پنج شنبه ٢٩ شهريور ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


وظایف ما در برابر سالمندان -1

وظایف خانواده

مروری گذرا بر آموزه‌های دین مبین اسلام حکایت از لزوم پاسداشت مقام بزرگ‌سالان و سالخوردگان مؤمن دارد. آنچه امروزه کم‏تر به آن توجه می‌شود این است که در توجه به مقام و جایگاه این گروه از جامعه اسلامی، همگان مسئول‌اند و هر یک از افراد جامعه و حکومت اسلامی در برابر چنین افرادی وظایفی بر عهده دارند.

وظایف ما در برابر سالمندان

محمدمهدی فجری

مقدمه

مروری گذرا بر آموزه‌های دین مبین اسلام حکایت از لزوم پاسداشت مقام بزرگ‌سالان و سالخوردگان مؤمن دارد. آنچه امروزه کم‏تر به آن توجه می‌شود این است که در توجه به مقام و جایگاه این گروه از جامعه اسلامی، همگان مسئول‌اند و هر یک از افراد جامعه و حکومت اسلامی در برابر چنین افرادی وظایفی بر عهده دارند.

در این مقاله با توجه به آموزه‌های دینی وظائف خانواده، جامعه و حکومت اسلامی را یادآوری خواهیم کرد.

الف) وظایف خانواده

بزرگ‌سالان جامعه عمري در كار و تلاش، و عبادت و بندگي خداوند سپري كرده‌اند و پاسدار ارزشها، حافظ سنن اصيل و ارزياب فرهنگ و ميراث اجتماعي هستند. آنان بخاطر تجربیات فراوان، ضمن ارتباط با نسل جوان و معاشرت و انس با اعضای خانواده، مفهوم زندگي را براي آنها روشن كرده، لغزشها و خطاهایشان را گوشزد مي‌نمايند، اخلاق و ادب را به آنان می‏آموزند.

بسیاری از این افراد برای نسل جوان افرادی آگاه و قابل اعتمادند که می‌توانند به تربیت جوانان پرداخته، مشکلات و مسائل آنان را حل کنند. نسل جوان نيز باید سعي كند با بهره‌گيري از تجربيات بزرگان و تعديل تمايلات خود، زندگي را در مسير درست قرار داده و با بهره‌مندي از مصلحت‌انديشي بزرگ‌سالان، بهره‌وری عمر را دوچندان كند.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) مي‌فرمايد: «الشَّيْخُ فِي أَهْلِهِ كَالنَّبِیِّ فِي أُمَّتِه‏؛[1] پيران در ميان خاندان، همچون پيامبري در ميان امت خويش‏اند.»

بزرگان درون خانواده، گاه والدين هستند كه وظايف فرزندان نسبت به آنان نامحدود و دایمي است، چنان‌كه قرآن كريم مي‌فرمايد: «وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً»[2]؛ «ما به انسان توصيه كرديم كه به پدر و مادرش نيكى كند.» آنها مايه بركت براي فرزندان خويش و يكي از نقاط اتصال فرزندان با خداي متعال هستند؛ چنان‌كه دعاي يك مادر و پدر پير، ‌اكسير زندگي فرزندان به ظاهر جوان و توانمند مي‌باشد[3] و گاه بزرگان فاميل هستند كه بر اساس وجوب صله رحم، احترام بزرگ‌سالان خانواده، تكريم مؤمنان سالخورده و... گرامیداشت و برآوردن نيازهاي مادي و معنوي آنان ضروري است.

افزون بر آنچه بيان شد، خانواده و اطرافيان وظايف ديگري نيز بر عهده دارند كه به ذكر دو نمونه اكتفا مي‌كنيم.

1. توجه به نيازهاي عاطفي

والدین به خاطر زحماتی که بابت پرستاری و تأمین سلامت روحی و جسمی فرزندان متحمل شده‌‌اند، به قدرشناسی و احترام از سوی فرزندان خود نیازمندند. چه بسیار پدران و مادرانی که از نظر مالی به فرزندان خود محتاج نيستند؛ ولی توجهات پی‌در پی و محبت فرزندان را از ضروری‌ترين نیازهای روحی خود می‌دانند و كم‏ترين بي‌توجهي، منت و... را تحمل نمی‌کنند.

خداوند متعال در آيات 23 - 24 سوره اسراء، فرزندان را به حمايت، محبت و احترام والدين توصيه مي‌فرمايد و از كم‏ترين بي‌احترامي به والدين بر حذر مي‌دارد. این توصیه‌ها در آیات دیگری نیز ذکر شده است.

از امام صادق(علیه السلام) نقل شده است که فرمود: خواهر رضاعىِ پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله) نزد ايشان آمد. زمانى كه ايشان نگاهش به او افتاد، خوشحال شد و ملحفه خود را براى او پهن نمود و او را بر روى آن نشاند و رو در رو با او شروع به گفتن و خنديدن كرد تا اينكه برخاست و رفت. سپس برادر ايشان آمد؛ اما پيامبر خدا رفتارى را كه با خواهرش كرده بود، با او نكرد. به حضرت گفته شد: اى پيامبر خدا! چرا رفتارى را كه با خواهرش كردى، با او كه يك مرد است، نكردى؟ فرمود: چون خواهرش بيش‏تر از او به پدر و مادرش نيكى مى‏كرد.[4]

بر فرزندان و اطرافيان لازم است در هر شرایطی مراقب سخنان، برخوردها و حتي حالات چشم خود باشند تا پدران و مادران سالمند، خود را سربار فرزندان نشمارند و با آسایش و آرامش مسیر زندگی را ادامه دهند.

در روایت است: مردى خدمت پيامبر(صلی الله علیه و آله) آمد و عرض كرد: من شيفته جهادم. حضرت فرمود: پس در راه خدا جهاد كن؛ زيرا اگر كشته شوى، نزد خدا زنده‏اى و روزى مى‏خورى، و اگر بميرى، پاداشت با خداست و اگر برگشتى، از گناهان پاك گشته‏اى. عرض كرد: اى پيامبر خدا! من، پدر و مادرى پير دارم و مى‏گويند به من دلبسته‏اند و ميل ندارند من به جهاد بروم. پيامبر(صلی الله علیه و آله) فرمود: پس با پدر و مادرت بمان. سوگند به آنكه جانم در دست او است، اينكه آنها يك شبانه روز با تو مأنوس باشند، بهتر از يك سال جهاد كردن است.[5]

2. پرستاري

برخي از سالمندان و بازنشستگان از سلامت جسمي برخوردارند و تنها توقع احترام و توجه از سوي اطرافيان، به خصوص فرزندان را دارند و به يقين فقط تماس تلفني نمي‌تواند جايگزين تكريم و سركشي حضوري به آنان تلقي شود. سر زدن و نيكي به پدر و مادر به اندازه‌اي اهميت دارد كه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به حضرت علي(علیه السلام) مي‌فرمايد: «يَا عَلِیُّ سِرْ سَنَتَيْنِ بَرَّ وَالِدَيْك؛[6]‏ اي علي! از پدر و مادرت دلجویى كن؛ اگرچه بين تو و آنها دو سال راه باشد.» خصوصاً در زمان حاضر كه رفت و آمدها آسان شده است.

برخي ديگر از بزرگ‌سالان، افزون بر آنچه بيان شد، بيماري گریبان گیرشان شده و نيازمند پرستاري و مراقبت هستند. از آنجايي كه پرستاري اين قشر از جامعه از اهميت ويژه‌اي برخوردار است، به برخي از دستورات اسلامي پيرامون اين مهم اشاره مي‌شود:

ـ پرستاری والدین

مهم‌ترین رابطه بين انسانها، رابطه فرزندان با پدر و مادر است كه نمايانگر وابستگي فرزندان به وجود والدين می‏باشد. فرزندان صالح و باايمان ـ به دور از هر نوع عملکردی که از والدین دیده باشند ـ بر اين باورند كه هستي آنان از پدر و مادر است، پس خود را با تمام وجود در خدمت پدر و مادر قرار می‌دهند و در بذل اموال خود به والدين نیز هيچ‌گونه مضايقه‏ای ندارند. آنان افزون بر رفع نیازهای عاطفی، اقتصادی و... از والدین بیمارِ خود، به بهترین صورت پرستاری می‌کنند و به خوبی این دستور قرآنی را عملی می‌سازند که:«امّا يَبْلُغَنَّ عِنْدَكَ الْكِبَرَ أَحَدُهُما أَوْ كِلاهُما فَلاتَقُلْ لَهُما أُفٍّ وَ لاتَنْهَرْهُما وَ قُلْ لَهُما قَوْلاً كَريماً وَ اخْفِضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِّ مِنَ الرَّحْمَةِ وَ قُلْ رَبِّ ارْحَمْهُما كَما رَبَّياني‏ صَغيراً»[7]؛ «هرگاه يكى از آن دو، يا هر دوى آنها نزد تو به پيرى رسند، كم‏ترين اهانتى به آنها روا مدار و بر سر آنها فرياد مزن و گفتار لطيف و سنجيده و بزرگوارانه به آنها بگو و بالهاى تواضع خويش را از محبت و لطف در برابر آنان فرود آر و بگو: پروردگارا! همان‏گونه كه آنها مرا در كوچكى تربيت كردند، مشمول رحمتشان قرار ده!»

در این دستور قرآنی از یک‌سو به دوران پيرى والدین توجه شده است كه در آن موقع از هميشه به حمايت، محبت و احترام نيازمندترند و از سوی دیگر به این نکته اشاره شده که فراموش نكنيد شما هم در كودكى چنين ناتوان بوديد و آنها از هرگونه حمايت و محبت به شما دريغ نداشتند.

قرآن کریم سپس ما را به نکته ظریف توجه می‏دهد که: «در اين هنگام به آنها اف مگو!»؛ يعنى کوچک‏ترین اظهار ناراحتى و تنفر نكنید و باز اضافه مى‏كند که با صداى بلند و اهانت‌آمیز و داد و فرياد با آنها سخن نگویید و تأكيد مى‏كند كه با قول كريم و گفتار بزرگوارانه همراه با احترام با آنها سخن بگویید. تمام این توصیه‏ها نهايت ادب نسبت به والدین را مى‏رساند.

یکی از یاران امام صادق(علیه السلام) می‌گوید: به امام عرض كردم: پدرم به حدى پير و ناتوان شده كه او را براى قضاى حاجت بر پشتم مي‌برم، فرمود: «إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَلِیَ ذَلِكَ مِنْهُ فَافْعَلْ وَ لَقِّمْهُ بِيَدِكَ فَإِنَّهُ جُنَّةٌ لَكَ غَداً؛[8]اگر می‌توانى خودت اين كار را انجام دهی، انجام بده و خودت برايش لقمه بگیر تا سپر آتش فردايت باشد.»

گرچه در گذشته نگهداري و پرستاري از والدين در درون خانواده‌ها فراوان ديده مي‌شد و متأسفانه امروزه به جهت مشغله‌هاي زندگي، رغبت خانواده‏ها به نگهداري از سالمندان در خانه كاهش يافته و گاه حضور آنان در خانواده سبب افزايش استرسها و درگيری‌هاي ميان افراد گرديده كه سبب رخت بربستن معنویت و اجر پرستاری از والدین و نزول برکات به خانه و خانواده شده است.

ـ پرستاری همسر

مرور تعالیم اسلامی حکایت از لزوم محبت و عطوفت دو جانبۀ میان زن و شوهر دارد. در روایت است که پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله) به مردان می‌فرماید: «خدمتِ تو به همسرت، صدقه است.»[9] و نیز می‌فرماید: «هرگاه مرد به همسرش آبی بنوشاند، پاداش می‌بَرَد.»[10]

و در مقابل، زنان را مورد خطاب قرار داده، می‌فرماید: «هیچ زنی نیست که جرعه‌ای آب به شوهرش بنوشاند، مگر آنکه این عملِ او برایش بهتر از یک سال عبادت باشد که روزهایش را روزه بگیرد و شبهایش را به تهجد بگذراند.»[11] و فرمود: «جهادِ زن، خوب شوهرداری کردن است.»[12]

با توجه به این کلمات گهربار، اهمیت پرستاری و رفع نیازهای همسرِ بیمار، به خصوص در سالهاي پیري، بیش از پیش روشن می‌شود؛ چراکه پرستاری از همسرِ بیمار، علاوه بر ثواب پرستاری، پاداش خدمت به همسر را نیز به همراه دارد.

رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‏فرماید: هر كسی در بر آوردن نياز بيمارى تلاش کند، چه آن حاجت را برآورده سازد، چه نسازد، مانند روزی كه از مادر متولد شده، از گناهانش پاک می‌شود. در اين هنگام مردى از انصار عرض کرد: اى پيامبر خدا! پدر و مادرم به فدايت! اگر بيمار از خانواده شخص باشد، آيا در صورتى كه در بر آوردن نياز خانواده خويش بكوشد، اين كار پاداش بيش‏ترى ندارد؟ فرمود: آری.[13]

گاه برخی از بیماران به‌واسطه سالخوردگی، در گفتار و شنیدار خود با مشکل مواجه می‌شوند. به همین خاطر خواسته خود را بارها تکرار می‌کنند تا مطلب خود را به دیگران بفهماند و یا به خاطر کم‌شنوایی لازم است چندین بار مطلبی برای آنان بازگو شود. مهم آن است که اطرافیان از تکرار گفته‌ها و شنیده‌ها خسته نشوند و سالخوردگان را دل‌آزرده نکنند. امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «إِسْمَاعُ الأَصَمِّ مِنْ غَيْرِ تَضَجُّرٍ صَدَقَةٌ هَنِيئَة؛[14] شنواندن و فهماندن سخن به شخص ناشنوا بدون آزردگى خاطر او، صدقه گوارايى است.»

نكته مهم ديگري که نبايد مورد غفلت واقع شود آن است كه نوع رفتار با سالمندان نبايد به گونه‌اي باشد كه خود را سر بار خانواده بپندارند؛ چراكه رنج اين پندار سخت‌تر از تحمل همه دردها و رنجهاست.

امام سجاد(علیه السلام) مي‌فرمايد: «وَ حَقُّ الْكَبِيرِ تَوْقِيرُهُ لِسِنِّهِ وَ إِجْلالُهُ لِتَقَدُّمِهِ فِي الإِسْلَامِ قَبْلَكَ وَ تَرْكُ مُقَابَلَتِهِ عِنْدَ الْخِصَامِ وَ لاتَسْبِقْهُ إِلَى طَرِيقٍ وَ لاتَتَقَدَّمْهُ وَ لاتَسْتَجْهِلْهُ وَ إِنْ جَهِلَ عَلَيْكَ احْتَمَلْتَهُ وَ أَكْرَمْتَهُ لِحَقِّ الإِسْلَامِ وَ حُرْمَتِه‏؛[15] حقّ بزرگ‏سال اين است كه او را به خاطر سنّش احترام کرده، به خاطر سبقت او بر تو در اسلام، بزرگش شماری و در مقام خصومت و جدل، مقابله با او را رها کنی و در هیچ مسیری بر او سبقت نگيری و مقدم نشوی و به نادانى نسبت ندهى و اگر با تو سبكى كرد، تحمل كنى و به جهت حقّ‏ و حرمت اسلام، به او اكرام كنى.»

خداوند متعال نیز تجلیل از سالخوردگان مؤمن را از خود آغاز می‌کند، چنان‌که رسول خدا(صلی الله علیه و آله) می‌فرماید:«إِنَّ الْمُسْلِمَ إِذَا ضَعُفَ مِنَ الْكِبَرِ يَأْمُرُ اللَّهُ الْمَلَكَ أَنْ يَكْتُبَ لَهُ فِي حَالِهِ تِلْكَ مَا كَانَ يَعْمَلُ وَ هُوَ شَابٌّ نَشِيطٌ مُجْتَمِع؛[16] زمانی که انسان مسلمان سالخورده گردد، خداوند متعال به فرشته‌اي امر می‌کند که هر کار (خیری) را که در ایام جوانی و نشاط انجام می‌داده است،  برای او (در ایام سالخوردگی نیز که توان انجام آن کارها را ندارد) بنویسند.»

تجلیل از بزرگ‌سالان مؤمن در پیشگاه قرب الهی چنان مقام و منزلتی دارد که گاه یک دعای آنان زندگی انسان را دگرگون می‌کند و موجب می‌شود انسان در زندگی مادی و معنوی راه چند ساله را یک شبه بپیماید.

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. روضة الواعظين و بصيرة المتعظين، محمد بن حسن فتال نيشابورى، انتشارات رضى، قم، چاپ اول، 1375ش، ج ‏2، ص 476.

[2]. عنكبوت/ 8.

[3]. در خاطره‏ای از مقام معظم رهبری(حفظه الله) می‌خوانیم: «...چشمان پدرم معيوب شد و من مخير شدم براي ادامه تحصيل در قم بمانم يا عازم مشهد شوم و از پدرم مراقبت کنم. با یکی از دوستان مشورت کردم و گفتم: دنيا و آخرتم را در قم مى‌بينم؛ اگر اهل دنيا باشم، دنياى من در قم است، اگر اهل آخرت نیز باشم، آخرت من در قم است. او تفکر کوتاهی کرد و گفت: شما براى خدا از قم دست بكش و راهی مشهد شو. خدا دنيا و آخرت تو را مى‌تواند از قم به مشهد منتقل كند. قم و بهترين دوران تحصيل و تدريس را رها کردم و به خدمت پدر رفتم و خداوند نیز توفیقات زیادی به من داد.» برگرفته از: نعمت سلامتی حکمت بیماری، محمدمهدی فجری، انتشارات مهر امیرالمؤمنین(علیه السلام)، قم، چاپ اول، 1393ش، صص127- 128.

[4]. «إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)أَتَتْهُ أُخْتٌ لَهُ مِنَ الرَّضَاعَةِ فَلَمَّا نَظَرَ إِلَيْهَا سُرَّ بِهَا وَ بَسَطَ مِلْحَفَتَهُ لَهَا فَأَجْلَسَهَا عَلَيْهَا ثُمَّ أَقْبَلَ يُحَدِّثُهَا وَ يَضْحَكُ فِي وَجْهِهَا ثُمَّ قَامَتْ وَ ذَهَبَتْ وَ جَاءَ أَخُوهَا فَلَمْ يَصْنَعْ بِهِ مَا صَنَعَ بِهَا فَقِيلَ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَنَعْتَ بِأُخْتِهِ مَا لَمْ تَصْنَعْ بِهِ وَ هُوَ رَجُلٌ فَقَالَ لأَنَّهَا كَانَتْ أَبَرَّ بِوَالِدَيْهَا مِنْهُ.» الكافي، محمد بن یعقوب كلينى، ترجمه و تحقيق: علي اكبر غفاري، دارالكتب الإسلاميه، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج ‏2، ص 161.

[5]. «أَتَى رَجُلٌ النَّبِیَّ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ! إِنِّي رَاغِبٌ فِي الْجِهَادِ نَشِيطٌ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ(صلی الله علیه و آله): فَجَاهِدْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّكَ إِنْ تُقْتَلْ تَكُنْ حَيّاً عِنْدَ اللَّهِ تُرْزَقُ وَ إِنْ تَمُتْ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُكَ عَلَى اللَّهِ وَ إِنْ رَجَعْتَ رَجَعْتَ مِنَ الذُّنُوبِ كَمَا وُلِدْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي وَالِدَيْنِ كَبِيرَيْنِ يَزْعُمَانِ أَنَّهُمَا يَأْنَسَانِ بِي وَ يَكْرَهَانِ خُرُوجِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله): فَقِرَّ مَعَ وَالِدَيْكَ فَوَ الَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَأُنْسُهُمَا بِكَ يوم [يَوْماً] وَ لَيْلَةً خَيْرٌ مِنْ جِهَادِ سَنَة.» مجموعه ورام، ورام بن ابى فراس، انتشارات مكتبة الفقيه، قم، 1410ق، ج ‏2، ص 197.

[6]. من لايحضره الفقيه، شیخ صدوق، ترجمه و تحقيق: علي اكبر غفاري، انتشارات جامعه مدرسين، قم، چاپ دوم، 1413ق، ج ‏4، ص 361.

[7]. اسراء/ 23- 24.

[8]. الكافي، ج ‏2، ص 162.

[9]. كنز العمال، حسام الدين متقی هندی، تحقيق: صفوة السقاء، الرساله، بيروت، 1405ق ، ج 16، ص 408، ش45138.

[10]. حكم رسول الله(صلی الله علیه و آله)، علاء الدين اعلمى،‏ انتشارات اعلمى، بيروت، چاپ اول، 1423ق، ص 155؛ كنز العمال، ص 275، ش 44435.

[11]. «مَا مِنِ امْرَأَةٍ تَسْقِي زَوْجَهَا شَرْبَةً مِنْ مَاءٍ إِلاّ كَانَ خَيْراً لَهَا مِنْ عِبَادَةِ سَنَةٍ صِيَامٍ نَهَارُهَا وَ قِيَامٍ لَيْلُهَا...» إرشاد القلوب إلى الصواب، حسن بن ابى الحسن ديلمى، انتشارات شريف رضى، قم، 1412ق، ج 1، ص 175؛ وسائل الشيعة، محمد بن حسن حرّ عاملى، مؤسسه آل البيت(علیهم السلام)، قم، چاپ اول، 1409ق، ج 20، ص 172.

[12]. «جِهَادُ الْمَرْأَةِ حُسْنُ التَّبَعُّلِ.» قصص الأنبياء، قطب الدين راوندى، بنياد پژوهشهاى آستان قدس رضوى، مشهد، 1409ق، ص 293.

[13]. «وَ مَنْ‏ سَعَى‏ لِمَرِيضٍ‏ فِي‏ حَاجَةٍ قَضَاهَا أَوْ لَمْ يَقْضِهَا خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ كَيَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ. فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ: بِأَبِي أَنْتَ وَ أُمِّي يَا رَسُولَ اللَّهِ! فَإِنْ كَانَ الْمَرِيضُ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ أَوَ لَيْسَ ذَلِكَ أَعْظَمَ أَجْراً إِذَا سَعَى فِي حَاجَةِ أَهْلِ بَيْتِهِ؟ قَالَ: نَعَم.» من‏ لايحضره‏ الفقيه، ج ‏4، ص 16.

[14]. ثواب الأعمال و عقاب الاعمال، شيخ صدوق،انتشارات شريف رضى، قم، چاپ دوم، 1364ش، ص 140.

[15]. من لايحضره الفقيه، ج ‏2، ص 625.

[16]. الدعوات، قطب الدين راوندى، انتشارات مدرسه امام مهدى(علیه السلام)، قم، چاپ اول، 1407ق، ص 163؛ تفسير نور الثقلين، عبدالعلى بن جمعه عروسى حويزى، تحقيق: سيد هاشم رسولى محلاتي، انتشارات اسماعيليان، قم، چاپ چهارم،1415ق، ج ‏5، ص 169.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 216.





تاریخ ارسال مطلب : شنبه ٢٠ مرداد ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠١٩٣٣ / تعداد بازدید : 139/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج