جمعه ١٤ آذر ١٣٩٩
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


درس‌هایی از توبه توّابین؛ «رهاوردها و ضعف‌ها» -1

رهبران قیام توّابین

نهضت خونین امام حسین(علیه السلام) در روز عاشورا و پاسداری فرهنگی از آن توسط اهل‌بیت(علیهم السلام) به رهبری امام سجاد و زینب کبری(علیهما السلام)، با دمیدن روح مقاومت و ایثار به مسلمانان، آنان را از خواب غفلت بیدار کرد.

درس‌هایی از توبه توّابین؛ «رهاوردها و ضعف‌ها»

عبدالکریم پاک نیا تبریزی

اشاره

نازم آن آموزگاری را که در یک نصف روز
دانش‌آموزان عالم را همه دانا کند
ابتدا قانون آزادی نویسد بر زمین
بعد از آن با خون هفتاد و دو تن امضا کند
نهضت خونین امام حسین(علیه السلام) در روز عاشورا و پاسداری فرهنگی از آن توسط اهل‌بیت(علیهم السلام) به رهبری امام سجاد و زینب کبری(علیهما السلام)، با دمیدن روح مقاومت و ایثار به مسلمانان، آنان را از خواب غفلت بیدار کرد.

در حقیقت، نهضت عاشورا آغاز راهی بود که تا عصر ظهور ادامه خواهد داشت. مبارزه با بدعت‌ها، احیای معارف قرآن و اهل‌بیت(علیهم السلام)، حق‌طلبی، امر به معروف و نهی از منکر، اصلاحات واقعی در جامعه، باطل ستیزی، عدالت طلبی، نابودی حکومت‌های فسق و فجور، هدایت‌گری امت و نجات‌بخشی ملت‌های مظلوم، از مهم‌ترین پیام‌های  عاشورا است که در قیام‌های بعد از خود اثر گسترده‌ای از خود بر جای گذاشته است. قیام‌هایی که متأثر از انقلاب عاشورا هستند، گرچه در ظاهر سرکوب هم شده باشند، هرگز شکست خورده محسوب نمی‌شوند؛ زیرا اولاً عمل به تکلیف نموده‌اند و ثانیاً آثار و برکات ماندگاری دارند که بیداری ملت‌ها و زمینه‌سازی برای قیام‌های دیگر بر ضد حکومت‌های جائر، از جملة آن‌هاست. بنابراین، هر گامی که در راستای عمل به تکلیف باشد، همراه با پیروزی واقعی است، هرچند در ظاهر چنان به نظر نرسد.

در یک جملة کوتاه می‌توان گفت که عاشورا در طول تاریخ خواب ستمگران را آشفته کرده و هر لحظه ممکن است اندیشة عاشورایی، مظلومان عالم را به قیام وادارد. یکی از مهم‌ترین این قیام‌ها «نهضت توّابین» است که در روز اول ماه ربیع الثانی سال 65ق آغاز گردید؛ در این مجال ضمن معرفی قیام توّابین و رهبران آن برخی رهاوردها و ضعف‌های آن را بیان می‌کنیم:

قیام توّابین (65 ق)

بلافاصله پس از قیام عاشورا، زمزمه‌های خونخواهی از قاتلان امام حسین(علیه السلام) بر سر زبان‌ها افتاد. قیام توّابین با انگیزه‌های الهی و به رهبری «سلیمان بن صُرد خُزاعی»[1] به صورت آشکار آغاز شد. توّابین در ۵ ربیع الاول سال 65ق از نخیله راهی دمشق شدند. هنگامی که سپاه آنان به کربلا رسید، از اسب‌ها پیاده شدند و گریان خود را به قبر امام(علیه السلام) رسانده، اجتماع پرشوری را تشکیل دادند. سلیمان و همراهانش دست به ناله و مناجات برداشته، با خدا عهد کردند که: «یَا رَبَّ أَنَا قَدْ خَذَلْنَا اِبْنِ بِنْتِ نَبِینَا فَاغْفِرْ لَنَا مَا مَضَی مِنَّا وَ تُبْ عَلَینَا إِنَّک أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِیمِ وَ ارْحَمْ حُسَیناً وَ أَصْحَابَهُ الشُّهَدَاءِ الصِّدِّیقِینَ وَ إِنَّا نَشْهَدُک یا رَبِّ أنَّا عَلَی مِثْلَ مَا قُتِلُوا عَلَیهِ فَإِنْ لَمْ تَغْفِرَهُ لَنَا وَ تَرْحَمْنَا لَنَکونَنَّ مِنَ الْخَاسِرِینَ؛[2] خدایا! ما فرزند پیامبرت را تنها گذاشتیم و کوچک شمردیم. گذشتة ما را ببخش و توبة مان را بپذیر که تو قطعاً توبه‌پذیر و بخشنده‌ای. خدایا! بر حسین و یاران راستگو و شهیدش رحمت فرست! ای پروردگار ما! تو شاهد باش که ما عهد می‌بندیم بر همان دین و راه حسین و یارانش که بر آن شهید شدند، قدم بگذاریم و اگر ما را نیامرزی و بر ما رحم نکنی، یقیناً از زیانکاران خواهیم بود.»

آنان بر اساس این پیمان تا آخرین قطرة خون خود با عوامل بنی‌امیه به مبارزه پرداختند و در اطراف شام، محلی به نام «عین الوردة» با لشکر ابن زیاد درگیر شدند. عبیداللَّه بن زیاد فرماندهی سپاه شام را - که به سی‌هزار تن می‌رسید - بر عهده داشت. این نبرد سه روز به طول انجامید و توّابین در این چند روز با انگیزة فراوان و پایمردی زیاد، با لشکر شام جنگیدند و گروه زیادی از آنان را به هلاکت رساندند. فرماندهی لشکر توّابین به عهدة «سلیمان بن صُرد» و پس از شهادت وی «مسیب بن نجبه» و پس از او «عبدالله بن سعد بن نُفیل» و سپس «رفاعة بن شدّاد» بود. در این نبرد، سران نهضت توّابین - به جز رفاعة بن شدّاد - همگی به شهادت رسیدند. شعار «یالَثاراتِ الْحُسَینِ؛ ای خونخواهان امام حسین(علیه السلام)»[3] نخستین بار توسط آنان سر داده شد. این جانبازان همان‌هایی بودند که روزی در کوفه از تهدیدهای ابن زیاد که با تعداد محدودی وارد کوفه شد، ترسیده و «مسلم بن عقیل(علیه السلام)» را تنها گذاشتند؛ ولی بر اثر حادثة عاشورا، عذابی بر روح و جانشان افتاد و چنان روحیه‌ای پیدا کردند که برای شستشوی گناهانشان، جان بر کف نهاده و به قیام پرداختند تا کشته شدند.[4] آری، زبان حالشان می‌تواند این گونه باشد که:

سر در ره جانانه فدا شد، چه بجا شد
از گردنم این دَین ادا شد، چه بجا شد
از خون دلم بسته حنا بر سر انگشت
خون دلم انگشت نما شد، چه بجا شد

رهبران قیام توّابین

نهضت توّابین تحت رهبری پنج نفر از قدیمی‌ترین و معتمدترین یاران حضرت علی(علیه السلام) انجام گرفت که امام حسین(علیه السلام) را به کوفه دعوت کرده بودند؛ ولی هیچ یک از آنان در کربلا حضور نداشتند. آنان عبارت بودند از: سلیمان بن صرد خزاعی، مسیب بن نجبه فرازی،[5] عبدالله بن سعد بن نفیل ازدی،[6] عبدالله بن والی تیمی[7] و رفاعة بن شدّاد بجلی.[8]

مسیب بن نجبه از پرافسوس‌ترین مردم بر عدم یاری امام حسین(علیه السلام) بود و پشیمانی خود را در خطابه‌ای که در میان گروه‌های توّابین ایراد کرد، چنین اعلام داشت: «ما با پاک شمردن خود، فریفته شده بودیم. خداوند ما را در هر موضعی از مواضع فرزند دختر پیامبرش(صلی الله علیه و آله) دروغگو یافت. او قبلاً نامه‌ها و فرستادگانش را نزد ما فرستاد و نزد ما عذر آورد و یاری ما را در آغاز و پایان، آشکارا درخواست نمود؛ ولی ما به جان‌هایمان نسبت به وی بخیل گشتیم تا اینکه در کنار ما به قتل رسید. نه با دستهایمان او را یاری دادیم و نه با زبانهایمان از او دفاع نمودیم و نه با اموالمان او را تقویت کردیم و نه از عشایرمان برای او یاری طلبیدیم، پس عذر ما نزد پروردگارمان و هنگام روبرو شدن با پیامبرمان چیست؟ جز اینکه قاتل او و آنان را که بر ضد او تحریک نمودند، بکشید و یا اینکه در این راه کشته شوید. شاید در این صورت، پروردگار از ما خشنود گردد. من پس از دیدار او از عقوبتش ایمن نخواهم بود.»[9]

 

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. سلیمان بن صُرَد بن جون خُزاعی از بزرگان عرب و شیعیان کوفه و از اصحاب پیامبر(صلی الله علیه و آله) و یاران امام علی، امام حسن و امام حسین بود و در جنگ جمل و صفین حضور داشت؛ اما با صلح امام حسن(علیه السلام) با معاویه مخالف بود. نخستین نامه نگاری‌ها برای دعوت امام حسین(علیه السلام) به کوفه به رهبری او انجام شد. با این حال، خود او در نبرد کربلا حضور نداشت. او و چهار یار دیگرش، از تابعین به شمار می‌رفتند و همیشه در صف مقدم فعالیت‌های شیعیان کوفه قرار داشتند و به خاطر خلوص نیت و فداکاری در راه اهل‌بیت(علیهم السلام)، مورد احترام شیعیان بودند؛ اما با این حال، آزمون‌هایی پیش آمد که سلیمان و همفکرانش را گرفتار کرد.

[2]. تاریخ الأمم و الملوک، طبری، دارالتراث، بیروت، چاپ دوم، 1387ق، ج ۴، صص۴۵۶ – ۴۵۷.

[3]. در عصر ظهور، این شعارِ یاران حضرت حجت(علیه السلام) خواهد بود. امام رضا(علیه السلام) می‌فرماید: «چهار هزار فرشته برای یاری امام حسین(علیه السلام) به زمین آمدند و دیدند حضرت به شهادت رسیده است. پس بر سر قبرش ژولیده و خاک آلود همچنان نشستند تا قائم ما ظهور کند و یاری‌اش کنند و شعار آن‌ها «یا لثارات الحسین» است.» ر.ک: أمالی، شیخ صدوق، ترجمه کمرهای، نشر کتابچی، تهران، چاپ ششم، 1376ش، ص 130.

[4]. الکامل فی التاریخ، ابن اثیر، دار صادر، بیروت، 1965م، ج۴، ص ۱۷۸ و تاریخ طبری، ج ۴، صص ۴۵۶ – ۴۵۷.

[5]. مُسیب بن نَجَبة بن ربیعة فرازی، از تابعین و از یاران امام علی(علیه السلام) و یکی از رهبران قیام توابین بود. او در جنگ قادسیه و فتح عراق شرکت داشت. در جنگ‌های امام علی(علیه السلام) همراه ایشان بود و از دعوت‌کنندگان امام حسین(علیه السلام) به کوفه به شمار می‌رود؛ ولی در واقعه کربلا حضور نداشت. چند سال بعد به همراه توابین در جنگ عین الورده، پس از کشته شدن سلیمان بن صرد، پرچم نبرد را به دست گرفت و جنگید تا کشته شد.

[6]. عبدالله بن سعد بن نفیل ازدی، از اصحاب امیرالمؤمنین(علیه السلام) و از بزرگان و رهبران قیام توابین بود. به نقل طبری، وی از کسانی است که پس از شهادت سیدالشهدا(علیه السلام) در کربلا به همراهی مسیب بن نجبه فزاری و عبدالله بن وال و رفاعة بن شداد در منزل سلیمان بن صرد خزاعی جمع شدند و برای خونخواهی شهدای کربلا با جمعیتی از کوفیان در سال ۶۴ق قیام توابین را تشکیل دادند. در این جلسه سلیمان اعلام کرد: اگر من کشته شدم، امیر و فرمانده شما مسیب بن نجبه و بعد از او عبدالله بن سعد و پس از وی عبدالله بن وال و در آخر رفاعة بن شداد است. وی پس از جنگ بسیار، سرانجام در سال ۶۵ق به شهادت رسید. او پیش از خروج توابین از کوفه برای رویارویی با ابن زیاد، از سلیمان بن صرد خواست تا قاتلین کربلا (مانند عمر بن سعد که در کوفه ساکن بودند) را مجازات کرده و به قتل برسانند؛ ولی نظر وی با مخالفت سلیمان مواجه شد.

[7]. عبدالله بن وال تَیْمی، از بزرگان شیعه در کوفه و از یاران امیرمؤمنان و امام حسن(علیهما السلام) و از سران جنبش توابین بود که در سال ۶۵ق در عین الورده به شهادت رسید. او جزء شاعران شیعه و از فقها و عابدان شمرده شده است. پس از مرگ معاویه و جانشینی یزید، وقتی کوفیان باخبر شدند که امام حسین(علیه السلام) برای بیعت نکردن با یزید از مدینه خارج شده و به مکه رفته است، نامه‌هایی به وی نوشتند و ایشان را به کوفه دعوت کردند. عبدالله بن وال به همراه عبدالله بن مسمع همدانی، نخستین نامه شیعیان را برای امام آوردند. آن دو، دهم رمضان سال ۶۵ق در مکه نزد امام رسیدند. توابین در مسیر حرکت خود ابتدا به کربلا رفتند. عبدالله در کنار قبر امام گفت: به خدا سوگند! من حسین و پدر و برادرش را بهترین شفیعان امت محمد(صلی الله علیه و آله) نزد خدا در روز قیامت می‌دانم. آیا تعجب نمی‌کنید چه مصیبتی بر این امت در مورد آنان وارد شده؟ این امت، دو نفر از این سه (امام علی و امام حسین(علیهما السلام)) را کشتند و نزدیک بود نفر سوم (امام حسن(علیه السلام)) را نیز بکشند. (اشاره به خنجر زدن به ران امام حسن(علیه السلام) در ساباط مدائن).

[8]. رِفاعَة بن شَدّاد بَجَلی فِتیانی (مقتول در ۶۶ق) از یاران حضرت علی(علیه السلام) و از رهبران توابین و یاران مختار بود. او در جنگ‌های جمل و صفین شرکت کرد و در حکومت حضرت علی(علیه السلام) قاضی اهواز بود. رفاعه، از نخستین کسانی بود که به امام حسین(علیه السلام) نامه نوشت و او را به کوفه دعوت کرد؛ اما در کربلا حضور نداشت. پس از واقعه عاشورا، در کنار سلیمان بن صرد خزاعی از سران نهضت توابین به شمار می‌رفت و پس از شکست این قیام، در شمار یاران مختار قرار گرفت و سرانجام در قیام مختار کشته شد.

[9]. تاریخ ابن اثیر، ج ۴، ص ۱۵۹.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 210.





تاریخ ارسال مطلب : سه شنبه ٢٧ آبان ١٣٩٩ / شماره خبر : ٣٩٨٨٤٢ / تعداد بازدید : 722/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج