شنبه ٠١ مهر ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > احکام 


گلشن احکام ؛

احکام مواد غذایی (2)

در ماهنامه مبلّغان (شماره 201) موضوع «احکام مواد غذایی» مطرح گردید و در آن به مباحثی همچون: «اصل حلیّت»، «مواد غذایی داخلی و خارجی»، «نجس شدن مواد غذایی»، «خباثت» و «تشخیص بهداشت» اشاره شد؛ اکنون ادامهٔ این موضوع ارائه می‌گردد.

گلشن احکام ؛ احکام مواد غذایی (2)

سید جعفر ربّانی

اشاره

در ماهنامه مبلّغان (شماره 201) موضوع «احکام مواد غذایی» مطرح گردید و در آن به مباحثی همچون: «اصل حلیّت»، «مواد غذایی داخلی و خارجی»، «نجس شدن مواد غذایی»، «خباثت» و «تشخیص بهداشت» اشاره شد؛ اکنون ادامهٔ این موضوع ارائه می‌گردد.
6. حیوانات حرام گوشت
فقها حیوانات را به سه دسته تقسیم نموده‌اند: خشکی، آبزی، و پرندگان. آنگاه برای حلال و حرام بودن هر یک، فهرست و معیارهایی مشخص فرموده‌اند که عبارت است از:
حیوانات خشکی:
حیوان‌های حرام گوشتی که در خشکی زندگی می‌کنند، به شرح ذیل می‌باشند:
الف) سگ و خوک خشکی که نجس و حرام گوشتند؛
ب) حیوانات درنده مانند: شیر، کفتار، ببر، پلنگ، گرگ، سمور و مطلق گربه سانان، که حرام گوشتند؛
ج) تمام انواع بوزینه‌ها، میمون‌ها و شامپانزه‌ها که حرام گوشتند؛
د) حشرات مانند: مگس، پشه، مورچه، سوسک و... حیواناتی که لانهٔ آنها در درون زمین است که خوردن آنها حرام می‌باشد؛
هـ) مارها با تمام اقسامشان، اعم از آبی و خشکی، جزء حیوانات حرام گوشت هستند؛
و) خرگوش‌ها و موش‌ها که حرام گوشتند؛
ز) سوسمارها، بزمچه‌ها و مانند آنها، مارمولک‌ها، تمساح‌ها و...[1]

آبزیان:

از آبزیان، ماهی پولک‌دار و میگو حلال گوشت و بقیه حرامند، مثل لاک‌پشت، خرچنگ، مارماهی، حلزون، قورباغه، ماهی بدون پولک، عروس دریایی، کوسه و...[2]

پرندگان:
مقصود ما از پرندگان، حیواناتی هستند که دارای بال می‌باشند؛ اعم از اینکه بتوانند پرواز کنند یا نه. پرندگانی از قبیل مرغ و خروس، کبوتر، گنجشک به تمام اقسام‌شان حلال هستند؛ ولی در سایر پرندگان، معیار در حلال و حرام بودن آنها از این قرار است:
* پرندگانی که هنگام پرواز بیش‌تر بال می‌زنند و کم‌تر بال‌های خود را صاف نگه می‌دارند، حلال‌اند، و پرندگانی که هنگام پرواز بیش‌تر بال‌های خود را صاف نگه می‌دارند و کم‌تر بال می‌زنند، حرام؛
* پرندگانی که چینه‌دان یا سنگدان دارند، حلال گوشتند، وگرنه حرام گوشت؛
* پرندگانی که در پشت ساق پا ناخن دارند، حلال و پرندگانی که ندارند، حرام‌اند؛
* پرندگانی که «پنجه» دارند که با آن شکار می‌کنند، حرام‌اند، مانند: عقاب، کرکس، کلاغ، جغد، شاهین و... که از این گونه پرندگان، به سباع (درنده) نیز تعبیر شده است.[3]

شیر و تخم حیوانات

حکم شیر حیوان و تخم پرنده و ماهی، تابع حکم خود آن حیوان است؛ پس از حلال گوشت‌ها حلال و از نجس‌العین‌ها یا حرام گوشت‌ها حرام است.[4]

7. حرام شدن حلال گوشت

در مواردی، خوردن حیوان حلال گوشت، حرام می‏‌گردد. مثل:

1. مُردن حیوان: اگر حیوان حلال گوشتی بمیرد، میته و نجس می‌‏شود و خوردن آن حرام است. حلال بودن گوشت حیوانات، مشروط به ذبح شرعی آنهاست. به استثنای ماهی که اگر زنده از آب گرفته شود و در بیرون آب جان دهد، حلال است[5]و ملخ که با صید حلال می‌شود و شتر که مشروط به نحر شرعی است.

2. نجاست خوار شدن: گاهی، حیوانات حلال گوشت به خوردن مدفوع انسان عادت می‏‌کنند. در این صورت آن حیوان، حرام گوشت می‏‌شود تا آنکه آن را «استبراء» کنند؛ یعنی حیوان را در جایی قرار دهند که این عادت از سرش برود و پس از آن، حلال می‏‌گردد.[6]

3. عدم ذبح شرعی: ذبح شرعی حیوانات دارای شرایطی است که اگر بعضی از آنها عمداً ترک شود، حیوان حرام می‌گردد، و برخی دیگر، چه عمداً و چه سهواً ترک شود، حرام می‌شود.
آنچه فقط در صورت «عمد» موجب حرام شدن حیوان می‌گردد، عبارت است از:
1. ترک نام خدا هنگام ذبح؛ 2. رو به قبله نبودن حیوان.
و آنچه مطلقاً سبب حرام شدن حیوان می‌گردد، عبارت است از:
1. قرار گرفتن برآمدگی گلو در قسمت بدن؛ 2. ذبح حیوان توسط کافر؛ 3. بریده نشدن رگ‌های چهارگانه؛ 4. وطی: چنانچه - نعوذ بالله - انسانی با حیوان وطی (نزدیکی) کند، علاوه بر آنکه مرتکب کار حرام شده است، آن حیوان و شیر و بچه‌ای که در شکم دارد، حرام شده و دیگر قابل حلال شدن نیست. در این صورت باید آن حیوان را ذبح کنند و سپس بسوزانند و چنانچه انجام دهنده این عمل زشت، مالک آن نبوده است، باید پول آن حیوان را نیز به مالک (به عنوان خسارت) بپردازد.
5. اگر حاجی یا عمره‌گزار در حال احرام، حیوان حلال گوشت را شکار کند، کار حرام کرده و خوردن آن شکار حرام است؛[7]

6. اگر شکارچی فرصت ذبح داشته باشد و ذبح نکند، صید حرام می‌گردد.[8]

8. اجزای حیوانات

خوردن پانزده چيز از حيوانات حلال گوشت، حرام است:

1. خون؛ 2. فضله (اعم از ادرار و مدفوع حیوان که پس از ذبح در بدنش جا مانده)؛ 4 و 3. آلت تناسلی (نری و مادگی)؛ 5. رَحِم (بچه‌دان)؛ 6. دُشوَل (غده‏‌ها)؛ 7. دمبلان یا تخم (بیضه)؛ 8. چيزى كه در مغز كلّه است و به شكل نخود مى‌باشد؛ 9. نخاع (مغز حرام كه در ميان تيره پشت است)؛ 10. پى كه در دو طرف تيره پشت است؛ 11. زَهره‌دان؛ 12. سپرز (طحال)؛ 13. بول‌دان (مثانه)؛ 14. حدقۀ چشم؛ 15. چيزى كه در ميان سُم است و به آن ذات الاشاجع مى‌گويند.[9]

لازم است اغذیه‌فروشان و تولیدکنندگان سوسیس و کالباس و... به محرمات فوق توجه نموده؛ هم خود را آلوده به معصیت نکنند و هم کار و کسب خود را از حرام حفظ نمایند. شغل‌هایی مانند کله‌پزیها، جگرکی‌ها و ساندویچ فروشی‌ها. تأکید می‌شود حرمت خوردن بیضه حیوانات، خصوصاً در حیواناتی که برای تذکیه ذبح یا نحر نمی‌شوند، مورد اتفاق تمام فقهاست.
نکته:
تذکیه حیوان حلال گوشت زنده با ذبح و نحر صورت می‌گیرد؛ ولی عضو جدا شده از حیوان حلال گوشت زنده در حکم مردار و خوردن آن حرام است. مثلاً چنانچه دنبه گوسفند زنده را جدا نمایند، آن دنبه نجس و خوردنش حرام است.
ولی اگر ماهی را زنده از آب بگیرند یا ملخ را صید کنند و در حالی که زنده است، آن را قطعه قطعه نمایند یا زنده زنده بخورند، به فتوای بیش‌تر فقها حلال خواهد بود.[10]

9. مسکرات
استفاده از مسکرات در مواد غذایی جایز نیست؛ خواه آن ماده مست کننده:
* خوردنی باشد یا آشامیدنی؛
* کم باشد یا زیاد؛
* با چیزی مخلوط شده باشد یا نه، حتی اگر یک قطره شراب در یک پارچ آب ریخته شود، تمام آب نجس و خوردن آن حرام خواهد شد.[11]

علی بن زید می‏‌گوید: در محضر امام صادق(علیه السلام) بودم. مردی از آن حضرت سؤال کرد: آیا نماز شارب الخمر (نوشنده شراب) قبول است؟ امام صادق(علیه السلام) پاسخ دادند: «لَا تُقْبَلُ صَلَاةُ شَارِبِ الْمُسْكِرِ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا أَنْ يَتُوب...؛[12] نماز کسی که چیز مست کننده بیاشامد، تا چهل روز مورد قبول واقع نمی‌شود، مگر اینکه توبه کند.» البته این بدان معنی نیست که نوشنده شراب می‌تواند نماز را در این مدت ترک کند؛ بلکه او نیز مانند سایر مردم باید نماز بخواند و قبل از نماز باید بدن و لباسش طاهر باشد.
امام صادق(علیه السلام) از قول پیامبر(صلی الله علیه و آله) نقل می‌کند: «شَارِبُ الْخَمْرِ إِنْ مَرِضَ فَلَا تَعُودُوهُ وَ إِنْ مَاتَ فَلَا تَحْضُرُوهُ وَ إِنْ شَهِدَ فَلَا تُزَكُّوهُ وَ إِنْ خَطَبَ فَلَا تُزَوِّجُوهُ وَ إِنْ سَأَلَكُمْ أَمَانَةً فَلَا تَأْتَمِنُوهُ؛[13] آن حضرت درباره رفتار با کسی که شراب می‌نوشد، چنین امر فرمودند: به عیادتش نروید. در تشییع جنازه‌اش حاضر نشوید. گواهی و شهادت او را نپذیرید. به وی زن ندهید. او را امین نشمارید.»
و در حدیث دیگر چنین می‌خوانیم: «لَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)الْخَمْرَ وَ عَاصِرَهَا وَ مُعْتَصِرَهَا وَ بَائِعَهَا وَ مُشْتَرِيَهَا وَ سَاقِيَهَا وَ آكِلَ ثَمَنِهَا وَ شَارِبَهَا وَ حَامِلَهَا وَ الْمَحْمُولَةَ إِلَيْهِ؛[14] زید بن علی بن الحسین(علیهم السلام) از پدران بزرگوارش (که درود خدا بر آنان باد) نقل می‌کند: رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) در ارتباط با شراب این گروه‌ها را لعنت فرمودند: خود شراب. کسی که آن را می‌فشرد. سازنده شراب. فروشنده شراب. مشتری شراب. ساقی شراب. شخصی که پول حاصل از فروش شراب را مصرف نماید. نوشنده شراب. حمل کننده شراب و شخصی که شراب برایش برده شود.»
مراجع تقلید در این زمینه با بهره‌گیری از آیات و روایات می‌فرمایند: «آشامیدن شراب حرام و در بعضی از اخبار بزرگ‌ترین گناه شمرده شده است و اگر کسی آن را حلال بداند، در صورتی که ملتفت باشد که لازمه حلال دانستن آن، تکذیب خدا و پیغمبر(صلی الله علیه و آله) می‌باشد، کافر است.
امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «شراب ریشه بدی‌ها و منشأ گناهان است و کسی که شراب می‌خورد، عقل خود را از دست می‌دهد و در آن موقع خدا را نمی‌شناسد و از هیچ گناهی باک ندارد و احترام هیچ کس را نگه نمی‌دارد و حقّ خویشان نزدیک را رعایت نمی‌کند و از زشتی‌های آشکار رو نمی‌گرداند  و روح ایمان و خداشناسی از بدن او بیرون می‌رود و روح ناقص خبیثی که از رحمت خدا دور است، در او می‌ماند و خدا و فرشتگان و پیغمبران و مؤمنین او را لعنت می‌کنند و تا چهل روز نمازش قبول نمی‌شود و روز قیامت روی او سیاه است و زبان از دهانش بیرون می‌آید و آب دهان او به سینه‌اش می‌ریزد و فریاد تشنگی او بلند است.»[15]

بر سر سفره‌‏اى كه در آن شراب مى‏‌خورند، اگر انسان يكى از آنان حساب شود، بنا بر احتياط واجب نبايد نشست و چيز خوردن از آن سفره حرام است.[16]

 


پی‌نوشت :

[1]. زبدة الاحکام، سید روح الله موسوی خمینی(امام خمینی(ره))، چاپ و نشر مهر، قم، 1402ق، ص 187.

[2]. تحریر الوسیلة، سید روح الله موسوی خمینی(امام خمینی(ره))، انتشارات اسماعیلیان، قم، 1368ش، ج 2، ص 155.

[3]. همان، ص 157.

[4]. همان، ص 156.

[5]. توضیح المسائل محشی، حسین بروجردی، نشر جاویدان، قم، بی‌تا، ج 2، ص 591.

[6]. از اینگونه حیوانات در فقه، تعبیر به «جلّال» می‏‌گردد. لازم به ذکر است که فقط عادت به خوردن مدفوع انسان، سبب حرمت حیوان می‏‌گردد، نه نجاسات دیگر.

[7]. قرآن مجید در این مورد می‏فرماید: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَ أَنْتُمْ‏ حُرُمٌ‏ وَ مَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّداً فَجَزاءٌ مِثْلُ ما قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْياً بالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعامُ مَساكينَ أَوْ عَدْلُ ذلِكَ صِياماً لِيَذُوقَ وَبالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَ مَنْ عادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَ اللَّهُ عَزيزٌ ذُو انْتِقامٍ<؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! در حال احرام، شكار نكنيد، و هر كس از شما عمداً آن را به قتل برساند، بايد كفاره‏اى معادل آن از چهارپايان بدهد؛ كفاره‏اى كه دو نفر عادل از شما، معادل بودن آن را تصديق كنند؛ و به صورت قربانى به(حريم) كعبه برسد؛ يا (به جاى قربانى،) اطعام مستمندان كند؛ يا معادل آن، روزه بگيرد، تا كيفر كار خود را بچشد. خداوند گذشته را عفو كرده؛ ولى هر كس تكرار كند، خدا از او انتقام مى‏گيرد و خداوند، توانا و صاحب انتقام است.» (مائده / 95)

[8]. توضیح المسائل محشی، ج 2، ص 589.

[9]. همان، ص 596.

[10]. همان، ص 593.

[11]. همان، ص 603.

[12]. بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، داراحیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق، ج 63، ص 488.

[13]. الکافی، کلینی، دارالکتب الاسلامیۀ، تهران، 1407ق، ج 1، ص 397.

[14]. همان، ص 398.

[15]. توضیح المسائل محشی، ج 2، ص 604.

[16]. همان.

منبع: ماهنامه اطلاع رساني، پژوهشي، آموزشي مبلغان شماره 202.





تاریخ ارسال مطلب : چهارشنبه ٢٧ ارديبهشت ١٣٩٦ / شماره خبر : ٣٩١٥٢٦ / تعداد بازدید : 416/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج