دوشنبه ٢٨ مرداد ١٣٩٨
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


غلام رضا سعادتی

دعا در فرهنگ قرآن و اهل بیت علیهم السلام

«دعا» فقط یك درخواست خشك و بی روح نیست بلكه باید گفت: «دعا» باطن قرآن است، چنانكه حضرت امام خمینی رحمه الله به نقل از استاد خود می فرمود: «دعا قرآن صاعد است. »

«دعا» فقط یك درخواست خشك و بی روح نیست بلكه باید گفت: «دعا» باطن قرآن است، چنانكه حضرت امام خمینی رحمه الله به نقل از استاد خود می فرمود: «دعا قرآن صاعد است. (1)» علامه طباطبائی رحمه الله در تفسیر شریف المیزان می فرماید: «هر عبادتی دعا است. (2)» و با توجه به كلام نورانی خداوند كه فرمود: «و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون (3)» باید گفت: «دعا» هدف خلقت است.
علامه امینی رحمه الله می گوید: «اسلام برای مسلمانان مدرسه ای تاسیس كرده است كه درب این مدرسه دو لنگه دارد و هیچ لنگه آن در عالم لنگه ندارد، یكی «دعا» و یكی «زیارت».»
دعا كننده كسی است كه چون فاصله بین آنچه را كه «هست» با آنچه را كه «باید باشد» او را دچار هراس و بی تابی كرده است، ست به دامن «دعا» می زند تا خود را به اوج قله كمال برساند. دعا كننده واقعی حركتش به سوی مخلوق نیست تا محدود باشد، او طالب خالق است. پس دعا وسیع ترین، كامل ترین و ضروری ترین نوع حركت است.
الكسیس كارل می گوید: دعا كردن دعا در فرهنگ قرآن و اهل بیت علیهم السلام
تنها یك عبادت معمولی نیست، بلكه همچون تشعشعی است كه از روح شخص دعا كننده برمی خیزد و نیرومندترین شكل انرژی است كه شخص می تواند تولید كند. تاثیر دعا بر روح و جسم آدمی به آن اندازه قابل اثبات است كه تاثیر غدد ترشح كننده بدن، و نتایج آن را می توان از راه افزایش كار آمدی بدن، بزرگتر شدن نیروی فكری، زیادتر شدن طاقت اخلاقی، عمیق تر شدن فهم آدمی از واقعیت هایی كه با روابط بشری همراه است، اندازه گرفت. (4) به قول شهید مطهری: «دعا هم طلب است و هم مطلوب، هم وسیله است و هم غایت، هم مقدمه است و هم غایت. (5)»

معانی دعا در قرآن
1 - خواندن
«هنالك دعا زكریا ربه قال هب لی من لدنك ذریة طیبة انك سمیع الدعاء» (6) ؛ «در آن هنگام زكریا پروردگار خویش را خواند و عرض كرد: [خداوندا] از ناحیه خود فرزند پاكیزه ای به من عطا فرما كه تو شنونده دعایی.»

2 - پرسش كردن
«قالوا ادع لنا ربك یبین لنا ما هی» (7) ؛ « [بنی اسرائیل به حضرت موسی علیه السلام گفتند:] برای ما از پروردگارت بپرس، این گاو چگونه گاوی باشد، برای ما روشن كند.»

3 - فریادرسی خواستن
«قل ارایتم ان اتاكم عذاب الله او اتتكم الساعة اغیر الله تدعون ان كنتم صادقین بل ایاه تدعون» (8) ؛ «بگو اگر راست می گویید به من خبر دهید، اگر عذاب خدا به شما رو آورد، یا قیامت فرا رسد، آیا غیر خدا كسی را به فریادرسی خود می خوانید؟ [قطعا نه] بلكه تنها خدا را به فریاد رسی می خوانید.»

4 - تشویق و ترغیب كردن
«والله یدعو الی دارالسلام» (9)؛ «خدا به خانه امن و سلامت تشویق می كند.»
«یا قوم مالی ادعوكم الی النجاة و تدعوننی الی النار» (10) ؛ « [مؤمن آل فرعون گفت:] ای قوم! چرا من شما را به نجات تشویق می كنم و شما مرا به آتش تشویق می كنید.»

5 - كمك خواستن
«فاتوا بسورة من مثله وادعوا شهداءكم من دون الله ان كنتم صادقین» (11) ؛ «سوره ای مثل قرآن بیاورید و از نخبگانتان غیر از خدا كمك بخواهید، اگر راست می گوئید.»
6 - نام گذاری كردن
«لا تجعلوا دعاء الرسول بینكم كدعاء بعضكم بعضا» (12) ؛ « [خطاب به مبتكران می فرماید:] نام گذاری پیامبرصلی الله علیه وآله را مانند نامگذاری یكدیگر [و آنچه بین خودتان رایج است] قرار ندهید.»

مدعو كیست؟
مدعو در دعا خداوند است، آن هم خداوندی كه:
1 - بی نیاز مطلق است.
«الم تعلم ان الله له ملك السموات و الارض» (13) ؛ «و آیا نمی دانی كه خداوند مالك زمین و آسمان ها است؟»
«و لله ملك السموات والارض و ما بینهما» (14) ؛ «آسمان و زمین وآنچه در بین آندو است ملك خداوند است.»
یا رب مكن از لطف پریشان ما را// هرچند كه هست جرم و عصیان ما را
ذات تو غنی بوده و ما محتاجیم // محتاج به غیر خود مگردان ما را

2 - از آنچه می بخشد چیزی كم نمی شود.
«ان هذا لرزقنا ما له من نفاد» (15) ؛ «به درستی كه این روزی را ما می دهیم و پایان پذیر نیست.»
در دعای ایام ماه رجب می خوانیم: «فانه غیر منقوص ما اعطیت؛ به درستی كه هرچه می بخشی چیزی كم نمی شود.»
و در دعای افتتاح می خوانیم: «لا تزیده كثرة العطاء الا جودا و كرما؛ هرچه خداوند بیشتر می بخشد، جود و كرمش افزون می شود.»

3 - برخواسته همه واقف است.
«محیط بكل شی ء»؛ «خداوند بر همه چیز احاطه دارد.»
الهی بی پناهان را پناهی // به سوی خسته حالان كن نگاهی
مرا شرح پریشانی چه حاجت // كه بر حال پریشانم، گواهی
* * *
ای آنكه تو حال دل نالان دانی // احوال دل شكسته بالان دانی
گر خوانمت از سینه سوزان شنوی // ور دم نزنم، زبان لالان دانی
در دعای ماه رجب می خوانیم: «لكل مسئلة منك سمع حاضر و جواب عتید؛ برای هر خواسته ای از تو، گوشی و پاسخی مهیا كرده ای.»

4 - بر افراد نالایق هم لطف می كند.
در دعای شب جمعه می خوانیم: «یا دائم الفضل علی البریة، یا باسط الیدین بالعطیة؛ ای خدایی كه فضل و كرمت برخلق دائم است و دو دست عطا و بخششت [به جانب بندگان] دراز است.»
در ایام ماه رجب می خوانیم: «عادتك الاحسان الی المسیئین؛ عادت تو احسان به گناهكاران است.»
«یا من یعطی من لم یسئله و من لم یعرفه؛ ای خدایی كه به كسی كه از او درخواست نمی كند و به او معرفتی ندارد عطا می كند.»
غرق گنه، ناامید مشو ز دربار ما // كه عفو كردن بود در همه دم كار ما
بنده شرمنده تو، خالق بخشنده ما // بیا بهشتت دهم، مرو تو در نار ما
خواهم اگر بگذرم، از همه عاصیان // كیست كه چون و چرا كند ز كردار ما؟!
اگر وجودت شود غرق معاصی، بیا // دست توسل بزن به آل اطهار ما

داعی كیست؟
دعا كننده بنده محتاجی است كه حتی برای اظهار احتیاجش هم محتاج لطف خداوند است.
«یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله والله هو الغنی الحمید» (16) ؛ «ای انسان ها! شما به خداوند نیازمندید و بی نیاز [واقعی] خداوند حمید است.»

هر قدر كه انسان بیشتر به فقر خود واقف شود، به خداوند نزدیكتر شده است و هرقدر انسان خود را بی نیاز تصور كند، از خدا دور شده و به شیطان و طاغوت نزدیك می شود. از این رو در قرآن كریم می خوانیم: «ان الانسان لیطغی ان رآه استغنی؛ انسان همین كه خود را بی نیاز ببیند، طغیان می كند. (17)»

نقش و اهمیت دعا
- مورد توجه خدا: «و قال ربكم ادعونی استجب لكم؛ «و خدای شما فرمود: بخوانید مرا تا اجابت كنم شما را. (18)»
- ستون دین: قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «الدعاء عمود الدین؛ دعا ستون دین است. (19)»
- نور آسمان ها و زمین: قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «الدعاء نور السموات والارض (20) ؛ دعا نور آسمان ها و زمین است.»
- برترین عبادات: قال رسول الله صلی الله علیه وآله: «افضل العبادة الدعاء (21) ؛ برترین عبادت، دعاست.»
- برتر از قرائت قرآن: قال علی بن موسی الرضاعلیه السلام: «الدعاء افضل من قراءة القرآن (22) ؛ دعا از قرائت قرآن برتر است.»

اشكال
1 - بعضی می گویند: دعا كردن نوعی جسارت به درگاه پروردگار است، مگر خداوند مصلحت ما را نمی داند كه ما باید به خداوند تذكر بدهیم؟ مگر خداوند را عادل نمی دانیم كه برای او وظیفه تعیین می كنیم؟
پاسخ:
اولا: خداوند به ما دستور داده است كه دعا كنیم. «ادعونی استجب لكم» (23)
ثانیا: دعا منحصر به درخواست حاجت نیست بلكه نوعی ارتباط و آشنایی با خالق است.
ثالثا: همانطور كه دنبال رزق رفتن و كار و تلاش معیشتی منافاتی با رازقیت خداوند ندارد، دعا هم همینطور است. 


2- آیا دعا موجب نوعی تخدیر و ترك تلاش و كوشش نیست؟
پاسخ:
با رجوع به آیات و روایات و توجه به نقش تربیتی متون ادعیه، به خوبی متوجه می شویم كه لازمه دعا تلاش و كوشش و فعالیت است و دعای بدون عمل ارزشی ندارد.
قرآن كریم می فرماید: «و ان لیس للانسان الا ما سعی» (24) ؛ «و اینكه برای انسان جز حاصل تلاش او نیست.»
و نیز می فرماید: «ان الله لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم» ؛ «همانا خداوند وضع قومی را تغییر نمی دهد مگر آنكه وضع خود را تغییر دهند. (25)»

تقسیم دعا برطبق خواستگاه
1 - دعاهایی كه حاوی تقویت روحیه با یادآوری و تلقین عقاید هستند مانند:
«لا اله الا الله الها واحدا و نحن له مخلصون، لا اله الا الله ولا نعبد الا ایاه» (26) ؛ خدایی جز خدای واحد نیست و برای او اخلاص داریم. خدایی جز خدای واحد نیست و غیر او را نمی پرستیم.»
«حسبنا الله و نعم الوكیل، نعم المولا و نعم النصیر (27) ؛ خداوند ما را بس است و بهترین وكیل است. بهترین مولی و بهترین یاور است.»
ما در دو جهان غیر خدا یار نداریم // جز یاد خدا هیچ دگر كار نداریم
ما شاخ درختیم، پر از میوه توحید // هر رهگذری سنگ زند، عار نداریم
گر یار وفادار نداریم ولیكن ما یار بجز حضرت غفار نداریم
«رضیت بالله ربا و بالاسلام دینا و بمحمدصلی الله علیه وآله نبیا و بعلی اماما و بالحسن و الحسین و علی و محمد و جعفر و موسی و علی و محمد و علی و الحسن و الخلف الصالح علیهم السلام ائمة و سادة و قادة بهم اتولی و من اعدائهم اتبرء؛ راضی هستم به پروردگاری خدا و به مسلمان بودن و پیامبری حضرت محمدصلی الله علیه وآله و امامت حضرت علی علیه السلام و امام حسن و امام حسین و امام سجاد و امام محمد باقر و امام جعفرصادق و امام موسی كاظم و امام رضا و امام جواد و امام هادی و امام حسن عسكری و امام زمان علیهم السلام به عنوان امام و آقا و رهبر. آن ها را دوست دارم و از دشمنانشان برائت می جویم. (28)»
دعاهای مذكور مشتمل بر عقاید انسان از جهات مختلفی مانند ایمان به خدا، پذیرش اسلام، اعتقاد به نبوت پیامبر اكرم صلی الله علیه وآله و اقرار به امامت حضرات ائمه علیهم السلام می باشد.
دل چو بستم به خدا، حسبی الله و كفی // نروم سوی سوا، حسبی الله و كفی
تن من خاك رهش، دل من جلوه گهش // سرو جانم به فدا، حسبی الله و كفی
او چو دردی دهدم، یا كه داغی نهدم // نبرم نام دوا، حسبی الله وكفی
* * *
ز مهر اولیاء الله مقامی كرده ام پیدا // برای خویش عیش جاودانی كرده ام پیدا
رساگر نیست دست من به قرب دوست یكتا // ز مهر دوستانش نردبانی كرده ام پیدا
ولای آل پیغمبر بود معراج روح من //بجز این آسمان ها آسمانی كرده ام پیدا
به حبل الله مهر اهل بیت است اعتصام من // برای نظم ایمان ریسمانی كرده ام پیدا
به خاك درگه آل نبی پی برده ام چون (فیض) // برای خود ز جنت آستانی كرده ام پیدا
* * *
سالك راه حق بیا همت از اولیا طلب // همت خود بكن بلند، سوی حق ارتقا طلب
فاش ببین گه دعا، روی خدا،در اولیا // بهر جمال كبریا آینه صفا طلب
گفت خدا كه اولیا روی من و ره منند // هرچه بخواهی از خدا، از در اولیا طلب
سرور اولیا نبی است، و از پس مصطفی علی است // خدمت مصطفی كن و همت مرتضی طلب
پیروی رسول حق، دوستی حق آورد // پیروی رسول كن، دوستی خدا طلب
چشم بصیرتت به خود، نورپذیر كی شود // نور بصیرت دل از صاحب انما طلب
شرع، سفینه نجات، آل رسول، ناخدات // ساكن این سفینه شو، دامن ناخدا طلب
مفلس بینوا بیا از در ما بجو نوا // صاحب مدعی بیا، از دم ما دعاطلب
2 - دعاهایی كه متذكر توحید، نبوت و معاد شده اند مانند دعای جوشن كبیر و دعای افتتاح. در دعای افتتاح می خوانیم: «الحمد لله الذی لم یتخذ صاحبة و لاولدا و لم یكن له شریك فی الملك؛ سپاس سزاوار خدایی است كه همسر نگیرد و فرزند نپذیرد و در ملك خود شریك ندارد.» و در دعای جوشن كبیر می خوانیم: «سبحانك یا لا اله الا انت الغوث الغوث خلصنا من النار یا رب؛ منزهی تو ای آنكه جز تو معبود برحقی نیست. به فریاد رس. به فریاد رس. ما را از آتش خلاص كن. ای پروردگار.»
جز خدا را بندگی، حیف است حیف // بی غم او زندگی حیف است حیف
جز بدرگاه رفیعش سر منه // بهر غیر افكندگی حیف است حیف
* * *
سكینه دل و جان، لا اله الا الله // نتیجه دو جهان، لا اله الا الله
ز شوق دوست به بانگ بلند می گوی // همه زمین و زمان، لا اله الا الله
3 - دعای توام با استغفار، عذر خواهی و درخواست از خداوند جهت حفظ از شر شیطان و نفس مانند:
- «استغفر الله الذی لا اله الا هو الحی القیوم الرحمن الرحیم (29) ؛ پوزش و آمرزش از خدایی می خواهم كه جز او خدایی نیست، [همان خدایی كه] زنده استوار بخشنده مهربان است.»
- «اللهم اغفر لی الذنوب التی تهتك العصم؛ خدایا بیامرز گناهانی را كه پرده عصمت را می درد. (30)»
چنانكه اشاره شد، دعای شریف كمیل بهترین نمونه برای این دسته از دعاهاست.
- «اللهم اغفر لی الذنوب التی تغیر النعم؛ خدایا بیامرز گناهانی را كه نعمت ها را تغییر می دهد. (31)»
زهر چه غیر یار استغفر الله // ز بود مستعار استغفرالله
دمی كان بگذرد، بی یاد رویش // از آن دم بیشمار، استغفرالله
سرآمد عمر و یكساعت ز غفلت // نگشتیم هوشیار، استغفرالله
نكردیم یك سجودی در همه عمر // كه آید آن به كار استغفرالله
ز كردار بدم صد بار توبه // ز گفتارم، هزار، استغفرالله

4 - دعاهای تربیتی:

- در دعای ششم صحیفه سجادیه از خداوند می خواهیم: «خدایا ما را بر شكر گذاری از نعمت ها و پیروی از سنت های شرع و دوری جستن از بدعت ها و ترویج و حفظ آئین اسلام و كمك به ناتوانان موفق بدار.»
- در دعای بیستم صحیفه سجادیه از خداوند درخواست می كنیم: «خدایا مرا به كاری كه در قیامت از من سؤال می كنی مشغول دار، مرا به زیور صالحان بیارای.»
- در دعای بیست و پنجم صحیفه سجادیه از خداوند می خواهیم: «خدایا فرزندان مرا صالح گردان و آن ها را بینای در دین و شنوای حق و مطیع فرمان خود و دوستدار خیر گردان و مرا در تربیت آن ها و احسان در حقشان یاری فرما.»
- در دعای بیست و ششم از خداوند می خواهیم كه ما را در همسایه داری و رعایت حق ایشان موفق بدارد.
- در دعای بیست و هفتم صحیفه، تربیت مرزداران و نیروهای مسلح و مدافعین اسلام را از خداوند درخواست می كنیم.
آری تربیت و هدایت را باید از خدا خواست. كه اگر اراده او به چیزی تعلق نگیرد، آن كار از مخلوقات ساخته نیست.
خدا كند كه جوانان زحق جدا نشوند // به صحبت بد و بدخواه مبتلا نشوند
ز درس ومدرسه، تعلیم و تربیت گیرند // هواپرست و طمعكار و خودستا نشوند
به جان و مال و به ناموس كس طمع نكنند // در این معامله هم كیش اشقیا نشوند
خداكند كه جوانان عقیده مند شوند // سبك عیار و تهی مغز و خودنما نشوند


پی نوشت :

1) صحیفه نور، 20 / 157.
2) ذاریات/ 56.
3) المیزان، ذیل آیه 56 از سوره ذاریات.
4) پاسدار اسلام، ش 136، ص 27.
5) انسان كامل، ص 240.
6) آل عمران/ 38.
7) بقره/ 61.
8) انعام/ 41 و 40.
9) یونس/ 25.
10) مؤمن/ 41.
11) بقره/ 23.
12) نور/ 63.
13) بقره / 107.
14) مائده/ 17.
15) ص / 53.
16) فاطر/ 15.
17) علق/ 6 و 7.
18) غافر/ 60.
19) كافی، ج 2، ص 468.
20) همان.
21) تنبیه الخواطر، ص 463.
22) بحارالانوار، ج 93، ص 292.
23) غافر/ 60.
24) نجم/ 39.
25) رعد/ 12.
26) مفاتیح الجنان، تعقیبات مشتركه.
27) همان، تعقیب نماز صبح.
28) همان، تعقیبات مشتركه.
29) همان، تعقیب نماز عصر.
30) دعای شریف كمیل.
31) همان.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره27.




تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ٢٠ شهريور ١٣٩٥ / شماره خبر : ٩١٨٩٩ / تعداد بازدید : 3439/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج