دوشنبه ٠١ بهمن ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


ازدواج موفّق و عوامل تحقق آن از منظر آموزه‌های اسلامی (2)

عوامل تحقق ازدواج موفق (2)

بخش نخست مقالۀ «ازدواج موفق و عوامل تحقق آن از منظر آموزه‌های اسلام»، در شمارۀ قبلی (مبلّغان 217) ارائه شد و در آن پس از تشریح مفهوم ازدواج موفق و تبیین ضرورت و اهمیت ازدواج به عنوان تکلیف الهی، به دو مورد از عواملی که در تحقق ازدواج موفق، نقش اساسی داشتند، پرداختیم؛ در ادامه تعدادی دیگر از این عوامل را به اجمال بر می‌شماریم.

ازدواج موفّق و عوامل تحقق آن از منظر آموزه‌های اسلامی (2)

علی ملکوتی‌نیا

اشاره

بخش نخست مقالۀ «ازدواج موفق و عوامل تحقق آن از منظر آموزه‌های اسلام»، در شمارۀ قبلی (مبلّغان 217) ارائه شد و در آن پس از تشریح مفهوم ازدواج موفق و تبیین ضرورت و اهمیت ازدواج به عنوان تکلیف الهی، به دو مورد از عواملی که در تحقق ازدواج موفق، نقش اساسی داشتند، پرداختیم؛ مواردی از قبیل «انتخاب هدف و مسیر زندگی» و «پذیرش ارزشمندی و قداست ازدواج»؛ در ادامه تعدادی دیگر از این عوامل را به اجمال بر می‌شماریم:

3. پرهیز از دوستی و روابط آزاد با جنس مخالف پیش از ازدواج

دوستی‌ها و روابط پنهانی بین جوانان مجرّد که به نام دوستی با جنس مخالف مشهور است، از جمله عوامل مهم چالش در سلامت خانواده و ازدواج موفق است. تجربه دوستی و روابط ناسالم و خارج از قواعد شرعی و قانونی با جنس مخالف، از جمله زمینه‌های ظهور تنش، اختلاف و خیانت در زندگی مشترک است؛ زیرا کسی که اهل این نوع ارتباطات است، به آن عادت می‌کند و به طور معمول در طول زندگی، به راحتی نمی‌‌تواند دست از این عادت بر دارد و همین امر موجب ناسازگاری همسران و فروپاشی خانواده خواهد شد. از این رو، بخشی از عوامل موفقیت در ازدواج، به پرهیز از دوستی و روابط آزاد با جنس مخالف پیش از ازدواج بر می‌گردد.

قرآن کریم برای جلوگیری از ارتباطات عاطفی و جنسیِ آزاد با نامحرمان، جوانان را از یک سو به خویشتنداری،پاکدامنی، عفاف و حجاب، ترک ارتباط گناه‌آلود با نامحرم و... توصیه می‌کند و می‌فرماید: «قُلْ لِلْمُؤْمِنينَ يَغُضُّوا مِنْ أَبْصارِهِمْ وَ يَحْفَظُوا فُرُوجَهُمْ ذلِكَ أَزْكى  لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ خَبيرٌ بِما يَصْنَعُونَ وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى  جُيُوبِهِنَّ وَ لا يُبْدينَ زينَتَهُن»[1]؛ «به مؤمنان بگو: چشمهاى خود را (از نگاه به نامحرمان) فروگيرند، و عفاف خود را حفظ كنند. اين براى آنان پاكيزه تر است. خداوند از آنچه انجام مى دهيد، آگاه است. و به زنان با ايمان بگو چشمهاى خود را (از نگاه هوس آلود) فروگيرند، و دامان خويش را حفظ كنند و زينت خود را - جز آن مقدار كه نمايان است- آشكار ننمايند و (اطراف) روسرىهاى خود را بر سينه خود افكنند (تا گردن و سينه با آن پوشانده شود)، و زينت خود را آشكار نسازند.»

و از سوی دیگر، از ازدواج با کسانی که سابقه روابط دوستی با نامحرمان را دارند، پرهیز می‌‌دهد و متذکر می‌شود: «وَ مَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ مِنْكُمْ طَوْلاً أَنْ يَنْكِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ فَمِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ فَتَياتِكُمُ الْمُؤْمِناتِ وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإيمانِكُمْ بَعْضُكُمْ مِنْ بَعْضٍ فَانْكِحُوهُنَّ بِإِذْنِ أَهْلِهِنَّ وَ آتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ مُحْصَناتٍ غَيْرَ مُسافِحاتٍ وَ لا مُتَّخِذاتِ أَخْدان».[2]

افزون بر آن، در آیه 5 سوره مائده با عبارت: «وَ لا مُتَّخِذي أَخْدانٍ» مردان را از دوستی پنهانی با زنان برحذر می‌دارد.

برخی از محققان علوم تربیتی، در بیان آسیبهای اخلاقی دوستی و روابط آزاد با نامحرمان، مواردی از قبیل: تسلط شیطان بر انسان، سلب کرامت انسان، سلب غیرت ناموسی و دینی، افزایش بی‌‌اعتمادی و سوء‌ظن، فروپاشی خانواده و افزایش طلاق، احساس گناه و پشیمانی، تأخیر در ازدواج، بی‌عفتی و آبروریزی را یادآور شده و در ادامه به تشریح علل و منشأ این روابط پنهانی و نیز به بیان عواقب آن پرداخته‌اند.[3]

برخی از کارشناسان خانواده نیز، مواردی از قبیل: کاهش لذت جنسی، افسردگی، هنجارشکنی، افسارگسیختگی امیال جنسی، آسیب‌رساندن به زنان، محرومیت از ارزشهای والای وجودی، بروز آسیبهای عاطفی، ظهور تنشهای روانی، گرایش به مصرف مواد مخدر، افزایش بزهکاری، تشدید درگیری‌های خانوادگی و... را از آسیبهای دیگر دوستی و روابط آزاد با جنس مخالف به شمار آورده‌‌اند.[4]

به طور حتم، هر یک از آسیبهای یادشده در جای خود موضوع مستقلی برای پژوهش و بررسی است که از هدف و حوصلۀ این نوشتار بیرون است.

4. کسب دانش و مهارت لازم در انتخاب همسر

کارشناسان امور خانواده، بسیاری از اختلافهای زناشویی دوران معاصر را به تک‌روی و اشتباه جوانان در مرحله گزینش همسر مربوط می‌دانند. آنان به این نکته باور دارند که انتخاب همسر بدون بررسی، دقت و اندیشه، همانند خریدن یک عینک، بدون معاینه برای چشم است؛ زیرا عینک خریداری شده احتمال دارد مناسب چشمهای ما نباشد و حتی ممکن است زیان و ضررهایی نیز برای چشم وارد سازد.[5]

از این رو، به نظر می‌رسد جوانان براي ازدواج به يک سري دانشها و مهارتها درباره ازدواج و خانواده نياز دارند؛ چراکه ازدواج، تنها به حلقه نامزدی و آلبوم عکس و یا گفتگوی عاشقانه منحصر نیست؛ بلکه کسي که مي‌خواهد ازدواج کند، بايد از فلسفه زندگی انسان آگاه باشد، قواعد زندگي مشترک و حقوق متقابل زن و شوهر، روحيات جنس مخالف و نحوه تعامل با آنها را بشناسد و بخشی از مهارتهاي زندگي زناشویی را بياموزد.از این رو، باید دیدگاهی روشن و قابل دفاع درباره فلسفه زندگی و اهداف زندگی خانوادگی و دستاوردهای آن برگزید.

اشتباه بزرگي ‌‌است اگر کسی فکر کند که با بلوغ جنسي به سنّ واقعیِ ازدواج رسيده ‌است؛ چون ورود به زندگي مشترک، ورود به عرصه جديدي است که علاوه بر بلوغ جنسی، علم و مهارت درست زندگی کردن نیز مي‌خواهد. به عبارت دیگر، زندگی موفق، آموختنی و ساختنی است، لذا دانشِ روزآمد و مهارت متناسب به خود را نیاز دارد.

به همین جهت است که در اسلام در مورد دختران، انتخاب همسر به رضایت و اجازه ولیّ او که صالح و مورد اعتماد در این کار است، مشروط شده است؛[6] چراکه این رضایت و اذن برای انتخاب آگاهانه به او کمک می‌کند.

5. انتخاب فرد مناسب

بدون تردید انتخاب همسر، هم برای مرد و هم برای زن، از دوره‌های حساس زندگی به شمار می‌‌رود. کامیابی زندگی آینده در تمامیِ ابعادش، به انتخاب درست هنگام ازدواج بستگی دارد و بسیاری از تنشها و ناکامی‌های زندگی زناشویی، از انتخاب نسنجیده و نادرست سرچشمه می‌گیرد. از این رو، متون دینی به انتخاب روشن و صحیح در انتخاب همسر دعوت و سفارش می‌کند.

«حسن بن محبوب» می‌گوید: به امام صادق(علیه السلام) عرض کردم: همسر من فوت شده است. او همسر خوب و سازگاری بود. اكنون قصد دارم دوباره ازدواج كنم. حضرت فرمودند: «انْظُرْ أَینَ تَضَعُ نَفْسَکَ وَ مَنْ تُشْرِكُهُ فِی مَالِکَ وَ تُطْلِعُهُ عَلَى دِینِکَ وَ سِرِّکَ وَ أَمَانَتِكَ؛[7] خوب دقت كن كه خودت را در كجا می‌نهی و چه كسی را در مالت شریک می‌کنی و بر دین و اسرارت آگاه می‌سازی.»

بنابراین، همسر، كسی است كه در مال، دین، اسرار و امانت انسان شریك می‌شود، پس فرد باید بیندیشد که خود را در چه موقعیتی قرار داده و پایبند می‌سازد؟!

همچنین انتخاب همسر، علاوه بر اینکه در سرنوشت شخصی تأثیر دارد، در تربیت فرزند‌ توحیدی نیز سهم تعیین‌کننده‌‌ای  دارد. از این جهت، برخی روایات همین بُعد را از منظر حقّ فرزند مورد توجه قرار داده‌اند.بر پایۀ این روایات، انتخاب درست، حقّ فرزند نیز هست؛ چون فرزندان، حقوق گوناگونی بر پدرشان دارند که یکی از آنها، انتخاب مادر خوب برای آنان است. آن گونه که امام صادق(علیه السلام) می فرمایند: «تَجِبُ لِلْوَلَدِ عَلَى وَالِدِهِ ثَلَاثُ خِصَالٍ: اخْتِيَارُهُ لِوَالِدَتِهِ، وَ تَحْسِينُ اسْمِهِ، وَ الْـمُبَالَغَةُ فِي تَأْدِيبِهِ؛[8]فرزند، سه حق بر گردن پدرش دارد: مادر خوبی برایش انتخاب کند، نام نیکویی بر او بنهد و در تربیتش بکوشد.»

روایات متعدد دیگری نیز وجود دارد که در راستای توصیه‌های انتخاب همسر، توجه به معیار اخلاقی را برای تشکیل خانواده لازم دانسته، ویژگی‌های فرد مناسب را برای ازدواج برشمرده‌اند. امام رضا(علیه السلام) فرمودند: «إِنْ  خَطَبَ  إِلَيْكَ  رَجُلٌ رَضِيتَ دِينَهُ وَ خُلُقَهُ فَزَوِّجْهُ وَ لَايَمْنَعْكَ فَقْرُهُ وَ فَاقَتُهُ؛[9] اگر کسی که از دینش و اخلاقش راضی هستی، به خواستگاری دخترت آمد، به ازدواجش درآور و فقر او تو را مانع نشود.»

درباره اهمیت معیارهای اخلاقی در زوجه نیز، امام دعا می‌کنند: «فَسَهِّلْ لِی مِنَ النِّسَاءِ أَحْسَنَهُنَّ خُلُقاً؛ خدایا! از زنان، بهترین آنها را از حیث اخلاق برایم فراهم کن!» و در ادامه یک قاعده کلی را مستند می‌سازند که: «فَمَنْ ظَفِرَ بِصَالِحَتِهِنَّ یَسْعَدُ وَ مَنْ وَقَعَ فِی طَالِحَتِهِنَّ فَقَدِ ابْتُلِیَ وَ لَیْسَ لَهُ انْتِقَامٌ؛[10] کسی که به زن صالحه دست پیدا کند، سعادتمند شده و کسی که سر و کارش با زن غیرصالحه افتاد، گرفتار و مبتلا شده است.»

در دعایی دیگر خصوصیات زن خوب را چنین طلب می‌کند: «اللَّهُمَّ إِنِّی أُرِیدُ التَّزْوِیجَ فَسَهِّلْ لِی مِنَ النِّسَاءِ أَحْسَنَهُنَّ خُلُقاً وَ خَلْقاً وَ أَعَفَّهُنَّ فَرْجاً وَ أَحْفَظَهُنَّ نَفْساً فِیَّ وَ فِی مَالِی وَ أَکْمَلَهُنَّ جَمَالًا وَ أَکْثَرَهُنَّ اوّلاداً؛[11] خدایا! همانا من تصمیم به ازدواج گرفته‌ام، پس زنانی که بهترین اخلاق و خلقت را داشته باشند و عفیف‌ترین و نگهدارترین نسبت به اموالم و باجمال‌ترین و زایاترین باشند را برایم فراهم ساز!»

با مطالعه روایات مزبور و ده‌ها روایت دیگر، در می‌یابیم که از منظر اسلام برای هر کدام از زوج و زوجه مطلوب، خصوصیاتی معرفی شده است که لازم است در انتخاب همسر مورد توجه قرار گیرند.[12]

6. اهمیت دادن بر ایمان و دینداری به عنوان ملاک اصلی

یکی از اساسی‌ترین و مهم ترین ملاکهای مورد سفارش اسلام در انتخاب همسر شایسته، توجه به ایمان و تقیّد به دستورات دینی است؛ چه اینکه تدیّن و پایبندی به ارزشهای الهی، از جمله عوامل مهم خوشبختی در زندگی زناشویی است؛ زیرا ایمان به عنوان یک عامل درونی، افراد را از ارتکاب به اعمال خلافِ انسانی باز می‌دارد.

قرآن کریم می‌فرماید: «وَ لا تَنْكِحُوا الْمُشْرِكاتِ حَتَّى يُؤْمِنَّ وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكَةٍ وَ لَوْ أَعْجَبَتْكُمْ وَ لا تُنْكِحُوا الْمُشْرِكينَ حَتَّى يُؤْمِنُوا وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَيْرٌ مِنْ مُشْرِكٍ وَ لَوْ أَعْجَبَكُمْ أُولئِكَ يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ وَ اللَّهُ يَدْعُوا إِلَى الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ وَ يُبَيِّنُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُون»[13]؛ «و با زنان مشرك و بت پرست، تا ايمان نياورده اند، ازدواج نكنيد! (اگرچه جز به ازدواج با كنيزان دسترسى نداشته باشيد؛ زيرا) كنيز باايمان، از زن آزاد بت پرست، بهتر است، هر چند (زيبايى، يا ثروت، يا موقعيت او) شما را به شگفتى آورد. و زنان خود را به ازدواج مردان بت پرست، تا ايمان نياورده اند، در نياوريد! (اگرچه ناچار شويد آنها را به همسرى غلامان باايمان درآوريد؛ زيرا) يك غلام باايمان، از يك مرد آزاد بت پرست، بهتر است، هرچند (مال و موقعيت و زيبايى او) شما را به شگفتى آورد. آنها دعوت به سوى آتش مى كنند و خدا دعوت به بهشت و آمرزش به فرمان خود مى نمايد، و آيات خويش را براى مردم روشن مى سازد. شايد متذكر شوند!»

بنابراین، در فرهنگ اسلامی، آنچه به عنوان تضمینی مطمئن برای دوام و سلامت خانواده به حساب آمده است، همین عنصر ایمان و دینداری است، بدین جهت، پیامبر(صلی الله علیه و آله) جوانان را از انتخاب همسر صرفاً با انگیزه‌های اقتصادی و اجتماعی پرهیز می‌دهند و می‌فرمایند: «مَنْ تَزَوَّجَ اِمْرَأَةً لا يَتَزَوَّجُها الَّا لِجَمالِها لَمْ يَرَ فيها ما يُحِبُّ، وَ مَنْ تَزَوَّجَ لِمالِها لا يَتَزَوَّجُها الَّا وَكَلَهُ اللَّهُ الَيْهِ، فَعَلَيْكُمْ بِذاتِ الدّينَ؛[14] كسى كه تنها به جهت زيبايى زن با او ازدواج كند، به خواسته خود نمى رسد و كسى كه به خاطر ثروتش با او ازدواج كند، خداوند او را به خودش وامى گذارد، پس بر شما باد به ازدواج با زن متديّن!»

البته زیبایی طرف مقابل یک صفت کمالی است که اگر با صفات و معیارهای اساسی مثل تدیّن، اخلاق، عقل و شرافت خانوادگی همراه باشد، ارزشمند است؛ ولی به تنهایی ملاک اصلی و اولی نیست.

از طرف دیگر، نباید فراموش کرد که ازدواج و انتخاب همسر با هدف کمال و پیشرفت همه جانبه مادی و معنوی است. در نتیجه نباید در این موضوع مهم، ظاهربین و سطحی‌نگر بود. همسر دیندار، یک سرمایه ارزشمند برای یافتن گوهر کمال و دستیابی به جوهر بندگی و قرب الهی است. از این نظر، دینداری و ایمان طرف مورد نظر، شرط اولی و ملاک پایه در انتخاب وی برای همسری است، و لذا تا جایی که ممکن است، در احراز این شرط باید سخت‌گیری به عمل آورد.

7. پرهیز از ازدواج تحمیلی

یکی از شرایط مهم ازدواج و تشکیل خانواده پایدار، آزادی دختر و پسر در انتخاب همسر و تحمیل نکردن پیوند زناشویی بر آنهاست. پيامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) دربارۀ منشأ روانى الفت و اختلاف همسران مى فرمايند: «الأَرواحُ جُنودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَما تَعارَفَ مِنهَا ائتَلَفَ، وما تَناكَرَ مِنهَا اختَلَفَ؛[15] روحها [همچون ] سپاهيانى هستند فراهم آمده كه هر كدام از آنها با هم آشنايى [و سازگارى ] داشته باشند، با هم الفت مى گيرند و هر كدام از آنها كه با هم ناآشنا باشند، با هم اختلاف پيدا مى كنند.»

بدين سان، طبيعى است كه اغلب ازدواجهاى اجباری و تحميلى، پايدار نمى مانند.

«ابن أبى يعفور» از امام صادق(علیه السلام) پرسید: من مايلم با زنى ازدواج كنم؛ ولى پدر و مادرم مى خواهند با زن ديگرى ازدواج نمايم. چه كنم؟ امام فرمودند: «تَزَوَّجِ الَّتى هَوَيتَ، ودَعِ الَّتي يَهوى أبَواكَ؛[16] با كسى ازدواج كن كه خودت مى خواهى، و آن شخصى را كه پدر و مادرت مى خواهند، رها كن!»

«جابر بن عبد‌الله» می گوید: مردى نزد پيامبر(صلی الله علیه و آله) آمد و عرض کرد: دختر يتيمى پيش ماست كه دو مرد از او خواستگارى كرده اند: يكى توانگر و ديگرى تنگدست. او مرد فقير را مى خواهد و ما به توانگر تمايل داريم! حضرت فرمودند: «لَم يُرَ لِلمُتَحابَّينِ مِثلُ النِّكاحِ؛[17] براى دو دلداده، چيزى همانند ازدواج ديده نشده است.»

در اینجا پيامبر(صلی الله علیه و آله) به روشنى اعلام مى فرمایند كه دو طرف ازدواج در انتخاب همسر آزادند و ثروت نمى تواند جايگزين محبت گردد.

جامعه شناسان نيز از ديرباز ازدواجهاى تحميلى را زمينه ساز اختلافات خانوادگى و فروپاشى زندگی مى دانند و برخى اين گونه ازدواجها را به فروش دختران تشبيه كرده اند. البته بايد توجه داشت كه راهنمايى پدر و مادر براى انتخاب همسر مناسب، فوق العاده ضرورى است و جوانان بايد بدانند كه در تشكيل خانواده از بهره گيرى مشورت والدين خود بى نياز نيستند. هر چند در نهايت، خود آنها هستند كه بايد همسر آينده شان را انتخاب كنند، نه پدر و مادر!

8. پرهیز از ایده‌آل‌گرایی افراطی در انتخاب همسر

یکی از دلایل تأخیر ازدواجها و ظهور ازدواجهای نادوام در جامعه امروزی، ایده آل گرایی افراطی (در مقابل معیارهای واقعی) و بی توجهی به معیارهای اسلامی در انتخاب همسر است. آنچه ازدواج را در مرحله انتخاب همسر آسان می سازد، اجتناب از ایده آل نگریِ افراطی و توجه به معیارهای اسلامی در انتخاب همسر است؛ چون شخصیت ایده آل و منحصر به فرد، تنها خداوند سبحان و پیشوایان معصوم هستند که هیچ گونه نقص و کاستی ندارند، لذا باید در انتخابها به ملاکها و معیارهای اسلامی بسنده کنیم، تا دچار وسواس، زیاده روری و خطا نگردیم.

آموزه های اسلامی نیز، برای انتخاب همسر شایسته معیارهایی را در راستای تأمین هدف ازدواج - که آرامش روحی و تربیت فرزند صالح می باشد - ارائه می نمایند که دینداری، خوش اخلاقی، همسانی (کُفویت) در ایمان و شخصیت، ولود بودن و خانوادۀ خوب داشتن، از جمله آنهاست.[18]

9. توجه به تناسب و همسانی اخلاقی طرفین

در امر ازدواج، ضمن توجه به اصل خوب بودن طرف مقابل و علاقه خاص‌‌ داشتننسبت به او، عنایت به تناسب و همسانی طرفین نیز لازم است. به عبارت دیگر، هر «خوبی» ممکن است «جور» نباشد؛ زیرا تمام خوبها با یکدیگر جور و هماهنگ نیستند.

ازدواج موفق، ازدواجی است که هر یک از دختر و پسر در فرایند انتخاب همسر، به دنبال یافتن مکمّل خود باشند؛ زیرا ازدواج خوب و موفق به یک پازل (جورچین) می‌‌ماند که تکّه‌های آن می‌بایست با هم جور باشند. در احادیث اسلامی جور بودن و تناسب شامل تناسبات: سنّی، طبقاتی، فکری و عقیدتی، اخلاقی، تحصیلی و ساختار خانوادگی است[19] که به عنوان «کفویت» ذکر شده است. در اسلام بخش محوری در کفویت، همسانی دختر و پسر در ایمان و دینداری می باشد.

نویسنده کتاب «نیمه دیگرم» در ضمن مباحثی زیبا و کاربردی در موضوع مهارتهای انتخاب همسر، بحث مفصلی درباره «کُفویت و ابعاد آن» ارائه داده است که لازم است جهت کسب اطلاعات بیش تر در این موضوع، مورد مطالعه قرار گیرد.[20]

همچنین مباحثی با عنوان «همتایی در ازدواج» توسط حجت الاسلام حسین دهنوی، در کتاب «گلبرگ زندگی»[21] از جمله مطالبی است که مطالعه آن در فهم تناسب و همتایی در ازدواج تأثیرگذار است.

نتیجه آنکه اخلاق و آداب ازدواج در اسلام، بر این اصل بنیادین محکم گردیده است که: «با همسان خود ازدواج کنید!»[22] در میان تناسب و همسانی طرفین، همسانی اخلاقی در کنار تناسب اعتقادی، از ارزش افزون‌تری برخوردار است.

آخرین پژوهشهای انجام شده در جامعه آماری نیز اهمیت همسانی اخلاقی در انتخاب همسر را نشان می‌دهد. این پژوهشها حاکی است 85 درصد جوانان در ملاک خود برای انتخاب همسر به ترتیب: معیارهای اخلاق، سلامت جسمانی، عفت و نجابت، اصالت خانوادگی، اجتماعی و مذهبی مورد نظرشان بوده است. همچنین، ارتباط ناسالم و فساد اخلاقی، مهم‌ترین علت طلاق در میان جوانان ایرانی معرفی شده است.[23]

این یافته‌ها نشان می‌دهد که چه در تشکیل خانواده و چه در استمرار آن، معیار اخلاقی و همسانی اخلاقی، مهم‌ترین متغیر تعیین کننده است. البته همسانی اخلاقی به این معنا نیست که خصوصیات اخلاقی زن و شوهر باید کاملاً مشابه هم باشد، و هرچه در یکی هست، در دیگری نیز وجود داشته باشد. هر چند ممکن است خصلتهای یکسان و مثل هم نیز در آنها یافت شود؛ بلکه همسانی اخلاقی، به معنای «یکسانی زوجین در دارا بودن ارزشهای اخلاقی همسان و ویژگی‌های اخلاقی مربوط به جنس و نقش خود در زندگی مشترک» است.

به عنوان مثال: براي تشخيص همساني اخلاقي در خواستگار (مرد) بايد به دو معيار كلي «عقل» و «تقوا» و چهار شاخص كلي «حُسن خُلق»، «مروّت»، «عدم فسق» و «خوش‌باطني» توجه کرد،[24] در حالی که در تشخیص همسانی اخلاقی در زن، موارد خاصی از قبیل: حیا و عفّت، نگهداری از اموالشوهر، مهربانی، زایابودن، آسان‌گیری، نرم‌خوییو سازگاری از اهمیت بیش تری برخوردار است.

امام رضا به نقل از امیرالمؤمنین(علیهما السلام)، بهترین زنان را دارای پنج خصلت دانسته، می‌فرماید: «الْهَیِّنَةُ اللَّیِّنَةُ الْمُؤَاتِیَةُ الَّتِی إِذَا غَضِبَ زَوْجُهَا لَمْ تَکْتَحِلْ بِغُمْضٍ حَتَّی یَرْضَی وَ إِذَا غَابَ عَنْهَا زَوْجُهَا حَفِظَتْهُ فِی غَیْبَتِهِ؛[25] آسان‌گیر، نرم‌خو و سازگار است. وقتی شوهرش ناراحت شود، پلک نمی‌زند تا او را راضی کند، و در غیبت شوهر، (اموال و حقوق) او را حفظ می‌کند.»

در گذشته معمول بود که براى ازدواج، افراد خیّر و مؤمنى پیدا می‌شدند، واسطه‌‌گرى می‌کردند، دخترهاى مناسب را، پسرهاى مناسب را، معرفى می‌کردند، ازدواجها را راه مى‌‌انداختند. این کارها باید انجام بگیرد

خلاصه کلام، با توجه به اینکه از سویی نقش زن و شوهر در خانواده یکسان نیست تا گفته شود هر دو باید خصلتهای مشابهی داشته باشند و از سوی دیگر، وجود خصلتهای منفی یکسان در آنها، هیچ شاهد روایی و عقلی ندارد، این نتیجه به دست می‌آید که مفهوم همسانی اخلاقی، به معنای همسانی زوج و زوجه در داشتن خصلتهای مثبت مربوط به خود است؛ یعنی هر یک از زوجین با توجه به جنس و نقش خود در خانواده، افرادی متدین و اخلاقی باشند.[26]

10. واسطه‌گری بزرگ ترها در فرایند ازدواج

«واسطه‌گری در ازدواج»، یکی از پسندیده‌ترین رفتارهای مورد تأکید پیشوایان معصوم(علیهم السلام) در جامعه اسلامی است که می تواند زمینه را برای رسیدن به ازدواج سالم و پایدار دختران و پسران هم کفو فراهم سازد. 

امام علی(علیه السلام) می فرمایند: «أَفْضَلُ  الشَّفَاعَاتِ  أَنْ تَشْفَعَ بَيْنَ اثْنَيْنِ فِي نِكَاحٍ حَتّى  يَجْمَعَ اللَّهُ بَيْنَهُمَا؛[27]بهترین واسطه‌گری‌ها آن است که میان دو نفر در ازدواج میانجی گری کنی تا خدا آن دو را به همدیگر برساند.»

این کار پسندیده در حال حاضر با توجه به گسترش جوامع و عدم ترویج سنتهای دینی در این امر، تا حد زیادی به فراموشی سپرده شده است. همچنین، نبود فرهنگ‌سازی و برنامه‌های مطلوب در رسانه‌های جمعی نیز به این مهم دامن زده و تا حدود زیادی آن را از ذهن افراد جامعه پاک کرده است. این در حالی است که «واسطه‌گری در فرایند ازدواج»، از جمله کارهایی است که می‌تواند در شکل‌گیری ازدواج آسان و موفق، مؤثر واقع شود.

رهبر معظم انقلاب(حفظه الله) با اشاره به اهمیت مسئله‌ ازدواج جوانان، درباره عواقب بی‌تفاوتی جامعه نسبت به این مسئله و تبعات سخت آن برای کشور هشدار دادند. ایشان خود جوانها، خانواده‌ها و مسئولان مربوطه را به اقدامات عملی برای حل این مشکل دعوت کردند و یکی از راهکارها را احیای سنّت «واسطه‌گری در ازدواج» دانسته، فرمودند:«در گذشته معمول بود که براى ازدواج، افراد خیّر و مؤمنى پیدا می‌شدند، واسطه‌‌گرى می‌کردند، دخترهاى مناسب را، پسرهاى مناسب را، معرفى می‌کردند، ازدواجها را راه مى‌‌انداختند. این کارها باید انجام بگیرد. باید واقعاً در جامعه یک حرکتى در این زمینه به ‌‌وجود بیاید.»[28]

بخش مهم «واسطه‌گری در ازدواج»، همان فراهم کردن زمینه آگاهی جوانانِ در آستانه ازدواج و آشنایی خانواده‌های دختر و پسر با یکدیگر می باشد؛ یکی از سنتهایی که در قدیم بسیار مورد توجه بوده است. کسی که به عنوان واسطه با در نظر ‌گرفتن معیارها و شرایط شخصی و اجتماعی و خانوادگی جوان مورد مناسب را شناسایی و معرفی می‌کرد و امکان ازدواج دو جوان را فراهم می‌ساخت، معمولاً فردی امین بود که خانواده‌ها به او اعتماد داشتند و وی با وساطت در این امر خیر، خود را در ثواب آن سهیم می‌کرد.

با تنوع سلیقه‌ها و به وجود ‌آمدن روشهای نوین برای ازدواج (دوستی‌های پیامکی، تلگرامی، ایمیلی و شبکه‌ای) و انجام مراحل خواستگاری به صورت مدرن و بدون حضور خانواده‌ها و کنار گذاشتن روشهای سنتی، واسطه‌گری، به ویژه در شهرهای بزرگ کاملاً از یاد رفته است. در حالی که واسطه‌شدن بزرگ‌ترها در امر ازدواج، شانس موفقیت آن را بالاتر می‌برد. این افراد در انتخاب صحیح افراد تأثیرگذارند و به آنها در فهم مصلحت و انتخاب درست کمک می‌کنند، و لذا تأثیر چشم‌گیری در روند شکل‌گیری ازدواج سالم و موفق ایفا می‌کنند.

بخش دیگری از واسطه‌گری در ازدواج، اقدامات خیرخواهانه ثروتمندان نیکوکار یا مؤسسات خیریه در آماده‌سازی مقدمات ازدواج جوانان است؛ زیرا امروزه مهم ترین عامل تأخیر در ازدواجها یا فروپاشی خانواده، مشکلات معیشتی و نگرانی‌های اقتصادی است. در این میان، دولتمردان، ثروتمندان و خانواده‌های توانمند وظیفه دارند با حمایتهای مالی، این نگرانی‌ها و سختی‌ها را از پیش رو بردارند. هرچند در گذشته این فرهنگ بسیار عالی وجود داشت که جوانان تازه ازدواج کرده، تا مدتها مورد حمایتهای والدین و حتی فامیل قرار می گرفتند، تا زمانی که بتوانند خودشان زندگی مستقلی برای خود دست و پا کنند.

لذا قرآن کریم پیش از هر چیزی، والدین و اطرافیان را به تمهید زمینه برای ازدواج تشویق کرده و دستور می‌دهد: «وَ أَنکحُواْالْأَیامَى مِنکمْ وَ الصَّالِحِینَ مِنْ عِبَادِکمْ وَ إِمَآئِکُمْ»[29]؛ «دختران و پسرانِ بى همسر و غلامان و کنیزان شایسته تان را به ازدواج هم درآورید!»

یکی دیگر از ابعاد واسطه‌گری بزرگ ترها در فرایند ازدواج، ارائۀ مشاوره و عدم تحمیل نظر از سوی والدین به فرزندان خود در انتخاب همسر آینده است که این امر مهم باید با دقت و حساب‌شدگی همراه باشد.

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. نور/ 30- 31.

[2]. نساء/ 25؛ «و آنها كه توانايى ازدواج با زنان (آزاد) پاكدامن باايمان را ندارند، مى‏توانند با زنان پاكدامن از بردگان باايمانى كه در اختيار داريد، ازدواج كنند. خدا به ايمان شما آگاه‏تر است - و همگى اعضاى يك پيكريد- آنها را با اجازه صاحبان آنان تزويج نماييد، و مهرشان را به خودشان بدهيد، به شرط آنكه پاكدامن باشند، نه به طور آشكار مرتكب زنا شوند، و نه دوست پنهانى بگيرند.»

[3]. آسیبهای اخلاقی رابطة پسر و دختر، علی احمدپور، ماهنامة معرفت، سال بیست و چهارم، ش 209، اردیبهشت 1394، صص 117 –130.

[4]. ر.ک: دانش خانواده و جمعیت، زهرا آیت‌اللهی، دفتر نشر معارف، قم، چاپ بیستم، زمستان 1393ش، ص 21 به بعد.

[5]. جوان، ازدواج و شادکامی، به کوشش: حسین پورشریف، دارالحدیث، قم، چاپ اول، 1395ش، ص 80.

[6]. امام صادق(علیه السلام): «لَا تَزَوَّجُ ذَوَاتُ الْآبَاءِ مِنَ الْأَبْكَارِ إِلَّا بِإِذْنِ آبَائِهِنَّ.»، همچنین: «إِذَا كَانَتِ الْجَارِيَةُ بَيْنَ أَبَوَيْهَا فَلَيْسَ لَهَا مَعَ أَبَوَيْهَا أَمْرٌ وَ إِذَا كَانَتْ قَدْ تَزَوَّجَتْ لَمْ يُزَوِّجْهَا إِلَّا بِرِضاً مِنْهَا.» تهذیب ‌الاحکام، شیخ طوسی، دارالتعارف، بیروت، چاپ اول، 1401ق، ج 7، ص 379، ح 1531 و ص 380، ح 1536.

[7]. الکافى، محمد بن یعقوب کلینی، تحقیق: علی اکبر غفاری، دار صعب و دار التعارف، بیروت، چاپ چهارم، 1401ق، ج ۵، ص ۳۲3؛ من لایحضره الفقیه، علی بن بابویه قمی، تحقیق: علی اکبر غفاری، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ دوم، ج ۳، ص ۳۸۳، ح ۴۳58.

[8]. تحف ‌العقول، علی بن شعبه حرّانی، تحقیق: علی ‌اکبر غفاری، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ دوم، 1404ق، ص322.

[9]. مسند الامام الرضا(علیه السلام)، عزیزالله عطاردی، انتشارات آستان قدس رضوی، مشهد، 1406ق، ج 1، ص 327. 

[10]. بحار الانوار، ج 100، ص 234.

[11]. همان.  

[12]. یکی از پژوهشگران خانواده و ازدواج با مطالعه و بررسی 420 روایت، تعداد 18 شاخص برای شناسایی همسر خوب (شوهر) را به دست آورده است. این شاخصها عبارتند از: معاشرت به معروف، تقوا، مروّت، عقل، صلاح، نیت، فضیلت، حسن خُلق، عدم شرب خمر، عدم فسق، مدارا و رفق، مهربانی و محبت‌ورزی، گذشت، محافظت، رسیدگی به نیازهای زیستی زن، سخاوت و تواضع. (بنگرید به: شاخصهای همسانی اخلاقی در ازدواج از منظر قرآن و حدیث، با تأکید بر شاخصهای زوج، عبدالله عمادی، فصلنامة اخلاق، مرکز مطالعات اسلامی اصفهان، ش 32، تابستان 1392).

[13]. بقره/ 221.

[14]. بحار الانوار، ج 103، ص 235.

[15]. من لا يحضره الفقيه، ج 4، ص380، ح 5818.

[16]. الکافی، ج 5، ص 401، ح 1.

[17]. کنز العُمّال، علی متقی هندی، مکتبۀ التراث الاسلامی، بیروت، چاپ اول، 1397ق، ج 16، ص 489، ح 45597.

[18]. برای مطالعه بیش‏تر بنگرید به: رضایت زناشویی، عباس پسندیده، دارالحدیث، قم، چاپ اول، 1391ش، ص 78.

[19]. جوان، ازدواج و شادکامی، ص 42.

[20]. نیمه دیگرم، محسن عباسی ولدی، انتشارات آیین فطرت، قم، چاپ نهم، پاییز 1394ش، ج 2.

[21]. گلبرگ زندگی (مجموعه گفتگوی تلویزیونی ازدواج در شبکه 3 سیما)، حسین دهنوی، انتشارات خادم الرضا(علیه السلام)، قم، چاپ اول، زمستان 1387ش، ج 1.

[22]. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله): «زوّجوا الأکفاء و تزوّجوا الأکفاء.» نهج ‌الفصاحة، ابوالقاسم پاینده، دنیای دانش، تهران، چاپ چهارم، 1382ش، ص 511، ح 1705.

[23]. به نقل از: گزارش رسمی مرکز مطالعات و پژوهشهای وزارت ورزش و جوانان، به نشانی: www.msy.gov.ir.

[24]. برای مطالعه بیشتر بنگرید به: «شاخص‌های همسانی اخلاقی در ازدواج از منظر قرآن و حدیث؛ با تأکید بر شاخص‌های زوج»، عبدالله عمادی.

[25]. الکافی، ج 5، ص 325. 

[26]. ر.ک: شاخصهای همسانی اخلاقی در ازدواج از منظر قرآن و حدیث؛ با تأکید بر شاخصهای زوج.

[27]. الکافی، ج10، بَابُ مَنْ سَعى‏ فِي التَّزْوِيج، ص 589، ح9469.

[28]. بیانات مقام معظم رهبری(حفظه الله) در دیدار دانشجویان در بیست و پنجمین روز ماه مبارک رمضان ۱۴۳۵، حسینیه امام خمینی(ره)، مورخ: 1/5/1393.

[29]. نور/ 32.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 222.





تاریخ ارسال مطلب : دوشنبه ٣ دی ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠٤٥٩٤ / تعداد بازدید : 88/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج