شنبه ٠٥ فروردين ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلي > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > خانه و خانواده 


اخلاق خویشاوندی در آموزه ‏های اسلامی -1

اهمیت روابط خویشاوندی

یکی از دستورات اخلاقیِ آموزه‏‌های دینی، ارتباط اجتماعی مناسب و مطلوب با خویشاوندان می‌باشد. متأسفانه باید اذعان داشت که امروزه توسعه زندگی شهری در کنار پیچیدگی‏‌های زندگی صنعتی، این ارتباط را با آفت‌ها و مشکلاتی روبرو ساخته است به گونه‏‌ای که برخی از خانواده‏‌ها به علّت ناتوانی در مقابله با این‌گونه مشکلات به بی‏‌تفاوتی یا قطع روابط خویشاوندی روی آورده‏‌اند.

اخلاق خویشاوندی در آموزه‌‏های اسلامی

علی ملکوتی‌‏نیا

مقدمه

یکی از دستورات اخلاقیِ آموزه‏‌های دینی، ارتباط اجتماعی مناسب و مطلوب با خویشاوندان می‌باشد. متأسفانه باید اذعان داشت که امروزه توسعه زندگی شهری در کنار پیچیدگی‏‌های زندگی صنعتی، این ارتباط را با آفت‌ها و مشکلاتی روبرو ساخته است به گونه‏‌ای که برخی از خانواده‏‌ها به علّت ناتوانی در مقابله با این‌گونه مشکلات به بی‏‌تفاوتی یا قطع روابط خویشاوندی روی آورده‏‌اند.

هدف ما در این مجال آن است که با بررسی محتوای متون اسلامی [قرآن و حدیث] و یافته‏‌های تجربی در حوزه روابط خویشاوندی، در جهت برقراری ارتباط صحیح با خویشان و نزدیکان و نیز شیوه مدیریت مشکلات موجود در روابط خویشاوندی، راهکارهایی را معرفی کرده و برآنیم که با تقویت اخلاق خویشاوندی، می‏توان در جهت حل مشکلات فرهنگی، عاطفی و اقتصادی خانواده‌‏های امروزی یا دست‏‌کم کاهش ناملایمات و ناسازگاری در تعاملات خویشاوندی، گام‌های جدّی برداشت.

اهمیت روابط خویشاوندی

خویشاوندی، شیوه‌‏ای است که از طریق آن افراد با گذشته و آینده خود، رابطه برقرار می‏‌کنند و به تاریخچه خانوادگیِ خود پی می‌برند. از اینرو همین پیوندهای خویشاوندی است که مبنای توقّعات، الزامات و تعهّدات واقع می‏‌شود و در هویّت‏‌بخشیدن به افراد نیز نقش مؤثری ایفا می‏‌کند.[1]

از نظر دین مبین اسلام، حفظ و استمرار روابط خویشاوندی جزئی از دستورات الهی است که بار مسئولیتِ آنها، هم‌‏ردیف با پاسداشت حُرمت الهی دانسته شده است. به عنوان نمونه در قرآن مجید اینگونه می‏‌خوانیم: ]وَ اتَّقُوا اللَّهَ الَّذي تَسائَلُونَ بِهِ وَ الْأَرْحامَ إِنَّ اللَّهَ كانَ عَلَيْكُمْ رَقيباً[؛[2] «و از خدايى كه به نام او از يكديگر درخواست مى‏‌كنيد و از [بريدن و قطع رابطه با] خويشاوندان پروا كنيد كه همانا خداوند پيوسته بر شما مراقب و نگهبان است.»

از آنجا که كلمۀ «رَحِم» به معناى نزديك و «ارحام» به معناى نزديكان انسان است؛[3] معناى آيه اين می‏‌شود كه: «حُرمت خدايى را كه يكديگر را به او سوگند مى‏‌دهيد پاس بداريد و حُرمت نزدیکان و خویشان را هم نگه‌داريد.»[4]

در برخی از روایات نیز، پاسداشت حُرمت خویشاوندان در زمره بالاترین مراتب رفتارهای دینی پس از ایمان به خداوند متعال ذکر شده است.[5] علاوه بر این در روایات دیگر، «صله رحم» به عنوان محبوب‏ترین راه‌‏ها به سوی خدا و بالاتر از «جهاد فی سبیل ‏الله» به شمار آمده است.[6]

از سوی دیگر، قوانین اسلامی در ابعاد گوناگون عبادی، اقتصادی و اجتماعی از جمله روزه مستحبی فرزند بدون اجازه پدر، قانون ارث، پرداخت زکات به خویشاوندان نزدیک و سایر احکام حقوقی و قضایی، نشان از اهتمام دین اسلام به حفظ روابط خویشاوندی دارد.[7]

امام رضا(علیه السلام) در اهمیت توجّه به خویشاوندان به نقل از پدرانش نقل می‌کند که پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) فرموده‌‏اند:

«لَمَّا أُسْرِيَ بِي إِلَى السَّمَاءِ رَأَيْتُ رَحِماً مُتَعَلِّقَةً بِالْعَرْشِ تَشْكُو رَحِماً إِلَى رَبِّهَا فَقُلْتُ لَهَا كَمْ بَيْنَكِ وَ بَيْنَهَا مِنْ أَبٍ فَقَالَتْ نَلْتَقِي‏ فِي‏ أَرْبَعِينَ‏ أَبا؛[8] در شبی که به معراج بُرده شدم، خویشاوندی را دیدم که به عرش آویخته و از دست یکی از خویشاوندان خود به پروردگارش شکایت می‏‌کند به او گفتم: میان تو و خویشاوندت چند پُشت (نسل) فاصله است؟ گفت: در چهل پُشت به هم می‏‌رسیم.»

همچنین امام صادق(علیه السلام) فرمود:

«أَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَهْلُ بَيْتِي أَبَوْا إِلَّا تَوَثُّباً عَلَيَّ وَ قَطِيعَةً لِي وَ شَتِيمَةً. فَأَرْفُضُهُمْ؟ قَالَ إِذاً يَرْفُضَكُمُ اللَّهُ جَمِيعاً. قَالَ: فَكَيْفَ أَصْنَعُ؟ قَالَ(صلی الله علیه و آله): تَصِلُ مَنْ قَطَعَكَ وَ تُعْطِي مَنْ حَرَمَكَ وَ تَعْفُو عَمَّنْ ظَلَمَكَ فَإِنَّكَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ كَانَ لَكَ مِنَ اللَّهِ عَلَيْهِمْ ظَهِيرٌ؛[9] مردی نزد پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) آمد و عرض کرد: ای رسول خدا خویشاوندانم برای من نخواهند جز ستم، قطع رحم و دُشنام! آیا آنها را رها کنم؟ پیامبر فرمودند: در این صورت، خدا همه شما را ترک خواهد کرد. آن مرد پرسید: پس چه کنم؟ پیامبر فرمود: با هر کس که از تو برید، پیوند برقرار کن و به آن‏که تو را محروم ساخته، عطا کن و از آن که بر تو ستم نموده، گذشت کن. هرگاه چنین کردی، خدا در برابر آنان پشتیبانِ تو خواهد بود.»

علاوه بر آنچه گذشت، از سخنان و سیره اهل‌‏بیت پیامبر(صلی الله علیه و آله) چنین بر می‏آید که ایشان با توصیه به رعایت اخلاق اسلامی در روابط خویشاوندی به دنبال پیش‏گیری از وقوع ناسازگاری و دشمنی در میان خویشاوندان هستند؛ بنابراین از نگاه حکیمانه آن بزرگواران، قطع رحم و بریدن از خویشان، نوعی اظهار دشمنی و جدایی از طایفه و فامیل است که همین امر به تنهایی کافی است تا زمینه تفرقه و چنددستگی در میان افراد جامعه ‏را فراهم آوَرَد. به این جهت امام رضا(علیه السلام) فرمود:

«... وَ عَلَيْكَ بِالصَّبْرِ وَ طَلَبِ الْحَلَالِ وَ صِلَةِ الرَّحِمِ وَ إِيَّاكَ وَ مُكَاشَفَةَ النَّاسِ‏ فَإِنَّا أَهْلُ الْبَيْتِ نَصِلُ مَنْ قَطَعَنَا وَ نُحْسِنُ إِلَى مَنْ أَسَاءَ إِلَيْنَا فَنَرَى وَ اللَّهِ فِي ذَلِكَ الْعَاقِبَةَ الْحَسَنَة»؛[10] بر تو باد به شکیبایی! و طلب رزق حلال و به جای‏آوردن صله رحم و از اظهار دشمنی با مردم بپرهیز؛ همانا ما خاندانی هستیم که با هر که از ما بِبُرد، می‏‌پیوندیم و به هر که با ما بدی کند، خوبی می‏‌کنیم و به خدا سوگند که در این کار، عاقبت نیک می‌‏بینم.»

راز و رمز این همه تأکید و اهتمام به موضوع رعایت حقوق خویشاوندی را باید از برکات و ثمرات آن در زندگی فردی و اجتماعی جست و جو کرد.

از این رو، با ذکر آثار روابط خویشاوندی بحث را ادامه داده و پس از آن به طرح مشکلات موجود در روابط خویشاوندی و راه‌کارهای مقابله با آنها می‏‌پردازیم.

 


پی‌نوشت :

[1]. مفاهیم کلیدی در مطالعات خانواده، جین ریبنز مک کارتی و روزالیند ادواردز، ترجمة محمدمهدی لبیبی، نشر علم، تهران، 1390ش، چاپ اول، ص464.

[2]. نساء/ 1.

[3]. تفسیر المیزان، سیدمحمدحسین طباطبایی، ترجمه موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسين حوزه علميه قم، قم، 1374ش، چاپ پنجم، ج4، ص219.

[4]. همان، ص 218.

[5]. امام صادق(علیه السلام): «أَنَّ رَجُلًا مِنْ خَثْعَمٍ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ(صلی الله علیه و آله) فَقَالَ لَهُ أَخْبِرْنِي مَا أَفْضَلُ الْإِسْلَامِ فَقَالَ: الْإِيمَانُ بِاللَّهِ قَالَ: ثُمَّ مَا ذَا قَالَ: صِلَةُ الرَّحِمِ قَالَ: ثُمَّ مَا ذَا فَقَالَ: الْأَمْرُ بِالْمَعْرُوفِ وَ النَّهْيُ عَنِ الْمُنْكَر.»؛ بحارالأنوار، محمدباقر مجلسی،111جلدی، دار إحياء التراث‏ العربي، بیروت، 1403ق، چاپ دوم، ج‏71، ص97، ح30.

[6]. امام علی(علیه السلام): «مِنْ أَحَبِّ السُّبُلِ إِلَى اللَّهِ... خُطْوَةٌ فِي صِلَةِ الرَّحِمِ وَ هِيَ أَفْضَلُ مِنْ خُطْوَةٍ يَشُدُّ بِهَا صَفّاً فِي سَبِيلِ‏ اللَّهِ»؛ بحارالأنوار، محمدباقر مجلسی، ج‏75، ص58،ح 128.

[7]. نظام خانواده در اسلام، محمدرضا سالاری‏‌فر، انتشارات سَنابِل، قم، زمستان 1383ش، چاپ اول، ص182.

[8]. خصال، شیخ صدوق، جامعه مدرسین، قم، 1362ش، ج2، ص540.

[9].الكافي‏، محمد بن يعقوب کلینی،  8جلد، دارالكتب الإسلامية،تهران،1407 ق، چاپ چهارم، ج2، ص150.

[10]. همان، ج 2، ص 488، ح1.

منبع: ماهنامه اطلاع رساني، پژوهشي، آموزشي مبلغان شماره 196.





تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ٢٣ آبان ١٣٩٥ / شماره خبر : ٣٨٥٦٩٩ / تعداد بازدید : 733/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج