شنبه ٠٢ تير ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


اخلاق خرید؛ بایدها و نبایدها

اخلاق خرید و مصرف در سبک زندگی اسلامی

به اعتقاد برخی از جامعه شناسان، خرید کالا و مصرف آن، اصلی‌ترین عنصر زندگی در دنیای اجتماعی مدرن محسوب می‌شود. از نگاه آنان «مصرف»، موضوعی مربوط به نشانه‌های فرهنگی یک جامعه است و در برخی افراد نشانگر هویت و باطن آنان می‌باشد.

اخلاق خرید و مصرف در سبک زندگی اسلامی

علی ملکوتی نیا

مقدمه

به اعتقاد برخی از جامعه شناسان، خرید کالا و مصرف آن، اصلی‌ترین عنصر زندگی در دنیای اجتماعی مدرن محسوب می‌شود. از نگاه آنان «مصرف»، موضوعی مربوط به نشانه‌های فرهنگی یک جامعه است و در برخی افراد نشانگر هویت و باطن آنان می‌باشد.[1]

از طرفی دیگر به نگاه روانشناختی، علاقه به گران بودن یا ارزان بودن کالا و توجه به تبلیغات، بِرَندها و نشانه‌ها در خرید وسایل زندگی، اعم از اتومبیل، وسایل برقی، پوشاک، خوراک و... نشانگر تمایلات و روحیات انسان‌ها و حکایتگر تعلّقات قلبی آن‌هاست.

بنابراین، اخلاقِ خرید و مصرف به معنای «توجه به اخلاقیات در خرید کالا و استفاده از خدمات، و رعایت بایدها و نبایدهای اخلاقی در مصرف»، از جمله موضوعاتی است که به طور یقین در شکل  گیری شخصیت افراد و جهت‌دهیِ سبک زندگی آن‌ها، نقش مهمی‌دارد.

بدیهی است که یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های انبیا و پیشوایان دینی، ارائه سبک درستِ زندگی در حوزه‌های مختلف، به خصوص در مسائل اقتصادی است که بیان بایدها و نبایدهای تولید، فروش، خرید و مصرف، از جمله این مأموریت‌هاست، تا بدین وسیله یکایک افراد جامعه بتوانند به‌صورت آگاهانه و آزادانه با تنظیم تعاملات اقتصادی خود، به شکلی سالم به رشد و کمال فردی و اجتماعی دست یابند.

قرآن کریم با جدیّت و قاطعیّت تمام، در برابر درآمدهای نجومی و مصرف تظاهری و اشرافی برخی از افراد جامعه، عکس العمل نشان داده، همگان را به کسب حلال، قناعت، ساده زیستی، انفاق، زهد و وارستگی از دنیا سفارش می‌کند و از حرص، طمع، اسراف و مصرفِ مافوق کفاف پرهیز می‌دهد و آثار و پیامدهای بی  تقوایی در مسائل اقتصادی را نیز گوشزد می‌نماید؛ زیرا رفاه زدگی و فخرفروشی در سایه مصرف مُترَفانه[2] موجب می‌شود که افراد جامعه، نه‌تنها خود اهل فساد و تباهی باشند؛ بلکه دیگران را نیز به فساد بکشانند.

قرآن کریم در قصه زندگی قارون می‌فرماید: ]إِنَّ قارُونَ کانَ مِنْ قَوْمِ مُوسی فَبَغی عَلَیهِمْ وَ آتَیناهُ مِنَ الْکنُوزِ ما إِنَّ مَفاتِحَهُ لَتَنُوأُ بِالْعُصْبَةِ أُولِی الْقُوَّةِ إِذْ قالَ لَهُ قَوْمُهُ لا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّهَ لا یحِبُّ الْفَرِحینَ وَ ابْتَغِ فیما آتاک اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصیبَک مِنَ الدُّنْیا وَ أَحْسِنْ کما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیک وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا یحِبُّ الْمُفْسِدینَ[.[3]

خداوند متعال در این آیه، شیوه نادرست مصرف و تصرّفات قارون را در اموال، مورد نکوهش قرار داده و الگوی مصرف او را نابهنجار و ضد اخلاقی ارزیابی نموده است؛ زیرا از نظر خداوند، اینگونه رفتارهای اقتصادی، زمینه تباهی و فروپاشی جامعه را فراهم ساخته، موجب نزول عذاب خواهد بود: ]فَلَوْ لا کانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِکمْ أُولُوا بَقِیةٍ ینْهَوْنَ عَنِ الْفَسادِ فِی الْأَرْضِ إِلاَّ قَلیلاً مِمَّنْ أَنْجَینا مِنْهُمْ وَ اتَّبَعَ الَّذینَ ظَلَمُوا ما أُتْرِفُوا فیهِ وَ کانُوا مُجْرِمینَ[.[4]

علاوه بر آنچه گفتیم، عوارضی از قبیل: ضایع کردن حقوق دیگران، فخرفروشی، بخل، حسادت و هتک حرمت دیگران، جنگ و خونریزی و... از پیامدهای قطعی مصرف اسرافکارانه و قارونی است که خداوند متعال در یک جمله از آن پرهیز داده و فرموده است: ]وَ لا تُطیعُوا أَمْرَ الْمُسْرِفینَ. الَّذینَ یفْسِدُونَ فِی الْأَرْضِ وَ لا یصْلِحُون[[5]؛ «و فرمان اسرافکاران را پیروی نکنید؛ آنان که در زمین فساد می‌کنند و (هرگز) به اصلاح نمی‌پردازند.»

از این جهت، مؤثرترین راهکار برای بهینه سازی فرایند خرید و مصرف در سطح جامعه، عمل به ارزش‌های اخلاقی اسلام در رفتارهای اقتصادی از سوی مسئولان و کارگزاران دولت، و آحاد مردم است که در صورت رعایت این آموزه‌های وحیانی، کم‌تر شاهد ظهور مدیرانی با حقوق‌های نجومی در پستهای کلیدیِ جامعه اسلامی و غارت بیت‌المال خواهیم بود و شاید با تبلیغ و ترویج اخلاق اقتصادی مبتنی بر دستورات اسلامی، روزی برسد که مردم در سایه حاکمانی وارسته و خدمتگزارانی راستین، زندگی ساده و مصرف زاهدانه خود را مایه افتخار بدانند.

اخلاق خرید؛ بایدها و نبایدها

پیش از ورود به مبحث اخلاق خرید و مصرف، باید منظور از «اخلاق» و رابطه آن با مصرف را مورد توجه قرار دهیم. واژه اخلاق از نظر لغوی، به معنای خوی، طبع، سجیه و عادت است.[6] در نتیجه این کلمه خود به خود، بار معنایی مثبتی به همراه ندارد؛ بلکه گاهی به «نیک» و گاهی به «بد» متصف می‌گردد. هرچند اخلاق جمع خُلق است و خلق یک حالت نفسانی است؛ اما از آنجا که انسان‌ها بر اساس این حالات نفسانی اقداماتی را انجام می‌دهند، به آن اقدامات و اعمال نیز که در واقع آداب زندگی هستند، در یک نگاه عام تر اخلاق می گویند.

آنچه در مفهوم اخلاق در اینجا مورد نظر ماست، مفهومِ «چگونه بودن و چگونه  عمل کردن» است؛ زیرا به فرموده شهید مطهری: «اخلاق، علم چگونه زیستن، چگونه بودن و چگونه مردن است. چگونگیِ زیستن شامل رفتار و ملکات می‌شود؛ یعنی انسان چگونه باید رفتار کند و چگونه ملکاتی داشته باشد تا از نظر روحی دارای ماهیت و واقعیت با ارزش و مقدسی شود؟»؛[7] زیرا یکی از پرسش‌های اساسی در مطالعات اخلاقی آن است که چگونه فردی باشیم و چه فعلی را باید انجام بدهیم؟[8]

بنابراین توجه به مسائل اخلاقی هنگام خرید و مصرف، به معنای این است که نسبت به نحوه مصرف و تأثیر خریدمان، نه‌تنها نسبت به خود؛ بلکه نسبت به جهان پیرامونمان احساس مسئولیت کنیم. البته مصرف کنندگان اخلاقی، هیچ یک از ملاک‌های قیمت و کیفیت را نادیده نمی‌گیرند؛ بلکه برخی معیارهای اضافه تر و گاه مقدم تر را در فرایند تصمیم‌گیری برای خرید، به کار می‌بندند. آن‌ها برای ترجیج یک محصول بر دیگری، انگیزه‌های مختلف سیاسی، مذهبی، معنوی، زیست محیطی و اجتماعی نیز دارند.[9]

به‌هرحال داشتن نگاه اخلاقی به مسئله خرید و مصرف در زندگی فردی و اجتماعی و رعایت بایدها و نبایدهای آن، از جمله بایسته‌های زندگی امروزی و خواسته وجدان‌های بیدار در مناطق مختلف دنیاست که به نظر می‌رسد با بهره گیری از آموزه‌های عقلانی و دستورات اسلامی در حوزه اخلاق اقتصادی، هرچه بیش‌تر محتوا و صورت زندگی ما به سبک زندگی انسانی و اسلامی، شبیه تر خواهد شد.

برخی از بایدهاو نبایدهای مصرف و خرید عبارت‌اند از:

1. هدفگذاری و توجه به ضرورت‌ها و اولویت‌ها در خرید

ممکن نیست که انسان، هیچ هدف و آرزویی نداشته باشد؛ چون آزادِ مطلق زندگی کردن، گذشته از اینکه امری ناممکن و محال می‌باشد، مساوی با خروج از انسانیّت است.[10] انسان موجودی مسئول و مختار است و به این جهت همواره در فعالیت‌های اختیاریِ خود، هدفی را در نظر می‌گیرد و کارهای خود را برای رسیدن به آن هدف انجام می‌دهد.

به طور قطع، خرید هدفمند و پیش بینی شده، از یک سو مانع اسراف و اتلاف مال می‌شود و از سوی دیگر، موجب رفع نیازهای واقعی و ضروری خواهد بود. در نتیجه، در سایه داشتن هدف در خرید کالا، از بازارگردی بی هدف و پرسه زنی در پاساژها در امان خواهیم بود. به این دلیل «پرهیز از خرید دلبخواهی» و «توجه به مصرف مسئولانه» دو مشخصه اصلی مصرف اخلاقی بیان شده است.[11]

2. بی توجهی به برچسب‌ها (مارک‌ها و بِرَندها)[12]

امروزه برخی از افراد در خرید لوازم زندگی، به ویژگی‌هایی از جمله ارزانی و دوام اجناس توجه می‌کنند که در برخی موارد ممکن است قابل توجیه و تحسین باشد و برخی موارد نیز طبق مُد بودن، بِرَند بودن، خارجی  بودن، شیک  بودن و منحصر به فرد  بودن را ملاک قرار می‌دهند. این در حالی است که عقل حکم می‌کند نام و نشان تجاری و مارک و برند، همیشه و همه جا تضمین کننده سلامت و دوام کالا و خدمات نیست.

به نظر می‌رسد علت اهمیت یافتن مارک و نشان تجاری در روزگار ما آن است که در جامعه سنتی و پیشامُدرن، فروشنده عنصر مهم و تأثیرگذار بر انتخاب‌های مشتری نبود؛ اما در شیوه جدید، فروشنده بخشی از نمایش و وسیله ترغیب مشتریان به خرید بیش‌تر است. صاحبان سرمایه و صنعت با هنرمندیِ تمام و با ویترین سازی از کالاهای معمولی، به دنبال تغییر مبدأ میلِ افراد و ورود به حریم تصمیم گیری و انتخاب‌های آن‌ها در حوزه خرید و مصرف هستند. در نتیجه نگرش‌ها، ذائقه‌ها و اولویت‌های مصرف کننده به سمت هدفگذاریِ تولیدکننده حرکت خواهد کرد.

تبلیغات و بازاریابی به‌عنوان دو بخش غول پیکر اقتصاد [جهانی]، به‌صورتی کامل و همه جانبه بر این اساس پایه‌گذاری شده‌اند که ما به خریدهای مصرفیِ خود ادامه دهیم و فرزندان ما نیز این راه را ادامه دهند.[13]

باید توجه داشت که نداشتن آرمان‌ها و اهداف الهی در مصرف و دنباله روی کورکورانه از نشان‌ها و برندها یعنی افتادن در مسیر تجمّل، مصرف گرایی و تبدیل شدن به وسیله مصرف که فرد را به طور کلی از آرمان‌ها و اهداف انسانی خود غافل و منصرف می‌کند و آن می‌شود که قرآن کریم می‌فرماید: ]وَ الَّذینَ کفَرُوا یتَمَتَّعُونَ وَ یأْکلُونَ کما تَأْکلُ الْأَنْعامُ وَ النَّارُ مَثْوی لَهُم[[14]؛ «و کسانی که کفر ورزیده‌اند (از لذایذ دنیا) بهره‌مند می‌شوند و می‌خورند، همان‌گونه که چهارپایان می‌خورند (خوردن و تنعّم را هدف اصلی زندگی می‌بینند) و (سرانجام) آتش جایگاه آن‌هاست.»

3. پرهیز از خرید و مصرف کالاهای حرام

در آموزه‌های اسلامی حفظ و تقویت سلامت فکری و جسمی، یکی از شاخصهای مهم مصرف به شمار می‌آید؛ یعنی مصرف باید به گونه ای باشد که به سلامت انسان زیان وارد نسازد. ازاین‌رو، در حوزه سلامت فکری و فرهنگی «هر محصولی که برای گمراه کردن مردم تولید شده باشد، چه در عالم خارج این گمراهی رخ دهد یا ندهد»[15] از جمله آثار و محصولات ضالّه است.

قرآن کریم محصولاتی را که به فکر و سلامت روحی و روانی انسان زیان برساند «لهو الحدیث» شمرده و مصرف آن‌ها را ممنوع ساخته است: ]وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یشْتَری لَهْوَ الْحَدیثِ لِیضِلَّ عَنْ سَبیلِ اللَّهِ بِغَیرِ عِلْمٍ وَ یتَّخِذَها هُزُواً أُولئِک لَهُمْ عَذابٌ مُهینٌ[[16]؛ «بعضی از مردم سخنان بیهوده می‌خرند تا (با آن مردم را) بدون علم از راه خدا بازدارند و آن را مسخره می‌گیرند. آنان عذاب خوارکننده ای دارند.»

این آیه درباره کسی نازل شده است که با قصه سرایی و سخنان بیهوده، مردم را از معارف دین دور می‌کرد.[17]

همچنین، مسکرات و مخدّرها (آشامیدنی‌ها و مواد مست کننده و زایل کننده عقل) و نیز ابزارهای لهو و لعب، از جمله مواردی هستند که در سبک زندگی اسلامی جایی ندارند. قرآن کریم اجازه خرید و فروش و نگهداری اینگونه موارد را نمی‌دهد و می‌فرماید: ]یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکمْ تُفْلِحُون[[18]و در توضیح آن گوشزد می‌کند که: ]إِنَّما یریدُ الشَّیطانُ أَنْ یوقِعَ بَینَکمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ فِی الْخَمْرِ وَ الْمَیسِرِ وَ یصُدَّکمْ عَنْ ذِکرِ اللَّهِ وَ عَنِ الصَّلاةِ فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُون[[19]؛ «جز این نیست که شیطان می‌خواهد میان شما در (ارتکاب و اعتیاد به) شراب و قمار، دشمنی و کینه بیفکند و شما را از یاد خدا و از نماز بازدارد، پس آیا دست‌بردار هستید؟»

امام صادق(علیه السلام) می‌فرماید: «لَا یصَلّی فِی بَیتٍ فِیهِ خَمْر أَوْ مُسْکر؛[20] در خانه ای که خمر یا مسکرات در آن وجود داشته باشد، نماز خوانده نشود!» همچنین، از همنشینی و حضور در مجلس شرابخواری نهی کرده، می‌فرماید: «لَا تُجَالِسُوا شُرَّابَ الْخَمْرِ فَإِنَّ اللَّعْنَةَ إِذَا نَزَلَتْ عَمَّتْ مَنْ فِی الْمَجْلِسِ؛ با افراد شراب خوار همنشینی نکنید؛ زیرا وقتی لعنت و عذاب نازل شود همه حاضران در مجلس را شامل می‌شود.»[21]

با این توضیحات، روشن می‌شود که در سبک زندگی اسلامی، خرید و فروش ابزارها و کالاهایی که مردم را به امور کم اهمیتو مضرّ به روح و جسم انسان، سرگرم می‌سازد و به این وسیله قدرت تفکر و خلاقیت انسان را زایل می‌کند و آن‌ها را از برنامه‌ها و وظایف جدی باز می‌دارد، ممنوع شمرده شده است. به همین جهت، یکی از بایدهای خرید و مصرف در رویکرد اسلامی «پرهیز از خرید کالاها و ابزارهای حرام» می‌باشد.

4. خرید کالای ایرانی

خرید کالای ایرانی و حمایت از تولید داخلی در شرایط فعلی اقتصاد کشور ما، امری کاملاً عقلانی و قابل دفاع است که مقام معظم رهبری(حفظه الله) بارها بر آن تأکید کرده‌اند؛ ولی این موضوع با کمال تأسف از سوی مسئولان و بسیاری از مردم مورد غفلت واقع شده است، به گونه ای که هر روزه شاهد جولان کالاهای وارداتی در بازارهای داخلی هستیم. به‌عنوان نمونه، در گزارش‌ها آمده بود: «ارزش بازار مصرف لوازم خانگی در کشور حدود 20 هزار میلیارد تومان است که در حال حاضر بیش از 15 هزار میلیارد تومان (75 درصد) آن در دست خارجی‌هاست و میزان واردات لوازم خانگی هفت برابر خودرو است و با این لحاظ می‌توان با قاطعیت اعلام کرد که هیچ کالایی به اندازه لوازم خانگی وارد کشور نمی‌شود.»[22]

جالب است بدانید که آمار و ارقام منتشر شده از سوی مراکز رسمی و قانونی، از واردات عجیب و غریب از کشورهای مختلف حکایت دارد! از خلال دندان تا کلنگ، پیانو و دسته بیل از چین، اسب از آلمان، آب پرتقال از اتریش، واکس، شامپو، کفش و جوجه از فرانسه، لوازم جشن کریسمس و کلاه گیس و ریش مصنوعی از دوبی و ده‌ها و صدها قلم و کالای دیگر که در آمار شهریورماه سال جاری منتشر و موجب تعجب فعالان اقتصادی شد.[23]

همچنین، بنا بر آمار گمرک، واردات کالاهایی که در داخل کشور تولید می‌شود، در سال جاری نیز ادامه داشته است؛ اما در میان آن‌ها کالاهایی یافت می‌شود که واردات آن‌ها عجیب به نظر می‌رسد. بر این اساس، در 5 ماه ابتدای سال جاری،5/6 تن سنگ پا به ارزش 37 میلیون تومان برابر با 13 هزار دلار به کشور آمده است.

همچنین، یک میلیون و 629 هزار کیلوگرم زغال به ارزش 8/4 میلیارد تومان، و نیز 101 هزار کیلوگرم خلال چوب کبریت به ارزش 490 میلیون تومان از جمله کالاهای وارد شده به کشور بوده است، درحالی‌که تولید چوب کبریت و زغال، نیاز به تکنولوژی بالایی ندارد.[24]

گفتنی است که ایران، یکی از تولیدکنندگان بزرگ پوست دام، به ویژه دام سبک در دنیاست؛ اما در سال جاری 5/18 تن پوست کامل حیواناتی مانند گاو و اسب به ارزش 144 هزار دلار به ایران آمده است. در سال جاری، 280میلیارد تومان رخت آویز به وزن 33 هزار کیلوگرم و 80 کیلوگرم چوب پنبه به ارزش 912 دلار به کشور وارد شده است. از سایر کالاهای عجیبی که در سال جاری به کشور آمده می‌توان به واردات طناب و ریسمان، کاغذ سیگار و میخ اشاره کرد.[25] اخیراً نیز با ادعای احتمال بروز مشکل در تأمین آب آشامیدنی مردم، یکی از برنامه‌های دولت برای رفع این مشکل، واردات آب از کشورهای همسایه اعلام شد.[26]

طبیعی است که واردات این اجناس به وسیله دولت و مصرف آن از سوی متقاضیان، باعث تعطیلی واحدهای صنعتی کوچک و بیکاری هزاران کارگر ایرانی، خارج شدن دلارهای حاصل از درآمدهای نفتی از کشور، ضربه به بنیاد تولید کشور، موجب وابستگی کشور و وسیله اشتغال زایی برای بیگانگان خواهد بود.

قطعاً آنچه پای محصولات وارداتی بیگانه را به خانه‌های ایرانی باز می‌کند، افزون بر سیاست‌های غلط و سودجویی قاچاقچیان «تقاضا و میل مردم به تهیه کالای خارجی» است. به طور حتم، یکی از راه‌های مؤثر در مبارزه با قاچاق کالا و ورود محصولات خارجی، کور کردن تقاضا و تقبیح مصرف کالاهای غیر ایرانی است و این مهم به انتخاب خانواده‌های ایرانی در خرید و مصرف کالا بستگی دارد.

روشن است که به کمک غیرت ایرانی در مصرف کالای داخلی، در کنار تلاش حداکثری مسئولان ایران اسلامی برای اتکا به اقتصاد بومی و به حداکثر  رساندن تولیدات داخلی، و رونق بخشی به صادرات، و همچنین استخراج و استحصال معادن متنوع و توسعه محصولات کشاورزی، با وجود تنوع فصلی در ایران، می‌توان بدون نیازمندی به محصولات خارجی، جامعه توسعه  یافته و زندگی بهتری داشت.

به این جهت، مقام معظم رهبری(حفظه الله) می‌فرماید: «یک بُعد دیگر مسئله  تعادل در مصرف و مدیریت مصرف این است که ما از تولید داخلی استفاده کنیم. این را همه  دستگاه‌های دولتی توجه داشته باشند-  دستگاه‌های حاکمیتی، مربوط به قوای سه گانه - سعی کنند هیچ تولید غیر ایرانی را مصرف نکنند. همت را بر این بگمارند. آحاد مردم هم مصرف تولید داخلی را بر مصرف کالاهایی با مارک‌های معروف خارجی - که بعضی فقط برای نام و نشان، برای پُزدادن، برای خودنمایی کردن، در زمینه‌های مختلف دنبال مارک‌های خارجی می‌روند - ترجیح بدهند. خود مردم راه مصرف کالاهای خارجی را ببندند.»[27]

همچنین، با مرور بیانیه‌های عالمان شیعه در حراست و حمایت از سرمایه‌های ملی کشور ایران اسلامی در دوره‌های مختلف، چنین بر می‌آید که آنان بر مبنای اصول: نفی سَبیل، حرمت دوستی با کفار، حرمت تشبّه به کفار و... به وجوب استفاده از کالاهای داخلی و حرمت محصولات خارجی فتوا داده‌اند. علاوه بر آن، دو قاعده: وجوب حفظ نظام و حرمت اختلال در نظام، مبنای حقوق و تکالیف اجتماعی مردم به شمار می‌آید و دلیل محکمی بر لزوم خرید کالای ایرانی و اجتناب از مصرف تولیدات خارجی باشد.[28]

5. پرهیز از زیاده خواهی

فروشگاه‌های کالاها مملو از گزینه‌های مختلف است. می‌توانیم هر نوع کالا و محصولاتی را انتخاب کنیم؛ هر شکلی که بخواهیم، با هر بسته بندی که دوست داشته باشیم؛ اما لازم است بدانیم: بنابراین، افراد از نظر نوع تصمیم گیری به دو گروه تقسیم می‌شوند: «قناعت گرها» در برابر «زیاده خواه ها»؛ قناعت‌گرها افردی هستند که قادرند چیزهایی را برگزینند که معیارهای حداقلی‌شان را برآورده می‌کند، و به دنبال «آنچه کافی است» هستند؛ اما زیاده خواه ها افرادی هستند که به دنبال همه گزینه‌های ممکن هستند. ازاین‌رو، برای زیاده خواه ها تصمیم گیری مشکل تر است؛ زیرا آن‌ها باید مطمئن شوند که همه گزینه‌ها را بررسی کرده‌اند. به علاوه، پژوهشگران دریافته‌اند که زیاده  خواهی، دشواری‌هایی را با خود می‌آورد، از جمله:  افسوس خوردن از اینکه بهترین انتخاب را نکردند یا انتظار افسوس را در آینده دارند؛ تشدید توقع‌ها؛ که هر قدر گزینه‌های در دسترس ما افزایش می‌یابند، توقع ما نیز بیش‌تر می‌شود؛ زیاده خواه ها ناراضی  تر هستند، و سطوح بالاتری از افسوس، افسردگی و روان  رنجورخویی را تجربه می‌کنند.[29]

با این توضیح، هنگام تصمیم گیری، شما کدام نوع از تصمیم گیرندگان هستید؟ آیا دوست دارید پیش از تصمیم نهایی، همه گزینه‌ها را بررسی کنید یا غالباً به دنبال گزینه ای هستید که مطابق نیاز شماست؟ اگر تمایل دارید که تمام گزینه‌های ممکن را بررسی نمایید، خود را برای دشواری‌های برآمده از زیاده خواهی آماده کنید.

6. پرهیز از اسراف

اجتناب از اسراف، از دیگر دستورات اخلاقی پردامنه و بحث برانگیز در رفتار اقتصادی افراد، شرکت‌ها و سازمان‌ها است. اسراف به معنای«تجاوز کردن و گذشتن از حد در هر کاری است که انسان آن را انجام می‌دهد.»[30] و به فرموده امام صادق(علیه السلام): «إِنَّمَا الْإِسْرَافُ فِیمَا أَتْلَفَ الْمَالَ، وَ أَضَرَّ بِالْبَدَنِ؛[31] هرچه موجب تلف شدن مال و ضرر به بدن گردد، اسراف خواهد بود.»

اسراف در آموزه‌های اسلامی، به شدت مورد نهی قرار گرفته است و در قرآن از انسان‌هایی که روح مصرف گرایی دارند و همواره در پی پاسخگویی به نیازهای کاذب و زیاده خواهانه خود هستند، به‌عنوان افرادی یاد شده است که از نگاه مهرآمیز خداوند متعال بی بهره‌اند: ]وَ لا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لا یحِبُّ الْمُسْرِفین[.[32]

امام علی(علیه السلام) می‌فرماید: «وَ السَّرَفُ مَتْوَاة؛[33] اسراف، وسیله تباهی و نابودی زندگی است.»؛ زیرا اسراف، موجب هدر رفتن ثروت و نوعی تجاوز به حقوق دیگران و خروج از مرز اعتدال است.

در نارواییِ اسراف (در خرید و مصرف) تردیدی نیست؛ زیرا در زندگی دنیا و آخرت انسان‌ها آثار زیانباری بر جای می‌گذارد؛ ولی آنچه نیاز به توجه و بررسی دقیق تری دارد، ارائه معیارهایی برای شناسایی مصادیق اسراف در زندگی است. این معیارها را می‌توان از مسیر مطالعه و تحلیل آیه‌ها و روایت‌های معتبر به دست آورد: 1. اتلاف و تضییع مال؛ 2. مصرف بالاتر از سطح زندگی عمومی؛ 3. مصرف فراتر از توان مالی؛ 4. بخشش بیش از حد؛ 5. صرف مال در معصیت و گناه؛ 6. عدم رعایت اولویت در به کارگیری سرمایه‌های شخصی و ملی و... از جمله معیارهای اساسی اسراف از نگاه قرآن، حدیث و کلمات فقهای اسلامی است.[34]

به نظر می‌رسد امروزه که ایران اسلامی از سوی دشمنان آماج تحریم‌ها و تهدیدهای اقتصادی است، اسراف در خرید و مصرف، نوعی همراهی با دشمن و کمک به نقشه‌های آن‌هاست. به فرمایش مقام معظم رهبری(حفظه الله): «اسراف در نان، اسراف در آب، اسراف در برق، اسراف در مصالح ساختمانی، اسراف در انواع و اقسام کالاهای گوناگون، اسراف در اسباب بازی بچه‌ها و در مسائل تجملاتی، همان کاری را با کشور می‌کند که دشمن می‌خواهد! او از آن طرف به وسیله نفت و به وسیله تحریم اقتصادی و انواع و اقسام ضربه‌ها بر ملت ایران ضربه وارد می‌کند. از این طرف هم خود ما با اسراف و صرفه جویی نکردن، ضربه او را تکمیل می‌کنیم!»[35]

در این میان، وظیفه مسئولان دولتی بیش از مردم عادی است؛ ولی با کمال تأسف در اخبار رسمی منعکس شد که: «مسئولان جهاد کشاورزی استان فارس (شهرستان فسا و داراب) برای تنظیم بازار، اقدام به دفن بیش از 1700 تن سیب زمینی نمودند. اتفاقی که علاوه بر حاشیه دار  بودن آن، مبلغ 620 میلیون تومان از پول بیت المال را به زیر خاک برد. موارد مشابهی چون دفن خیار، گوجه فرنگی و هندوانه نیز در این استان رخ داده است که زمین کشاورزی با بار درون آن، شخم خورده است. این در حالی است که بسیاری از مردم در تأمین مایحتاج روزمره خود در تنگنا هستند و آمارهای فراوانی از فقر و گرسنگی در کشورمان اعلام می‌شود.»[36]

7. توجه به فرودستان و نیازمندان جامعه

یکی دیگر از بایدهای اخلاقی در مصرف، توجه به زندگی نیازمندان و محرومان و تأمین بخشی از هزینه‌های زندگی آنان است، گرچه متأسفانه امروزه با توسعه ارتباطات و به دلیل کمرنگ شدن ارزش‌های دینی و سلطه رسانه‌های جمعی، زندگی بشر به سمت رفاه فردی یا فردگراییِ افراطی سوق یافته و بسیاری از افراد را از دلسوزی و خدمت به دیگران، به خصوص فرودستان و نیازمندان باز داشته است.

فردگرایی افراطی بر لذت فردی و خواسته‌های شخصی فرد استوار است؛ یعنی حالتی که در آن، فرد جز خواسته‌های خود، به چیز دیگری نمی‌اندیشد و در این میان تلاش می‌کند خود را از سنّت‌ها و الزامات زندگی اجتماعی رها سازد. درصورتی‌که در مقابل آن، جمع گرایی وجودِ یک سری تعهدهای گروهی و متقابل میان اعضای جامعه را ایجاب می‌کند که افراد موظف به اجرای آن‌ها هستند و این لازمه زندگی اجتماعی است.

یافته‌های روانشناختی، این نکته را تأیید می‌کند که جمع گرایی و توجه به نیازها و خواسته‌های دیگران در نهاد انسان، به ودیعت گذارده شده است. انسان به لحاظ روانشناختی، توانایی این را دارد که علاوه بر منافع شخصی، به منافع دیگران نیز بپردازد. گونه ای از حبّ ذات در طبیعت انسان وجود دارد؛ اما این تمام طبیعت انسان نیست. انسان در یک رشد اخلاقی می‌تواند از حصار خودخواهی و منفعت طلبی خارج شده، به ایثار و دیگرخواهی برسد.

خداوند متعال همراه با حبّ ذات، عناصر دیگری مانند: عقل، فطرت، عشق و عاطفه را در نهاد انسان گذارده است تا آدمی با آن‌ها از حصار خودطلبیِ افراطی بیرون آید. این همان «دیگر گروی» است که در اخلاق هنجاری از جمله نظریه‌های نتیجه گرا به شمار می‌آید که مبنای عمل یا قاعده اخلاقی را بیش‌ترین خیررسانی به دیگران، فارغ از منافع شخصی می‌داند.[37]

برای تبیین و توجیه «به فکر دیگران بودن» و «سودرسانی» به آن‌ها، کافی است نظری به منابع دینی بیفکنیم تا ببینیم بر اساس آموزه‌های قرآن و روایات، «احسان»،[38] «امر به معروف و نهی از منکر»،[39] «خیرخواهی»،[40] و «انفاق»[41] از جمله اصول اساسی در اخلاق اجتماعی است که نشان می‌دهد انسان علاوه بر منافع شخصی، لازم است منافع دیگران را نیز در نظر بگیرد و برای تأمین آن‌ها تلاش نماید.

اساساً مال و داراییِ انسان، باید تنها در دو راه مصرف شود و غیر از آن دو، هرچه باشد، تباه کردن سرمایه و دارایی است: یکی مصرف شخصی و دوم مصرف آخرتی. این سخن، مضمون کلام جناب ابوذر(ره) است که فرمود: «اجْعَلِ الدُّنْیا دِرْهَمَینِ دِرْهَماً أَنْفَقْتَهُ عَلَی عِیالِک وَ دِرْهَماً قَدَّمْتَهُ لآِخِرَتِک وَ الثَّالِثُ یضُرُّ وَ لَا ینْفَعُ لَا تُرِدْه...؛[42] دنیا را دو درهم قرار بده؛ یک درهم را برای عیال خود هزینه کن و درهم دیگر را برای آخرت خود قرار بده؛ درهم سوم را که بر تو ضرر دارد و نفعی نخواهد داشت، نخواسته باش».

با این توصیف، یکی از بایدهای اخلاقی در مصرف، توجه به نوع دوستی است که با پرداخت حقوق الهی (خمس، زکات، انفاق، صدقه و...) و قناعت، نمودار می‌گردد؛ چون روح و محتوای فرهنگ دینی ما بر پایه «صمیمیّت»، «تعاون» و «همدردی» استوار است.

همچو خورشید به ذرّات جهان قسمت کن
گر نصیب تو زِ گردون همه یک نان باشد

زندگی عالمان و بزرگان شیعه نیز نشان می‌دهد که با ساده زیستی، قناعت و مصرف هدفمند، می‌شود دیگران را نیز در کنار سفره خود میهمان کرد تا از این طریق، دنیای خود را مزرعه آخرت خود گرداند.

یکی از عالمان برجسته که وی را تندیس پارسایی نامیده‌اند، آیت الله حاج شیخ غلامرضا یزدی(ره) (معروف به فقیه خراسانی) بود. روزی یکی از ارادتمندان ایشان، یک تخته قالی خوب به وی هدیه کرد. ایشان به صندوقدار خود گفت: فوراً آن را بفروش و پول آن را به فلان صندوق واریز کن تا طلاب نیازمند از آن استفاده کنند.[43]

یکی از شاگردان مرحوم آیت الله بروجردی(ره) نقل کرده است: «ایشان به درد پا دچار بودند. به همراه ایشان در سفری به آب گرم محلات بودم. چند روزی در آنجا توقف نمودیم؛ چون مردم فقیر و مستضعف آن ناحیه از حضور آقا مطلع شدند، تعداد زیادی برای زیارت ایشان به محل اقامت وی آمدند. یک روز آقا دستور دادند چند رأس گوسفند خریداری و ذبح نموده و گوشت آن‌ها را بین فقرا و نیازمندان تقسیم کردند. به هنگام نهار سه سیخ کباب در میان سفره نهادند که آقا میل کنند؛ ولی آقا نان و ماست و خیار میل می‌فرمودند و هیچ توجهی به کباب‌ها نداشتند. سؤال کردیم که چرا میل نمی‌فرمایید؟ فرمود: غیرممکن است من از کبابی که بوی آن به مشام فقرا رسیده، استفاده کنم! ما هم به احترام ایشان از آن کباب‌ها نخوردیم تا آنکه آن کباب‌ها را بردند و به فقرای مجاور دادند.»[44]

درباره مرحوم آیت  الله کلباسی(ره) که تقوای او در میان مردم اصفهان ضرب المثل بود، نوشته‌اند: ایشان هنگامی که کالایی گران می‌شد، آن را نمی‌خرید و مصرف نمی‌کرد تا با فقرا همدردی و مشارکت داشته باشد.[45]

خدمتکار مرحوم امام(ره) نیز نقل می‌کند: «روزی برای بیت امام مقدار زیادی پرتقال خریدم. وقتی امام پرتغال‌ها را دیدند، اعتراض کرده و فرمودند: بروید مقدار اضافی آن را پس بدهید! گفتم: چون ارزان بود، خریدم. ایشان گفتند: دو تا گناه کردید؛ یکی اینکه این همه پرتغال مورد نیاز ما نبود؛ دوم اینکه حالا که ارزان بود، شاید کسی که تاکنون نتوانسته بود پرتغال بخرد و امروز می‌توانست تهیه کند. بنابراین، باید این‌ها را پس بدهید. گفتم: پس دادن خیلی مشکل است و شاید اصلاً پس نگیرد. فرمودند: پس شما پرتغال‌ها را پوست بکنید و شب که مردم برای نماز می‌آیند، آن‌ها را بیاورید و بین آن‌ها تقسیم کنید تا همه بخورند. شاید این طوری خداوند از سر تقصیر شما بگذرد.»[46]

بنابراین، همگان می‌توانند با الگوگیری از سیره عالمان ربانی در روابط اقتصادی خود، منافع جمعی را مدّ نظر بگیرند و با به یاد دیگران بودن و گره گشایی از مشکلات آنان، از خودمحوری و خودخواهی اجتناب کنند؛ زیرا آیه: ]إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِکمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها[[47]نشان می‌دهد که عمل انسان گم نمی‌شود؛ بلکه آثار نیک و بد اخلاق و اعمال در دنیا و آخرت به آدمی بر می‌گردد و انسان در سر سفره عمل خود می‌نشیند؛ چون میان عمل و عامل، پیوندی ناگسستنی برقرار است.

 

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. برخی جامعه شناسان غربی (ژان بودریار فرانسوی) قائل به این نظریه هستند. جهت مطالعهٔ بیشتر ر.ک: مصرف، رابرت باکاک، ترجمه خسرو صبری دشتی، نشر شیرازه، تهران، 1381ش، صص 100 –  102.

[2]. مُترَف از «التُّرفَة» به معنی بیماری مال پرستی و نعمت زدگی است که فرد از فرط ثروت، دارایی‌های خود را در راه معصیت الهی به مصرف می‌رساند. (مجمع  البحرین، فخرالدین طریحی، تحقیق: سید احمد حسینی، مکتبهٔ النشر الثقافهٔ الاسلامیهٔ، قم، چاپ دوم، 1408ق، ج 5، ص30)

[3]. «همانا قارون از قوم موسی بود (پسر عموی موسی و مأمور دریافت مالیات فرعون از بنی اسرائیل)، پس بر آنان تعدّی و ستم نمود و از گنجینه‌های اموال، آن اندازه به او داده بودیم که کلیدهای آن‌ها بر گروه نیرومند سنگینی می‌کرد. (به یاد آر) زمانی که قومش به او گفتند: سرمستی مکن؛ زیرا خداوند سرمستی‌کنندگان را دوست ندارد و در آنچه خداوند به تو داده، خانه آخرت را بطلب، و سهم خود را از (عمر و مال) دنیا فراموش مکن (و تحصیل آخرت کن) و (به دیگران) نیکی کن، همان‌گونه که خدا به تو نیکی کرده است، و در روی زمین در جستجوی فساد مباش؛ زیرا خداوند فساد انگیزان را دوست ندارد.» قصص/ 76 - 77.

[4]. «پس چرا از اجتماعات انسانی پیش از شما (مانند قوم نوح و هود و صالح و لوط() صاحبان عقل و درایتی نبودند که (مردم را) از فساد در روی زمین باز دارند (تا آن گونه گرفتار عذاب نگردند)؟ جز اندکی از آن‌ها که نجاتشان دادیم (مانند پیامبران و پیروان آن‌ها) و آنان که ستم کردند، تنعّم و کامرانی خود را دنبال کردند و همه گنهکار بودند.» هود/ 116.

[5]. شعراء/ 151 - 152.

[6]. لغت نامه دهخدا، علی‌اکبر دهخدا، به کوشش غلامرضا ستوده و دیگران، نشر دانشگاه تهران، 1385ش، ج 1، ص 1537؛ معجم مقاییس اللغهٔ(6 جلدی)، احمد بن فارس، محقق/ مصحح: عبدالسلام محمد هارون، مکتب الاعلام الاسلامی، قم، چاپ اول، بی تا، ج 2، ص 214؛ المفردات فی الفاظ القرآن  الکریم (1  جلدی)، حسین بن محمد راغب اصفهانی، دار القلم، بیروت، چاپ اول، بی تا، ج 1، ص 297.

[7]. مجموعه آثار استاد شهید مرتضی مطهری، نشر صدرا، تهران، 1374ش، ج 13، ص 714.

[8]. بر همین پایه، در گذر زمان از سوی فیلسوفان اخلاق، نظریه فضیلت گرایی در پاسخ به سؤال نخست شکل یافته و نظریات وظیفه گرایی و پیامدگرایی نیز در جواب سؤال دوم مطرح گردیده که در کتاب‌های تخصصیِ فلسفه اخلاق، معرفی و تبیین شده است.

[9]. مصرف به مثابه فعل اخلاقی؛ خوانش انتقادی رویکردهای فلسفی به مصرف، علی اصغر هاشم زاده، دوفصلنامه پژوهشی اخلاق وحیانی، سال سوم، ش پیاپی 7، پاییز و زمستان 1393ش.

[10]. خدا در زندگی انسان، مرتضی مطهری، نشر صدرا، قم، چاپ دوم، اردیبهشت 1393ش، ص 19.

[11]. همان.

[12]. طبق تعریف انجمن بازاریابی آمریکا، مارک، برند[Brand] یک نام، عبارت، طرح، نمادیا هر ویژگی دیگری است که مشخص   کننده خدمات یا فروشنده محصولی خاص باشد که با آن از دیگر محصولات و خدمات مشابه متمایز می‌گردد. عنوان قانونی برای برند، نشان تجاری است. ( Dictionary». American Marketing Association) البته فرهنگستان زبان و ادب فارسی واژه «نما نام» را به جای «برند» برگزیده است. (ر.ک: فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان، دفتر هفتم)

[13]. بخور، بنوش و خوش باش؛ هزینه‌های واقعی اعتیاد ما به مصرف، مادلین بونتینک، ماهنامه سیاحت غرب، ش 57، فروردین 1387ش.

[14]. محمد(صلی الله علیه و آله)/ 12.

[15]. شاخصهای سبک زندگی اسلامی، جمعی از نویسندگان، انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، چاپ اول، بهار 1394ش، ص 413.

[16]. لقمان/ 6.

[17]. تفسیر المیزان، سید محمدحسین طباطبایی، ترجمه موسوی همدانی، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1374ش، ج 16، ص 212.

[18]. «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! جز این نیست که شراب و قمار و بتهای نصب شده (عبادت آن‌ها و قربانی برای آن‌ها و خوردن گوشت آن قربانی) و تیرهای قرعه قمار، نجس و پلید و از اختراعات شیطان است، پس از آن‌ها دوری کنید، شاید رستگار گردید.» مائده/90.

[19]. همان/ 91.

[20]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دار الحدیث، قم، چاپ اول، 1429ق، ج 6، ص 378، ح 5330.

[21]. من لایحضره الفقیه، محمد بن علی بن بابویه قمی (صدوق)، انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ دوم، 1413ق، ج 4، ص 57، ح 5090.

[22]. حمیدرضا غزنوی (دبیر انجمن صنفی کارآفرینان ایران) در یک نشست خبری درباره وضعیت بازار لوازم خانگی ایران اظهار کرد: «75 درصد بازار لوازم خانگی ایران در اختیار بیگانگان است.» روزنامه کیهان، تاریخ: 5/11/1394، کد خبر: ۶۶۵۷۴.

[23]. همان، تاریخ: 3/8/1394، کد خبر: ۵۸۹۳۵، با عنوان: واردات بی رویه، از خلال دندان تا مدیر!

[24]. پایگاه خبری تحلیلی صراط نیوز، تاریخ: 4/7/1394 با عنوان: عجیب‌ترین کالاهایی که امسال وارد شد.

[25]. همان.

[26]. سخنان رئیس جمهور در گفت گوی زنده تلویزیونی، تاریخ: 12/5/1395.

[27]. بیانات رهبری معظم در دیدار با کارگزاران نظام، تاریخ:  3/5/1391ش.

[28]. ر.ک: مقاله نگارنده با عنوان: مصرف کالای ایرانی؛ راهکار مبارزه در جنگ اقتصادی، ماهنامه مبلغان، ش 192.

[29]. روانشناسی مثبت نگر (نظریه‌ها، پژوهش‌ها و کاربست‌ها)، کیت هفرن –ایلونا بونیول، مترجمان: محمدتقی تبیک –محسن زندی، دار الحدیث، قم، چاپ اول، 1394ش، ص100.

[30]. ترجمه و تحقیق مفردات الفاظ قرآن، حسین بن محمد راغب اصفهانی، نشر مرتضوی، تهران، چاپ دوم، 1374ش، ج 2، ص 210.

[31]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دار الحدیث، قم، ج 13، ص 162، ح 12777.

.[32] انعام/ 141. امام صادق(علیه السلام) نیز فرمود: «إِنَّ الْقَصْدَ أَمْرٌ یحِبُّهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ، وَ إِنَّ السَّرَفَأَمْرٌ یبْغِضُهُ اللَّهُ حَتّیطَرْحَک النَّوَاةَ؛ فَإِنَّهَا تَصْلُحُلِشَی‌ءٍ، وَ حَتّیصَبَّک فَضْلَ شَرَابِک؛ میانه روی امری است که خداوند آن را دوست دارد و اسراف امری است که خداوند را به خشم می‌آورد؛ حتی در اینکه هسته خرمایی را دور بیاندازی؛ زیرا به کاری می‌آید و حتی اینکه زیادی نوشیدنیت را بیرون بریزی.» الکافی، چاپ دار الحدیث، ج 7، ص 339، ح 6208.

[33]. همان، ح 6210.

[34]. ر.ک: مقاله معیارهای فقهی اسراف، سید محمدکاظم رجایی و مهدی خطیبی، فصلنامه علمی-  پژوهشی اقتصاد اسلامی، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، ش45، بهار 1391ش.

[35]. بیانات مقام معظم رهبری>در حرم مطهر رضوی(علیه السلام)، تاریخ 1/1/1377ش.

[36]. هفته نامه 9 دی، تاریخ: 7/9/1394، ش 210، ص 7.

[37]. ر.ک: مقاله بررسی نظریه دیگر گروی در نظام اخلاقی قرآن، محمدامین خوانساری و هادی صادقی، دار الحدیث، قم، (در دست انتشار).

[38]. قصص/ 77: ]أَحْسِنْ کما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَیک وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِی الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا یحِبُّ الْمُفْسِدین[.

[39]. آل  عمران/ 104: ]وَ لْتَکنْ مِنْکمْ أُمَّةٌ یدْعُونَ إِلَی الْخَیرِ وَ یأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ ینْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکرِ وَ أُولئِک هُمُ الْمُفْلِحُون[.

[40]. اعراف/ 62: ]فَتَوَلَّی عَنْهُمْ وَ قالَ یا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُکمْ رِسالَةَ رَبِّی وَ نَصَحْتُ لَکمْ وَ لکنْ لا تُحِبُّونَ النَّاصِحین[.

[41]. بقره/ 195: ]وَ أَنْفِقُوا فیسَبیلِ  اللَّهِ وَ لا تُلْقُوا بِأَیدیکمْ إِلَی التَّهْلُکةِ[.

[42]. من لایحضره الفقیه، ج 2، ص 282، ح 2456.

[43]. تندیس پارسایی؛ نانوشته‌هایی از زندگی و مکارم اخلاقی آیت الله حاج غلامرضا یزدی(ره)، محمد کاظمینی، نشر تشیع، قم، 1378ش، ص 110.

[44]. اصلاح الگوی مصرف از منظر اخلاقی، به کوشش: علیرضا موفق، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، تهران، چاپ اول، 1392ش، ص 241.

[45]. همان، ص 250.

[46]. پا به پای آفتاب؛ گفته‌ها و ناگفته‌ها از زندگی امام خمینی(ره)، امیر رضا ستوده، نشر پنجره، تهران، 1380ش، ج 2، صص 144 –145.

[47]. اسراء/ 7: «اگر نیکی کنید به خود نیکی کرده‌اید و اگر بدی کنید به خود کرده‌اید».

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 208.





تاریخ ارسال مطلب : پنج شنبه ٢ آذر ١٣٩٦ / شماره خبر : ٣٩٥٣٨٦ / تعداد بازدید : 2187/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج