شنبه ٣١ تير ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلي > تحقیقات،مقالات > تاریخ > تاریخ معصومین > امام حسن عسکری علیه السلام 


محمد عابدی

هدایت با رفتار و كردار در سیره و سخن امام حسن عسكری علیه السلام

امام حسن عسكری علیه السلام یازدهمین ستاره هدایتی است كه در آسمان امامت درخشید...

امام حسن عسكری علیه السلام یازدهمین ستاره هدایتی است كه در آسمان امامت درخشید و هدایت عملی مردم را عهده دار شد. از اینرو در كنار القاب متعدد آن حضرت كه هر یك گویای بعدی از شخصیت عظیم اوست، مانند: عسكری، رفیق، زكی، فاضل، امین، میمون، نقی، طاهر، مؤمن بالله، صادق، صامت، امین علی سر الله، علام، ولی الله، سراج اهل الجنة، خزانة الوصیین، (1) مضی، شافی، مرضی، خالص، خاص، تقی، شفیع، سخی، موفی و مستودع (2) ، ما با القابی چون: ناطق عن الله (3) ، مرشد الی الله (4) ، هادی و مهتدی (5)نیز رو به رو می شویم كه گویای همان وظیفه اصلی امامت (تداوم هدایتگری بشریت) است.

در این مقاله برگهایی از كارنامه هدایتگری حضرت را مرور می كنیم. تفاوت اساسی ائمه و پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله در چگونگی هدایتگری و انجام رسالت قرآنی، به موضوع حاكمیت برمی گردد. ائمه به دلیل نداشتن حاكمیت با مشكلات بسیاری رویارو بودند. از این رو، وظیفه هدایتگری را با ابزارها و شیوه های بسیار متنوعی كه متناسب با شرایط عصر و زمان بود، به پیش می بردند. ناآرامی های داخلی در كنار اختناق، ویژگی عمده عصر امام عسكری است و آن حضرت در یكی از سخت ترین شرائط پیش آمده برای سلسله امامت، به هدایت امت می پرداخت.

جلوه های هدایت در سیره و سخن امام عسكری علیه السلام

1. هدایت با رفتار و كردار
كارآمدترین ابزار تاثیر در هدایت، رفتار و كردار هدایتگران است. این سخن از امام صادق علیه السلام را به یاد آوریم كه «كونوا دعاة للناس بغیر السنتكم؛ (6) مردم را با غیر زبان خود دعوت كنید..» و هر چه ایمان و عمل قوی تر شود، تاثیر پذیری مخاطبان فزون تر خواهد گشت و هر چه از میزان هماهنگی بین عمل هدایتگران و سخنان آنان كاسته شود، تاثیرپذیری مخاطبان نیز كاهش می یابد؛ لذا امام علی علیه السلام می فرمود: «ان الوعظ الذی لایمجه سمع ولایعدله نفع ما سكت عنه لسان القول ونطق به لسان الفعل؛ (7) اندرزی كه هیچ گوشی آن را ناخوش ندارد و هیچ سودی با آن برابری نكند، اندرزی است كه زبان گفتار در مورد آن ساكت و زبان رفتار به آن گویا باشد..» درخشنده ترین جلوه هدایت در سیره امام حسن عسكری علیه السلام نیز مربوط به همین نوع هدایت است.
شیخ مفید به نقل از محمد بن اسماعیل بن ابراهیم بن موسی بن جعفر می نویسد: زمانی كه ابومحمد صلی الله علیه و آله زندانی بود، عباسیان نزد صالح بن وصیف آمدند و گفتند بر او سخت بگیر! صالح گفت: چگونه چنین كنم! من دو نفر از بدترین انسانها را كه می شناختم، مامور او كردم، ولی آن دو حالا به عبادت و روزه روی آورده اند و در حدی عالی به آن پایبندند. صالح دستور داد آن دو را حاضر كنند و آن گاه پرسید: وای بر شما! چرا با این مرد چنین مهربانانه رفتار می كنید؟! گفتند: درباره مردی كه روزها را روزه می گیرد و تمام شب را به عبادت می گذراند! او ساكت است و عبادت می كند و هر لحظه به او می نگریم، لرزه به انداممان می افتد. عباسیان وقتی این سخنان را شنیدند، ناامید شدند و بازگشتند. (8)


باشكوه ترین جلوه هدایت از طریق رفتار عملی را به نقل از شیخ كلینی رحمه الله بشنویم كه می گوید: «ابومحمد علیه السلام نزد علی بن نارمش كه از كینه توزترین مردم نسبت به خاندان ابوطالب بود، زندانی شد. به او گفتند: با او [امام] سخت گیر باش! امام تنها یك روز نزد او بود كه علی بن نارمش تسلیم حضرت شد و چون تحت تاثیر امام بود، به چهره حضرت نمی نگریست. وی در حالی از نزد امام بیرون رفت كه با بصیرت ترین مردم بود و بیش از دیگران به عظمت و فضائل امام پی برده بود..» (9)

2. استفاده از شیوه نامحسوس
امام حسن عسكری علیه السلام به دلیل خفقان عصر، از شیوه های نامحسوس و پنهان بیشتر سود می برد و امور امت را مخفیانه اداره می كرد. گاه پیش می آمد كه بعد از سالها مردم و خلفا متوجه هدایت شدن مسیحیان و... می شدند. (10) زمانی به بازسازی روحی و اعتقادی هدایتگران شیعی می پرداخت و در مواقعی هم به كنترل و رفع نواقص كار آنان مشغول می شد.
محمد بن ربیع شائی می گفت: با یكی از ثنویها (11) در اهواز به بحث و مناظره پرداختم؛ در حالی كه تا حدودی تحت تاثیر سخنان آن شخص قرار گرفته بودم به سر من رای (سامرا) رفتم. در خانه احمد بن خصیب نشسته بودم كه امام ابومحمد علیه السلام را دیدم كه از حضور در جمع مردم به خانه اش باز می گشت. وقتی به نزدیكی من رسید، نگاهی به من كرد و با انگشت سبابه اش اشاره فرمود: احد، احد، فرد. (12)

3. استفاده از ظرفیتهای امامت
امام حسن عسكری علیه السلام از كرامت هم برای هدایت بهره می برد و به شیوه های گوناگون در تصحیح عقاید و هدایت امت می كوشید. علامه مجلسی از ادریس بن زیاد نقل می كند: درباره آنان (ائمه) خیلی تندروی می كردم. روزی برای دیدار ابومحمد علیه السلام روانه سامرا شدم و از شدت خستگی بر پلكان حمامی به خواب فرو رفتم. با ضربه عصای مخصوص ابومحمد علیه السلام بیدار شدم. ایشان را شناختم و بلند شدم. امام سوار بود و غلامان پیرامونش را گرفته بودند. پشت پا و زانوی حضرت را بوسیدم و این نخستین برخورد من با ایشان بود. به من فرمود: ای ادریس! «بل عباد مكرمون لایسبقونه بالقول وهم بامره یعملون.» ؛ (13) «بلكه آنان (فرشتگان) بندگان گرامی داشته شده اند و در گفتار بر او سبقت نمی گیرند و به فرمان وی عمل می كنند..» عرض كردم: مولای من، همین مطلب مرا بس است و تنها برای پرسیدن آن آمده بودم. (14)

4. پاسخ به شبهات
از دیگر جلوه های هدایت امام می توان به پاسخ گویی حضرت به پرسشها و شبهات پیرامون اعتقادات و مسائل دینی اشاره كرد. آن حضرت از این طریق پاسدار دین در برابر شبهات بود و گوهر بی غبار دین را در اختیار امت جدش رسول خدا صلی الله علیه و آله قرار می داد. ابوهاشم جعفری می گوید كه از امام پرسیدم: چرا ارث زن یك سهم و مرد دو سهم است؟ فرمود: چون جهاد و پرداخت مخارج به عهده زن نیست و نیز پرداخت دیه قتل خطا بر عهده مردان است و چیزی بر زن نیست. (15)
همین طور در نامه ای به اسحاق بن اسماعیل نیشابوری (از یاران حضرت) به شبهاتی پیرامون واجبات مالی (مانند خمس و زكات..) . پاسخ می دهد و می نویسد:
«به راستی كه خدا از منت و رحمتش، واجباتی را بر شما مقرر كرد، نه به خاطر نیازی كه به آنها داشت، بلكه به جهت محبت به شما - كه جز او شایسته پرستش نیست - تا بد را از خوب جدا كند و آنچه را در دل دارید، بیازماید و برای رسیدن به رحمت خدا بر همه سبقت گیرید و مایه تفاضل مقامهای بهشتی شما شود، لذا حج و عمره و اقامه نماز و پرداخت زكات و انجام روزه و پایبندی به ولایت را بر شما مقرر داشته است. برای فهمیدن فرائض دری را به سوی شما گشوده است و كلیدی برای رسیدن به آنها قرار داده است. اگر محمد صلی الله علیه و آله و اوصیای از فرزندانش نبودند، شما سرگردان می شدید و همچون حیوانات هیچ یك از واجبات را نمی دانستید. آیا برای ورود به شهر راهی جز دروازه وجود دارد؟ پس وقتی خدا بر شما با نصب امامان - پس از پیامبر - منت نهاد، در كتاب بزرگ خود فرمود: «الیوم اكملت لكم دینكم واتممت علیكم نعمتی ورضیت لكم الاسلام دینا» (16)، او همچنین برای اولیای خود بر شما حقوقی مقرر داشته كه شما را مامور به ادای آن فرموده است تا آنچه از همسر و اموال و خوردنی و آشامیدنی دارید، بر شما حلال باشد. خدا فرموده است: «قل لااسئلكم علیه اجرا الا المودة فی القربی.» (17) و بدانید هر كه بخل ورزد، به خود بخل ورزیده است و خدا بی نیاز است و شما نیازمندید.....» (18)

5. افشاگری برای حفظ دین
از فتنه هایی كه در عصر معتمد پیش آمد و كیان مسلمین را در خطر قرار داد، موضوع جاثلیق مسیحی بیش از همه مورد توجه بود؛ به گونه ای كه اسلام را در آستانه تزلزل قرار داد و اگر نبود افشاگری امام حسن علیه السلام، خطری بزرگ دین اسلام را به ورطه ذلت می كشاند. امام با اینكه مظلوم واقع شده و خلافت از وی دریغ شده و در اختیار عباسیان بو د، برای حفظ دین قیام كرد و چراغ هدایت را روشن نگاه داشت. ابن صباغ مالكی آورده است كه ابوهاشم گفت: زندانی شدن ابومحمد علیه السلام چندان نپایید كه مردم سر من رای (سامرا) دچار قحطی شدیدی شدند. معتمد علی الله، پسر متوكل، دستور داد مردم برای طلب باران از شهر بیرون روند. مردم سه روز طلب باران كردند، اما باران نیامد. روز چهارم چاثلیق مسیحی همراه مسیحیان و راهبان به صحرا رفت. راهبی میان آنان بود كه هر گاه دست به آسمان می گشود، باران سیل آسا می بارید. روز دوم هم به همین منظور بیرون رفتند و باران فراوانی بارید؛ چنان كه مردم سیراب شدند و درخواست كردند باران قطع شود. این ماجرا موجب شگفتی و تردید مسلمانان شد و گروهی به مسیحیت متمایل شدند. خلیفه شخصی را نزد صالح بن وصیف فرستاد و گفت: ابومحمد حسن بن علی را از زندان آزاد كن و او را نزد من بیاور. وقتی امام آمد، خلیفه گفت: امت محمد علیه السلام را از این هلاكت و بدبختی رها كن. امام فرمود: به آنها بگو فردا هم از شهر بیرون روند. خلیفه گفت: وقتی مردم از باران بی نیاز شده اند، برای چه بیرون بروند؟ فرمود: برای اینكه شك را از آنان بزدایم و از ورطه ای كه در آن گرفتار آمده و با آن عقل و اندیشه ساده لوحان را به تباهی كشیده اند رها سازم. به این ترتیب، روز بعد هم آنان بیرون رفتند و امام با جمعیتی انبوه از مسلمانان نیز از شهر خارج شد.


نصارا طبق معمول درخواست باران كردند و آن راهب دستهایش را به آسمان بلند كرد و نصارا و راهبان نیز دست به دعا برداشتند. همان زمان ابری پیدا شد و باران آمد. امام دستور داد دست راهب را بگیرند و آنچه در دست دارد، خارج سازند. وقتی چنین كردند، دیدند استخوانی میان انگشتان اوست. آن را گرفتند و نزد امام آوردند. حضرت آن را در پارچه ای پیچید و به راهب فرمود: حالا درخواست باران كن. او درخواست كرد، اما باران نیامد. بلكه ابرها هم كنار رفت و خورشید پیدا شد. مردم شگفت زده شدند و خلیفه از امام علت آن را پرسید، فرمود: در دست او قطعه ای از استخوان یكی از پیامبران خدا بود كه از قبور انبیا به دست آورده اند. هرگاه استخوان پیامبری زیر آسمان ظاهر شود، باران سیل آسا می بارد. مردم با گفتار امام آرام شدند و دلهاشان مطمئن شد. (19)

6. یادآوری سنتهای متروك
از دیگر شیوه های هدایت در سیره امام عسكری علیه السلام، بیان سنتهای متروك بود. آن حضرت با این شیوه، غبار غربت از احكام و فرائض الهی می زدود و آنها را بار دیگر به صحنه اجتماع می كشاند، شیوه ای كه در هر عصر و دوره ای هدایتگران الهی، موظف به پیگیری آن هستند. امام عسكری علیه السلام در حضور جمعی هفتاد نفری از زائران كربلا كه به مناسبت تولد حضرت حجت به سامرا و خانه حضرت آمده بودند، بی آنكه آنان بپرسند، فرمود: برخی از شما می خواهند درباره اختلاف بین شما و دشمنان خدا و ما كه اهل قبله و مسلمان هستند، بپرسند. از این رو، شما را در جریان آن اختلافها قرار می دهم و شما دقت كرده و بدان پی ببرید. گفتند: آری ای مولا! به خدا سوگند در نظر داشتیم همین مطلب را بپرسیم. فرمود: خدای عزوجل به رسولش وحی فرمود: تو و علی و فرزندان او را كه حجتهای من هستند و پیروان آنها را، به ده ویژگی اختصاص دادم:
1. پنجاه و یك ركعت نماز؛ 2. انگشتری به دست راست كردن؛ 3. تعقیب بعد از نماز؛ 4. اذان و اقامه را دو تا دو تا گفتن؛ 5. گفتن حی علی خیرالعمل؛ 6. بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحیم؛ 7. قنوت در نماز؛ 8. خواندن نماز عصر هنگام آفتاب روشن و صاف (وسط روز) ؛ 9. خواندن نماز صبح هنگام دمیدن سپیده كه هوا هنوز تاریك است؛ 10. خضاب كردن موی سر و صورت.
آن مرد كه حق ما را غصب كرد، با گروه خود در نماز با ما به مخالفت پرداختند و عوض پنجاه و یك ركعت نماز در هر شبانه روز، نماز تراویح را در شبهای ماه رمضان قرار دادند و به جای تعقیب بعد از نماز، دست بر سینه گذاشتن را تشریع كردند و عوض انگشتر به دست راست كردن، آن را به دست چپ كردند. در اذان و اقامه عوض دو بار گفتن فقرات اقامه، فقط اقامه فرادا را انتخاب كردند و به جای «حی علی خیر العمل.» ، الصلوة خیر من النوم گفتند. عوض بلند گفتن «بسم الله الرحمن الرحیم.» ، آن را آهسته گفتند و قنوت را حذف كردند. نماز عصر را به خلاف زمانی كه هوا آفتابی و روشن و صاف است، هنگام زردی خواندند و نماز صبح را به جای سپیده صبح و تاریكی هوا، هنگام ناپدید شدن ستارگان خواندند و به جای خضاب كردن موی سر و صورت آن را رها كردند. بیشتر حاضران گفتند: ای سرور! شما غم و اندوه ما را برطرف ساختید. (20)
بعد از آن هم امام سنتهای متروك دیگری را یادآور شد و به بدعتهای جایگزین اشاره كرد. كه از جمله آنها، گفتن چهار تكبیر در نماز میت به جای پنج تكبیر بود.


پی نوشت :

1) این القاب ریشه روایی دارند. ر. ك: با خورشید سامرا، ص 29 تا 34.
2) این القاب ریشه روایی ندارند و در كتب تراجم و رجال و تاریخ به تناسب به آن حضرت اطلاق شده اند. همان، ص 34.
3) بحارالانوار، ج 36، ص 312.
4) همان، ص 348.
5) دلائل الامامة، ص 223 (این دو لقب ریشه روایی ندارد) .
6) الكافی، ج 2، ص 78.
7) غررالحكم و درر الكلم، ح 4560.
8) ارشاد، ص 344؛ اثبات الهداة، ج 3، ص 406؛ بحارالانوار، ج 50، ص 308.
9) الكافی، ج 1، ص 508؛ اثبات الهداة، ج 3، ص 402.
10) سفینة البحار، ج 1، ص 260؛ حلیة الابرار، ج 2، ص 498.
11) دوگانه پرست (نور و ظلمت) .
12) الكافی، ج 1، ص 511، ح 20؛ خرایج، ج 1، ص 445.
13) انبیاء/26.
14) بحارالانوار، ج 50، ص 283؛ مناقب آل ابی طالب، ج 4، ص 428.
15) پیشوای یازدهم، ص 24، نقل از اعلام الوری، نجف، ص 274.
16) مائده/3.
17) شوری/23.
18) تحف العقول، ص 485.
19) الفصول المهمة، ص 268؛ صواعق المحرقه، ص 207؛ مناقب آل ابی طالب، ج 4، ص 425 (به اشتباه متوكل ذكر شده است) ؛ كشف الغمه، ج 3، ص 219 (با تفاوت) .
20) هدایة الكبری، ص 344.
منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره 54 .





تاریخ ارسال مطلب : شنبه ٢٨ آذر ١٣٩٤ / شماره خبر : ٨٩٩٥٤ / تعداد بازدید : 1566/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج