دوشنبه ٢٩ مهر ١٣٩٨
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


واکاوی فضایل شهید و مقام شهادت در آیات و روایات -1

ارزش و فضیلت شهید و شهادت در آیات قرآن

«شهادت» یکی از آن ارزشهاست. فرهنگ شهادت قوی‌ترین سلاحی است که مسلمانان می‌توانند به آن افتخار کنند و ترویج و پاسداری از آن می‌تواند بازدارنده‌تر از هر سلاح اتمی باشد. در این مقاله بدین منظور به برخی از فضائل شهید و مقام شهادت می‌پردازیم.

واکاوی فضایل شهید و مقام شهادت در آیات و روایات

هاشم انديشه

مقدمه

در تمام جوامع بشری، ارزشهایی وجود دارد که بنیان اصلی فرهنگ آن جامعه را شکل می‌دهد و هر ملتی هویت و حیات اجتماعی و سیاسی خود را در پایبندی و احترام به آنها و انتقال کامل آن به نسلهای آینده می‌داند.

ایران اسلامی نیز بیش از هر جای دیگر مفتخر به داشتن ارزشهای والا و اصیلی است که نمونه آن را در کمتر جایی می‌توان یافت.

«شهادت» یکی از آن ارزشهاست. فرهنگ شهادت قوی‌ترین سلاحی است که مسلمانان می‌توانند به آن افتخار کنند و ترویج و پاسداری از آن می‌تواند بازدارنده‌تر از هر سلاح اتمی باشد.

در این مقاله بدین منظور به برخی از فضائل شهید و مقام شهادت می‌پردازیم.

الف) ارزش و فضیلت شهید و شهادت در آیات قرآن

در آیات در خصوص ارزش و اهمیت شهادت و مقام شهید، مطالبی بیان شده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

1. شهدا همراه با انبیاء، صدیقین و صالحین

در سوره نساء آمده است: «وَ مَن يُطِعِ اللّهَ وَ الرَّسُولَ فَأُوْلَئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّهُ عَلَيْهِم مِّنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَدَاء وَ الصَّالِحِينَ وَ حَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا»؛[1] «و کسانی که خدا و پیامبر(صلی الله علیه و آله) را اطاعت کنند، کسانی خواهند بود که همدم انبیاء و صدیقین و شهدا و صالحین اند که خدا مورد انعامشان قرار داده، و چه نیکو رفیقانی هستند.»

این آیه به مرتبه و جایگاه شهدا در کنار انبیای الهی، صدیقین و صالحین اشاره می کند. شهادت، یکی از راه های میانبر است که انسان از این راه می تواند به لقای الهی رسیده، از نعمتهای الهی بهره مند شود.

علامه طباطبایی(ره) در تفسیر این آیه می نویسد: در بیان کسانی که خداوند نعمت خویش را بر آنها اتمام کرده است، اشاره به چهار گروه می کند که در واقع ارکان چهارگانه این موضوع هستند:

الف) انبیاء (مِنَ النَّبیینَ

ب) راستگویان (الصّدّیقینَ

ج) شهدا و کشته شدگان در راه هدف و عقیده پاک الهی و یا افراد برجسته ای که روز قیامت شاهد و گواه اعمال انسانها هستند (وَالشُّهداءِ

د) صالحان (وَالصالِحینَ).[2]

2. حیات و شادی شهدا

قرآن کریم در این باره می فرماید: «وَلاَ تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُواْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَمْوَاتًا بَلْ أَحْيَاء عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُواْ بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ أَلاَّ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لاَ هُمْ يَحْزَنُونَ»[3]؛ «(اي پيامبر) هرگز گمان مبر آنها كه در راه خدا كشته شده  اند مردگانند، بلكه آنها زنده  اند و نزد پروردگارشان روزي داده مي شوند * آنها بخاطر نعمتهاي فراواني كه خداوند از فضل خود به آنها بخشيده است خوشحالند و بخاطر كساني كه (مجاهداني كه) بعد از آنها به آنان ملحق نشدند (نيز) خوش وقتند (زيرا مقامات برجسته آنها را در آن جهان مي بينند و ميدانند) كه نه ترسي بر آنها است و نه غمي خواهند داشت.»

در این آیات خداوند بعد از اینکه می فرماید شهیدان را مرده نپندار، اشاره دارد به اینکه شهیدان زنده هستند و نزد پروردگارشان روزی می خورند «عِندَ رَبِّهِمْ يُرْزَقُونَ» که در این قسمت از آیه به ارتزاق شهیدان اشاره شده است. لذا اگر نوعی حیات مجازی برای شهیدان فرض کنیم، با ارتزاق منافات دارد، پس باید این حیات را حقیقی دانست؛ زیرا ارتزاق از ویژگی‌های موجود زنده و حقیقی است.

سپس خداوند می فرماید: شهدا به خاطر آنچه که خداوند از فضل خود به آنها ارزانی داشته است، شادمانند. در تفسیر «مجمع البیان» آمده است: این خوشحالی به خاطر نعمتهای بهشتی است که خداوند نصیبشان فرموده است.[4]

بنابراین، شهدا به واسطه نعمتهای خدادادی خوشحال اند و می خواهند این خوشحالی را با دیگران که به آنها ملحق می شوند، تکمیل نمایند و مایلند که به آنها بشارت داده شود که ترس و اندوهی به خود راه ندهند.

در تفسیر «مجمع البیان» برای این موضوع سه دلیل ذکر شده است:

الف) شهدا از وضع برادران مؤمن خود که در دنیا زنده اند و در راه خدا به جهاد مشغول هستند، اظهار سرور می نمایند؛

ب) قول دوم این است که نامه ای به شهیدان ارائه می شود که در آن اسامی برادران ایمانی آنها که به درجه شهادت نایل و به آنها ملحق خواهند شد، ثبت است و شهیدان با دیدن این اسامی خوشحال خواهند شد؛

ج) مراد از «لَم یَلحَقوُا بِهِم» مؤمنانی هستند که در فضل و مقام به آنها نرسیده اند؛ ولی به واسطه ایمان، مقامی عظیم دارند.[5]

3. زنده بودن شهدا

در ذيل آيه 154 سوره بقره تحت عنوان: «وَ لاَ تَقُولُواْ لِمَنْ يُقْتَلُ فِي سَبيلِ اللّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْيَاء وَلَكِن لاَّ تَشْعُرُونَ»؛ «به کساني که در راه خدا کشته مي شوند، مرده نگوييد؛ بلکه آنها زنده‎اند؛ ولي شما نمي‎فهميد.» به زنده بودن شهيدان اشاره شده است.

از ديد علامه طباطبايي(ره)، در این آيه به مؤمن و کافر خطاب مي‎شود: شهدا بعد از مردن زنده‎اند؛ ولي شما نمي‎فهميد؛ يعني با حواس درک نمي‎کنيد.[6]

4. از بين رفتن ترس و خوف از شهيد

طبق آيه 170 سوره آل‌عمران خداوند مي‎فرمايد: «فَرِحِينَ بِمَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُواْ بِهِم مِّنْ خَلْفِهِمْ أَلاَّ خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لاَ هُمْ يَحْزَنُونَ»؛ «آنها بخاطر نعمتهاي فراواني كه خداوند از فضل خود به آنها بخشيده است خوشحالند و بخاطر كساني كه (مجاهداني كه) بعد از آنها به آنان ملحق نشدند (نيز) خوش وقتند (زيرا مقامات برجسته آنها را در آن جهان مي بينند و ميدانند) كه نه ترسي بر آنها است و نه غمي خواهند داشت.»

شيخ طبرسي در «مجمع البيان» می نویسد: مراد اين است که ازگناهان گذشته خوفي بر آنها نيست؛ زيرا خداوند گناهانشان را با شهادت پاک مي‎سازد و از جدايي از دنيا اندوهي به خاطر ندارند؛ چون از لقاي آخرت بي‌اندازه خرسند و شادمان‎اند.[7]

5. محفوظ ماندن اعمال شهيدان نزد خدا

خداوند در قرآن از شهيداني بحث ميکند که در پيکارهاي حق و باطل دست از جان خود کشيده، در راه خدا شهيد شده‎اند. به عنوان نمونه در آيه 4 سوره محمد(صلی الله علیه و آله) مي‎فرمايد: «وَ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَلَن يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ»؛ «کساني که در راه خدا کشته شدند، خداوند هرگز اعمالشان را ضايع نگرداند.» اين آيه نشان مي‎دهد که زحمات، رنجها و ايثارهاي آنها از ميان نمي‎رود و همه در پيشگاه خداوند متعال محفوظ است.[8]

6. هدايت و اصلاح شهداي راه خدا

خداوند متعال مي‎فرمايد: «سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بَالَهُمْ»[9]؛ «و آنان را به سعادت هدايت کند و امورشان را اصلاح نمايد.» پس وقتي که آيه 169 آل عمران را کنار این آیه بگذاريم، معلوم مي شود مراد از «اصلاح بال» شهدا و زنده کردن ايشان اين است که به حياتي طيب که شايسته‎شان است، براي حضور نزد پروردگارشان می رسند؛ حياتي که با کنار رفتن پرده‎ها حاصل مي‎شود.[10]

7. بهره‎مندي از آمرزش و رحمت الهي

خداوند متعال مي‎فرمايد: «وَ لَئِن قُتِلْتُمْ فِي سَبِيلِ اللّهِ أَوْ مُتُّمْ لَمَغْفِرَةٌ مِّنَ اللّهِ وَرَحْمَةٌ خَيْرٌ مِّمَّا يَجْمَعُونَ وَ لَئِن مُّتُّمْ أَوْ قُتِلْتُمْ لإِلَى اللهِ تُحْشَرُونَ»[11]؛ «اگر در راه خدا کشته شده يا بميريد، در آن جهان به آمرزش و رحمت خدا نایل می شويد و آن بهتر از هر چيزي است که در حيات دنيا براي خود فراهم توان آورد. اگر در راه خدا بميريد يا کشته شويد، به رحمت ايزدي پيوسته، به سوي خدا محشور خواهيد شد.»

پس مرگ براي انسان حتماً واقع مي شود و هيچ محل گريزي براي انسان از کشته شدن و يا مردن نمي‎باشد، حال اگر اين مرگ، کشته شدن در راه خدا و در طلب رضوان او باشد، آن مرگ بسيار بهتر از اين است که بماند و در طلب دنيا و لذات آن باشد.[12]

8. شهيدان، وفاداران به عهد

خداوند مي‎فرمايد: «مِنَ الْمُؤْمِنِينَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَيْهِ فَمِنْهُم مَّن قَضَى نَحْبَهُ وَ مِنْهُم مَّن يَنتَظِرُ وَ مَا بَدَّلُوا تَبْدِيلاً»[13]؛ «برخي از آن مؤمنان، بزرگ مرداني هستند که به عهد و پيماني که با خدا بستند، کاملاً وفا کردند، پس برخي بر آن عهد ايستادگي کردند (تا در راه خدا شهيد شدند) و برخي به انتظار (فيض شهادت) مقاومت کرده و هيچ عهد خود را تغيير ندادند.»

بسياري از مفسرين گفته‎اند که منظور از «قَضَي نَحْبَهُ» عبيده، حمزه و جعفر هستند که در جنگ بَدر، احد و موته شهيد شدند و مراد از «مَنْ يَنْتَظِرُ» امام علي(علیه السلام) است که سرانجام در کوفه به محراب عبادت شهيد شد.[14]

اين آيه اشاره به گروه خاصي از مؤمنان است که در تأسی به پيامبر(صلی الله علیه و آله) از همه پيشگام‎تر بودند و بر سر عهد و پيمانشان با خدا؛ يعني فداکاري تا آخرين نفس و آخرين قطره خون ايستادند، پس خدا مي‎فرمايد: در ميان مؤمنان مرداني هستند که بر سر عهدي که با خدا بسته‎اند، ايستاده‎اند. بعضي از آنها به عهد خود وفا کرده، جان را به جان آفرين تسليم نمودند و در ميدان جهاد شربت شهادت نوشيدند و بعضي نيز در انتظارند و هيچ‌گونه تغيير و تبديل در عهد و پيمان خود ندادند و کم ترين انحراف و تزلزلي در کار خود پيدا نکردند.[15]

9. شهادت، تجارتي بي نظير

خداوند مي‎فرمايد: «إِنَّ اللّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَ أَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَ الإِنجِيلِ وَ الْقُرْآنِ وَ مَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللّهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُم بِهِ وَ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ»[16]؛ «خداوند از مؤ منان جانها و اموالشان را خريداري مي كند كه (در برابرش) بهشت براي آنان باشد (به اين گونه كه) در راه خدا پيكار مي كنند، مي كشند و كشته مي شوند، اين وعده حقي است بر او كه در تورات و انجيل و قرآن ذكر فرموده، و چه كسي از خدا به عهدش وفادارتر است، اكنون بشارت باد بر شما به داد و ستدي كه با خدا كرده  ايد و اين پيروزي بزرگي (براي شما) است.»

در اين آيه خداوند خود را خريدار و مؤمنان را فروشنده و جانها و اموال را متاع و بهشت را ثمن و بها براي اين معامله قرار داده است.[17]

10. بهشت، وعده قطعي به شهيد

خداوند متعال در قرآن به شهيد وعده قطعي بهشت داده است و مي‎فرمايد: «وَ الَّذِينَ هَاجَرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ قُتِلُوا أَوْ مَاتُوا لَيَرْزُقَنَّهُمُ اللَّهُ رِزْقًا حَسَنًا وَإِنَّ اللَّهَ لَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ لَيُدْخِلَنَّهُم مُّدْخَلًا يَرْضَوْنَهُ وَإِنَّ اللَّهَ لَعَلِيمٌ حَلِيمٌ»[18]؛ «و كساني كه در راه خدا هجرت كردند سپس كشته شدند يا به مرگ طبيعي از دنيا رفتند خداوند به آنها روزي نيكوئي مي دهد كه او بهترين روزي دهندگان است * خداوند آنها را در محلي وارد مي كند كه از آن خشنود خواهند بود و خداوند عالم و با حلم است.»

در اين آيه پس از اينکه از رزق و روزي شهدا با نام «رزق حسن» ياد مي‎کند، جايگاه آنان در بهشت را معرفي کرده، آن را مقام رضوان و رفيع مي‎داند.

11. آمرزش گناهان شهيد

1. در قرآن کريم، درباره بخشش گناهان شهيد چنين آمده است: «فَالَّذِينَ هَاجَرُواْ وَ أُخْرِجُواْ مِن دِيَارِهِمْ وَ أُوذُواْ فِي سَبِيلِي وَ قَاتَلُواْ وَ قُتِلُواْ لأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَ لأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ ثَوَابًا مِّن عِندِ اللّهِ وَ اللّهُ عِندَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ»؛[19] «آنها كه در راه خدا هجرت كردند، و از خانه ‌هاي خود بيرون رانده شدند، و در راه من آزار ديدند، و جنگ كردند و كشته شدند سوگند ياد مي كنم، كه گناهان آنها را مي بخشم، و آنها را در بهشتهائي كه از زير درختان آن نهرها جاري است، وارد مي كنم، اين پاداشي است از طرف خداوند، و بهترين پاداشها نزد پروردگار است.»

در اين آيه اشاره شده است که خداوند تمام بدی‌های کشته‌شدگان در راه خدا را ناديده مي‎گيرد و از جانب خود به آنان نيکوترين پاداش را عطا مي‎کند.

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. نساء / 69.

[2]. تفسير الميزان، سید محمدحسین طباطبایی، دفتر انتشارات اسلامي، قم، 1377ش، ج 4، صص 651-652.

[3]. آل عمران/ 169-170.

[4]. تفسير مجمع البیان، ابوعلي فضل بن الحسن طبرسی، انتشارات فراهاني، تهران، 1380ش، ج 2، ص 883.

[5]. همان.

[6]. الميزان، ج 1، ص 523.

[7]. مجمع البيان، ج 2، ص 883.

[8]. تفسير نمونه، ناصر مکارم شيرازي و ديگران، دارالکتب الاسلامية، قم، 1370ش، ج 21، ص 404.

[9]. محمد(صلی الله علیه و آله)/ 5.

[10]. الميزان، ج 18، ص 226.

[11]. آل عمران/ 158 –157.

[12]. مفاتيح الغيب، محمد فخر رازي، دارالمعرفة، بيروت، بي‌تا، ج 9، ص 403.

[13]. احزاب/ 23.

[14]. قرآن کريم، مترجم: مهدي الهي قمشه‎‎اي، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، تهران، 1372ش، ص 421.

[15]. تفسير نمونه، ج 17، ص 245.

[16]. توبه/ 111.

[17]. همان، ج 8، ص 148.

[18]. حج/ 59-58.

[19]. آل عمران/ 195.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 232.





تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ١٤ مهر ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤٠٩٣٦٦ / تعداد بازدید : 11/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج