چهارشنبه ٣٠ آبان ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > فرهنگ و اندیشه > اجتماعی 


نوروز از دیدگاه اسلام‏-3

نوروز در روایات

با آن كه بسیاری از سنّت های ایرانیان بعد از ظهور اسلام در ایران از بین رفت و سنّت های اسلامی جای آن ها را گرفت، عیدنوروز كم و بیش در میان آن ها باقی ماند...

احمد محیطی اردکانی

با آن كه بسیاری از سنّت های ایرانیان بعد از ظهور اسلام در ایران از بین رفت و سنّت های اسلامی جای آن ها را گرفت، عیدنوروز كم و بیش در میان آن ها باقی ماند. شاید به خاطر این باشد كه در این روز امور معنوی و حوادث مذهبی متعددی به وقوع پیوست كه آن را جاودانه ساخت. حتّی بنابر بعضی از روایات، قبل از ظهور اسلام نیز این روز مورد توجّه انبیا و اولیای الهی بوده است. (1)
در این جا بعضی از روایات را مورد توجّه قرار می دهیم.

1 - روز پیمان با خدا
علامّه مجلسی می گوید: «در بعضی از كتب معتبره دیدم كه معلّی بن خنیس می گوید: روز نوروز خدمت امام صادق علیه السلام رفتم. پرسید: این روز را می شناسی؟
گفتم: روزی است كه عجم آن را بزرگ می شمرند و در آن به یكدیگر هدیه می دهند.
حضرت فرمود: قسم به بیت عتیق كه در مكّه است. این نیست مگر به جهت موضوعی قدیمی كه برای تو تفسیر می كنم... نوروز، روزی است كه خداوند از بندگان پیمان گرفت به این كه جز او را نپرستند... و آن از اوّلین روزی است كه خورشید طلوع كرد و بادها وزیدن گرفت و زمین پر از شكوفه شد، سفینه حضرت نوح علیه السلام بر «جودی» قرار گرفت... و پیامبر گرامی اسلام علیه السلام به اصحاب امر فرمود: با علی علیه السلام به عنوان «امیرالمؤمنین» بیعت كنند... و هیچ روزی نوروز نیست مگر این كه در آن روز ما انتظار فرج داریم، زیرا نوروز از روزهای ما و روزهای شیعیان ماست، عجم آن را حفظ كردند و شما آن را ضایع نمودید... و آن اوّلین روز سال پارسیان می باشد...» (2)

2 - روز ولایت
در بعضی از روایات تحقق حاكمیت حقّ و ولایت الهی در جامعه مهم ترین عید شمرده شده است:
امام صادق علیه السلام می فرماید: «فإنّ الانبیاء - صلوات اللّه علیهم - كانت تأمر الاوصیاء بالیوم الّذی كان یقام فیه الوصی ان یتّخذ عیدا...» (3)
سیره انبیا همواره این چنین بوده كه به جانشینان خود امر می نمودند تا روز تعیین و نصب وصی و جانشین را عید بگیرند.
آن گونه كه در بعضی از روایات آمده و عدّه ای از علمای بزرگوار تصریح نموده اند (4) و در گاهنامه تطبیقی (5) به روشنی مشخّص گردیده روز عید غدیرخم با اوّل فروردین سال دهم هجری شمسی مطابق بوده است. عید نوروز به بركت ولایت، رنگ الهی به خود گرفت و در بین شیعیان و ایرانیان شهرت و استمرار یافت.
«المعلّی بن خنیس عن الصّادق علیه السلام: انّ یوم النّیروز، هو الیوم الّذی اخذ فیه النّبی صلی الله علیه وآله لامیرالمؤمنین علیه السلام العهد بغدیرخم، فاقرّوا له بالولایة، فطوبی لمن ثبت علیها، والویل لمن نكثها... (6) ؛ نوروز، روزی است كه پیامبرصلی الله علیه وآله از مردم برای امیرمؤمنان علیه السلام در غدیر خم پیمان ولایت گرفت و مردم به ولایت او اقرار كردند. خوش به حال كسی كه بر آن پیمان ثابت بماند. وای بر كسی كه آن عهد را بشكند...»
با این بیان پاسخ این سؤال كه چرا اعراب نوروز را ضایع كردند؟ نیز روشن می شود.
اعراب به پیروی از دستگاه خلافت بنی امیه و بنی عباس چون نوروز را روز ولایت و خلافت الهی می شناختند. سخت كوشیدند كه اهمّیت این روز را مخفی كرده، ضایع سازند. لذا برای لكه دار كردن نوروز، این روز را بازمانده های مجوس معرّفی كرده اند. تا جایی كه می بنیم حضرت امام موسی بن جعفرعلیه السلام نیز در مقام «تقیه» به منصور دوانقی می فرماید: «... از رسم های فرس است و اسلام آن را از بین برده است...» (7)
بعضی افراد این روایت را دلیل بر عدم مشروعیت نوروز گرفته اند امّا با توجه به روایات معارض، حمل بر تقیه شده است و بهترین دلیل بر عظمت نوروز است و گویای این است كه خلفا تا چه اندازه برای از بین بردن نوروز می كوشیده اند و پس از یك دوره تبلیغات خلفا كه نوروز كاملاً مسخ و در افكار عمومی مسلمین از سنّت های مجوس معرّفی شد، منصور دوانقی حضرت امام موسی بن جعفرعلیهما السلام را در این روز وادار به جلوس می كند تا از طرفی (مانند مأمون) برای خود موفقیت كسب كند و از طرفی حضرت را در معرض اعتراض اعراب قرار دهد.
به هر حال شكّی نیست در این كه از نظر اهل بیت علیهم السلام نوروز از روزهای مهمّ مذهب معرّفی شده، تحلیل آن البته با آداب و رسومی كه در روایات بیان شده است، بسیار پسندیده می باشد.

3 - آداب نوروز
معلّی بن خنیس به نقل از امام صادق علیه السلام درباره نوروز می گوید: «و اذا كان یوم النیروز فاغتسل والبس انظف ثیابك و تطیب باطیب طیبك و تكون صائما ذلك الیوم... (8) ؛ هنگام نوروز غسل كن، پاكیزه ترین لباس هایت را بپوش و به خوش بوترین عطرهایت خود را خوش بو نما و در آن روز، روزه باش.»
در دنباله روایت، دستور چهار ركعت نماز بعد از اقامه نماز ظهر و عصر، و سجده شكر و دعای مخصوص در این روز ذكر شده است. كه بر عظمت و كرامت و فضیلت نوروز دلالت دارد.
مرحوم شیخ بهایی در جامع عبّاسی می نویسد: «بعد از سلام (نماز) به سجده می رود و این دعا را در سجده بخواند: اللّهمّ صلّ علی محمّد و آل محمّد الاوصیاء المرضیین و علی جمیع اسمائك و رسلك افضل صلواتك و بارك علیهم بافضل بركاتك و صلّ علی ارواحهم و اجسادهم. اللّهمّ بارك علی محمّد و آل محمّد و بارك لنا فی یومنا هذا الّذی فضّلته و كرّمته و شرّفته و عظّمت خطره، اللّهمّ بارك لی فیما أنعمت به علی حتّی لا اشكر أحدا غیرك، و وسّع علی فی رزقی یا ذاالجلال و الاكرام» (9)
این حدیث مورد استناد بسیاری از فقها برای استحباب غسل و روزه و نماز در روز نوروز قرار گرفته است.
صاحب وسائل الشیعه این روایت را در سه مورد نقل كرده و به آن تمسّك نموده است. (10)
صاحب جواهرالكلام همین روایت را از مصباح و مختصر آن نقل كرده و دلیل استحباب این اعمال در روز نوروز دانسته است و فرموده است كه غسل كردن در روز نوروز بین علمای متأخرین مشهور می باشد بلكه هیچ مخالفی برای این حكم پیدا نكردم. (11)
مرحوم علّامه مجلسی در زاد المعاد می فرماید: «به سندها معتبر از معلّی بن خنیس كه از خواصّ حضرت امام صادق علیه السلام بود (این روایت) منقول است.» (12)

هدیه نوروزی
ابراهیم كرخی می گوید: «از امام صادق علیه السلام درباره مرد ثروتمندی كه روز مهرگان یا نوروز، مردم به او هدیه می دهند ولی او در عوض، احسانی نمی كند سؤال كردم، امام علیه السلام فرمود: آیا آن ها اهل نماز هستند؟

گفتم: آری.

فرمود: هدیه آن ها را باید بپذیرد و او نیز در مقابل برای آن ها هدیه ای بفرستد...» (13)
در روایتی دیگر می خوانیم: «اتی علی علیه السلام بهدیة النیروز، فقال علیه السلام: ما هذا؟ قالوا: یا امیرالمؤمنین الیوم النّیروز، فقال علیه السلام: اصنعوا لنا كلّ یوم نیروزا؛ (14) هدیه نوروزی باری علی علیه السلام آورده شد حضرت پرسید: این چیست؟
گفتند: ای امیرمؤمنان! امروز نوروز است.
فرمود: هر روز را برای ما نوروز بسازید.»
شایان ذكر است كه علی علیه السلام هدیه نوروزی را قبول كرد و بعد از او از زمان حجّاج بن یوسف ثقفی جشن نوروز و مهرگان نزد خلفا و رجال حكومتی و عامّه مردم به طور یكسان رسمیت یافت. (15)

دعای تحویل سال
در كتب ادعیه برای روز نوروز و هنگام تحویل سال دعاهای گوناگونی نقل شده است.
از آن جمله: این كه در وقت تحویل سال این دعا را بسیار بخوانند و بعضی می گویند 366 مرتبه به تعداد روزهای سال این دعا را تكرار كنند:
«یا مقلّب القلوب والابصار، یا مدبّر اللّیل و النّهار، یا محوّل الحول والاحوال حوّل حالنا الی احسن الحال» (16)
امام خمینی قدس سره بعد از قرائت این دعا و تبریك عیدسعید نوروز، به همه مسلمانان و ملّت شریف ایران فرمودند: «تمام قلوب و تمام ابصار و بصیرت ها در دست خدای تبارك و تعالی و ید قدرت اوست، اوست كه تدبیر می كند جهان را، لیل و نهار را و اوست كه قلوب را متحوّل می كند و بصیرت ها را روشن می كند و اوست كه حالات انسان را متحوّل می كند و ما آن را در ملّت عزیز خودمان در زن و مرد، در كوچك و بزرگ یافتیم، این تقلیب قلوب كه قلب ها را از آمال دنیوی و از چیزهایی كه در طبیعت است بریده بشود و به حق تعالی پیوسته بشود و بصیرت ها روشن بشود و صلاح و فساد خودشان را به وسیله بصیرت بفهمند، در ملّت ما بحمداللّه تا حدود چشمگیری حاصل شده است و من امیدوارم كه در این سال جدید به اعلا مرتبت خودش برسد.» (17)

 


پی نوشت:
1) ر، ك، به النوروز فی مصادر الفقه والحدیث، مركز المعجم الفقهی، صص 36 و 24 و بحارالانوار، ج 59، صص 91 و 92.
2) بحارالانوار، ج 59، صص 91 و 92 و مستدرك الوسایل - طبع جدید، ج 6، ص 352.
3) الفروع فی الكافی، كلینی، ج 4، ص 149.
4) ر،ك. به النوروز، صص 17 و 18 به نقل از كشف اللثام، ج 1، ص 11 و جواهر الكلام، شیخ محمدحسن نجفی. ج 5، ص 43 و بحارالانوار، ج 59، صص 119 و 123.
5) گاهنامه تطبیقی سه هزار ساله، احمد بیرشك، ص 60.
6) بحارالانوار، ج 59، ص 119.
7) مناقب آل ابی طالب، ابن شهرآشوب، ج 4، صص 318 و 319 «حكی ان المنصور تقدم الی موسی بن جعفر بالجلوس للتّهنیة فی یوم النیروز و قبض ما یحمل الله. فقال انّی قد غتشت الاخبار عن جدّی رسول اللّه صلی الله علیه وآله فلم اجد لهذا العمد خبرا. و انّه سنّة الفرس و محاها الاسلام و معاذاللّه ان یحیی ما محاه الاسلام، فقال المنصور: انّما نفعل هذا سیاسة للجند فسألتك باللّه العظیم الا جلست، فجلس»
8) مرحوم شیخ انصاری رحمه الله در كتاب طهارت، ص 328 و صاحب جواهر الكلام در جلد 5، ص 42 می گوید این روایت را باید حمل بر «تقیه» نمود و یا این كه این روز، عید نوروز دیگری است. و روایات معلّی بن خنیس را به علّت شهرت بیشترش اختیار نمود. بعضی از علمای دیگر نیز چنین عقیده دارند. ر،ك: النوروز، ص 24 و بحارالانوار، ج 59، صص 100 و 101.
9) وسائل الشیعه، ج 5، ص 288، باب 48، حدیث 1.
10) النوروز، ص 16 از جامع عباسی، ص 78.
11) ر،ك. وسائل الشیعه، شیح حرّ عاملی، ج 2، ص 960؛ ج 5، ص 288 و ج 7، ص 346.
12) جواهرالكلام، محمدحسن نجفی، ج 5، ص 41.
13) زاد المعاد، علّامه مجلسی، ص 573.
14) تهذیب الاحكام، شیخ طوسی، ج 6، ص 378، ح 1108 و فروع كافی ج 5، ص 141.
15) وسائل الشیعه، شیخ حرّ عاملی، ج 12، ص 214، باب 88، ح 14.
16) بزرگداشت ها در اسلامی، سید جعفر مرتضی عاملی، ترجمه محمّد سپهری، ص 155.
17) مفاتیح الجنان، محدّث قمی، با ترجمه، ص 604 و زاد المعاد، علّامه مجلسی رحمه الله، ص 575.
18) صحیفه نور، چاپ وزارت ارشاد اسلامی، ج 16، ص 87، از پیام رادیو تلویزیونی امام خمینی قدس سره به مناسبت فرا رسیدن سال نو، 61/1/1.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره 14.




تاریخ ارسال مطلب : شنبه ٢٩ اسفند ١٣٩٤ / شماره خبر : ٣٥٩٥٣١ / تعداد بازدید : 1750/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج