چهارشنبه ٠٧ تير ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلي > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > احکام 


سيد جعفر رباني

گلشن احكام

خوردن خاك حرام است؛ ولي خوردن مقدار اندكي از تربت سيدالشهداء علیه السلام به نيت شفاء اشكال ندارد. بنابر احتياط بيش از يك نخود معمولي نباشد و نيز در آب حل كنند و بعد بخورند.

امام حسين علیه السلام در آینه احکام
فقها درباره امام حسين علیه السلام احکامی را بيان فرموده اند. مهم ترين سر فصلهاي اين بحث عبارت اند از:
1. احکام حرم امام حسين علیه السلام؛
2. احکام تربت امام حسين علیه السلام؛
3. احکام حسينيه؛
4. احکام عزاداري؛
5. احکام روز عاشورا.
اکنون به خواست خداوند، مباحث فوق را به تفصيل مطرح مي كنيم:


1. احکام حرم امام حسين علیه السلام
درباره حرم امام حسين علیه السلام اين احكام در كتب فقهي مطرح شده است:
الف) به فتواي بیش تر فقها مسافر، مخير است در مسجد الحرام و مسجد النبي صلی الله علیه و آله و حرم امام حسين علیه السلام و مسجد كوفه نمازهاي چهارركعتي خود را كامل يا دو ركعت بخواند؛1 البته در مقدار حرم تخيير جريان وجود دارد؛ اما درباره ميزان كميت آن بايد به رساله فقها مراجعه شود كه يازده متر و نيم از اطراف قبر مطهر امام حسين علیه السلام قدر متيقن است كه همه قائلان به تخيير در آن اتفاق نظر دارند.2
ب) زيارت مرقد سيدالشهداء علیه السلام در تمام ايام سال مستحب است و ثواب بسيار دارد. برخي از روايات بر عظمت ثواب زيارت آن حضرت دلالت مي كند.
مرحوم ابن قولويه3 اين روايات را در كتاب كامل الزيارات جمع آوري كرده است؛ ولی در بعضي مناسبتهاي خاص، مانند شبهاي قدر، روز عاشورا، عيد فطر، عيد قربان، شب جمعه، روز عرفه، اول و نيمه رجب و اربعين تأكيد بیش تري بر زيارت آن حضرت شده كه در كتابهاي زيارتي نوشته شده است.
پ) ورود جنب و حائض و نفساء در حرم مطهر امام حسين علیه السلام و ساير حرمهاي ائمه علیهم السلام جايز نيست؛ البته قدر متيقن از اين حرمت، همان رواقي است كه زير گنبد قرار دارد و بدن مطهر امام معصوم علیه السلام در آن مكان وجود دارد؛ بنابراين درباره ساير رواقها بايد به رساله فقها مراجعه شود.


2. احکام تربت سيدالشهداء علیه السلام
درباره تربت امام حسين علیه السلام به اين نكات توجه كنيم:
الف) بهترین چیز برای سجده، تربت حضرت سيدالشهدا علیه السلام است.4 در روايات وارد شده است سجده بر خاك امام حسين علیه السلام حجابهاي هفتگانه را برمي دارد: «أَنَّ السُّجُودَ عَلَيْهَا يَخْرِقُ الْحُجُبَ السَّبْعَ».5
ب) مستحب است که تسبيح هم از تربت امام حسين علیه السلام باشد.6 از امام صادق علیه السلام نقل شده است كه فرمودند: ثواب استغفار با تسبيح خاك امام حسين علیه السلام هفتاد برابر محسوب مي شود و اگر چنين تسبيحي همراه شخصي باشد گرچه ذكر هم نگويد آن شخص، ذاكر به شمار مي رود.7
پ) نجس كردن تربت پيامبر، امام حسين و ساير ائمه علیهم السلام حرام است و چنانچه نجس شود تطهير آن واجب است.8
ت) بي وضو دست زدن به مهر نماز و تربت امام حسين علیه السلام اشكال ندارد؛ ولي اگر روي مهر، نام خدا يا آيات قرآن و بنا بر احتياط نام معصومين علیهم السلام باشد نبايد جايي از بدن به آن نوشته هاي مقدس برسد.
ث) خوردن خاك حرام است؛ ولي خوردن مقدار اندكي از تربت سيدالشهداء علیه السلام به نيت شفاء اشكال ندارد. بنابر احتياط بيش از يك نخود معمولي نباشد و نيز در آب حل كنند و بعد بخورند.9
ج) مستحب است كام نوزاد با تربت سيدالشهداء علیه السلام و آن هم با آب فرات برداشته شود؛ یعنی مقدار اندكي از تربت امام حسين علیه السلام را داخل آب فرات حل كرده، انگشت را به آن بزنند و سقف دهان نوزاد را با آن آب، مرطوب كنند. امام باقر علیه السلام در اين باره فرمودند: «حَنِّكُوا أَوْلَادَكُمْ بِمَاءِ الْفُرَاتِ وَ بِتُرْبَةِ قَبْرِ الْحُسَيْنِ علیه السلام فَإِنْ لَمْ يَكُنْ فَبِمَاءِ السَّمَاءِ؛10 كام نوزادتان را با آب فرات و تربت امام حسين علیه السلام برداريد و اگر آن را در اختيار نداشتيد كام نوزاد را با آب باران برداريد.»
ح) بعد از غسل، واجب است ميّت را حنوط كنند؛ يعني به پيشاني و كف دستها و سر زانوها و سر دو انگشت بزرگ پاهاي او كافور بمالند11 و مستحب است، قدري تربت حضرت سيدالشهدا علیه السلام با كافور مخلوط كنند؛ ولي بايد از آن كافور به جاهايي نرسانند كه بي احترامي مي شود و نيز بايد تربت به قدري زياد نباشد كه وقتي با كافور مخلوط شد، آن را كافور نگويند.12
خ) مستحب است هنگام دفن ميّت، مقداري از تربت سيدالشهدا علیه السلام را در زير صورت او يا در مقابل پيشاني وي قرار دهند.13


3. احکام حسينيه
حسينيه ها احكامي دارند:
الف) خواندن نماز جماعت در حسينيه يا در هر مكان ديگري اشكال ندارد؛ ولي فضيلت نماز در مسجد بیش تر از فضيلت نماز در غير مسجد است.14
ب) اگر زمين، ساختمان و اموالي وقف حسينيه باشند بر اين اموال، احكام وقف، مترتب است و بايد طبق وقف عمل شود؛ بنابراين، انتقال اموال حسينيه به مسجد يا هر مكان ديگر جايز نيست و نيز حسينيه در تملك اشخاص درنمي آيد و نبايد ثبت ملكي اشخاص واقع شود.15
پ) پس از وقف شرعي، تبديل مسجد به حسينيه يا حسينيه به مسجد جايز نيست؛ همچنين ضميمة هر يك به ديگري و دادن عنوان مسجد يا حسينيه به تمام آن جايز نيست؛ گر چه مثلاً بدين علت باشد كه حسينيه يا مسجد گنجايش جمعيت را ندارد.16
ت) احكام مساجد شامل حسينيه ها نمي شود؛ پس جنب و حائض و نفساء مي توانند در آنجا بنشينند؛ ولي حفظ شئونات و حرمت آن اماكن، لازم است؛ زيرا اين اماكن منتسب به امام حسين علیه السلام هستند؛ علاوه بر اين در بسياري از اين اماكن نماز جماعت و ماتم سيدالشهدا علیه السلام اقامه مي شود.
ث) برخي از اماكن که معلوم نيست حسينيه است يا مسجد، احكام مسجد بر آنها مترتب نمي شود.
ج) حسينيه نيز مانند موقوفات ديگر، به وقف عام و وقف خاص تقسيم مي شود؛ بنابراين، چنانچه حسينيه اي براي گروه خاصي وقف شده باشد، استفاده ديگران از آن حسينيه منوط به اجازه متولي است؛ در غير اين صورت جايز نيست؛ زيرا فقها گفته اند: «اَلوُقوُف حسب مَا يُوقِفُهَا اَهلهَا.»


4. احکام عزاداري
عزاداري براي امام حسين علیه السلام نيز دارای احکام فقهی متعددی است:
الف) عزاداري براي سيدالشهداء علیه السلام و آن مصائب عظيم، جايگاه ويژه اي دارد؛ زيرا از مستحبات نيكو و وسايل تقرب به خداوند است؛ همان گونه كه انبياي گذشته علیهم السلام و پيامبر صلی الله علیه و آله و اميرالمؤمنين علیه السلام و امام مجتبي علیه السلام قبل از شهادت سيدالشهدا علیه السلام بر آن حضرت و مصائب ايشان گريستند. تمام امامان معصوم علیهم السلام خود، بر سالار شهيدان اقامه ماتم مي كردند؛ علاوه بر آن ديگران را نيز به برپايي عزاي آن حضرت تشويق مي كردند. همچنین نيز گرياندن، گريستن و تباكي در مصائب امام حسين علیه السلام مستحب است و فضيلت بسيار دارد.
ب) گريه در نماز براي مصائب سيدالشهدا علیه السلام مسئله اي اختلافي بين فقهاست. به نظر برخي از بزرگان، اين امر، نماز را باطل نمي كند؛17 بنابراين در اين مسئله بايد به رساله فقها مراجعه شود.
پ) اگر مسجد را براي روضه خواني چادر بزنند و فرش كنند و سياهي نصب كنند و اسباب چاي در آن ببرند اشكال ندارد؛ به شرط آنكه اين كارها به مسجد ضرر نرساند و مانع نماز خواندن نشود.18
ت) اخلاص در اعمال، روح اعمال است؛ پس در اقامه عزاي سيدالشهدا علیه السلام بايد به خدا تقرب بجویند؛ زيرا يكي از راه هاي نيكو براي نزديك شدن به خداي متعال است و باید از هرگونه ريا و سمعه و رقابتهاي نابجا و خودنماييها دوري شود تا نتيجه مطلوب بر آن مترتب شود. قرآن مي فرمايد: «وَ ما أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا اللَّهَ مُخْلِصينَ لَهُ الدِّينَ»19
ث) اخلاص در عزاي امام حسين علیه السلام با تعظيم شعائر منافات ندارد؛ پس بايد تلاش شود مراسم عزاي آن حضرت هر چه با شكوه تر انجام گيرد تا تولي و تبري (يكي از واجبات ديني) در آن محقق شود؛ قرآن مي فرمايد: «وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَ اللَّهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ».20
ج) دروغ بستن بر معصومين علیهم السلام از جمله در مصائب سيدالشهدا علیه السلام به صورت شعر یا نثر، روزه را باطل مي كند و گناه آن از ساير دروغها بیش تر است؛21 بنابراين برخي از مصائب، مشتمل بر دروغ است و بايد از ذكر آن احتراز شود؛ بلكه بايد از مطالب معتبري استفاده شود كه در كتب مستند، مطرح شده است؛ اما چنانچه زبان حال، مناسبت داشته باشد و به امام علیه السلام نسبت ندهند اشكال ندارد و مبطل روزه نيست و اگر به صحت آنها اطمینان ندارند با ذكر نام، مطلب را از همان كتاب نقل كنند.22
چ) پوشيدن لباس مشكي به خودي خود كراهت دارد؛23 ولی پوشيدن آن در عزاي امام حسين و ساير امامان معصوم علیهم السلام براي تعظيم شعائر الهي اشكال ندارد.24
برخي از علما در اين باره رساله اي مستقل تحت عنوان «تبيين الرشاد في لبس السواد علي الأئمة الامجاد» نگاشته اند. فرزند امام سجاد علیه السلام مي گويد: وقتي جدّم حسين علیه السلام كشته شد، زنان بني هاشم لباس سياه و پشمينه در ماتم حسين علیه السلام پوشيدند و اين لباس همچنان بر تنشان بود و از گرما و سرما، شكايت نمي كردند و علي بن الحسين علیهما السلام براي آنان طعام درست مي كرد: «لَمَّا قُتِلَ الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ علیه السلام لَبِسَ نِسَاءُ بَنِي هَاشِمٍ السَّوَادَ وَ الْمُسُوحَ وَ كُنَّ لَا يَشْتَكِينَ مِنْ حَرٍّ وَ لَا بَرْدٍ وَ كَانَ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ علیه السلام يَعْمَلُ لَهُنَّ الطَّعَامَ لِلْمَأْتَمِ؛25 مرحوم صاحب حدائق (م 1186 ق) مي گويد: «لا يبعد استثناء لبس السواد في ماتم الحسين علیه السلام من هذه الاخبار لما استفاضت به الاخبار من الأمر بإظهار شعائر الأحزان؛26 بعيد نيست استثناي لباس سياه در ماتم امام حسين علیه السلام به سبب روايات بسياري باشد كه درباره دستور به اظهار نشانه هاي حزن وارد شده است.»
ح) اقامه عزاي سيدالشهدا علیه السلام نبايد موجب ترك واجب يا انجام محرمات شود؛ زيرا همه فقها و اصوليين بر اين باورند كه در تزاحم واجب و مستحب، واجب مقدم است و در تزاحم حرام و مستحب، ترك حرام مقدم است؛ بنابراين، استفاده از حرام براي عبادت و تقرب به خدا جايز نيست. همه فقها اعتقاد دارند: «لَا يُمكِن التَّقَرُّب بِمَا هُوَ مُبعِد؛27 با آنچه انسان را از خدا دور مي كند نمي توان به او نزديك شد.»
خ) درباره قمه زني، چنانچه خطر جاني داشته باشد يا موجب وهن شيعه شود، اين عمل جايز نيست؛ بنابراين، بايد در اين مسئله مانند ساير مسائل اختلافي به رساله هاي عمليه مراجعه شود. مرحوم امام خميني (م 1409) در اين زمينه مي فرمايند: قمه زني در عرف از مظاهر حزن و اندوه محسوب نمي شود و سابقه اي در عصر ائمه علیهم السلام و زمانهاي بعد از آن ندارد و تأييدي هم به شكل خاص يا عام از معصوم علیه السلام درباره آن نرسيده است؛ علاوه بر آن در زمان حاضر موجب وهن و بدنام شدن مذهب مي شود؛ بنابراين در هيچ حالتي جايز نيست.28
د) في نفسه هيچ اشكال شرعي بر حضور زنان در دسته هاي عزاداري مترتب نيست؛ به شرط آنكه حجاب، حفظ و اختلاط نداشتن با نامحرمان رعايت شود؛ ولی بهتر است بانوان محترم، مجالس و مراسم ویژه خویش تشکیل دهند.


5. احکام روز عاشورا
روز عاشورا به معناي واقعي كلمه، روز اقامه عزاست. در اين روز هيچ اتفاق مباركي صورت نگرفته است؛ البته دشمنان اهل بيت علیهم السلام جعل كرده اند كه روزِ عاشورا روز نجات حضرت آدم، نوح، عيسي و يونس علیهم السلام است؛ اما هيچ كدام حقيقت ندارد. شايسته است در اين روز به اين نكات توجه شود:
الف) روز عاشورا، روزي است كه ائمه اطهار علیهم السلام و شيعيان ايشان، در مصيبت و حزن به سر مي برند و شايسته است كه مسلمين در اين روز به جای امور دنيوي و تهيه مايحتاج خانه، مشغول گريه، نوحه و مصيبت باشند و اقامه عزا كنند و زيارت عاشورا بخوانند و قاتلان آن حضرت را نفرين و لعن كنند و يكديگر را در مصيبت آن جناب تعزيت گويند.29
ب) هزار مرتبه ذكر «اَللَّهُمَّ العَن قَتَلَةَ الحُسَين علیه السلام» در روز عاشورا مستحب است.30
پ) مستحب است با جمله «اَعظَمَ الله اُجُورَنَا بِمُصَابِنَا بِالحُسَين علیه السلام» يكديگر را تعزيت گويند.31
ت) روزة روز عاشورا حرام نيست؛ بلكه كراهت دارد يعني ثواب آن كم است.32
ث) زيارت عاشورا در اصل مربوط به اين روز است و در روزهاي ديگر به اميد رجاء (قبولي) خوانده مي شود.
ج) مستحب است به ياد گرسنگي و تشنگي حضرت سيدالشهدا علیه السلام و ياران و فرزندان آن حضرت، بدون نيت روزه از خوردن و آشاميدن امساك شود و در آخر آن روز، گرچه به شربت آبي افطار كند.33
چ) اقامه عزا هنگام نماز، امري ناپسند محسوب مي شود؛ بلكه شايسته است در آن وقت، عزاداري، متوقف و نماز واجب، به جماعت برگزار شود.
ح) تشنگي سيدالشهدا علیه السلام و ياران آن حضرت در روز عاشورا سبب شد كه فقها بر اساس احاديث امامان معصوم علیهم السلام ، يكي از مستحبات هنگام آب آشاميدن را ياد كردن از آن حضرت ذكر كنند.
فقها نوشته اند: در آشاميدن آب، چند چيز مستحب است: اوّل: آب را بمكد. دوم: در روز، ايستاده آب بخورد. سوم: پيش از آشاميدن، «بسم الله» و بعد از آن «الحمد لله» بگويد. چهارم: به سه نَفَس، آب بياشامد. پنجم: از روي ميل آب بياشامد. ششم: بعد از آشاميدن آب، تشنگی حضرت اباعبدالله علیه السلام و اهل بيت ايشان را ياد كند و قاتلان آن حضرت را لعنت كند.34


پی نوشت:

1) توضيح المسائل مجلسی، امام خميني، انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1428‏ق، ج‏‏1، ص‏728.
2) همان.
3)‏ ابو القاسم جعفر بن محمد بن جعفر، م‏367‏ق.
4) همان، ص‏587.
5) وسائل الشيعة الي تحصيل مسائل الشريعه، شيخ حر عاملي، مؤسسة آل البيت علیهم السلام، 1409‏ق، ج‏6، ص‏456.
6) مفتاح الكرامة في شرح قواعد العلامة، عاملي، انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1419‏ق، ج‏7، ص‏65.
7) وسائل الشيعة، ج‏6، ص‏456.
8) موسوعة الامام الخوئي، سيد ابو القاسم موسوي خوئي، مؤسسة احياء آثار الامام الخوئي، 1417‏ق، ج‏3، ص‏295.
9) توضيح المسائل محشي، ج‏‏2، ص‏598.
10) الكافي، محمد بن یعقوب كليني، دار الكتب الاسلامية، 1407‏ق، ج‏6، ص‏24.
11) توضيح المسائل محشي، ج‏1، ص‏330.
12) همان، ص‏332.
13) المعتبر في شرح المختصر، محقق حلي، مؤسسه سيدالشهدا علیه السلام ق، ج‏‏1، ص‏301.
14) همان، ص‏511.
15) همان، ص‏517.
16) همان، ص‏518.
17) صراة النجاة، سيد ابو القاسم موسوي خويي، مكتب نشر المنتخب، بی‏جا، 1416 ق، ج‏‏3، ص‏64.
18) توضيح المسائل محشي، ج‏‏1، ص‏506.
19) بينه / 5.
20) حج / 32.
21) صراط النجاة، شيخ انصاري، كنگره جهاني بزرگداشت شيخ اعظم انصاري، 1415 ق، ص‏278.
22) جامع المسائل، آيت الله لنكراني،‏ انتشارات امير قلم، چاپ يازدهم، ج‏‏1، ص‏147.
23) قَالَ أَمِيرُالْمُؤْمِنِينَ علیه السلام فِيمَا عَلَّمَ أَصْحَابَهُ:‏لَا تَلْبَسُوا السَّوَادَ فَإِنَّهُ لِبَاسُ فِرْعَوْنَ. من لا يحضره الفقيه، شيخ صدوق (305 ـ 381) انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1413 ق، ج‏‏1، ص‏251.
24) صراط النجاة، آيت الله تبريزي، ج‏‏10، ص‏401.
25) المحاسن، (احمد بن محمد بن خالد البرقي)، دار الكتب الاسلامية، 1317 ق، ج‏‏2، ص‏420.
26) الحدائق الناظرة، يوسف بن احمد بن ابراهيم بحرانی، انتشارات جامعه مدرسين حوزه علميه قم، 1405 ق، ج‏‏7، ص‏118.
27) تهذيب الاصول، امام خميني، انتشارات اسماعيليان، قم، 1383ش، ج‏‏1، ص‏307.
28) توضيح المسائل محشي، ج‏‏2، ص‏1026.
29) مفاتيح الجنان، ص‏288.
30) همان، ص‏289.
31) همان.
32) توضيح المسائل محشي، ج‏‏1، ص‏728.
33) مفاتيح الجنان، ص‏289.
34) توضيح المسائل محشي، ج‏‏1، ص‏728.

منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره159.





تاریخ ارسال مطلب : پنج شنبه ١٥ مهر ١٣٩٥ / شماره خبر : ٣٠٨٥١٤ / تعداد بازدید : 3293/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج