پنج شنبه ٠٢ آذر ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > روش تبلیغ 
ماهنامه مبلغان


تبلیغ و مبلغان؛

اخلاص در تبلیغ (1)

واژه اخلاص از ریشۀ «خلص» و «خلاص» است، به معنی پاک و سالم شدن از آمیختگی است. جنس خالص به کالایی می‌گویند که با چیز دیگری ممزوج و مخلوط نباشد. اخلاص (از باب افعال)؛ یعنی خالص کردن، پاک گردانیدن و برگزیدن. معنای اخلاص در بُعد عقیدتی، پاک کردن نیّت از امید به غیر خداست و از حیث عملی، انجام دادن عمل برای خداست، نه غیر خدا

اخلاص در تبلیغ (1)

علی مختاری

واژه اخلاص از ریشۀ «خلص» و «خلاص» است، به معنی پاک و سالم شدن از آمیختگی است.[1] جنس خالص به کالایی می‌گویند که با چیز دیگری ممزوج و مخلوط نباشد. اخلاص (از باب افعال)؛ یعنی خالص کردن، پاک گردانیدن و برگزیدن.[2] معنای اخلاص در بُعد عقیدتی، پاک کردن نیّت از امید به غیر خداست و از حیث عملی، انجام دادن عمل برای خداست، نه غیر خدا.[3]

گسترۀ قلمرو اخلاص

جهت روشن شدن دامنۀ بحث اخلاص، از چند دیدگاه به موضوع باید نگاه کرد:

الف) از منظر فقه

فقه اسلامی ابواب زیادی دارد. در باب عبادات، اخلاص و قصد قربت ضروری و لازم است.[4] نماز، حج، جهاد، خمس و زکات، بدون ‌اخلاص، باطل است و همچون نماز بی‌وضو، مجزی نیست و برائت ذمّه نمی‌آورد. این بخش را تعبّدیات می‌نامند، شاید از این جهت باشد که هدف اصلی از عبادات، تربیت عبد است. باید تکلیف با جان انسان گره بخورد تا عبودیّت و بندگی حاصل شود. از این‏رو، نماز بی‌حضور قلب مردود است، گرچه صحیح باشد و نیازی به قضا و اعاده نداشته باشد.

هدف شارع در توصلیات آن است که عمل محقّق شود، حتی اگر بدون ‌قصد قربت باشد. از این‏رو، نیّت قربت، شرط صحّت آن‌ها نیست. مانند عقود، ایقاعات و حدود. مثلاً ادای دین، ازدواج و طلاق، ورزش، تحصیل مهارتهای شغلی، تفریحات، بهداشت و درمان، امور مرتبط با محیط زیست و طهارت بدن و لباس، که در اصطلاح فقه به طهارت ظاهری معروف است، شاید از نظر حکم فقهی بر فردی یا جامعه‌ای واجب شود؛ ولی می‌توان این واجب را بدون اخلاص و نیّت پاک انجام داد.

ب) از منظر علم حقوق

از این منظر نیز واجبات مثل توصلیّات است. مثلاً اگر مکلّفی از ترس دولت و جریمه و زندان و... نه برای خدا انجام وظیفه نماید، کفایت می‌کند؛ زیرا هدف، عدالت اجتماعی است و شارع می‌خواهد حق به حق‏دار برسد، هرچند با شلاق، جبر و جریمه.

گرچه می‌توان در واجبات توصلی یا امور عادّی و مباح نیز قصد قربت داشت و قطعاً در این صورت، همین کارها نیز رنگ عبادت و صبغۀ الهی به خود می‌گیرند و پاداش اخروی خواهند داشت.

ج) از منظر معارف و اخلاق اسلامی

از این حیث، اگر به اخلاص بنگریم، در می‌یابیم که تمامی رفتارهای ما باید برای خدا باشد و صبغۀ الهی به خود بگیرد. به آیاتی به اختصار اشاره می‌شود تا روشن گردد که اخلاص گستره‌ای فراگیر دارد. مثلاً انسان می‌تواند برای خواب و خوراک خود نیز انگیزه‌ای الهی منظور کند و به خدای خود بگوید: «الهی! چون تو هستی و زندگی مرا چنین مقرّر و منظم فرموده‌ای که برای تلاش صحیح، به خواب و خوراک نیاز دارم، در راه طاعت تو می‌خورم و می‌خوابم تا با نیرو و نشاط بتوانم به احسن وجه انجام وظیفه کنم.» و با قصد قربت، اکل و شرب و سایر اعمالم نیز عبادت محسوب شده، مستوجب ثواب می‌گردد.

قرآن کریم می‌فرماید:]قُلْ إِنَّ صَلاتي‏ وَ نُسُكي‏ وَ مَحْيايَ وَ مَماتي‏ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمين....‏[[5]؛«بگو: نماز و تمام عباداتم، و مرگ و زندگی من، همه برای خدا، پروردگار جهانیان است.»

و می‌فرماید: ]فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُون[[6]؛ «پس تنها خدا را بخوانید و دین خود را برای او خالص کنید، هرچند کافران ناخشنود باشند.»

«خدا یا خرما»، دو گونه انگیزه

حضرت علی(علیه السلام)می‌فرماید: پیامبر(صلی الله علیه و آله)مرا برای سریّه‌ای [عملیات نظامی که پیامبر(صلی الله علیه و آله)حضور نداشت] اعزام کرد. [خبر حرکت نظامیان که در مدینه پخش شد] یکی از مردان انصار به برادرش گفت: بیا در سریّۀ علی(علیه السلام)شرکت کنیم، شاید به خادمی، حیوانی و یا چیزی دست بیابیم و از راه غنیمت به نوایی برسیم.

خبر گفتگوی آن انصاری و برادرش به پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله)رسید. حضرت فرمود: «إِنَّمَا الْأَعْمَالُ بِالنِّيَّاتِ وَ لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى فَمَنْ غَزَا ابْتِغَاءَ مَا عِنْدَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ مَنْ غَزَا يُرِيدُ عَرَضَ الدُّنْيَا أَوْ نَوَى عِقَالًا لَمْ يَكُنْ لَهُ إِلَّا مَا نَوَى؛[7] همانا تنها کارها با نیّت‌ها سنجیده می‌شود و برای هر فردی آن ارزشی ثابت است که نیّت کرده، پس هر که مخلصانه به جنگ برود، جهت کسب آنچه نزد خداست، پاداشش بر عهدۀ خدا قرار می‌گیرد و هر که به جبهه رزم برود، به قصد رسیدن به کالای دنیوی یا حتی رسیدن به عقالی [ریسمانی]، جز همان که نیت کرده، پاداشی نخواهد داشت.»

بدیهی است شخص مخلص طبق معمول هم به غنیمت می‌رسد و هم ثواب معنوی و اجر اخروی‏اش محفوظ است.

نیّت، اساس اعمال

در علم اخلاق، به نیّت خالص اهمیّت ویژه‌ای داده شده است و از خلوص نیّت به صورت رکن و پایۀ رفتارها یاد شده؛ زیرا نیّت خالص، جانی است در پیکر هر کار و نبودش سبب بی‌ارزش شدن عمل خواهد شد.

اخلاص بر تارک فضیلت‌ها قرار دارد و ملاک پذیرش و صحّت رفتارهاست. رهایی از چنگال شیطان تنها یک راه دارد و آن طریق اخلاص است و بس.

تأثیر اخلاص بر روح انسان

عملِ مخلصانه بر شکل‌گیری و تکامل جان انسان تأثیر می‌گذارد، آن هم تأثیری حقیقی، نه قراردادی و اعتباری؛ یعنی انگیزه‌ است و بین رفتار و حرکات بیرونی و جان ما پیوند برقرار می‌کند و آن را می‌سازد. نماز یا جهادِ غیر مخلصانه، درون را به حیوانیّت نزدیک و انسان را از خدا دور می‌سازد و همان نماز و جهاد مخلصانه، مایه تکامل انسان و تقرّب او به خدا خواهد شد.[8]

نظرگاه الهی

خلوص نیّت، آینۀ جان‌نمای انسان است. پیامبر خدا(صلی الله علیه و آله)می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا يَنْظُرُ إِلَى صُوَرِكُمْ وَ أَعْمَالِكُمْ وَ إِنَّمَا يَنْظُرُ إِلَى قُلُوبِكُمْ؛[9] خدای متعال به صورت‌ها [و ظواهر شما] و اعمالتان نگاه نمی‌کند و تنها درون دلِ شما را می‌نگرد.» که آیا خالصانه است یا شرک آلود.

امام باقر(علیه السلام)می‌فرماید: «مَا أَخْلَصَ عَبْدٌ الْإِيمَانَ بِاللَّهِ أَرْبَعِينَ يَوْماً [أَوْ قَالَ:]مَا أَجْمَلَ عَبْدٌ ذِكْرَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ أَرْبَعِينَ يَوْماً إِلَّا زَهَّدَهُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الدُّنْيَا، وَ بَصَّرَهُ دَاءَهَا وَ دَوَاءَهَا، وَ أَثْبَتَ الْحِكْمَةَ فِي قَلْبِهِ، وَ أَنْطَقَ بِهَا لِسَانَه؛[10] هیچ بنده‌ای نیست که چهل روز ایمان خالصانه داشته باشد [یا فرمود] چهل روز ذکر خدا را به صورت نیکو و زیبا انجام دهد، مگر آنکه خداوند او را بی‌رغبت به دنیا کند، درد و درمان جانش را به او نشان دهد و حکمت را در قلبش استوار و ثابت قرار دهد و زبانش را به گفتار حکیمانه گویا فرماید.»

این احادیث نشان می‌دهند که اخلاص بر قلب انسان تأثیر می‌گذارد و شاکلۀ درونی را می‌سازد، علاوه بر آنکه بر صورت و ماهیّت عمل نیز تأثیر می‌گذارد.

اهمیّت اخلاص در قرآن

گرچه در قرآن تعبیر و واژۀ «اخلاص» نیست؛ ولی آیات بسیاری به موضوع اخلاص پرداخته است که به سه بخش تقسیم می‌شوند:

الف) آیاتی که با استفاده از مشتقات «خلوص» مثل مخلصین، بر نیّت پاک تأکید دارند. مانند:]قُلْ أَمَرَ رَبِّي بِالْقِسْطِ وَ أَقيمُوا وُجُوهَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ وَ ادْعُوهُ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ[[11]؛ «[ای پیامبر!] به کسانی که ایمان ندارند، بگو: پروردگارم به قسط و عدل فرمان داده و فرموده: روی خود را در هر نماز (یا هر مسجدی) به سوی خدا کنید و او را در حالی که دین و طاعت را برای او خالص کرده‌اید، بخوانید!»

ب) آیاتی که با واژه‌ها و تعبیرهای مترادف یا متلازم با اخلاص، به این موضوع می‌پردازند. مثل: ]إِيَّاكَ نَعْبُدُ وَ إِيَّاكَ نَسْتَعين[.[12] یا: ]إِنِ الْحُكْمُ إِلاَّ لِلَّهِ أَمَرَ أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ إِيَّاهُ ذلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ وَ لكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ[[13]؛ «فرمان نافذ جز از آنِ خدا نیست. دستور داده که غیر او را نپرستید. آن است دین پابرجا و استوار؛ ولکن بیش‏تر مردم نمی‌دانند.»

ج: آیاتی که با نفی شرک و ریا، بر موضوع اخلاص تأکید می‌فرمایند. مثل:]يُراؤُنَ النَّاسَ[[14]؛ «با مردم ریاکاری می‌کنند.»

]يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى‏ كَالَّذي يُنْفِقُ مالَهُ رِئاءَ النَّاسِ وَ لا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الآخِرِ[[15]؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! صدقه‌های خود را با منّت نهادن و آزردن باطل نکنید، مانند کسی که مالش را به ریا [و خودنمایی] به مردم انفاق می‌کند و به خدا و روز واپسین ایمان ندارد.»

و نفی شرک، مثل آیۀ آخر سوره کهف: ]قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى‏ إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَدا[[16]«بگو: جز این نیست که من همانند شما بشرم؛ ولی به من وحی می‌شود که بی‌تردید معبود شما معبودی یگانه است، پس هر که امید لقای پروردگار خود را دارد، باید عملی صالح انجام دهد و احدی را در پرستش پروردگار خود شریک نسازد.»

اخلاص طلبگی

واژۀ اخلاص چنانچه از آموزه‌های دینی برمی‌آید، همواره به یک معنا و مفهوم بکار می‌رود و نسبت به سایر مؤمنین تفاوتی ندارد؛ لکن برخی از افراد می‌توانند از این آموزه در تمامی امور زندگی بهره برده و سایر اعمال و رفتار خود را رنگ و بوی اخلاص بخشند؛ طلاب علوم دینی و مبلّغین و مروّجین دین و فرهنگ اسلامی از این دسته هستند که می‌توانند در تمامی شئون زندگی خود، خالصاً لوجه الله قدم بردارند و صفت اخلاص را هم در راه تحصیل و تدریس و هم در راه تبلیغ دین بکار گیرند! در اینجا واژۀ اخلاص را در مراحل مختلف زندگی طلبگی بررسی می‌کنیم:

الف) اخلاص در تحصیل

جوانی که انگیزه‌اش در بدو امر عبادت است، از خوب درس خواندن برای کسب معرفت، خودسازی و کسب لیاقت برای خدمت به اسلام و ارشاد مردم، تا خادمی برای دین و سربازی امام زمان(علیه السلام)قصد قربت دارد؛ ولی کسی که به حوزه علمیه می‌آید تا بتواند پس از چند سال قاضی، پاسدار، عضو هیئت علمی و... بشود و تنها انگیزه‌اش اشتغال و یا کسب ریاست است تا زندگی خود را تأمین کند، مشمول ارزشهای معنوی طلبگی نیست و ارزش کارش در سطح سایر مشاغل است و چه بسا به دلیل اشغال جای یک طلبه در حوزه، مسئولیت هم داشته باشد؛ زیرا می‌توانست از راه‌های دیگر وارد چنین مشاغلی بشود.

آثار و نشانه‌ها

طلبه‌ای که از گروه اول است، در فکر دین‌شناسی، ژرف اندیشی، محقّق شدن و خدمت است و در سختی‌ها ثابت قدم‌تر و استوارتر می‌گردد. هر درسی را ضروری و مفیدتر تشخیص داد، می‌خواند و هرگاه وظیفه‌ای شرعی پیش آمد، زیر بار مسئولیتش می‌رود، گرچه مانع تکامل علمی او گردد.

مرحوم حاج شیخ احمد کافی(ره)می‌گفت: «در جوانی در حوزه نجف اشرف سرگرم تحصیل بودم و تنها در مناسبتهای تبلیغی مثل محرم، به سفر تبلیغ می‌رفتم. در سفری به برخی از نقاط خراسان، در حشر و نشر با مردم محل تبلیغ، دریافتم که آگاهی مردم از دین بسیار اندک و مشکلات عقیدتی ـ اخلاقی آنان فراوان است و... احساس کردم تکلیف من، منبر و ارشاد است. از این‏رو، به منبر پرداختم.»[17]

یکی از شاگردان آیت الله بهجت(ره)از قول ایشان نقل می‏کرد: «آیت الله شهید سید عبدالحسین دستغیب شیرازی از طلاب موفق نجف اشرف بود و اگر مانده بود، استعداد مرجعیّت داشت؛ ولی پس از گذراندن مراتبی از علوم، به او گفتند: لازم است شما به شیراز بروید و آن توفیقات و مقاماتی که بنا هست به شما داده شود، داده خواهد شد. از این‏رو، ایشان حوزۀ با عظمت نجف و مقامات را رها کرد و به شیراز رفت و خداوند هم به او عزّت و عظمت داد.»[18]

طلبه‌ای که از گروه دوم است، در فکر انباشت محفوظات، کسب مدرک و پز و پرستیژ است و در سختی‌ها خیلی زود دچار یأس و بی‌انگیزه می‌شود و احیاناً طلبگی را رها می‌کند و به خودسازی، تعبّد و تحکیم مبانی عقیدتی خود کم‏تر می‌پردازد و یا به جای آن به کسب مهارتهای نویسندگی، گویندگی و تخصّص بپردازد. وانگهی، در تحصیلات نیز به سویی نظر دارد که نان‏آورتر باشد و برای کسب نام و نان، به سمت و سوی هر بیت، حزب و گروهی کشیده می‌شود. آنچه دربارۀ عالم بی‌عمل در روایات آمده است، شامل بسیاری از این گونه افراد خواهد شد.

نشان مخلصان

مخلصین برای اسم و آوازه یا نام و نشان درس نمی‌خوانند و زبان حالشان چنین است:

«در دین ما طریقت عنقا تمام نیست
در بند نام ماند اگر از نشان گذشت»

در مورد آیت الله شیخ محمدجواد بلاغی(ره)نوشته‌اند: «در کارهای خود آنقدر متوجه خدای سبحان و خالص بودن عمل بود که در شماری از کتابهایش مانند: التوحید، التثلیث، و الرحلۀ المدرسیۀنام خود را ننوشت و به عنوان نویسنده‌ای گمنام و ناشناس آن‌ها را منتشر می‏کرد و می‌فرمود: هدف من، دفاع از اسلام و تشیّع و حقیقت است و کتاب به نام من چاپ شود یا نام دیگری، فرقی ندارد.»[19]

مرحوم آیت الله میلانی(ره)از مراجع بزرگ تقلید و معاصر حضرت امام راحل(ره)هرچه ممکن بود، خود را کوچک و حضرت امام(ره)را در عصر طاغوت، بزرگ می‌کرد.[20]

این عالم نفس کُشته، به مدرسۀ حقانی قم و شهیدان بهشتی و قدوسی ـ که مؤسس و مسئول آن مدرسه بودند ـ عنایت خاصّی داشت. از این‏رو، حاضر شده بود بودجۀ مدرسه را تأمین کند و دخالتی در برنامۀ آن نداشته باشد تا مسئولان بتوانند آزادانه طرح بریزند و اجرا کنند و این ویژگی را داشت که حاضر بود کاری با کمک او صورت گیرد و از او نامی در میان نباشد.[21]

ب) اخلاص در تدریس

سنّت تدریس بین طلاب، از امتیازهای حوزه‌هاست. با تدریس، هم شاگردان پرورش می‌یابند، هم استاد ورزیده می‌گردد.

مخلصین در انتخاب نوع علمِ مورد تدریس، زمان، مکان، اهداف، شاگردان و... تنها به رضای خدا عنایت دارند؛ ولی هستند کسانی که بر محور شخصیت خویش قدم می‌زنند، و علمی را تدریس می‌کنند که در حوزه یا جامعه نام و نشان‌آور و نان‌سازتر باشد تا شخصیت علمی خودشان را فربه‌تر کنند. اگر شاگردانشان کم شوند، نگران شده، برای ازیاد شاگرد، شهریه می‌پردازند، و همواره به فکر بلندپروازی در تدریس و صدرنشینی هستند، حتی اگر لیاقت آن را نداشته باشند. اینان تدریس درسهای پایین‌تر یا منبر برای عوام را کسر شأن تلقّی می‌کنند و...

نمونه‌هایی از رفتار مخلصین

قبل از پرداختن به موضوع «اخلاص در تبلیغ» بهتر است به مواردی از رفتارهای اخلاص‌گونۀ علما و بزرگان دین اشاره کنیم و از زندگی سراسر نور و معرفت آنان الگوبرداری نماییم.

1. علامه طباطبایی(ره)

مرحوم علامه در علم فقه و اصول نیز در نجف زحمت کشیده و اهل نظر بود... در قم یک دوره علم اصول را تدریس کرد؛[22] ولی بعد فرمود: «هنگامی که از تبریز به قم آمدم، برنامه‌های درسی حوزه را بررسی کردم، دیدم پاسخگوی نیازهای دینی مردم نیست و از دو جهت کمبود دارد: یکی تفسیر قرآن شریف که بتواند مفاهیم و حقایق نورانی این کتاب آسمانی را در اختیار علاقمندان قرار دهد، و دیگری فلسفه و علوم عقلی که بتواند با اقامه برهان، عقاید دینی را به اثبات برساند و پاسخگوی شبهات معاندین باشد. بنابراین، وظیفه شرعی خود دانستم که در رفع این دو نیاز کوشش کنم.»[23]

آیت الله حسن‏زاده نیز می‏فرماید: «من در علوم نقلی صاحب نظر بودم؛ ولی در قم دیدم استاد برای علوم عقلی اندک است؛ لذا بیش‏تر به معقول پرداختم.»[24]

2. آیت الله سید حسین کوه‏کمری[25]

وی از شاگردان مرحوم صاحب جواهر و مجتهدی مشهور بود و حوزۀ درسی معتبری داشت. هر روز در ساعت معین به یکی از مساجد نجف می‌آمد و تدریس می‌کرد.

روزی از جایی ـ مثلاً دیدن کسی ـ برمی‌گشت و نیم ساعت بیش‏تر به وقت درس نمانده بود. فکر کرد در این وقت کم اگر بخواهد به خانه برود، به کاری نمی‌رسد. بهتر است به محلّ موعود برود و به انتظار شاگردان بنشیند. رفت و دید هنوز کسی نیامده است؛ ولی در گوشه‌ای از مسجد، شیخ ژولیده‌ای با چند شاگرد نشسته است و تدریس می‌کند.

اخلاص بر تارک فضیلت‌ها قرار دارد و ملاک پذیرش و صحّت رفتارهاست. رهایی از چنگال شیطان تنها یک راه دارد و آن طریق اخلاص است و بس

مرحوم سید حسین سخنان او را گوش کرد. با کمال تعجب احساس کرد که این شیخ ژولیده بسیار محققانه بحث می‌کند. راغب شد روز دیگر عمداً زودتر بیاید و به سخنان او گوش کند. آمد و گوش کرد و بر اعتقاد روز پیشین افزوده گشت. این عمل چند روز تکرار شد. برای مرحوم سید حسین یقین حاصل شد که این شیخ از خودش فاضل‌تر است و از درس این شیخ استفاده می‌کند و اگر شاگردان خودش به جای او به درس این شخص حاضر شوند، بهرۀ بیش‏تری خواهند برد.

اینجا بود که خود را میان تسلیم و عناد، ایمان و کفر، آخرت و دنیا مخیّر دید. روزی دیگر که شاگردان آمدند، گفت: «رفقا! امروز می‌خواهم مطلب تازه‌ای به شما بگویم. این شیخ که در آن گوشه با چند شاگرد نشسته است، برای تدریس از من شایسته‌تر است و خود من هم از او استفاده می‌کنم. همه با هم می‌رویم به درس او.» این شیخ ژولیده‌پوش همان حاج شیخ مرتضی انصاری(ره)بود.

شیخ در آن وقت تازه از سفر چند سالۀ خود به مشهد و اصفهان و کاشان برگشته و از این سفر، توشۀ فراوانی برگرفته بود. مخصوصاً از محضر مرحوم حاج ملا احمد نراقی در کاشان. چنین حالتی در هر کس باشد، مصداق «أسلم وجهه لله» است.[26]

3. آیت الله حاج شیخ محمد حسن عالم نجف‌آبادی

وی از مجتهدان و عالمان بزرگ اصفهان بود. از نظر علم و تقوا نظیری ندارد. با آنکه درس خارج داشت، شرح لمعه و معالم نیز تدریس می‌کرد و منبر هم می‌رفت... .[27]

پر و بال دادن و تشویق جوانان

شیخ انصاری(ره)با آن جایگاه رفیع علمی که داشت، اگر کوچک‌ترین شاگردانش در مجلس درس اشکالی مطرح می‌کرد، به حرفهایش گوش فرا می‌داد.

روزی شیخ بر فراز منبر تدریس فرمود: در ایام تحصیلم در خدمت شریف العلماء و حاج مولا احمد نراقی و شیخ علی کاشف الغطاء به ذهن و حافظه و ادراک خود مغرور بودم...؛ ولی اکنون طوری شده‌ام که هرگاه کم‏ترین شاگردم هم سخنی بگوید، استماع می‌کنم تا حرفش را تمام کند...

میرزای شیرازی(ره)در درس شیخ انصاری(ره)کم سخن می‌گفت و صدایش به اندازه‌ای آرام بود که شیخ برای فهم آن ناچار بدنش را به طرف او متمایل می‌کرد. هرگاه میرزا ارادۀ سخن گفتن داشت، شیخ اهل مجلس را ساکت می‌کرد و پس از پایان کلام میرزا، رو به شاگردان دیگر، مطالب او را برای آن‌ها تقریر می‌کرد.[28]

ادامه دارد...

 

____________________________________________________
پی نوشت ها:

[1]. لسان العرب، ابن منظور، مؤسسه أعلمی، بیروت، 1426ق، ج 3، ص 173، واژه «خلص»؛ العین، خلیل بن احمد فراهیدی، نشر هجرت، قم، 1409ق، ج 1، ص237، واژه «خلص».

[2]. ر.ک: همان؛ مجمع البحرین، فخرالدین طریحی، نشر مرتضوی، تهران، 1375ش، ج 4، صص 168 ـ 169، واژه «خلص».

[3]. ر.ک: جواهر الکلام، شیخ محمد حسن نجفی، داراحیاء التراث العربی، بیروت، 1981م، ج 9، صص 154 ـ 169.

[4]. ر.ک: همان، صص 154 ـ 159؛ ایضاح الکفایة، محمدفاضل لنکرانی، به قلم محمد حسینی قمی، مؤسسه دارالکتب، قم، 1373ش، ج 2، ص 36.

[5]. انعام/ 162؛ سبأ/ 34.

[6]. غافر/ 14؛ بیّنه/ 5.

[7]. بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، دارإحیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق، ج 67، ص 212.

[8]. ر.ک: جامع السعادات، نراقی، مؤسسه اسماعیلیان، قم، 1383ق، ج 2، صص 405 - 406؛ اخلاق در قرآن، محمدتقی مصباح یزدی، به کوشش محمدحسین اسکندری، مؤسسه امام خمینی(ره)، قم، چاپ اول، 1376ش، ج 1، ص 75.

[9]. بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، ج 70، ص 248.

[10]. کافی، کلینی، دارالحدیث، قم، 1429ق، ج 3، ص 47.

[11]. اعراف/ 29؛ بقره/ 139؛ غافر/ 14؛ مریم/ 51؛ یوسف/24؛ حجر/ 40؛ انعام/ 87؛ حج/ 18.

[12]. حمد/ 5.

[13]. یوسف/ 40.

[14]. نساء/ 142.

[15]. بقره/ 264؛ ماعون/ 6.

[16]. کهف/ 110. برای توضیح بیش‏تر، به تفاسیر  و داستانهای همین مقاله یا کتاب داستانهای مبارزه با هوای نفس، میر ستار مهدی‏زاده، نشر دفتر عقل، مراجعه گردد.

[17]. استماع راقم، از صدای مرحوم کافی Cdهای صوتی ایشان نیز وجود دارد.

[18]. نقل به مضمون، از مجلس درس آیت الله بهجت(ره) که راقم در درس اصول ایشان شرکت می‌کرد.

[19]. سیمای فرزانگان، رضا مختاری، بوستان کتاب، قم، ویرایش دوم، 1394ش، ص 114.

[20]. ر.ک: بررسی و تحلیلی از نهضت امام خمینی(ره)، حمید روحانی، انتشارات راه امام، تهران، 1360ش، ج 1، ص749.

[21]. سیمای فرزانگان، ص 108؛ نقل از: یادنامه شهید قدوسی(ره)، انتشارات شفق، قم، چاپ اول، صص 189 ـ 190.

[22]. خاطرات آیت الله ابراهیم امینی، ابراهیم حاج امینی نجف‌آبادی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، چاپ اول، 1392ش، ص 105.

[23]. همان، ص 100.

[24]. استماع نویسندۀسطور از مرحوم علامه طباطبائی.

[25]. شرح زندگی او در کتاب ریحانۀ الأدب، محمدعلی تبریزی خیابانی (مدرس)، نشر خیام، تهران، 1369ش، ج5، ص 105 آمده است.

[26]. عدل الهی، مرتضی مطهری، انتشارات صدرا، تهران، 1378ش، ص 347 (با اندکی تلخیص و تغییر)؛ مکاسب، شیخ مرتضی انصاری، مقدمهو تصحیح کلانتر، دارالکتب، قم، 1410ق، ج 1، ص 150.

[27]. با استفاده از جلسات درس اخلاق آیت الله امینی و نیز ر.ک: خاطرات آیت الله امینی، ص 65.

[28]. سیمای فرزانگان، ص 264 (با تلخیص و تغییر).

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 206.





تاریخ ارسال مطلب : چهارشنبه ٣ آبان ١٣٩٦ / شماره خبر : ٣٩٤٧٩٥ / تعداد بازدید : 123/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج