده است روزی حضرت خدمتکار خود را برای انجام کاری فرستادند. مدتی گذشت؛ اما او بازنگشت. حضرت به سراغش رفتند و دیدند گوشه ای خوابیده است، پس با آرامش به وی فرمودند: «يَا فُلَانُ وَ اللَّهِ مَا ذَلِكَ لَكَ تَنَامُ اللَّيْلَ وَ النَّهَارَ لَكَ اللَّيْلُ وَ لَنَا مِنْكَ النَّهَار؛[14]فلانى به خدا قسم به تو اين قدر اجازه نداده اند كه شب و روز را بخوابى، شب مال تو است براى خوابيدن و روز، ما بايد از تو استفاده كنيم.»؛ یعنی از ساعاتی که طبق قرارداد باید کار کنی، کم مگذار و به وظیفه ات مشغول باش؛ زیرا از جمله حقوق کارفرما بر کارگر این است که باید کارگر ساعاتی که با کارفرما قرارداد دارد، کار کند و در آن کم مگذارد. نکتة دیگر اینکه در ساعات کاری به انجام وظیفه ای که به او محول شده است، بپردازد، نه به کاری دیگر.

رهبر معظم انقلاب (حفظه الله) در همین رابطه در جمع کارگران فرمودند: «رابطة کارگر و کارفرما در اسلام، رابطة دو همکار و دو شریک است. از نظر اسلام رفتار متقابل کارگر و کارفرما باید با صداقت و محبت و قدردانی توأم باشد و حق و حرمت هر کدام از این دو عنصر مهم در روند پیشرفت کشور رعایت شود که تنظیم این روابط بر عهدة مجلس و دولت است.»[15]

8. عدالت در توزیع

اجرای عدالت اقتصادی در توزیع منابع و محصولات تولیدی و سایر بخشها، در رونق تولید تأثیر به سزایی دارد. پیشوایان معصوم (علیهم السلام) برای زدودن شرایط ناعادلانة زندگی و دستیابی به عدالت اقتصادی، آن هم با توجه به بی عدالتی حاکمان آن زمان، شعار عدالت اقتصادی را مطرح کرده، در راه تحقق آن سیاستهایی را پیش می گرفتند. امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: «إِنَّ النَّاسَ يَسْتَغْنُونَ إِذَا عُدِلَ بَيْنَهُم؛[16]اگر میان مردم به عدالت رفتار شود، همه بی نیاز می گردند.»

9. سودآوری منصفانه

سودآوری کارهای تولیدی از مهم ترین عوامل توسعة اقتصادی است. اگر صنعت گران و تولیدکنندگان محصولات مورد نیاز جامعه نتوانند سود مناسبی به دست آورند، هرگز نمی توانند به کار تولید ادامه دهند. «محمد بن عذافر» به نقل از پدرش می گوید: امام صادق (علیه السلام) هفتصد دينار طلا به من سپردند و فرمودند: آن را به كار بينداز و اين را دانسته باش كه من به سود آن حرصى ندارم؛ اما دوست دارم كه خداوند عزوجل مرا مشتاق روزى ببيند.

من با آن مبلغ صد دينار طلا سود بردم و بعدها حضرت را در حال طواف ديدم. عرض کردم: قربانت شوم! خدا صد دينار طلا نصيب شما كرده است. امام فرمودند: «أَثْبِتْهَا فِي رَأْسِ مَالِي؛ آن را جزء سرمايه ام منظور كن.»[17]بی تردید سودآوری به عنوان پشتوانة تولید، از اصول مسلم اقتصاد اسلامی است. اسلام با اصل سود و سودجويي مادامي که در مسير حق و با ابزار و روش حلال باشد- نه تنها مخالف نيست؛ بلکه بدان اهتمام نیز مي ورزد.

انصاف در سودآوری

مسلماً سود باید منصفانه و عادلانه باشد. در روایتی می خوانیم: زمانی امام صادق (علیه السلام) هزار دينار سرمايه فراهم كردند و به غلام خويش (مصادف) فرمودند: اين هزار دينار را بگير و آمادة تجارت و مسافرت به مصر باش. مصادف بعد از معامله، با هزار دينار سود خالص به مدينه برگشت. خوشحال به حضور حضرت رفت و دو كيسه كه هر كدام هزار دينار داشت، مقابل امام گذاشت.

حضرت پرسيدند: اينها چيست؟ عرض کرد: يكى از اين دو كيسه سرمايه اى است كه شما به من داديد، و ديگري كه مساوى اصل سرمايه است، سود خالصى است كه به دست آمده. حضرت فرمودند: سود زيادى است، چطور توانستي اين قدر سود ببري؟ مصادف گفت: قضيه از اين قرار است كه نزديك مصر اطلاع يافتيم مال التجارةما در آنجا كمياب شده است. با دیگر تاجران هم قسم شديم كه به كم تر از صد درصد سود خالص نفروشيم، و همين كار را كرديم.

امام فرمودند: سبحان الله! شما قسم خورديد كه در ميان مردم مسلمان بازارسياه درست كنيد و به كم تر از سود مساوى با اصل سرمايه نفروشيد؟! من چنین تجارت و سودى را هرگز نمى خواهم. سپس امام يكى از دو كيسه را برداشتند و به آن ديگری دست نزدند. آنگاه فرمودند: «يَا مُصَادِفُ! مُجَالَدَةُ السُّيُوفِ أَهْوَنُ مِنْ طَلَبِ الْحَلَال؛ [18]اى مصادف! شمشير زدن در ميدان جنگ از كسب حلال آسان تر است.»[19]

10. حمایت از تولید کنندگان

حمایت مادی و معنوی از تولیدکنندگان اصل مهمی است که در رونق تولید نقشی به سزا دارد. امام صادق (علیه السلام) در تجلیل از تولیدکنندگان، آنان را رهرو انبیای الهی (علیهم السلام) دانسته، می فرمایند: «مَا بَعَثَ اللَّهُ نَبِيّاً إِلَّا زَارِعاً إِلَّا إِدْرِيسَ (علیه السلام) فَإِنَّهُ كَانَ خَيَّاطا؛[20]خدای متعال هیچ پیامبری را مبعوث نکرد مگر اینکه کشاورز بود به جز حضرت ادریس که خیاط بود.»

امروزه اگر کسی با نیت پاک کارخانه ای تولیدی را بنیان نهد و با این کار عده ای مشغول به کار شوند یا با عملکرد اقتصادی خود استقلال کشور و مسلمانان را از گزند دشمن محافظت نماید، یقیناً مورد توجه خداوند و اهل بیت (علیهم السلام) خواهد بود. البته ستایش و حمایت از تولید کنندگان مؤمن و وظیفه شناس جامعه یکی از وظایف حاکمان اسلامی نیز هست.

«حاج على بغدادى» كاسبى بود كه كارخانة پارچه بافى داشت. او در پرداخت به موقع دستمزد كارگران نهايت تلاش و دقت را به عمل مى آورد و عصر پنج شنبه حقوق كارگرانش را مى پرداخت. گاه از كارهاى مهم و حتى زيارت قبور ائمه (علیهم السلام) نيز دست بر مى داشت و هيچ كارى را بر اعطاى حقوق كارگرانش در روز موعود مقدم نمى كرد.

روزى عالم بزرگوار، شيخ محمدحسن كاظمينى (ره) از او درخواست كرد كه عصر پنج شنبه در كاظمين بماند؛ اما حاج على قبول نکرد و گفت: من بايد بروم و مزد كارگران كارخانه ام را بپردازم! وقتى وی حضرت حجت (علیه السلام) را (بدون اينكه بشناسد) در راه كاظمين ملاقات مى كند، امام به او سلام كرده، دستهاى مباركش را مى گشايد و وی را در آغوش گرفته، كمال تقدير و تجليل را از اين كاسب با ايمان به عمل مى آورد و سپس با او به گفتگويى صميمانه مى پردازد.[21]

11. صرفه جویی در منابع و مصرف

صرفه جویی در منابع و مدیریت صحیح در مصرف تولیدات، از دیگر اصول رونق تولید است. قناعت و تنظیم الگوی مصرف از دیگر توصیه های اقتصادی امام صادق (علیه السلام) است. از نظر ایشان، اگر جامعه بخواهد به رشد و شکوفایی اقتصادی برسد، لازم است تا از فقری که به سبب اسراف و مصرف نادرست پدید می آید، پرهیز شود. از این رو می فرمایند: «إِنَّ السَّرَفَ يُورِثُ الْفَقْرَ وَ إِنَّ الْقَصْدَ يُورِثُ الْغِنَى؛[22]اسراف باعث فقر و میانه روی موجب بی نیازی می شود.»

12. عجین کردن تقوا و عمل

تولیدکنندگان لوازم مورد نیاز مردم، حتماً باید در ضمن عمل، خود تابع سخنان اسلام باشند. امام صادق (علیه السلام) خطاب به «عمرو بن سعید» فرمودند: «... يَنْفَعُ اجْتِهَادٌ لَا وَرَعَ فِيه؛[23]تو را به تقوای الهی و کوشش سفارش می کنم و بدان که کوششی که در آن پارسایی نباشد، سودی نمی دهد.» طبق این فرمایش امام، تمام تولیدکنندگان معتقد به مبانی اسلام لازم است در کارهای خود تقوا را چاشنی کار خود قرار دهند تا سرنوشتی سعادتمندانه را برای خود رقم بزنند.

خدای متعال می فرماید: ]وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها لا نَسْئَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوى[[24]؛ «خانوادة خود را به نماز فرمان ده و بر انجام آن شكيبا باش! از تو روزى نمى خواهيم؛ (بلكه) ما به تو روزى مى دهيم و عاقبت نيك براى اهل تقواست.»

سخن پایانی

تولیدکنندگان آگاه در جامعة اسلامی باید هم وطنان محروم خود را فراموش نکنند و اشتغال زایی کمک مالی نسبت به آنان را نصب العین خود قرار دهند؛ چراکه محرومیتها، گرفتاری ها و نیازمندی ها به طور طبیعی ممکن است به سراغ هر انسانی بیاید. در چنین مواقعی که فرد در جامعه دچار مشکل شده و به یاری دیگران نیازمند است، انتظار می رود تمام متموّلین در جهت حل مشکل وی قدمی بردارند. اسلام نهایت کوشش و تلاش خود را به خرج می دهد تا در جامعة اسلامی حتی یک فقیر و نیازمند نیز پیدا نشود.

شیخ کلینی (ره) روایت کرده است که امام صادق (علیه السلام) در ملك «عين زياد» باغی داشت که فقرا و محرومین و سایر مردم به نحو شایسته ای از محصولات تولیدی آن بهره مند می شدند. حضرت در مورد عملکرد خویش می فرمایند: «دستور داده بودم كه چون ميوه ها برسد، ديوار باغ را بشكافند تا مردم بيايند و بخورند. و دستور داده بودم كه در آنجا جایگاه هايى بسازند كه بر روى هر كدام از آنها ده نفر بتوانند بنشينند، و هر ده نفر كه رفتند، ده نفر ديگر به جاى ايشان بيايند، و به هر يك از آنان يك مدّ[25]رطب داده شود. و دستور داده بودم كه به پير و كودك و بيمار و زنان و آن كسان كه خود نمى توانند بيايند و بخورند، هر روز يك مد رطب داده شود و به هنگام چيدن خرما، به كاركنان و سرپرستان مزد كافى مى دادم و باقى را به شهر مى آوردم. چهار صد دينار مى شد، در حالى كه تمام محصول آن چهار هزار دينار بود.»[26]

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. اصول کافی، شیخ کلینی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج 5، ص 76.

[2]. وسائل الشیعة، شیخ حر عاملی، مؤسسه آل البیت(علیهم السلام)، قم، 1409ق، ج 17، ص 59.

[3]. الكافي، ج 5، ص 149.

[4]. اسدالغابة فی معرفة الصحابة، علی بن محمد ابن اثیر، داراحیاء التراث العربی، بیروت، ج 2، ص 420.

[5]. الكافي، ج 4، ص 12.

[6]. تحف العقول، علی بن شعبه حرّانی، تحقیق: علی اکبر غفاری، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ دوم، 1404ق، ص 322.

[7]. همان، ص 335.

[8]. نور / 7؛ نحل / 116.

[9]. بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق، ج 75، ص 230.

[10]. همان، ج 47، ص 384.

[11]. وسائل الشيعة، ج 15، ص 193.

[12]. مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول(صلی الله علیه و آله)، محمدباقر مجلسی، دارالکتب الاسلامیة، تهران، 1404ق، ج 14، ص268.

[13]. تهذیب الاحکام فی شرح المقنعه، محمد بن حسن طوسی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، 1364ش، ص 211.

[14]. بحار الأنوار، ج 47، ص 56.

[15]. بیانات رهبری(حفظه الله) در جمع کارگران، مورخ: ۶/۲/۸۵.

[16]. کافی، ج 3، ص 568.

[17]. الكافي، ج 5، ص 77.

[18]. بحار الأنوار، ج 47، ص 59.

[19]. مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، ج 18، ص 262.

[20]. التهذیب، شیخ طوسی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ اول، 1407ق، ج 6، ص 384.

[21]. لقمه پاك و تأثير آن در زندگى، ص 92.

[22]. کافی، ج 4، ص 53.

[23]. همان، ج 2، ص 76.

[24]. طه / 132.

[25]. مُدّ حدود 750 گرم و یا 10 سير است.

[26]. الكافي، ج 3، ص 569.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 240.





تاریخ ارسال مطلب : پنج شنبه ٢٩ خرداد ١٣٩٩ / شماره خبر : ٤١٣١٤٩ / تعداد بازدید : 86/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج