پنج شنبه ٠٢ آذر ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > احکام 
ماهنامه مبلغان


بررسی فقهی مراجعه به پزشک جنس مخالف -۳

بررسی فقهی لمس و نظر در معالجه

استثنا شدن معالجه از حرمت لمس و نظر نامحرم در فقه امامیه و حتی عامه، اجماعی است. در ذیل چند مورد از آرای فقهایی که در این موضوع ادعای اجماع دارند، بیان می‌شود.

بررسی فقهی لمس و نظر در معالجه

استثنا شدن معالجه از حرمت لمس و نظر نامحرم در فقه امامیه و حتی عامه، اجماعی است. در ذیل چند مورد از آرای فقهایی که در این موضوع ادعای اجماع دارند، بیان می‌شود.

شهید ثانی(ره)بعد از بیان حرمت لمس و نظر در مورد استثنا بودن معالجه، می‌فرماید: «و یجوز عند الضرورة قد عرفت أنّ موضع المنع من نظر کل من الرجل و المرأة إلی الآخر، مشروط بعدم الحاجة الیه، أمّا معها فیجوز إجماعاً؛[1]لمس و نظر در موقع ضرورت جایز می‌باشد؛ چراکه حرمت لمس و نظر نامحرم در جایی است که حاجت و نیازی نباشد؛ اما در صورت ضرورت، اشکالی نخواهد داشت و این مسئله اجماعی است.»

صاحب «انوار الفقاهه» می‌فرماید: «علامه این موضوع را اجماعی می‌داند و می‌نویسد: «و قال العلّامة فی التذکرة: القسم الثانی، أن یکون هناک حاجة إلی النظر، فیجوز إجماعاً ثم ذکر أمثلة مختلفة نظیر إرادة النکاح و إرادة البیع المحتاجة إلی معرفة المشتری أو البائع، و مقام الشهادة و المعالجة. ثم قال: و لا یشترط فی جواز نظره، خوف فوات العضو، بل المشقة بترک العلاج، خلافاً لبعض الشافعیّة.»[2]یعنی در زمان ضرورت لمس و نظر جایز است، اگرچه ضرورت در حد قطع عضو نباشد؛ بلکه اگر ترک معالجه مشقت داشته باشد، ضرورت محسوب می‌شود، پس لمس و نظر برای معالجه جایز است.

صاحب عروه می‌نویسد: «از حرمت نظر هر کدام از اجنبی و اجنبیه چند جا استثنا شده است: اول، مقام معالجه، در صورتی که توقّف داشته باشد معرفت نبض یا جبر شکستگی یا جرح یا فصد یا حجامت و نحو آن به نظر و مماثل برای معالجه پیدا نشود؛ بلکه در این حال، مس و لمس نیز جایز است، به مقدار ضرورت.»[3]

ادلّه فقها:

از دو دسته روایات می‌توان به جواز مراجعه به پزشک جنس مخالف در موقع ضرورت رسید:

1. روایات دالّ بر حلیت محرمات در مواقع ضرورت که تکیه بر اصل «الضرورات تبیح المحظورات» دارند؛

2. روایات دالّ بر جواز لمس و نظر در معالجه که در ذیل بررسی می‌کنیم:

الف)روایات دالّ بر حلیت محرمات در مواقع ضرورت

1. «رَوَی أَبُو بَصِیر، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَاعَبْدِاللَّهِ(علیه السلام)عَنِ الْمَرِیضِ: هَلْ تَمَسَّک لَهُ الْمَرْأَةَ شَیئاً، فَیسْجُدُ عَلَیهِ؟ فَقَالَ لَا إِلَّا أَنْ یکونَ مُضْطَرّاً لَیسَ عِنْدَهُ غَیرُهَا وَ لَیسَ شَیْ‌ءٌ مِمَّا حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا وَ قَدْ أَحَلَّهُ لِمَنِ اضْطُرَّ إِلَیهِ؛[4]ابوبصیر می‌گوید: از امام صادق(علیه السلام)سؤال کردم از مریض [که نمی‌تواند سجده کند] آیا می‌توان کمک گرفت از زنی تا مُهر برای او قرار دهد و سجده کند؟ امام فرمود: نه مگر آنکه مضطر باشد و غیر آن زن کسی نزدش نباشد؛ [چرا که] هیچ یک از حرام‌های الهی نیست (حلال نمی‌شود)، مگر برای کسی که اضطرار دارد.»

این حدیث راجع به مریضی است که نمی‌تواند سجده کند، زنی مهر را جلوی پیشانی‌اش می‌گیرد تا او سجده کند، حضرت می‌فرماید: جایز نیست، مگر اینکه مضطرّ باشد و غیر آن زن کسی نزد او نباشد.

2.«رَوَی سَمَاعَةُ قَالَ: سَأَلْتُهُ عَنِ الرَّجُلِ یکونُ فِی عَینَیهِ الْمَاءُ فَینْتَزَعُ الْمَاءُ مِنْهَا فَیسْتَلْقِی عَلَی ظَهْرِهِ الْأَیامَ الْکثِیرَةَ أَرْبَعِینَ یوْماً أَوْ أَقَلَّ أَوْ أَکثَرَ فَیمْتَنِعُ مِنَ الصَّلَاةِ الْأَیامَ اِلَّا اِیمَاءَ وَ هُوَ عَلَی حَالِهِ؟ فَقَالَ: لَا بَأْسَ بِذَلِک وَ لَیسَ شَیْ‌ءٌ مِمَّا حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا وَ قَدْ أَحَلَّهُ لِمَنِ اضْطُرَّ إِلَیهِ؛[5]سماعه بن مهران از امام صادق(علیه السلام)درباره شخصی پرسید که چشمش آب آورده و آب چشم را خارج می‌کند و باید مدت چهل روز کم‌تر یا بیش‌تر به پشت بخوابد، نمی‌تواند نماز بخواند، مگر با اشاره و با همان حال. امام فرمودند: اشکالی ندارد و چیزی از آنچه خداوند حرام کرده، حلال نمی‌شود مگر برای کسی که اضطرار بر او وارد شده است.»

ب)روایات دالّ بر جواز لمس و نظر در معالجه:

1. «روی أبو حمزة الثمالی عن أبی جعفر(علیه السلام)قال: سألته عن المرأة المسلمة یصیبها البلاء فی جسدها، أمّا کسر و امّا جرح فی مکان لا یصلح النظر إلیه، یکون الرجل أرفق بعلاجه من النساء، أیصلح له النظر إلیها؟ قال: إِذَا اضطُرَّت اِلَیهِ، فَلیُعَالِجَهَا إِن شَاءَت؛[6]أبوحمزه ثمالی از امام باقر(علیه السلام)سؤال کرد در مورد زنی که مریض شده یا زخم یا شکستگی در نقطه خاصی از بدن وی به وجود آمده و پزشک مرد حاذق‌تر از پزشک زن است، آیا جایز است که پزشک مرد به بدن او نگاه کند؟ حضرت فرمود: اگر زنی برای رجوع به پزشک مرد مضطرّ است، می‌تواند برای معالجه اگر بخواهد به او مراجعه کند.»

2.«روی ابن وهب، عن أبی عبد اللّه(علیه السلام)قال: قال أمیر المؤمنین (علیه السلام):إِذَا مَاتَتِ الْمَرْأَةُ وَ فِی بطن‌ها وَلَدٌ یتَحَرَّک شَقَّ بطن‌ها وَ یخْرُجُ الْوَلَدَ وَ قَالَ فِی الْمَرْأَةِ تَمُوتُ فِی بطن‌ها الْوَلَدَ فَیخُوفُ عَلَیهَا قَالَ لَا بَأْسَ أَنْ یدْخُلَ الرَّجُلُ یدَهُ فَیقطَعَهُ وَ یخْرُجَهُ؛[7]ابن وهب از امام صادق(علیه السلام)و او از امام علی(علیه السلام)نقل می‌کند که فرمود: اگر زنی بمیرد و فرزند در شکمش زنده باشد، شکمش را باز کنند و فرزند را خارج نمایند و زنی که بچه در داخل  شکمش مرده و برای وی خطرناک است، اشکالی نیست بر اینکه مرد دستش را داخل و آن را خارج کند.»

علاوه بر ادله روایی، از منظر عقل نیز در صورت ضرورت و حفظ جان می‌توان به پزشک غیر همجنس مراجعه کرد. دلیل عقلی در جواز رجوع به پزشک نامحرم در صورت ضرورت «قاعده اهمّ و مهمّ» است؛ عقل سلیم و سیره عقلا حکم می‌کند اگر احراز شود که مسئله معالجه از قبیل اهمّ است و ترک نگاه و لمس از قبیل مهم، شکی در ترجیح مورد اول بر ترک لمس و نظر باقی نخواهد ماند. این قاعده عقلی و قطعی است که متشکل از کبرا و صغراست:

این اهم است و آن مهم، اهم بر مهم ترجیح دارد، پس عقل سلیم به صحت کبرای قضیه گواهی می‌دهد، اگرچه ممکن است در تشخیص مصادیق آن دچار اشتباه شود.[8]البته این حکم زمانی است که اضطرار وجود دارد، وگرنه حکم عقل بر عکس خواهد بود و به عدم مراجعه حکم خواهد کرد.

نتیجه

مبحث مراجعه به پزشک غیر همجنس یکی از مسائل مهم جامعه امروزی است که حرمت این مسئله را ثابت کردیم و این موضوع را ذیل مسئله ارتباط با نامحرم مورد بررسی قرار دادیم، به همین خاطر در ابتدا موضوع ارتباط با نامحرم مورد بحث و بررسی قرار گرفت و این مطلب را به سه بخش: 1. ارتباط کلامی؛ 2. ارتباط بصری؛ 3.ارتباط لمسی تقسیم کردیم. فقها در زمینه ارتباط کلامی اختلاف نظر داشتند و بعضی از فقها همچون شهید ثانی(ره)شنیدن و شنواندن صدای نامحرم را حرام دانستند؛ ولی امام خمینی(ره)این امر را جایز دانست که با نظر مشهور موافق است؛ اما در مورد ارتباط بصری و نظر به اجنبیه، اجماع علما بر حرمت است، الا در زمان ضرورت مثل معالجه که از این قاعده استثنا می‌شود.

مسئلی مهم درباره ضرورت این است که باید به حداقل اکتفا شود. مثلاً اگر بتوان با نظر کردن درمان کرد، لمس وی حرام خواهد بود.

در بررسی آرای فقها مشخص شد که مراجعه به پزشک غیر همجنس، در صورتی که معاینه مستلزم لمس و نظر باشد، حرام است، الا در زمان ضرروت که از حکم اولیه حرمت استثنا می‌شود و اجماعی است.

در مسائل مستحدثه پزشکی، همچون لیزرینگ و جراحی‌های زیبایی، ضرورتی وجود ندارد، پس حرمت ابتدایی این مسائل همچنان باقی می‌ماند و به وسیله قاعده ضرورت برداشته نمی‌شود. این مسئله نیز بین فقها اجماعی است.

____________________________________________________
پی‌نوشت‌ها:

[1]. انوار الفقاهة فی شرح تحریر الوسیلة، ناصر مکارم شیرازی، ج 1، ص 124؛ به نقل از مسالک الافهام، شهید ثانی، مؤسسه معارف اسلامی، قم، چاپ اول، 1413ق، ج7، ص 49.

[2]. همان، به نقل از تذکره الفقهاء، ج 2، ص 573.

[3]. عروة الوثقی، ج 5، ص 496.

[4]. وسایل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، مؤسسه آل‌البیت، قم، 1409ق، ج 5، ص 481.

[5]. همان.

[6]. همان، ص 129، به نقل از وسایل الشیعه، ج 20، ص233.

[7]. کافی، محمد بن یعقوب کلینی، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج 3، ص 161.

[8]. انوار الفقاهه، ص 125.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 203.





تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ٨ مرداد ١٣٩٦ / شماره خبر : ٣٩٣١٥٧ / تعداد بازدید : 319/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج