جمعه ٠١ بهمن ١٣٩٥
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلي > تحقیقات،مقالات > تاریخ > تاریخ معصومین > امام حسن عسکری علیه السلام 


عبدالكريم پاك‌نيا تبريزي

پاسخهاي امام حسن عسكري(ع) به ده پرسش فقهي

باتوجه به ضرورت آموزش احکام دینی، در آستانه ولادت امام حسن عسکری(ع) به محضر آن گرامی شرفیاب مي‌شويم و برخی از پاسخهای فقهی آن بزرگوار را در باب احکام مبتلا به جامعه، از زبان حضرتش مي‌شنويم...

ضرورت آموزش احکام

آموزش احکام اسلامی بر هر مسلمانی لازم است؛ چرا که دینداریِ صحیح، به یادگیری احکام و مسائل آن وابسته است و بدون دانستن دستورهاي الهی، انسان، تکلیف خود را نخواهد دانست و شخص جاهل هم راه به جايی نمی‌برد؛ بنا بر این یکی از مهم‌ترین وظایف هر مسلمان یاد سپاری احکام دین است که برای همه لازم و ضروری است. در این باره علی بن ابی حمزه از امام صادق(ع) شنید که می‌فرمود: «تَفَقَّهُوا فِي الدِّينِ فَإِنَّهُ مَنْ لَمْ يَتَفَقَّهْ مِنْكُمْ فِي الدِّينِ فَهُوَ أَعْرَابِيٌّ؛1 دین را یاد بگیرید [و بفهميد]، زیرا هر یک از شما که احکام دینش را نیاموزد همانند اعراب دوران جاهلیت، [فردی جاهل و دور از فرهنگ] خواهد بود.»
امام(ع) در روایت دیگری - که مفضل بن عمر کوفی آن‌را نقل کرده است- آثار زیانبار بی‌توجهی به احکام و مسائل دینی را یاد آور مي‌شود و می‌فرماید: «مَنْ لَمْ يَتَفَقَّهْ فِي دِينِ اللَّهِ لَمْ يَنْظُرِ اللَّهُ إِلَيْهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَ لَمْ يُزَكِّ لَهُ عَمَلا؛2 هر کس احکام و معارف دین خدا را نفهمد [تا به آن به درستی عمل کند و در حقیقت یک مسلمان صوری باشد]، خداوند در روز قیامت به او توجهی نخواهد کرد و اعمالش را پاکیزه و شایسته پذیرش نداند.»


از منظر امام موسى بن جعفر(ع) بی‌توجهی به آموزش احکام و دقت نکردن در آن، باعث محرومیت از منافع بی‌شماری مي‌شود که هر انسان مسلمان برای نیل به آنها لحظه‌شماری مي‌کند. آن گرامی در این زمینه فرمود: «تَفَقَّهُوا فِي دِينِ اللَّهِ فَإِنَّ الْفِقْهَ مِفْتَاحُ الْبَصِيرَةِ وَ تَمَامُ الْعِبَادَةِ وَ السَّبَبُ إِلَى الْمَنَازِلِ الرَّفِيعَةِ وَ الرُّتَبِ الْجَلِيلَةِ فِي الدِّينِ وَ الدُّنْيَا وَ فَضْلُ الْفَقِيهِ عَلَى الْعَابِدِ كَفَضْلِ الشَّمْسِ عَلَى الْكَوَاكِبِ وَ مَنْ لَمْ يَتَفَقَّهْ فِي دِينِهِ لَمْ يَرْضَ اللَّهُ لَهُ عَمَلاً؛3 در دين خدا تفقّه كنيد كه فقه [و شناخت احكام و معارف]، كليد بينايى است و كمال عبادت و وسيله نيل به مقامات بلند و رتبه هاى عالى دين و دنياست. و امتياز شخص ِآگاه [به احکام] بر عابد، چون امتياز خورشيد بر ستارگان است. و هر كه در دينش تفقه نكند [و آن را نفهمد]، خدا هیچ عملى را از او نخواهد پسندید.»
حتی امام باقر(ع) و امام صادق(ع)، موضوع آموزش احکام و مسائل دینی را به جوانان آن‌قدر مهم و ضروری مي‌دانند که در صورت بی‌توجهی جوانان شیعه به این‌گونه معارف، آنان را مستحق تأدیب و مجازات دانسته و در این باره این چنین هشدار داده‌اند: «لَوْ اُتِيتُ بِشَابٍّ مِنْ شَبَابِ الشِّيعَةِ لَا يَتَفَقَّهُ لَأَدَّبْتُهُ؛ اگر يكى از جوانان شيعه را نزدم بياورند كه [وظيفه خود را در] شناخت احکام [و معارف دين] انجام نمي‌دهد، او را تأديب مي‌كنم .»4
حال باتوجه به ضرورت آموزش احکام دینی، در آستانه ولادت امام حسن عسکری(ع) به محضر آن گرامی شرفیاب مي‌شويم و برخی از پاسخهای فقهی آن بزرگوار را در باب احکام مبتلا به جامعه، از زبان حضرتش مي‌شنويم.

خطر وسواس
چنانچه از امام عسکری(ع) در مورد افراط در وضو گرفتن و مصرف بی‌رویۀ آب سؤال كنيم، ايشان در جواب فرموده است: «مَنْ تَعَدَّى فِي طَهُورِهِ كَانَ كَنَاقِضِه؛5 هر كس از وضوى خود تعدّى كند (زياده از مقرّر بشويد، يا آب بريزد)، همانند نقض كننده و باطل كننده آن است.» یعنی با وسواس و افراط در وضو، عمل خود را باطل مي‌کند.

لباس نماز گزار
محمد بن عبدالجبار در موضوع لباس نماز‌گزار از محضر حضرت چنین پرسید: «آیا جايز است نماز خواندن در کلاهی که پشم حیوان حرام گوشت بر آن است یا تکه‌ای ابریشم و یا قطعه‌ای از پشم خرگوش در آن است؟»
امام(ع) فرمود: «لَا تَحِلُّ الصَّلَاةُ فِي الْحَرِيرِ الْمَحْضِ وَ إِنْ كَانَ الْوَبَرُ ذَكِيّاً حَلَّتِ الصَّلَاةُ فِيهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى؛6
نماز خواندن [نماز‌گزار مرد] در لباس تهيه شده از ابریشم خالص جایز نیست؛ امّا اگر [لباس نماز‌گزار] از پشم حیوان تذکیه شده (ذبح شرعی شده) [تهیه شده] باشد، نماز در آن صحیح است، به خواست خداوند.»

برکات جمع بین الصلاتین
در حالی که مخالفان شیعه در موضوع جمع بین الصلاتین به ما ایراد می‌گیرند که این خلاف سنت است، امام عسکری(ع) برای حل مشکل عباس ناقد، وی را به جمع بین الصلاتین راهنمايی مي‌کند. او مي‌گوید: تمام اموالم بر اثر حادثه‌ای از دستم رفت و تمام دوستان، همکاران و آشنایان از اطرافم پراکنده شدند و من خیلی ناراحت و پریشان احوال شدم. در این وضعیت به محضر امام حسن عسکری(ع) پناه بردم و مشکلاتم را عرضه داشتم. امام(ع) به من فرمود: «اجْمَعْ بَيْنَ الصَّلَاتَيْنِ الظُّهْرِ وَ الْعَصْرِ تَرَى مَا تُحِبُّ؛7 نماز ظهر و عصر را بدون فاصله و پشت سر هم بخوان، آنچه را دوست‌داری مي‌بینی [و به خواسته‌ات مي‌رسی].»

فلسفه روزه
حمزۀ بن محمد از امام(ع) در باره فلسفه روزه سؤال کرد. امام(ع) در پاسخ فرمود: «لِيَجِدَ الْغَنِيُّ مَضَضَ الْجُوعِ فَيَحِنَّ عَلَى الْفَقِيرِ؛8 [یکی از حکمتهای روزه این است که] ثروتمند، سختی و مشقت گرسنگی را احساس کند و به فرد نیازمند بیش‌تر عطوفت و مهربانی داشته باشد.»

پرداخت زکات
علی بن بلال، از یاران نزدیک امام عسکری(ع)، در موضوع مصرف زکات، نامه‌ای به امام(ع) نوشت و از محضر حضرت سؤال کرد که آیا می‌توانم زکات و صدقه مالم را به نیازمندان از غیر اصحاب خودم (غیر شیعیان) پرداخت کنم.
امام(ع) در پاسخ نوشت: «لَا تُعْطِ الصَّدَقَةَ وَ الزَّكَاةَ إِلَّا لِأَصْحَابِكَ؛9 [علی بن بلال!] صدقه و زکات خود را به غیر از اصحاب [شیعۀ] خودت نپرداز.»

حج و وصیت
ابراهيم بن مهزيار به امام ابو محمّد عسكرى(ع) نامه‌ای نوشت: «به محضر امام اعلام مي‌دارم كه یار با وفای شما، جناب علىّ بن مهزيار وصيّت كرده است كه از در آمدِ مزرعه اى كه یک چهارم آن را برای شما قرار داده است، سالى يك حجّ تمتع در برابر بيست دينار به‌جا آورند، و از زمانِ قطع راه بصره، مخارجِ سفر دو برابر شده است، و مردم به بيست دينار اكتفا نمي‌كنند و همچنين دو حجّ براى عدّه اى از موالى شما وصيّت كرده است.» امام(ع) در جواب نوشت: «يُجْعَلُ ثَلَاثُ حِجَجٍ حَجَّتَيْنِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى ؛10 ان شاء اللَّه تعالى به‌جاى سه حجّ دو حجّ قرار مي‌دهند.»

حکم تقیه
روزی يكى از أصحاب امام حسن عسکری(ع)، در مجلس آن حضرت به آن گرامی عرضه داشت كه يكى از برادران شيعه، نزد من آمد و از من پرسید: «من گرفتار مخالفان مذهب شیعه شده‌ام و آنان مرا در مسئله امامت، مي‌آزمايند و قسم مى دهند، جانم در خطر است، چه كنم تا از دستشان نجات يابم؟»
من به او گفتم: «مگر چه مى گويند؟» گفت: «مى گويند كه آيا معتقدى فلانى پس از رسول خدا(ص) امام است و من چاره اى جز گفتن آرى ندارم و گر نه مرا به باد كتك مى گيرند. من هم به ناچار گفتم: "نَعَم؛ آرى" و قصدم گفتن "نَعَمَاً" از انعام بود كه شامل شتر، گاو و گوسفند مى شود؛ امّا آنان اصرار مي‌کنند و مى گويند بگو: «وَاللهِ؛ به‌خدا سوگند.»
اي پسر رسول الله! من به آن شیعه مظلوم گفتم: «اگر گفتند بگو "و اللَّه" تو بگو "َولّى"؛ از فلان كار صرف نظر كرد؛ زيرا آنان پى نخواهند برد و تو جان سالم به‌در برى.»
پس به من گفت: «اگر به‌صورت واضح از من خواستند بگويم "و اللَّه" و "ها" را در آن آشكار كن، چه كنم؟»
گفتم: «بگو: "وَ اللَّهُ؛ و خداوند" و "ها" را رفع بده؛ زيرا در صورت عدم كسره دادن به "ها"، سوگند شمرده نمى شود.» آن دوستِ مؤمن رفت و پس از مدّتى نزد من آمد و گفت: «همان مطالب را بر من عرضه داشتند و مرا قسم دادند، و همان طور كه تو گفتى عمل كردم.»
امام حسن عسكرىّ(ع) به او فرمود: «أَنْتَ كَمَا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص) الدَّالُّ عَلَى الْخَيْرِ كَفَاعِلِهِ، لَقَدْ كَتَبَ اللَّهُ لِصَاحِبِكَ بِتَقِيَّتِهِ بِعَدَدِ كُلِّ مَنِ اسْتَعْمَلَ التَّقِيَّةَ مِنْ شِيعَتِنَا وَ مُوَالِينَا وَ مُحِبِّينَا حَسَنَةً، وَ بِعَدَدِ مَنْ تَرَكَ التَّقِيَّةَ مِنْهُمْ حَسَنَةً أَدْنَاهَا حَسَنَةٌ لَوْ قُوبِلَ بِهَا ذُنُوبُ مِائَةِ سَنَةٍ لَغُفِرَتْ وَ لَكَ بِإِرْشَادِكَ إِيَّاهُ مِثْلُ مَا لَه ؛11تو مشمول همان فرمايش رسول خدا(ص) هستى كه فرمود: «راهنماى به خير همچون انجام دهنده آن است.» خداوند براى رفيق تو به سبب تقيّه اى كه كرد به شمار افرادى از شيعيان و مواليان و دوستداران ما كه تقيّه را به‌كار بسته اند، حسنه عطا کرده و به تعداد افرادى كه تقيّه را ترك گفته اند نيز حسنه نوشته است. كم‌ترين آن حسنه، آن است كه اگر با گناهان صد سال روبه‌رو شود، همه آمرزيده شود، و براى تو به سبب اين راهنمايى و ارشاد، همانند او حسنه خواهد بود.»

معاملات حرام
محمد بن حسن، طی نامه‌ای از محضر امام پرسيد: «فردی با پولی که از راهزنان یا سارقان می‌گیرد وسیله‌ای یا خادمی مي‌خرد. آیا جایز است از ثمرات و منافع اینها بهره‌برداری کند؟» امام در پاسخ نامه مرقوم فرمودند: «لَا خَيْرَ فِي شَيْ ءٍ أَصْلُهُ حَرَامٌ وَ لَا يَحِلُّ اسْتِعْمَالُهُ؛12 [به‌طور کلی] هر چیزی که در اصل، حرام باشد خیری در آن نیست و استعمال آن هم حرام مي‌باشد.»

خرید دربست زمین
محمد بن حسن صفار، ضمن مکاتبه‌ای از محضر امام چنين استفتا کرد: «مردی از فردی زمینی با مرزبندی دقیق و تشخیص حدود چهارگانۀ آن خریده است. در این زمین زراعت، درخت خرما و درختان دیگری وجود دارد؛ امّا در قولنامه، چیزی در این باره نوشته نشده و ذکری از زراعت و درختانِ داخل زمین، به میان نیامده است؛ البته در متن قرار داد به طور کلی، قید شده است که خریدار آنجا را با تمام حقوق داخلی و خارجی خریداری کرد. آیا زراعت و درختان، داخل در حقوق آن زمین‌اند یا نه؟» امام پاسخ داد: «إِذَا ابْتَاعَ الْأَرْضَ بِحُدُودِهَا وَ مَا أُغْلِقَ عَلَيْهِ بَابُهَا فَلَهُ جَمِيعُ مَا فِيهَا إِنْ شَاءَ اللَّهُ؛13 هرگاه [مشتری]، زمین را با تمام حدودش به طور دربست بخرد، همه آنچه در آن قرار دارد مال خریدار است؛ انشاءالله [این‌گونه عمل خواهید کرد].»

خریدن یک طبقه
محمّد بن حسن صفّار، نامه اى به امام عسكرى(ع) نوشت و پرسيد: «مردى از يك ساختمان دو طبقه، طبقه اوّل را با تمام خصوصيّات و حقوق آن خريدارى كرد. آيا خريدار، حقّى در مرتبه فوقانى آن دارد يا نه؟»
امام(ع) مرقوم فرمودند: «لَيْسَ لَهُ إِلَّا مَا اشْتَرَاهُ بِاسْمِهِ وَ مَوْضِعِهِ إِنْ شَاءَ اللَّه؛14او جز آنچه را به اسم و خصوصيات آن خريده است مالك نيست.» یعنی خریدار، فقط طبقه اول را مالک است. به‌خواست خداوند [این‌گونه عمل خواهید کرد].»

نکته مهم
بدیهی است که این احادیث به عنوان حکم شرعی مطلق نمي‌تواند مورد ملاک عمل برای یک مسلمان مکلف قرار بگیرد؛ زیرا مجتهدان جامع شرايط بايد اين احاديث را بررسی علمی كنند و در نهایت، فتوای فقیهِ مجتهد برای مقلدش حجت شرعی خواهد بود. البته این سخنان نه تنها به عنوان رهنمود اخلاقی و فقهی در اکثر مواد با احکام شرعی و اعتقادات مسلم شیعی سازگار است؛ بلکه برخی از آنها مبنا و مستند فتاوای فقهای عظام قرار مي‌گیرد.


پی نوشت:
1)الكافي، محمد بن يعقوب كلينى، دارالكتب الاسلامية، ج1، ص 31، باب فرض العلم و وجوب طلبه.
2)بحارالأنوار، علامه محمد باقر مجلسى، مؤسسه الوفا،.ج 1، ص 214، باب العلوم التي أمر الناس بتحصيلها.
3)همان، ج10، ص 247. باب احتجاجات موسى بن جعفر (ع).
4)همان، ج 1، ص 214.
5)تحف العقول، حسن بن شعبه حرانى، نشر جامعه مدرسين، ص489.
6)تهذيب الأحكام، محمد بن حسن طوسى، دار‌الكتب الاسلاميه، ج 2، ص 207، باب ما يجوز الصلاة فيه من اللباس.
7)الكافي، ج 3 ، ص 287، باب الجمع بين الصلاتين.
8)وسائل الشيعة، شيخ حر عاملى، مؤسسه آل البيت (ع)، ج 10، ص 8 .
9)تهذيب الأحكام، ج 4 ، ص 53. از آنجا که علی بن بلال از یاران امام جواد و امام هادی(ع) نیز محسوب می‌شود، این احتمال وجود دارد که مکاتبه به‌جای حضرت عسکری(ع)، با یکی از آن دو بزرگوارصورت گرفته باشد.
10)من لا يحضره الفقيه، ج 2، ص 445، باب من أوصى في الحج بدون الكفاية.
11)الإحتجاج على أهل اللجاج، احمد بن علي طبرسي، نشر مرتضي، مشهد،1403، ج 2، ص460.
12)وسائل الشيعه،ج 17، ص 86، باب أنه لا يحل ما يشترى بالمكاسب .
13)تهذيب الأحكام، ج7، ص138، باب الغرر و المجازفة.
14)من لا يحضره الفقيه، ج 3، ص 242، باب إحياء الموات و الأرضين.
منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره 126





تاریخ ارسال مطلب : شنبه ٢٨ آذر ١٣٩٤ / شماره خبر : ٨٠٦٠٦ / تعداد بازدید : 2549/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج