يکشنبه ٢٩ مهر ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > تاریخ > خاندان و اصحاب اهل بيت عليهم السلام 
ماهنامه مبلغان


عبدالکریم پاک نیا

زینب كبرى علیهاالسلام الگوى پرستاران

اولین دختر حضرت امیرمؤمنان علی علیه السلام در پنجم جمادی الاولی سال پنجم هجری در مدینه منوره به دنیا آمد.

اولین دختر حضرت امیرمؤمنان علی علیه السلام در پنجم جمادی الاولی سال پنجم هجری در مدینه منوره به دنیا آمد. این دختر شایسته آنچنان به صفات و خصلتهای پسندیده پدر گرامی اش شباهت داشت كه زینب (زینت پدر) نام گرفت. او در 5 سالگی در مصیبت از دست دادن جد گرامی اش حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله به سوگ نشست و با چند ماه فاصله مظلومیت و شهادت مادرش زهرا علیها السلام را لمس نمود. مشاهده 25 سال غربت و تنهایی پدر و سپس دیدن فرق شكافته او در محراب مسجد كوفه زینب كبری علیها السلام را در كوران حوادث روزگار قرار داد. مسمومیت و غربت برادرش امام حسن علیه السلام جلوه دیگری از بی مهریهای نامردمان در مقابل این دخت رسالت و میوه امامت بود. او با كوله باری از این تجربه های آموزنده و تلخ، كمر همت بسته و برای پاسداری از خونین ترین حماسه تاریخ و رساندن پیام اسلام و حقیقت به گوش جهانیان با برادرش امام حسین علیه السلام هجرتی تاریخی و سرنوشت ساز را آغاز نمود كه كمترین مصیبتهای آن، نظاره گر بودن شهادت برادران، فرزندان و برادر زاده های عزیز و گرامی اش بود.
این مقال می كوشد به مناسبت تقارن روز پرستار با تولد حضرت زینب علیها السلام دو موضوع را بررسی كرده و به هم پیوند دهد.
نخست به جلوه هایی از هنر حیاتبخش پرستاری در سیره حضرت زینب علیها السلام نظری افكنده و ره توشه هایی را از زندگی آن بانوی گرامی به خوانندگان گرامی تقدیم كند و آنگاه به جایگاه ارزشمند شغل پرستاری در فرهنگ اهل بیت علیهم السلام اشاراتی داشته باشد.

سرمشق پرستاران
زینب كبری علیها السلام از همان دوران طفولیت به پرستاری از بیمار، مصدوم و مجروح پرداخت. پرستاری از مادرش حضرت زهرا علیها السلام، در ایام بیماری، نقطه آغاز این زندگی است. بعد از ارتحال جانگداز رسول خدا صلی الله علیه و آله حضرت فاطمه علیها السلام در اثر فراق پدر و مصیبتهای بعد از آن، در بستر بیماری افتاد. حضرت زینب - كه شاهد ناجوانمردانه ترین حوادث تاریخ بود - از مادرش پرستاری و پذیرایی می كرد. او در 6 سالگی ضمن پرستاری از مادر، وی را برای ایراد خطبه تاریخی تا مسجد همراهی كرد، و آنگاه تمام خطبه را حفظ نموده و به آیندگان منتقل نمود.
پرستاری از پدر بزرگوارش هنگام مجروح شدن در جنگهای مختلف و هنگام ضربت خوردن، از دیگر موارد خدمات حضرت زینب علیها السلام است. همچنین روزهایی كه امام حسن مجتبی علیه السلام در اثر خیانت همسرش در بستر بیماری افتاده بود بهترین یاور و خدمتگزار آن بزرگوار خواهر گرامی اش حضرت زینب علیها السلام بود. و بالاخره در صحنه دردناك كربلا، زینب كبری علیها السلام وظیفه پرستاری خود را به اوج رساند.

پرستاری از امام سجاد علیه السلام
حضرت زینب علیها السلام بارها به یاری امام سجاد علیه السلام شتافته و پرستاری و حفظ جان آن حضرت را سر لوحه برنامه هایش قرار داده بود كه به عنوان نمونه دو مورد بیان می شود:
1. امام سجاد علیه السلام می فرماید: شبی كه فردای آن پدرم به شهادت رسید، من نشسته بودم و عمه ام زینب نزد من بود و از من به نیكوترین صورت پرستاری می كرد. (1)

2. در عصر عاشورا - هنگامی كه به خیمه ها حمله كردند - دختر فداكار علی علیه السلام با از خود گذشتگی تمام امام سجاد علیه السلام را از میان آتش نجات داد. یكی از سربازان دشمن مشاهدات خود را چنین گزارش كرده است: در هنگام غارت خیام بانوی بلند قامتی را دیدم كه مثل پروانه به گرد یك خیمه آتش گرفته دور می زند، گاهی به داخل خیمه می رود و گاهی بیرون می آید، با سرعت نزد او رفتم و گفتم: ای بانو! مگر شعله آتش را نمی بینی؟! چرا مانند سایر بانوان فرار نمی كنی؟ با صدایی بغض آلود گفت: «ای مرد! ما شخص بیماری در این خیمه داریم كه توان نشستن و برخاستن را ندارد، چگونه او را رها كنم در حالی كه آتش از هر سو به طرف او شعله می كشد؟!» (2)
اگر خونین، دل غم باورم بود // محبتهای زینب یاورم بود
میان خیمه آتش گرفته // به رافت سایه او بر سرم بود

غمخوار یتیمان
نه تنها زینب از دین یاوری كرد // به همت كاروان را رهبری كرد
به دوران اسارت با یتیمان // نوازشها به مهر مادری كرد
در عصر عاشورا حضرت زینب علیها السلام نه تنها از امام سجاد پرستاری می كرد، بلكه جمعی زن و كودك داغدار، گرسنه، تشنه، بی پناه و مجروح و كتك خورده را كه شدیدا به سرپرستی، پرستاری و نوازشهای عاطفی نیاز داشتند، تحت حمایت معنوی خود قرار داد. او نه تنها از این گروه بی پناه حمایت می كرد بلكه خود را سپر بلای آنان قرار داده بود. تازیانه های دشمن را به جان می خرید و نمی گذاشت كه بچه ها و اطفال یتیم در معرض بی مهریهای دشمن قرار گیرند. او تمام این مشكلات را در راز و نیازهایش با خداوند عالمیان در میان می نهاد و گاهی نیز در خطاب با پیكر مجروح برادر، درد دل نموده و می گفت: «یابن امی لقد كللت عن المدافعة لهؤلاء النساء والاطفال وهذا متنی قد اسود من الضرب؛ (3) ای پسر مادرم! در دفاع از این زنان و كودكان درمانده شده ام و این چهره سیلی خورده من است كه از ضربات [دشمن] سیاه شده است.»
زینب كبری با فداكاریهای خویش در عرصه خدمت رسانی، به بالاترین درجه ایمان و برترین مرتبه احسان نائل گردید. او از همه چیز خود در راه احیای ارزشهای الهی گذشت، رفاه و آسایش و آرامش زندگی در منزل عبدالله جعفر را رها كرده، با اجازه همسرش در میدان مبارزه با مشكلات سرسخت زندگی گام نهاد. او برای تكمیل قیام امام حسین علیه السلام از هیچ كوششی فروگذاری نكرد و جهت اعتلای دین اسلام و تجدید حیات دوباره آن تمام زحمات و رنجهای مادی و معنوی را به جان خرید. او در این راه به نحو شایسته ای از بانوان و اطفال قافله پرستاری كرده و در تمام صحنه ها دیگران را بر خود مقدم داشت. زینب كبری علیها السلام به پیروی از برادرانش امام حسین علیه السلام و حضرت عباس علیه السلام سهمیه آب خود را به كودكان می داد و در راه كوفه و شام با اینكه گرسنه و تشنه بود، همانند پدرش علی علیه السلام و مادرش فاطمه زهرا علیها السلام به واژه ایثار معنی بخشید.
امام زین العابدین علیه السلام می فرماید: «كانت تقسم مایصیبها من الطعام علی الاطفال، لان القوم كانوا یدفعون لكل واحد منا رغیفا واحدا من الخبز فی الیوم واللیلة؛ (4) [عمه ام زینب در مدت اسارت،] غذائی را كه به او می رسید میان بچه ها تقسیم می كرد [و خود رنج گرسنگی و تشنگی را تحمل می نمود] ؛ چرا كه عوامل دشمن در هر شبانه روز یك قرص نان به ما می دادند.»

ارزش پرستاری
پرستاری از منظر اسلام آنچنان ارزشمند است كه حضرت خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله پرستاران راستین را دوستان پیامبران الهی قلمداد كرده، می فرماید: «من قام علی مریض یوما ولیلة بعثه الله مع ابراهیم الخلیل فجاز علی الصراط كالبرق الخاطف اللامع؛ (5) كسی كه یك شبانه روز از بیماری پرستاری كند، خداوند او را با ابراهیم خلیل علیه السلام محشور خواهد كرد و او همانند برق خیره كننده و درخشان از صراط عبور می كند.»
پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله در سخن دیگری می فرماید:
«من اعان ضعیفا فی بدنه علی امره اعانه الله علی امره ونصب له فی القیامة ملائكة یعینونه علی قطع تلك الاهوال وعبور تلك الخنادق من النار حتی لاتصیبه من دخانها ولاسمومها وعلی عبور الصراط الی الجنة سالما آمنا؛ (6) هر كس به یك ناتوان جسمی یاری كند، خداوند او را در كارهایش یاری خواهد كرد و در روز قیامت فرشتگانی را می گمارد تا او را در پیمودن اهوال قیامت و عبور از گودالهای آتش - بدون اینكه آسیبی از دودها و سموم آن به او برسد - و در گذشتن از صراط به سوی بهشت او را با سلامت كامل و امنیت یاری دهند.»
اساسا اگر پرستار به وظایف محوله خود به درستی اقدام نماید و در رفع نیازهای بیمار از كوششهای لاز م فروگذاری نكند، مورد رحمت خداوند قرار می گیرد و با این خدمت پسندیده، گناهانش پاك می شود. رسول گرامی اسلام فرمودند: «من سعی لمریض فی حاجة قضاها، خرج من ذنوبه، كیوم ولدته امه؛ (7) هر كس در رفع نیازهای بیماری بكوشد، از گناهانش پاك می شود همانند روزی كه مادرش او را به دنیا آورد.»
در اینجا به برخی از وظایف پرستاران اشاره می كنیم:

الف. تغذیه مناسب بیمار
شخص بیمار براساس روحیه آسیب پذیر خود، نیاز به رسیدگی و دلجویی و پذیرایی دارد، و ممكن است خوردنیهای متنوعی را بخواهد. از منظر رسول اكرم صلی الله علیه و آله پرستار بیمار اگر غذاها و خوردنیهای دل خواه مریض را تهیه كرده و به وی بخوراند، در زمره بهشتیان خواهد بود. پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله فرمودند: «من اطعم مریضا شهوته اطعمه الله من ثمار الجنة؛ (8) هر كس غذای دلخواه مریض را به او بخوراند، خداوند از میوه های بهشت به او می خوراند.»

ب. شرح داروهای مریض
معمولا بیمار در اثر ناراحتی فكری و روحی نمی تواند داروهای خود را كاملا بشناسد و در وقت معین از آن استفاده كند. چه زیباست كه پزشكان محترم و پرستاران بزرگوار به طور كامل چگونگی استفاده از داروها و منافع و عوارض آنرا به مریض شرح دهند. حضرت عیسی علیه السلام می فرماید: «یلتذ المریض نعت الطبیب العالم بما یرجو فیه من الشفاء؛ (9) بیمار از شنیدن توصیفهای پزشك حاذق و شفابخش بودن داروها لذت می برد.»

ج. تقویت روحیه بیمار
رفع نگرانیها و احساسات منفی بیمار از جمله امور مهمی است كه در سرعت بخشیدن به سلامتی و بهبودی او مؤثر است؛ همچنانكه تشدید احساسات منفی و از دست دادن امید به آینده ای بهتر، بیماری او را مضاعف خواهد كرد. پرستار موفق سعی می كند خود را غمخوار و محرم راز بیمار قرار دهد. او با برقراری ارتباطات عاطفی و كلامی مثبت و خدمات شایسته می تواند اعتماد بیمار را جلب كرده و مونس تنهاییهای وی باشد، و در آن لحظات حساس و بحرانی كه زمینه و فضای مناسب فراهم است، با شیوه های مختلف بیمار را بنوازد و با لحن كلامی مهربان و عاطفی از انبوه ناراحتیهای وی بكاهد. ارشاد و هدایت بیمار، امیدوار كردن او به آینده ای بهتر و شنیدن درد دلهای وی، از جمله امور مثبتی است كه یك پرستار و یا پزشك می تواند از آنها استفاده كرده و از آن نتیجه مطلوب دریافت دارد. پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله فرمودند: «اذا دخلتم علی المریض فنفسوا له فی الاجل - فان ذلك لایرد شیئا - وهو یطیب النفس؛ (10) هنگامی كه نزد بیمار می روید او را به زنده ماندن امیدوار كنید - هر چند این كار چیزی را برنمی گرداند - اما در شادمانی روح اش تاثیر دارد.»

د. رعایت حال بیمار
پرستار وظیفه شناس همواره تلاش می كند تا بیمار خود را در راحتی و آسایش نگه دارد، او با سخنان نسنجیده و كارهای ناشایست، بیمار را نمی رنجاند. با رسیدگی به موقع، خورانیدن داروها، دادن غذاهای شفابخش، به بهبودی مریض سرعت می بخشد. او گفتار رسول خدا صلی الله علیه و آله را نصب العین خود قرار می دهد كه در این مورد فرموده است: «لا تؤذوه ولاتضجروه؛ (11) [بیمار را اذیت نكنید و دلتنگ و غمگین نسازید.»
شخص بیمار به جهت مشكلات خاصی كه دارد ممكن است به بهانه های مختلف و با كوچك ترین ناراحتی خشمگین شود. پرستاران آگاه و با تجربه این نكته را در نظر داشته و به سخن امام صادق علیه السلام جامه عمل می پوشانند كه فرمودند: «لاتغیضوه؛ (12) بیمار را خشمگین [و عصبانی] نكنید.»
نشستن طولانی نزد مریض، سؤالهای مكرر (به غیر از پرسشهای ضروری پزشكی) ، اعتنا نكردن به خواسته ها و نیازهای وی، و او را به حال خود رها كردن، از جمله عوامل خشم بیمار است.

اگر بیمار را ناراحت كنیم ممكن است او وادار به نفرین شود و دعای بیمار از جمله دعاهایی است كه سریعا مستجاب می شود. امام صادق علیه السلام فرمودند: «ثلاثة دعوتهم مستجابة؛ الحاج والغازی والمریض، فلا تغیظوه ولاتضجروه؛ دعای سه نفر مستجاب است؛ زائر خانه خدا، مجاهد در راه خدا و بیمار؛ مواظب باشید كه او را عصبانی و دلتنگ نكنید.»
آرزو دارم كه گر گل نیستم خاری نباشم // باربرداری زدوشی نیستم باری نباشم

ه. درخواست دعا از بیمار
پرستاران می توانند برای حل مشكلاتشان از بیماران تحت مراقبت خود، التماس دعا كنند و مطمئن باشند كه آنان به خدا نزدیك ترند. امام صادق علیه السلام فرمود: «هرگاه یكی از شما از برادر بیمارتان عیادت نمود، از او التماس دعا نماید؛ چرا كه دعای شخص با ایمانی كه در حال بیماری است همانند دعای ملائكه پذیرفته می شود.» (13)
از منظر فرهنگ وحیانی اهل بیت علیهم السلام ایام بیماری فرصت مناسبی برای تصفیه باطن، توبه از گناهان و رسیدن به خواسته های مشروع، تفكر در زندگی گذشته و قدردانی از سلامتی و اندیشیدن به آفریدگار جهان و نعمتهای فراوان اوست. رسول بزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله این حقیقت را این گونه به سلمان فارسی توضیح داد: «ای سلمان! بیماری تو آثار مثبت و خوبی برایت دارد، تو در حال بیماری همواره به یاد خدا هستی، دعای تو در آن حال پذیرفته است و بیماری، تو را از گناهان پاك می كند.» (14)

و. دعا برای شفای بیمار
پرستاران دلسوز، افزون بر كوششهای ظاهری و خدمات معمولی می توانند برای بهبودی و شفای بیمار دعا كنند و با این عمل رضایت خداوند را جلب كرده، دل بیمار را به دست آورده و در شفای او شریك باشند. پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در عرصه خدمت به بیماران پیشگام بود، از آنان دلجویی می كرد، گاهی پرستاری آنان را به عهده می گرفت و برای سلامتی شان دعا می كرد. امام علی علیه السلام نقل می كند: شبی بیمار شدم، پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله آن شب از من مراقبت و پرستاری كرد و تا طلوع صبح مواظب حال من بود. آنگاه در مسجد با اصحاب نماز جماعت به جای آورد و در حق من دعا كرد: «اللهم اشف علیا وعافه فانه اسهرنی اللیلة مما به؛ (15) خدایا! علی را شفا ده و سلامتی بخش كه به خاطربیماریش امشب تا صبح نخوابیده ام.»

 



1) ارشاد مفید، ج 2، ص 93.
2) وفیات الائمه، ص 159.
3) شجره طوبی، ج 2، ص 237.
4) وفیات الائمه، ص 441.
5) وسائل الشیعه، ج 16، ص 344.
6) تفسیر امام عسكری علیه السلام، ص 635.
7) همان.
8) مستدرك الوسائل، ج 2، ص 93.
9) بحارالانوار، ج 14، ص 310.
10) مستدرك الوسائل، ج 2، ص 154.
11) مستدرك الوسائل، ج 5، ص 255.
12) وسائل الشیعه، ج 7، ص 127.
13) كافی، ج 3، ص 117.
14) من لایحضره الفقیه، ج 4، ص 375.
15) بحارالانوار، ج 40، ص 1.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره55
 




تاریخ ارسال مطلب : شنبه ٢٤ بهمن ١٣٩٤ / شماره خبر : ٩٥٣٨٢ / تعداد بازدید : 3804/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج