پنج شنبه ٠٢ آذر ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 
ماهنامه مبلغان


نقش والدین در دین‌داری فرزندان -۳

راه‌کارهای ایجاد دین‌داری و تقویت آن

اسلام جهت ایجاد دین‌داری در فرزندان و تقویت آن، به دو مرحله «پیش از تولد» و «پس از تولد» فرزند، عنایت و توجه خاصی دارد. ما در این مجال فقط به تبیین آموزه‌‌های دینی در مرحله پس از تولد فرزند می‌‏پردازیم و مطالب مربوط به پیش از تولد را به کتاب‌های مربوطه احاله می‌دهیم.

وظیفه والدین در دین‌داری فرزندان

بدون هیچ‌گونه تردیدی، نهال دین‌داری فرزندان در کانون خانواده، جوانه زده و رشد می‌کند و والدین در طول سالیان زندگی نسبت به دین‌داری فرزندان خود وظیفه سنگینی بر عهده دارند؛ چراکه آنان می‌توانند با هدیه علم و ادب به فرزندان، آن‌ها را به سمت زندگی ایمانی و بهشت رضوان الهی راهنمایی و راهبری کنند.[1]

امام زین ‌العابدین(علیه السلام) در «رساله حقوق» می‏‌فرماید:«وَ أَمَّا حَقُ‏ وَلَدِكَ‏ فَتَعْلَمُ أَنَّهُ مِنْكَ وَ مُضَافٌ إِلَيْكَ فِي عَاجِلِ الدُّنْيَا بِخَيْرِهِ وَ شَرِّهِ وَ أَنَّكَ مَسْئُولٌ عَمَّا وُلِّيتَهُ مِنْ حُسْنِ الْأَدَبِ وَ الدَّلَالَةِ عَلَى رَبِّهِ وَ الْمَعُونَةِ لَهُ عَلَى طَاعَتِهِ؛[2]و اما حقّ فرزندت این است که بدانی او از توست و تمامی خوبی‌ها و بدی‌های او در دنیا به تو نسبت داده می‌شود و تو مسئول حُسن تأدیب، راهنمایی او به‌سوی پروردگارش و کمک‌کار او در عبادت پروردگارش هستی!.»

بنابراین، همان‌گونه که تغذیه صحیح و کامل، حفظ بهداشت و مراقبت از سلامت جسمانی کودک وظیفه والدین است، تربیت و نگهداری روح پاک و خدایی آنان و ایجاد مصونیت در برابر هجوم شیطان‌های ظاهری و باطنی و انتقال فرهنگ صحیح الهی به آن‌ها نیز وظیفه‌ای به‌مراتب سنگین‌تر برای پدران و مادران است. والدین همچنان که می‌کوشند به فرزندانشان ایستادن، راه رفتن، سخن گفتن و دفاع از خود را بیاموزند، باید آن‌ها را بر اساس تربیت صحیح، در راه کمال قرار دهند و روح خداجویی، عبادت، ایثار، گذشت، ادب‏ورزی، وفاداری، وظیفه‌شناسی، حفظ حریم دیگران و صدها امر دینی و اخلاقی دیگر را نیز در آن‌ها زنده کنند.

راهکارهای ایجاد دین‌داری و تقویت آن

اسلام جهت ایجاد دین‌داری در فرزندان و تقویت آن، به دو مرحله «پیش از تولد» و «پس از تولد» فرزند، عنایت و توجه خاصی دارد. ما در این مجال فقط به تبیین آموزه‌‌های دینی در مرحله پس از تولد فرزند می‌‏پردازیم و مطالب مربوط به پیش از تولد را به کتاب‌های مربوطه احاله می‌دهیم.

1. انتخاب نام مناسب برای فرزندان

بر اساس روایات اسلامی، یکی از وظایف مهم والدین در قبال فرزندان خود، انتخاب نام مناسب و زیبا برای آنان است. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می‏‌فرماید: «مِنْ حَقِّ الْوَلَدِ عَلَى وَالِدِهِ ثَلَاثَةٌ يُحَسِّنُ اسْمَهُ وَ يُعَلِّمُهُ الْكِتَابَةَ وَ يُزَوِّجُهُ إِذَا بَلَغ؛[3]حق فرزند بر پدرش سه چیز است: انتخاب نام خوب، تعلیم خواندن و نوشتن و تزویج همسر به او هنگام بلوغ.»

به نظر می‌رسد نام مناسب برای فرزندان، علاوه بر اینکه بر روحیات، اخلاق و رفتار فرزند در درازمدت تأثیر خواهد داشت، اهداف، افکار و سبک زندگی والدین را نیز آشکار می‌‌سازد. از این جهت، در مجموع ممکن است میان نام افراد و دین‌داری آن‌ها ارتباطی خاص وجود داشته باشد.

شخصی به امام صادق(علیه السلام) عرضه داشت: «جُعِلْتُ فِدَاكَ إِنَّا نُسَمِّي بِأَسْمَائِكُمْ وَ أَسْمَاءِ آبَائِكُمْ فَيَنْفَعُنَا ذَلِكَ؛  ما نام‌های شما و پدرانتان را برای خود انتخاب می‌کنیم. آیا این عمل برای ما سودی خواهد داشت؟ «فَقَالَ: إِي وَ اللَّهِ وَ هَلِ‏ الدِّينُ‏ إِلَّا الْحُبُّ. قَالَ اللَّهُ‏: ]إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُم[؛[4]پاسخ فرمود: آری، به خدا سوگند! مگر دین، جز دوستی چیز دیگری است؟ خدا (در آیه 31 سوره آل‌عمران از قول پیامبر(صلی الله علیه و آله)) فرموده است: اگر خدا را دوست دارید، از من تبعیت کنید تا خداوند شما را دوست بدارد و گناهانتان را بیامرزد.»

از این حدیث فهمیده می‌شود که یکی از نشانه‌‌های دین‌داری افراد و از جمله زمینه‌های میل به دین‌ورزی، همنامی آن‌ها با معصومان و پیشوایان دینی است.

2. ایجاد محیط امن و پاسخگو به نیازهای فرزندان

گفته شد که «تجارب دینی» یکی از ابعاد دین‌داری است. احساس و درک فرزندان از خداوند متعال، از جمله تجربه‌های دینی است که والدین و محیط خانواده در نحوه این احساس و فهم بنیادین آن، بیش‏ترین تأثیر را دارند؛ زیرا به گفته دکتر «آیرس ام یاب»؛ «تصویر کودکان از خداوند، بسیار متأثر از تصویری است که از والدین خود دارند؛ یعنی اگر کودک در محیط خانواده، والدین خود را قابل اعتماد، مهربان و قابل دسترس بداند، خدا را نیز دارای چنین صفاتی تصور خواهد کرد و برعکس.»[5]

در نتیجه روابط فعال و مهربانانه والدین با فرزندان خود در دوران کودکی آن‌ها، زمینه‌ساز فضا و محیطی امن برای تجربه دینی فرزندان خواهد بود.

در یافته‌های تجربی روانشناسان ایرانی نیز آمده است: «مبانی و ریشه‌های ایمان به منزله برآیندی از تمام تجارب ثبت‌شده در نظام روانی کودک است که هم ریشه فطری دارد و هم اکتسابی، و از طریق تعامل والدین با کودک به وی منتقل می‌شود که با نیاز کودک به تغذیه، نظافت و پذیرش توأم با گرمی و عطوفت رخ می‌دهد. نتیجه تعامل محیط، به‌خصوص والدین با کودک، یا به ایجاد آرامش، امنیت و اعتماد می‌انجامد و یا برعکس، به عدم آرامش، امنیت و اعتماد منجر می‌شود. این تجارب ثبت‌شده در نظام روانی کودک در سنین بالاتر در نگرش‌ها، افکار و گزینش‌های او ظاهر می‌شود.»[6]

در آموزه‌های اسلامی بسیار سخن از محبّت‌کردن[7] و سرعت در پاسخگویی به نیازهای کودک (مانند تغذیه و نظافت)، برخورد مهربانانه و عدم واکنش تند در برابر رفتارهای نامطلوب کودکان[8] و... وجود دارد و این همه برای این بوده که محیط امن و با اعتمادی برای کودک ایجاد گردد تا جهان را محل امنی برای زیستن بداند. پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می‏فرماید: «أَحِبُّوا الصِّبْيَانَ‏ وَ ارْحَمُوهُمْ وَ إِذَا وَعَدْتُمُوهُمْ شَيْئاً فَفُوا لَهُمْ فَإِنَّهُمْ لَا يَدْرُونَ إِلَّا أَنَّكُمْ تَرْزُقُونَهُمْ؛[9]کودکان را دوست بدارید و بر آن‌ها ترحّم کنید! هرگاه به آن‌ها وعده‌ای دادید، به وعده خود وفا کنید؛ زیرا آن‌ها شما را تنها روزی‌دهنده خود می‌دانند.»

کودکان، در مراحل نخست زندگی، والدین را روزی‌رسان خود می‌دانند و در سنین بالاتر که خدای متعال را روزی‌رسان می‌یابند، تجربه‌های کودکیِ خود را درباره روزی‌رسان، به درک خود از روزی‌رسانیِِ خداوند منتقل می‌کنند؛ زیرا طبیعت انسان این‌گونه است که حوزه‌های ناآشنا و غیرمحسوس را با فضاهای مادّی مقایسه می‌کند و اساساً آن حوزه را با ادبیات همین فضای مادّی و طبیعی می‌فهمد. بنابراین، تجربه بدگمانی و بی‌اعتمادی یا دلبستگی و اعتماد به روزی‌رسان قبلی، به‌طور ناخودآگاه به روزی‌رسان واقعی سرایت می‏کند و این تصویر از خدا، عواطف و رفتارهای کودکان را در طول سال‌های عمر، هدایت و راهبری می‏نماید. بنابراین، اگر والدین نسبت به نیازهای کودک محیطی امن و پاسخگو را فراهم نمایند، وی در بزرگ‌سالی بهتر می‌تواند نسبت به خدا به‌عنوان روزی‌رسان، دلبستگی، محبّت و اعتماد پیدا کند، البته این محیط امن و سرشار از محبّت و فضای پاسخگویی به نیازهای گوناگون فرزندان باید در طول دوران نوجوانی و جوانی فرزند نیز همچنان محفوظ و پایدار بماند.

3. رفتارهای دینی والدین

خانواده، نخستین محیط آموزشی فرزندان است که ارزش‌های دینی و اخلاقی را در آن به دست می‌آورند. آنان در خانواده (مستقیم و غیرمستقیم) می‌آموزند که در آینده چگونه شخصی باشند و چگونه زندگی کنند. به این جهت، رشد دینی و اجتماعی فرزندان در خانواده پیش از هر چیزی به «رفتارها» و «شیوه‌‌های فرزندپروری» از سوی والدین بستگی دارد.

پژوهش‌های وسیعی که در زمینه چگونگی برخورد والدین با کودکانشان انجام شده، نشان می‌دهد که روش‌های تربیتی والدین بر عقاید، افکار، رفتار و عملکرد، انتظارات و شخصیت افراد در آینده آثار طولانی‏‌ای دارد.[10]

«پیاژه»[11] در سال 1954م و «بالبی»[12] در 1969م عملکرد والدین را مسبب ایجاد و گسترش مدل‌هایی در درون سازمانِ شناختی کودک به نام «طرح‏‌واره» معرفی کردند که این طرح‌واره‌ها در زندگیِ کودک به‌عنوان عدسی‌هایی عمل می‌کنند که تفسیر، انتخاب و ارزیابی کودک از تجارب او را شکل می‌دهند.[13] ازاین‌رو، باید رفتارهای دینی و آموزش غیر مستقیم (عملی) به فرزندان را جدّی گرفت. امام صادق(علیه السلام) در پاسخ به سؤال یکی از اصحاب خود، نقش رفتارهای والدین در تربیت دینی فرزندان را مورد توجّه قرار داده، می‌‏فرماید: «إعْمَلُوا الْخَيْرَ وَ ذَكِّرُوا بِهِ أَهْلِيكُمْ فَأَدِّبُوهُمْ عَلَى طَاعَةِ اللَّهِ؛ کار خوب انجام دهید و خانواده خود را به آن متذکر شوید؛ پس آنان را بر اطاعت خداوند ادب کنید.»[14]

4. آموزش‌های دینی در خانواده

بدون شک دین‌داری و دین‌ورزی با آموزش و فراگیری رابطه مستقیمی دارد. چه اینکه لازمه دین‌داری، آگاهی و دانایی است و «نگاهی به پیشینه فرهنگ‌ها و سنّت‌های دینی نشان می‌دهد که در همه آن‌ها برنامه‌هایی برای آموزش دین، به‏‌خصوص به کودکان طراحی شده است. این برنامه‌ها در قالب برگزاری مراسم گوناگون شعر، داستان و آموزش کتاب مقدس به وسیله خانواده‌ها و مراکز دینی به کودکان ارائه می‌شد و اکنون نیز استمرار دارد.»[15]

به این جهت، تعلیم و تربیت، از جمله برنامه‌های اساسی ادیان الهی، به‏خصوص دین مبین اسلام است.این معنا از مجموع آیات و روایات و سبک و سیره زندگی اجتماعی معصومان(علیهم السلام) استفاده می‌شود که با واژگان «أَلَا؛آگاه باشید»،[16]«إعلموا؛ بدانید»، و «إعلم؛ بِدان»[17] به ضرورت آموزش و افزایش آگاهی از مسائل دینی اشاره دارند.

پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) در خصوص آموزش قرآن به فرزندان، با ادبیات الزامی به حضرت علی(علیه السلام) ‌فرمود: «يَا عَلِيُّ تَعَلَّمْ هَذِهِ الْآيَةَ [آیة‌الکرسی] وَ عَلِّمْهَا أَوْلَادَكَ وَ جِيرَانَكَ‏ فَإِنَّهُ لَمْ يَنْزِلْ عَلَيَّ آيَةٌ أَعْظَمُ مِنْ هَذَا؛[18] ای علی! این آیه (آیه‌الکرسی) را فرا بگیر و آن را به فرزندان خود و همسایگانت آموزش بده؛ زیرا تاکنون آیه‌ای مهم‏تر از آن بر من نازل نشده است.»

ابوبصير می‌گويد: از امام صادق(علیه السلام) پيرامون این آیه که فرمود: ]يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَكُمْ وَ أَهْليكُمْ ناراً وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ[[19]سؤال کردم و اظهار داشتم: من خود را نجات مى‏‌دهم؛ ولى خانواده‏ام را چگونه باز دارم و نجات بخشم؟ فرمود:«تَأْمُرُهُمْ بِمَا أَمَرَهُمُ اللَّهُ بِهِ، وَ تَنْهَاهُمْ عَمَّا نَهَاهُمُ اللَّهُ عَنْهُ، فَإِنْ أَطَاعُوكَ كُنْتَ قَدْ وَقَيْتَهُمْ، وَ إِنْ عَصَوْكَ كُنْتَ قَدْ قَضَيْتَ مَا كَانَ عَلَيْك؛ آن‌ها را به دستورات الهى امر كرده و از آنچه خداوند نهى كرده، نهى مى‏كنى، پس اگر فرمان‌برداری كردند، از آتش نجاتشان داده‏اى، و اگر مخالفت كردند، تو وظيفه‏‌ات را انجام داده‌‏اى و مسئولیت دیگرى ندارى.»[20] بنابراین، ادبیات و فضای کلام روایات به‌گونه‌ای است که از آن‌ها ضرورت و اهمیت آموزش دستورات دینی و آگاه‌سازی خانواده، فرزندان و دیگران نسبت به وظایف دینی، فهمیده می‌شود.

جناب لقمان(علیه السلام) از جمله کسانی است که به آموزش دین (نماز و اخلاق اجتماعی) به فرزندان خود اهتمام خاص داشت. آنجا که خطاب به فرزند خود می‌گوید: ]يا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلاةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَكَ إِنَّ ذلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُور وَ لا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُور[[21]؛ ای پسرم! نماز را برپا دار و به کار پسندیده امر کن و از کار ناپسند بازدار و بر آسیبی که بر تو وارد آمده است، شکیبا باش. این [حاکی] از عزم تو در امور است. از مردم [به نخوت] رُخ برمتاب و در زمین خرامان راه نرو که خدا خودپسندِ لاف‌زن را دوست ندارد.»

آیات و روایات مزبور به‌روشنی نشان می‌دهند که آموزش اخلاق، احکام، مسائل اعتقادی و فرایض دینی، جزء آموزش‌های ضروری مسلمانان به فرزندانشان است.

البته فرایند آموزش علوم و معارف دینی از مسائل آسان آغاز می‌شود و در ادامه به انتقال مطالب عالی و دقیق می‌رسد که به نظر می‌آید آگاهی والدین از فرایند یادشده و شیوه‌های آموزش دین به فرزندان در سنین و مقاطع مختلف زندگی، امری حیاتی و ضروری است؛ یعنی لازم نیست معارف سنگین توحیدی را در سنین کودکی به فرزندان خود آموزش دهیم و همین‌طور شایسته نیست آموزش معارف دینی را تا سنّ بلوغ و رشد عقلی فرزندان به تأخیر بیندازیم؛ بلکه لازم است معارف دینی در یک دسته‌بندی و چینش پلکانی (از آسان به مشکل و متناسب با سنین رشد فرزند) به وی آموزش داده شود.

به‌عنوان نمونه، برخی روایات بر این مطلب دلالت دارند که در بدو تولد و بعد از آن که کودک هنوز به زبان و تفکر مجهز نشده است، در گوش او اذان، اقامه، سوره حمد، آیه‌الکرسی، آیه‌های آخر سوره حشر و سوره‌های اخلاص، ناس و فلق خوانده شود[22] و زمانی که به سن سه سالگی رسید، به او گفته شود: هفت بار بگو: «لا اله الا الله» و زمانی که به سه سال و هفت ماه و بیست روز رسید، به او گفته شود: هفت بار بگو: «محمد رسول الله» و زمانی که به چهار سالگی رسید، هفت بار بگو: «صلّی ‌الله علی محمد و آل محمد» و در طول سال‌های بعدی جهت قبله، شیوه وضو گرفتن و نحوه رکوع و سجود و خواندن نماز به‌طور تدریجی به وی تعلیم داده شود.[23]

5. اقتدار والدین در تربیت فرزندان

مهم‏ترین عامل در میان عوامل تربیت دینی فرزندان، اقتدار در تربیت است. از منظر روانشناسان، برای تربیت دینی و اخلاقی فرزندان، سه الگوی[24] متفاوت وجود دارد:

الف) الگوی مستبد؛ والدین در این الگو بسیار کنترل‌کننده و پُرتوقع هستند و از نظر عاطفی سردند و ارتباط چندانی با فرزندان خود ندارند؛

ب) الگوی سهل‌گیر؛ در این الگو والدین پُرمحبّت بوده و هیچ گونه کنترلی را بر رفتار فرزندان خود اعمال نمی‌کنند؛

ج) الگوی مقتدر؛ در این الگو والدین در ضمن برخورداری از محبّت، رفتار فرزندان خود را بر اساس قوانین و ضوابط صحیح کنترل کرده و به استقلال در عمل، بلوغ فکری و رشد اخلاقی آن‌ها اهتمام می‏ورزند. این الگو با اقتدار پدرانه، همراه با محبّت مادرانه، الگوی مناسبی برای تربیت دینی فرزندان به شمار می‌آید.

نتایج پژوهش‌های تجربی نیز حکایت از آن دارد که شیوه فرزندپروری مقتدرانه بیش از سایر الگوها به اجتماعی‌شدن، استقلال و رشدیافتگی فرزندان کمک می‌کند؛[25] زیرا در این شیوه والدین نظرات خود را به فرزندان تحمیل نمی‌کنند؛ بلکه آن‌ها را در قالب بازی، نقش‌پذیری و شرکت‌دادن در فعالیت‌های گروهی و جمعی به استقلال و پاسخگویی در قبال کارهای خود تشویق می‌کنند.

____________________________________________________
پی نوشت ها:

[1]. «عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیهما السلام)أَنَّهُ قَالَ: لَا يَزَالُ الْعَبْدُ الْمُؤْمِنُ يُورِثُ أَهْلَ بَيْتِهِ الْعِلْمَ وَ الْأَدَبَ الصَّالِحَ حَتَّى يُدْخِلَهُمُ الْجَنَّةَ جَمِيعاً حَتَّى لَا يَفْقِدَ مِنْهُمْ صَغِيراً وَ لَا كَبِيراً وَ لَا خَادِماً وَ لَا جَاراً وَ لَا يَزَالُ الْعَبْدُ الْعَاصِي يُورِثُ أَهْلَ بَيْتِهِ الْأَدَبَ السَّيِّئَ حَتَّى يُدْخِلَهُمُ النَّارَ جَمِيعاً حَتَّى لَا يَفْقِدَ فِيهَا مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ صَغِيراً وَ لَا كَبِيراً وَ لَا خَادِماً وَ لَا جَاراً.» دعائم الإسلام،ابن ‌حيّّون (نعمان بن محمد مغربى)،محقق/ مصحح: آصف فيضى، مؤسسة آل‌البيت(علیهم السلام)، قم، چاپ دوم، 1385ق، ج‏1، ص‏82.

[2]. تحف ‌العقول، علی بن شُعبه حَرّانى، جامعه مدرسين حوزه علمیه قم، چاپ دوم، 1363ق، ص‏263.

[3]. بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، دار‌الاحیاء التراث ‌العربی، بیروت، 1403ق، ج‏101، ص‏92، باب فضل الأولاد، ح 19.

[4]. همان، ص‏130، باب الاسماء و الکنی، ح 19.

[5]. کلیدهای آموختن به کودکان درباره خدا، آیرس ام یاب، ترجمه: مسعود حاجی‏‌زاده، نشر صابرین، تهران، 1391ش، ص‏89.

[6]. بررسی تحول ایمان به خدا در دوره کودکی، نوجوانی و آغاز جوانی (پایان‌نامه دکتری)، محمود نوذری، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، قم، 1390ش، ص‏9.

[7]. مکارم الاخلاق، حسن بن فضل طبرسی، نشر شریف رضی، قم، 1370ش، ص‏220.

[8]. بحار الانوار، ج‏10، ص‏103.

[9]. الكافي، انتشارات دارالحديث، قم، چاپ اول، 1429ق، ج‏6، ص‏49، ح 3.

[10]. مقاله «رابطه شیوه‌های فرزندپروریِ ادراک‌شده با طرحواره‌های ناسازگار اولیه و جهت‌گیری مذهبی، مریم حاجی کاظم تهرانی، معصومه اسماعیلی و علی فتحی آشتیانی، فصلنامه علمی- پژوهشی روانشناسی و دین، شماره 27، پاییز 1393ش.

.[11]ژان پیاژه؛ روانشناس، زیست‌شناس و شناخت‌شناس فرانسوی‌زبانِ سوئیسی بود که به خاطر کارهایش در روانشناسی رشد و شناخت‌شناسی شهرت یافته است. او برای آموزش کودکان جایگاه ویژه‌ای قایل بود و در سال ۱۹۳۴م در کسوت رئیس دفتر بین‌المللی آموزش سازمان ملل متحد اعلام کرد: تنها آموزش است که می‌تواند جوامع ما را در مقابل فروپاشی تدریجی یا خشونت‌بار حفظ کند. (برگرفته از: دانشنامة آزاد ویکی پدیا، به نشانی: http://fa.wikipedia.org).

[12]. جان بالبی؛روانشناس، روانپزشک و روانکاوانگلیسی است که به خاطر تحقیقاتش در زمینه رشد کودک و نظریه‌پردازی‌اش بر نظریه «دلبستگی» شهرت دارد. (برگرفته از: دانشنامة آزاد ویکی پدیا).

[13]. ر.ک: مقاله «رابطه شیوه‌های فرزندپروریِ ادراک‌شده با طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه و جهت‌گیری مذهبی».

[14]. دعائم الإسلام، ج‏1، ص‏82.

[15]. آموزش دین در دوره کودکی؛ ارزیابی انتقادی رویکرد روان‌شناختی، ص‏174.

[16]. یونس/ 55: ]أَلا إِنَّ لِلَّهِ ما فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَلا إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُون[.

[17]. انفال/ 28: ]وَ اعْلَمُوا أَنَّما أَمْوالُكُمْ وَ أَوْلادُكُمْ فِتْنَةٌ وَ أَنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظيم[؛ حدید/ 20: ]اعْلَمُوا أَنَّمَا الْحَياةُ الدُّنْيا لَعِبٌ وَ لَهْوٌ وَ زينَةٌ وَ تَفاخُرٌ بَيْنَكُمْ وَ تَكاثُرٌ فِي الْأَمْوالِ وَ الْأَوْلاد[؛ محمد/ 19: ]فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلاَّ اللَّهُ وَ اسْتَغْفِرْ لِذَنْبِكَ وَ لِلْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ مُتَقَلَّبَكُمْ وَ مَثْواكُم[و...

[18]. مستدرك ‌الوسائل(28جلدی)، میرزاحسين بن محمدتقى نورى، مؤسسه آل‌البيت(علیهم السلام)، قم، چاپ اول، 1408ق، ج‏‏4، ص335، ح 4824.

[19]. تحریم/ 6؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! خود و خانواده‌هايتان را از آتشى كه آتش گیره آن مردم و سنگ است باز دارید.»

[20]. الزهد، حسین بن سعید کوفی اهوازی، المطبعة العلمیة، قم، چاپ دوم، 1402ق، ص‏17، ح 36.

[21]. لقمان/ 17 - 18.

[22]. «عَنْ عَلِيٍّ(علیه السلام): أَنَّ رَسُولَ‌ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله)قَالَ: مَنْ وُلِدَ لَهُ مَوْلُودٌ فَلْيُؤَذِّنْ فِي أُذُنِهِ الْيُمْنَى وَ يُقِيمُ فِي الْيُسْرَى فَإِنَّ ذَلِكَ عِصْمَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ إِنَّهُ ص‏أَمَرَ أَنْ يُفْعَلَ ذَلِكَ بِالْحَسَنِ وَ الْحُسَيْنِ وَ أَنْ يُقْرَأَ مَعَ الْأَذَانِ فِي أُذُنِهِمَا فَاتِحَةُ الْكِتَابِ وَ آيَةُ الْكُرْسِيِّ وَ آخِرُ سُورَةِ الْحَشْرِ وَ سُورَةُ الْإِخْلَاصِ وَ الْمُعَوِّذَتَانِ‏.» مستدرك ‌الوسائل، ج‏15، ص‏137، ح 17780.

[23]. «قال ‌الصادق(علیه السلام): إِذَا بَلَغَ‏ الْغُلَامُ‏ ثَلَاثَ سِنِينَ يُقَالُ لَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ قُلْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ ثَلَاثُ سِنِينَ وَ سَبْعَةُ أَشْهُرٍ وَ عِشْرُونَ يَوْماً فَيُقَالُ لَهُ قُلْ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ سَبْعَ مَرَّاتٍ وَ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ أَرْبَعُ سِنِينَ ثُمَّ يُقَالُ لَهُ سَبْعَ مَرَّاتٍ قُلْ صَلَّى اللَّهُ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ خَمْسُ سِنِينَ ثُمَّ يُقَالُ لَهُ أَيُّهُمَا يَمِينُكَ وَ أَيَّهُمَا شِمَالُكَ فَإِذَا عَرَفَ ذَلِكَ حُوِّلَ وَجْهُهُ إِلَى الْقِبْلَةِ وَ يُقَالُ لَهُ اسْجُدْ ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ سِتُّ سِنِينَ فَإِذَا تَمَّ لَهُ سِتُّ سِنِينَ صَلَّى وَ عُلِّمَ الرُّكُوعَ وَ السُّجُودَ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ سَبْعُ سِنِينَ فَإِذَا تَمَّ لَهُ سَبْعُ سِنِينَ قِيلَ لَهُ اغْسِلْ وَجْهَكَ وَ كَفَّيْكَ فَإِذَا غَسَلَهُمَا قِيلَ لَهُ صَلِّ ثُمَّ يُتْرَكُ حَتَّى يَتِمَّ لَهُ تِسْعٌ فَإِذَا تَمَّتْ لَهُ عُلِّمَ الْوُضُوءَ وَ ضُرِبَ عَلَيْهِ وَ عُلِّمَ الصَّلَاةَ وَ ضُرِبَ عَلَيْهَا فَإِذَا تَعَلَّمَ الْوُضُوءَ وَ الصَّلَاةَ غَفَرَ اللَّهُ لِوَالِدَيْهِ.» وسائل ‌الشیعۀ، محمد بن حسن حُرّ عاملی، تحقيق، تصحیح و نشر: مؤسسة آل‌البيت(علیهم السلام)‏، چاپ اول، 1409ق، ج‏21، ص‏474، ح 27620.

[24]. آموزش اخلاق، رفتار اجتماعی و قانون‌پذیری به کودکان، دکتر مسعود جان‌بزرگی و همکاران، نشر کتاب ارجمند، تهران، چاپ پنجم، مهر 1393ش، ص‏21.

[25]. همان، ص‏32.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 207.





تاریخ ارسال مطلب : سه شنبه ٩ آبان ١٣٩٦ / شماره خبر : ٣٩٤٨٧٧ / تعداد بازدید : 277/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج