شنبه ٣١ شهريور ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > احکام 
ماهنامه مبلغان


بررسی فقهی مراجعه به پزشک جنس مخالف -۲

مراجعه به پزشک غیر همجنس

غالب افراد بر این باورند که پزشک محرم است و به راحتی و بدون اینکه ضرورتی داشته باشد، به پزشک غیرهمجنس مراجعه می‏کنند و شاید در همان مکان، پزشک حاذق همجنس نیز وجود داشته باشد؛ اما او حتی بگوید: دکتر مرد با زن چه تفاوتی دارد؟ شاید این شخص خیلی مذهبی باشد؛ اما به خاطر ندانستن مسئله، مرتکب حرام شود، و چه بسا اگر زوایای قضیه کاملاً تبیین گردد، جلوی ارتکاب چنین حرامهایی گرفته شود.

مراجعه به پزشک غیر همجنس

غالب افراد بر این باورند که پزشک محرم است و به راحتی و بدون اینکه ضرورتی داشته باشد، به پزشک غیرهمجنس مراجعه می‌کنند و شاید در همان مکان، پزشک حاذق همجنس نیز وجود داشته باشد؛ اما او حتی بگوید: دکتر مرد با زن چه تفاوتی دارد؟ شاید این شخص خیلی مذهبی باشد؛ اما به خاطر ندانستن مسئله، مرتکب حرام شود، و چه بسا اگر زوایای قضیه کاملاً تبیین گردد، جلوی ارتکاب چنین حرام‌هایی گرفته شود.

1. شرایط رجوع به پزشک غیر همجنس:

تقریباً تمام فقهای متقدم و معاصر در باب معالجه افراد توسط نامحرم، شرط اساسی ضرورت و اضطرار را ذکر می‌کنند. اضطرار در لغت،‌ مصدر باب افتعال و از ریشه «ضرر» به معنی ناچار بودن از پذیرش آسیب و گزند است. ضرورت اسم برای مصدر اضطرار و به معنای احتیاج و نیاز می‌باشد. ضرورت نیاز شدیدی را گویند که برآورده نشدن آن ممکن است خطر جانی یا زیان مالی جبران‌ناپذیری را پدید آورد و از نظر فقها: حالتی است که با شرایطی برخی از محرمات را مباح، و برخی از ممنوعات را مجاز می‌سازد (الضرورات تُبیح المحظورات)، به عبارت دیگر، امری ضروری است که زندگی انسان قائم بدان است. مثل اینکه عمل جراحی خانمی مستلزم نظر پزشک نامحرم باشد و...

در این باب روایات زیادی رسیده است که به یک مورد اشاره می‌کنیم:«عَنِ الباَقِرِ(علیه السلام)أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ المَرْأَةِ تُصِیبُهَا الْعِلَلُ فِی جَسَدِهَا أَیصْلَحُ أَنْ یعَالِجَهَا الرَّجُلَ قَالَ: إِذَا اضْطَرَتْ إِلَی ذَلِک فَلَا بَأْسَ؛[1]از امام باقر(علیه السلام)سؤال شد در مورد زنی که بیمار شده، آیا سزاوار است که مرد او را معالجه کند؟ حضرت فرمود: هرگاه زن ناچار از معاینه مرد باشد، مانعی ندارد.» در این روایت «اذا اضطرت» آمده که «اذا» شرطیه است؛ یعنی به شرطی که اضطرار باشد.

فقها نیز اصل اولیه را حرمت می‌دانند، مگر در زمان اضطرار.

امام خمینی(ره)می‌فرماید: «از حرمت نگاه کردن و لمس در مرد بیگانه و زن بیگانه، مقام معالجه استثنا می‌شود، در صورتی که با مماثل خود ممکن نباشد. مانند معرفت نبض، در صورتی که با وسیله‌ای مانند درجه و غیر آن ممکن نباشد و مانند خون گرفتن و حجامت و بستن شکستگی و مانند آن.»[2]

مقام معظم رهبری(حفظه الله) نیز می‌فرماید: «اگر معاینه و درمان منوط به نظر و لمس حرام باشد، جایز نیست، مگر در صورتی که مراجعه به پزشک زن حاذق و متخصص غیرممکن باشد.»[3]

با توجه به مطالب فوق، یکی از مواردی که می‌توان به پزشک غیر همجنس مراجعه کرد، در مواقع ضرورت است که بیمار به خاطر قرار گرفتن در شرایط اضطراری مجبور می‌شود مورد نگاه و لمس فرد نامحرم قرار گیرد.

سؤال: این اضطرار چه زمانی اتفاق می‌افتد؟ به عبارتی دیگر، ما چه زمانی می‌توانیم بگوییم که ضرورت ایجاب می‌کند به پزشک غیر همجنس مراجعه شود؟

باید دانست که ضرورت‌ها اندازه‌ای دارند و در تمسّک به آن‌ها برای دفع ضرر باید به حداقل اکتفا کرد. می‌گویند: «الضرورات تُدفَعُ بقدر الامکان؛ ضرر را به قدر امکان باید دفع کرد.» بنابراین، ضرورت حالتی نادر و استثنایی است و در تفسیر آن باید سختگیری و دقت کرد، پس اباحه‌ای که به سبب ضرورت ایجاد می‌گردد، مطلق نیست؛ بلکه به اندازه لازم و برای رفع دشواری است. به همین جهت، جمهور فقها خوردن گوشت میته را برای گرسنه به اندازه‌ای که رمق بگیرد، جایز دانسته‌اند.»[4]

برخی از موضوعات احکام شرعی، به اصطلاح اهل منطق، تشکیکی هستند. مانند موضوع قاعده مورد بحث ما؛ یعنی اضطرار. از این‌رو، دیده می‌شود که فقها در مصادیق قاعده اختلاف دارند؛ زیرا برخی از فقها در مواردی قاعده را جاری می‌دانند که دیگران قبول ندارند، اگرچه مرجع شناخت مفاهیم موضوعات احکام شرعی، عرف است، مگر اینکه خود شارع برای آن تعریف مشخصی ارائه داده باشد، مانند مفهوم سفر. در شناخت مصادیق اضطرار این اختلاف وجود دارد.و گفتگو در حد و مرز و مصادیق این مفهوم ضروری است.

بی‌شک اضطراری که موضوع قاعده واقع شده، در تمامی مصادیق آن یکسان نیست وشاید بتوان گفت که از نظر کبروی، ملاک در اضطرار شخصی است، نه نوعی؛ زیرا پیش از این گذشت که ادله قاعده بر ادله دیگر حاکم‌اند. معنای حکومت این است که در هر موردی و در هر شخصی که اضطرار صادق باشد، حکمش برداشته شده و ممکن است نسبت به شخصی اضطرار صادق باشد و نسبت به شخصی دیگر، نباشد.[5]

حاذق بودن پزشک جنس مخالف نیز از مصادیق اضطرار است؛ یعنی اگر مریض ضرورت دارد که به پزشک حاذق مراجعه کند و آن پزشک غیرهمجنس است، مراجعه جایز است.

2. مراجعه به روانشناس:

مراجعه به روانشناسان که غالباً نیازی به لمس و نظر (به استثنای گردی صورت) نیست، جایز خواهد بود و خانم‌ها می‌توانند به روانشناس مرد مراجعه کنند، به شرطی اینکه خوف فتنه نباشد. برای روشن شدن این مطلب به اصول درمان در روانشناسی اشاره می‌کنیم:

یکی از اصول مهم در مشاوره، ایجاد ارتباط بین بیمار و مشاور می‌باشد و مشاور برای تسخیر روحی مراجعه کننده بایستی علاوه بر کلام، بدون کلام نیز وی را تحت تأثیر قرار دهد. مثلاً نگاه محبت‌آمیز به چشمان مراجعه کننده و یا حرکات خاصی که نشان از درک مشکلات وی می‌دهد و با مهربانی مورد بررسی قرار می‌گیرد... با این اوصاف، احتمال مفسده وجود دارد و حرف زدن با این حالت شاید باعث فتنه گردد، بنابراین، علما با فرض فتنه در این مسئله، حکم به حرمت خواهند کرد.

امام خمینی(ره)می‌نویسد: «برای زن جایز است که صوتش را به مردان بیگانه بشنواند، در صورتی که ترس فتنه نباشد.»[6]این در حالی است که در ارتباطات صمیمی احتمال فتنه بسیار بالاتر است.

3. مسائل مستحدثه پزشکی:

در دهه‌های اخیر، در پی تحولات شگرف پدید آمده در تمام ابعاد زندگی، به ویژه در زمینه پزشکی، مسائل جدیدی به وجود آمده است که در اصطلاح فقها «مسائل مستحدثه» نامیده می‌شوند. از جمله مسائل مستحدثه در پزشکی عبارت‌اند از: لیزرینگ، جراحی‌های زیبایی، تلقیح مصنوعی، تغییر جنسیت و... در اینجا جا دارد احکام این مسائل نیز روشن گردد.

حرمت لمس و نظر نامحرم بدون ضرورت و همچنین معنی ضرورت را اثبات کردیم. در این بحث باید ببینیم آیا این مسائل مستحدثه جزء ضروریات هستند یا خیر؟

غالب جراحی‌های زیبایی، علاوه بر اینکه ضروری نیستند، موجب آسیب بدنی نیز می‌شوند. بنابراین، نفس چنین جراحی‌هایی با اشکال شرعی مواجه است، چه رسد به اینکه این مسائل را جز ضروریات بدانیم! مگر در موارد خاص که پزشک متخصص شاید چنین عملی را لازم و ضروری بداند که در این صورت مثل بقیه مسائل پزشکی اولویت با همجنس است و در نبودش - در صورت اضطرار - می‌توان به غیر همجنس مراجعه کرد؛ اما وقتی این امور هیچ گونه ضرورتی نداشته باشند، در صورتی که توسط پزشک غیر همجنس جراحی شود، حرام خواهد بود. در ذیل به فتاوای دو تن از مراجع در مورد این موضوع اشاره می‌کنیم:

آیت الله مکارم شیرازی: «جراحی زیبایی در صوتی که خطر و ضرر مهمی نداشته باشد و توسط همجنس صورت گیرد و مفسده دیگری بر آن مترتب نشود، اشکالی ندارد.»[7]

آیت الله سیستانی: «با پرهیز از لمس و نظر حرام، جایز است.»[8]

اما در مورد مسئله لیزرینگ باید گفت: اگر این عمل در ناحیه زیر شکم انجام شود و شخص بخواهد موهای زائد عورت را لیزر کند؛ چون این امر مستلزم کشف عورت می‌باشد، حتی برای پزشک یا آرایشگر همجنس نیز مجاز نخواهد بود. این مسئله بین مشهور فقها اجماعی است و گفته می‌شود: نگاه کردن به عورت مسلمان، جز افرادی که استثنا شده‌اند، همچون زن و شوهر، حرام است.[9]

آیت الله مکارم شیرازی می‌فرماید: «این عمل خلاف شرع است؛ زیرا درست است که این عمل توسط همجنس انجام می‌شود؛ ولی همجنس شرعاً مجاز نیست به عورت همجنس خود نگاه کند. مگر اینکه انجام عملی ضرورت پزشکی داشته باشد.»[10]

با توجه به مطالب فوق، بعضی از مسائل جدید هیچ گونه ضرورتی ندارند و شارع مقدس اجازه مراجعه به پزشک غیر همجنس و در مواردی حتی همجنس را نمی‌دهد.

____________________________________________________
پی‌نوشت‌ها:

[1]. بحار الانوار، ج 62، ص 74.

[2]. تحریر الوسیله، ص 435.

[3]. پایگاه اطلاع‌رسانی نهاد نمایندگی رهبری در دانشگاه علوم پزشکی: muq.nahad.ir/page/احکام+مماثل.

[4]. مقاله بررسی فقهی اضطرار و ضرورت، امیر وطنی، مجله مقالات و بررسی‌ها، تابستان 1381ش، ص 71.

[5]. مقاله نقش قاعده اضطرار در تبیین ضوابط پزشکی، محمد زروندی رحمانی، ص80.

[6]. اشاره به قول شهید ثانی(ره): «یحرم علی المرأة أن تنظر إلی الأجنبی أو تسمع صوته إلا لضرورة.»

[7]. پایگاه اطلاع رسانی آیت الله مکارم شیرازی: makarem.ir.

[8]. پایگاه اطلاع رسانی آیت الله سیستانی: www.sistani.org/persian.

[9]. عروة الوثقی، سید محمدکاظم طباطبایی یزدی، دار التفسیر، قم، چاپ ششم، 1378ش، ج ۱، صص۳۰۵ - ۳۰۶.

[10]. پایگاه اطلاع رسانی آیت الله مکارم شیرازی: makarem.ir.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 203.





تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ٨ مرداد ١٣٩٦ / شماره خبر : ٣٩٣١٥٦ / تعداد بازدید : 783/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج