پنج شنبه ٣٠ فروردين ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > معارف اسلامی > اعتقادات 
ماهنامه مبلغان


فاطمه فرهادیان

سلامت روانی در پرتو التزام به آموزه های دینی

آرامش رواني و عاطفي مهم ترين نياز روز افزون انسانها در گستره جهان است؛ چرا كه غالب افراد در دنياي امروز از ناامني رواني، اضطراب و افسردگي رنج مي برند.

آرامش رواني و عاطفي مهم ترين نياز روز افزون انسانها در گستره جهان است؛ چرا كه غالب افراد در دنياي امروز از ناامني رواني، اضطراب و افسردگي رنج مي برند و اگر به ريشه هاي بيماريهاي رواني جامعه دقت كنيم، به يكي از علل آن؛ يعني ضعيف بودن ارتباط انسانها با خدا مي رسيم.
انسان مؤمن و با ايمان همواره با آرامش، اطمينان دروني و اميد زندگي مي كند و به خاطر رعايت اصول اخلاقي و انساني و باور به مسائل ديني و معنوي از امراض روحي و رواني مصون است. وي به جهت داشتن توكل و اميد به پروردگار از اضطراب و نگراني دور مي ماند و در طوفان سختيها و بلاها لرزان نمي گردد. بنابراين به يقين مي توان گفت كه تأمين نيازهاي رواني و عاطفي در گرو معنويت و دين نهفته است و با تمسك به قرآن و سيره علمي و عملي ائمه معصومين علیهم السلام مي توان به آرامش، سلامت و سعادت دست يافت.
سلامت رواني فرد و جامعه هميشه يكي از زمينه هاي رشد و تكامل آن جامعه بوده است. در نگرش اسلامي، توجه به بهداشت و سلامت جسماني و رواني يكي از مهم ترين مسائلي است كه مورد تأكيد فراوان قرار گرفته و هر آنچه كه براي رسيدن انسان به كمال و رشد و سلامت لازم است، در آن تبيين گرديده. يكي از نيازهاي اساسي انسان، شناخت سبك و شيوه دستيابي به زندگي آرام و توأم با سلامت جسمي و رواني و نيز راه هاي پيشگيري از گرفتار شدن به بيماريهاي رواني است. در آموزه هاي ديني، اين دو نياز جزء اهداف اساسي به شمار رفته و به آنها توجه ويژه اي شده است. در اين راستا شناخت و التزام عملي به آموزه هاي ديني، اين دو هدف اصلي را تأمين خواهد كرد.
از اين رو در اين مقاله مي كوشيم تا اثبات كنيم كه چگونه با پيروي از قرآن و متون ديني به ويژه سيره عملي و علمي پيامبر صلی الله علیه وآله و ائمه معصومين علیهم السلام مي توان به بهداشت و سلامت روحي و رواني دست يافت؟

عبادت پروردگار و سلامت روان
عبادت پروردگار و برقراري ارتباط با او در رسيدن انسان به جايگاه امن و آرامش، نقش اساسي دارد. بندگي خداوند انسان را از آسيبها و خطرات در امان مي دارد. و كليد سعادت و آرامش روحي و رواني انسان است.
خدا در قرآن مي فرمايد: «وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْاِنْسَ اِلَّا لِيَعْبُدُونَ»؛ (1) «و جن و انس را نيافريديم، جز براي آن كه مرا پرستش كنند.»
بندگی و عبودیت، انسان را از خطرات و آسیبها مصون می دارد، و وقتی انسان از خطرات و آسیبها دور شد، به آرامش روحی و سلامت روان می رسد؛ پس عبودیت در سلامت رواین انسان نقش به سزایی دارد و در مقابل اگر انسان برخلاف فطرت خداجوی خود عمل کند، اندوه و افسردگی به دنبال خواهد داشت.

ايمان و سلامت روان
تنها راه رهايي انسان از اندوه و اضطراب، ايمان به خداوند متعال است. ايمان، جامع ترين واژه مفهوم ديني در مكتب اسلامي است كه از ريشه «اَمَنَ» به معناي باور و اعتقاد قلبي و آرامش جان و رهايي از هر گونه هراس و اندوه گرفته شده است.
شهيد مطهري رحمة الله مي فرمايد: «ايمان باعث بهجت و انبساط خوش بيني، روشندلي، اميدواري، آرامش خاطر، لذت معنوي و كاهش ناراحتيها و بهبود روابط اجتماعي مي شود.» (2)
خداوند مي فرمايد: «اَلَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا اِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ اُولَئِكَ لَهُمْ الْاَمْنُ وَهُمْ مُهْتَدُونَ»؛ (3) «آنان كه ايمان آورده اند و ايمان خود را به ستم نيالوده اند، آرامش و امنيت براي آنان است و آنان هدايت يافتگانند.»
در آيه ديگر از قرآن آمده است:
«بَلَي مَنْ اَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ فَلَهُ اَجْرُهُ عِنْدَ رَبِّهِ وَ لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لَا هُمْ يَحْزَنُونَ»؛ (4) «كسي كه روي خود را تسليم خدا كند و نيكوكار باشد، پاداش او نزد پروردگارش ثابت است، نه ترسي بر آنان است و نه اندوهناك مي شوند.»
آرامش، پديده اي الهي است كه بر دلهاي مؤمنان و افراد با ايمان فرود مي آيد و اين آرامش در مؤمنان به وضوح ديده مي شود و در قرآن مجيد نيز به اين مطلب اشاره گرديده است:
«هُوَ الَّذِي اَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ»؛ (5) «او كسي است كه بر دل مؤمنان آرامش را فرو فرستاد.»
ارتباط بين ايمان و آرامش، حقيقتي انكارناپذير است. پژوهشها نشان مي دهد كه ايمان و اعتقادات مذهبي، در بهبود اشخاص و حفظ و ايجاد آرامش رواني نقش مؤثري دارد، و افراد مذهبي نيز، افزون بر اينكه كم تر از ديگران دچار بيماريهاي روحي و رواني يا ناهنجاريهاي رفتاري مي شوند، در صورت بيمار شدن و گرفتاري نيز زودتر بهبود مي يابند. (6)
در مطالعات بررسي شده ميان اعتقادات مذهبي و سلامت روان رابطه مثبتي به چشم مي خورد. در اين تحقيقات اين گونه آمده است: افرادي كه به اعتقادات مذهبي باور داشتند، نسبت به كساني كه به اين اعتقادات پايبند نبودند، به اضطراب و ناراحتيهاي رواني بسيار كم تري دچار بودند. (7)
اين امر در آيه شريفه بدين گونه آمده است:« فَاِذَا رَكِبُوا فِي الْفُلْكِ دَعَوُا اللهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ»؛ (8) «هنگامی که سوار بر کشتی شوند، خدا را با اخلاص می خوانند.» هنگامي كه بت پرستان و مشركان، سوار بر كشي در وسط دريا اسير موجهاي خروشان گشته و خود را در چند قدمي مرگ مي بينند، اضطراب و نگراني بزرگي آنها را فرا مي گيرد. در اين حال ديگر شرك و بت پرستي به آنها آرامش نمي دهد. بنابراين تنها در سايه توحيد و ايمان به خدا آرامش وجود دارد و در غير اين صورت مايه اضطراب و بيماري است. ايمان به خدا؛ يعني گشوده شدن دريچه دل آدمي به سوي نسيمهاي رباني، و تا اين نسيم به سراچه قلب انسان مي وزد، آرامش نيز با او همراه خواهد بود.

توكل به خدا و سلامت روان
توكل از آموزه هايي است كه مي تواند بر سلامت روان تأثير شگرفي داشته باشد. توكل؛ يعني گزينش و پذيرش وكيل و «سرپرستي كسي را به عهده گرفتن» (9) توكل در مورد خداوند به معناي سپردن كارها به او و اعتقاد بر لطف حضرت حق است. (10)
شهيد مطهري مي فرمايد: «توكل، يعني انسان هميشه به آنچه منطبق با حق است، عمل كند و در اين راه به خدا اعتماد كند كه خداوند پشتيبان كساني است كه حامي و پشتيبان حق بوده اند.» (11)
قرآن در اين باره مي فرمايد: «فَاِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَي اللهِ اِنَّ اللهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِين»؛ (12) «آن گاه كه عزم كردي و تصميم گرفتي، به خدا اعتماد و توكل كن بدرستي كه خداوند توكل كنندگان را دوست دارد.»
انسان فطرتاً طالب سعادت و آرامش است و به دنبال كسي مي گردد كه اين سعادت و آرامش را به او ببخشد و در پناه او از دام گرفتاريها و مصايب نجات يابد. او كسي نيست جز خداوند متعال كه مبدأ هستي و مدبر عالم است. كسي كه به اين قدرتِ مطلقِ هستي معرفت يافت و خود را در حسن تدبير و اداره او قرار داد، به آرامش و اطمينان مطلق مي رسد و مي داند كه اگر خداوند نخواهد؛ حتي اگر همه قدرتهاي مادي دست به دست هم دهند، نمي توانند به او گزندي برسانند.

پروردگار عالم، تنها قدرت و پشتوانه اي است كه همواره از همه منافع آدمي به طور دقيق آگاه و بر پشتيباني از بنده تواناست. فردي كه بر خداوند توكل و او را باور دارد و كارهاي خود را به او واگذار مي كند و به ديگران پشت مي كند، هيچ گاه به اضطراب دچار نخواهد شد و پيوسته در برابر او تسليم و راضي خواهد بود و هرگز در دل خود ترديد راه نمي دهد و در آرامش كامل به سر مي برد.
ولي در مقابل، كسي كه به غير خدا اعتماد كند، همواره در اضطراب و عدم آرامش قرار دارد، از اين رو مي توان نتيجه گرفت. از عواملي كه بهداشت روان آدمي را به خطر مي اندازد، احساس تنهايي و نداشتن تكيه گاه قابل اعتماد مي باشد كه آرامش روان را به هم مي ريزد.
امام صادق علیه السلام فرموده اند: «اِنَّ الْغَنِيَّ وَ الْعِزَّ يَجُولَانِ، فَاِذَا ظَفَرَا بِمُوضِعِ التَّوَكُّلِ اوطِنَا؛ (13) توكل رمز موفقيت است و انسان متوكل موفق، شاداب و پرنشاط است.»

ياد خدا و سلامت روان
به طور كلي انسان موجودي است كه در زندگي خود، خواه ناخواه با اضطرابات و نگرانيهايي روبرو است. گاهي اين نگرانيها براي برخي محدود به مسائل مادي است و گاهي از اين حد گذشته و جنبه غيرمادي و معنوي نيز پيدا مي كند. هر كس بسته به معرفتي كه دارد، لذت و سعادت خود را در چيزهايي مي جويد و از آنچه خوشي و سعادت را از او بستاند، مي گريزد. اگر ريشه و منشأ ناراحتيها از دست دادن سعادت و گرفتار آمدن به بدبختي است، اين امر درباره همه حوادثي كه براي هر كس پيش آمده و موجبات اندوه و حزن او را فراهم آورده، صادق است، با اين تفاوت كه افراد داراي بينش مادي ريشه ناراحتيها و اضطرابهاي خود را در از دست دادن سعادت مادي، و خوشيها و لذتهاي دنيوي جستجو مي كنند و موحدان و مؤمنان كه به فراتر از دنيا مي نگرند و به آخرت مي انديشند، ريشه اضطرابها و نگرانيهاي خود را در از دست دادن سعادت اخروي و رضوان الهي مي جويند.
از نظر اسلام، والاترين مقام انساني زماني پديد مي آيد كه انسان به ياد خدا باشد و روحش متوجه او گردد.
بنابراين مي فرمايد: «اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنَّ قُلُوبَهُمْ بِذِكْرِ اللهِ اَلَا بِذِكْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبِ»؛ (14) «آنان كه ايمان آورده اند و دلهايشان به خدا آرام مي گيرد، بدانيد كه با ياد خدا دلها آرام مي گيرند.»
امام متقيان علي علیه السلام مي فرمايد: «الذِّكْرُ مِفْتَاحُ الْاُنْسِ؛ (15) ياد خدا كليد انس است.»
در هر حال، هر گاه ياد خدا به دلي راه يابد، آن دل از وادي پريشاني بيرون مي رود و به قلمرو آرامش و وقار گام مي نهد. ناگفته نماند كه در صورتي راه رسيدن به كمال، براي آدمي هموار مي شود كه به آرامش قلبي رسيده باشد و آرامش قلب نيز تنها در سايه ياد آفريدگار جهان به دست خواهد آمد.
كسي كه اهميّت ذكر خداوند را بشناسد، به خوبي درك مي كند كه اعراض از ياد او چه خسارت بزرگي است. اگر اين حقيقت را درك كنيم كه حيات دل انسان به ذكر خدا است، در مي يابيم كسي كه از ذكر و ياد خداوند اعراض كند، از حيات قلب محروم مي ماند. افسردگي دل و آتش حرمان از حيات معنوي دل، هر لحظه او را مي آزارد و حسرتي جانكاه بر دلش مي نشاند. امام سجاد علیه السلام در دعاي ابو حمزه ثمالي مي فرمايد: «مَوْلَايَ بِذِكْرِكَ عَاشَ قَلْبِي وَ بِمُنَاجَاتِكَ بَرَّدْتُ اَلَمَ الْخَوْقِ عَنِّي؛ اي مولاي من! با ياد تو دلم زنده است و با مناجات تو درد ترس (فراق) خود را تسكين مي دهم.»
در «مناجات المريدين» آمده است: «وَ فِي مُنَاجَاتِكَ رُوحِي وَ رَاحَتِي؛ آرامش و آسايشم در مناجات با تو است.»
بنابراين توجه، اعتماد و اتصال به او موجب نشاط، شادابي و كمال مطلوب است. پس قلبها به ياد او از نگرانيها و اضطرابات مطمئن مي شوند و تسكين مي يابند.

دعا و سلامت روان
يكي از مهم ترين آموزه هاي اسلامي و سيره علمي و عملي معصومان علیهم السلام دعا و نيايش است. دعا همان نياز دروني است كه با زبان درخواست مي شود.
در قرآن كريم و تعاليم معصومين علیهم السلام بر دعا بسيار تأكيد شده است. چنانكه خداوند مي فرمايد: «اُدْعُونِي اَسْتَجِبْ لَكِمْ»؛ (16) «بخوانيد مرا تا اجابت كنم شما را.»
دعا از نظر روان شناختي آثار فراواني در روح و روان آدمي دارد. دعا احساس مذهبي افراد را تقويت و رابطه آنها را با خداي خويش برقرار و مستحكم مي سازد. احساس تنهايي را برطرف و نياز انسانرا تأمين مي كند. وقتي آدمي از وجودي كه غنيّ بالذات و صاحب جميع كمالات است، چيزي طلب مي كند و با او ارتباط برقرار مي سازد، احساس لذّت و سرور مي كند و به عكس، هنگامي كه از غير خدا چيزي مي خواهد، احساس مذلت و خواري به او دست مي دهد.
دعا آرامش دهنده است؛ زيرا فرد با گشودن اسرار درون و باز گفتن نيازهاي خود در پيشگاه خداوند احساس آرامش مي كند؛ چرا كه يكي از راه هاي آرامش درون، بازگويي مشكلات و خواسته هاست، آن هم نزد شنونده اي كه هم تواناست و هم كريم و بخشنده.

روزه و سلامت روان
يكي از آموزه هاي ديني كه در بهداشت و سلامت جسم و روان آدمي نقش مؤثري دارد، روزه است. روزه افزون بر جنبه عبادي، اخلاقي، تربيتي و اجتماعي، زمينه هاي سلامت جسمي و رواني و پيشگيري از بسياري بيماريها را فراهم مي سازد.
در روايات نيز آمده است: «صُومُوا تَصِحُّوا؛ (17) روزه بگيريد تا سالم بمانيد.»
پژوهشها نشان مي دهد كه برخي از بيماريهاي جسمي و رواني و نيز انحرافات و ناهنجاريهاي رفتاري و اجتماعي، ناشي از شكم بارگي و پرخوري است. در روايات نيز به اين نكته اشاره شده است كه: «وَ اعْلَمْ اِنَّ الْمِعْدَةَ بَيْتُ كُلِّ دَاءٍ وَ الْحِمْيَةِ هِيَ الدَّوَاءُ وَ اَعْوَدُ الْبَدَنِ مَا اَعْتَادَ؛ (18) پرخوري و انباشتن غذا در معده، عامل بسياري از بيماريها است. وكم خوري دواء است و بدن را به آنچه عادت دارد رها كنيد.»
پرخوري افزون بر اينكه براي بدن و جسم زيان دارد و عامل بسياري از بيماريهاي جسماني قلمداد شده است، جان آدمي را نيز دچار ناراحتي مي كند. روزه به جز پالايش جسم به پالايش روح نيز مي پردازد؛ لذا فرموده اند: «صحت بدن به وسيله كم خوري، زمينه ساز صفا و نورانيت قلب و روان آدمي مي گردد.» (19)
هم چنين خودداري از خوردن و آشاميدن، نوعي تمرين و ايستادگي در برابر شهوات و تسلط بر آنها است. روزه داري تقواي الهي را براي انسان به ارمغان مي آورد. خداوند مي فرمايد: «يَا اَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيَامِ كَمَا كُتِبَ عَلَي الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ»؛ (20) «اي كساني كه ايمان آورده ايد، روزه بر شما مقرر شده است، همان گونه كه بر مردمان پيش از شما مقرر شده بود، باشد تا پرهيزكار شويد.»

نماز و سلامت روان
اجراي عوامل و فرايض ديني از جمله نماز، علاوه بر اينكه احساسات معنوي انسان را تحريك مي كند، موجب كاهش ناملايمات و ناراحتيهاي روزمره مي شود. نماز نوعي روش زندگي و سيره فراگيري استكه اخلاق، ارزشها و فضايل رفتاري را در بر مي گيرد. از اين طريق است كه فرد مؤمن به نماز، با برون ريزي هيجاني خود و تخليه از ناپاكيها و افكار منفي گام به سوي پالايش رواني خود برمي دارد. پالايش رواني يك نتيجه مشخص دارد و آن سلامت روحي و رواني فرد است.
نتايج تحقيقات فراوان نشان مي دهد كه انجام اعمال و فرايض ديني در كاهش تنشها و تألمات (دردها) روزمره و تأمين سلامت و بهداشت رواني افراد مؤثر است.
همين كه انسان مشكلات خود را با خدا بازگو كند و پس از نماز به مناجات با پروردگار و دعا به درگاه او و طلب ياري بپردازد، حالت رواني او تا اندازه اي بهبود پيدا مي كند. ملاحظه مي شود كه همان نتيجه اي كه در يك روان درمانيِ مؤثر و موفق حاصل مي شود، از نماز نيز به دست مي آيد.
در قرآن كريم آمده است: «اَقِمِ الصَّلَاةَ لِذِكْرِي»؛ (21) «نماز را بپا دار تابه ياد من باشي.» و در آيه ديگر مي فرمايد: «وَ لَذِكْرُ اللهِ اَكْبَرُ»؛ (22) «نماز بزرگ ترين ذكر الهي است.»
اينكه در كتاب آسماني از نماز به عنوان برترين مصداق ذكر خدا ياد شده است شايد بدين جهت باشد كه در حال قيام به نماز، نفس آدمي در اثر توجه به مبدأ اعلا و خالق يكتا از اضطراب دروني دور شده و سختيها و ناملايمات را از ياد مي برد. بنابراين كم ترين ترديد در اين مطلب روا نيست كه ياد خدا آرام بخش دلها از همه يأسها و ناآراميها بوده و نماز روشن ترين مصداق و فرد اكمل از ذكر الهي است.
هم چنين نماز تنها عامل بازدارنده از لغزشها و تنها تكيه گاه امن و مأمن مستحكم انسانها معرفي گرديده است. اين امر مي تواند موجب مصون نگه داشتن نفس از افتادن در مهلكه حوادث و آرامش روحي و رواني گردد. در قرآن كريم آمده است: «اِنَّ الصَّلَوةَ تَنْهَي عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْكَرِ»؛ (23) «نماز انسان را از بديها و زشتيها باز مي دارد.»

صبر و خويشتن داري و سلامت روان
برپايه سيره ائمه علیهم السلام انسان كريم و برخوردار از سلامت از روحيه صبر و شكيبايي بهره مند است، و همواره در روابط اجتماعي اش از خشم و غضب مي پرهيزد. رفتارهاي خشم آلود و شهوت راني غالباً حزن و اندوه طولاني در پي دارد. (24)
حضرت علي علیه السلام مي فرمايند: «از شدت غضب احتراز كنيد و خود را با فرو نشاندن خشم و حلم آماده سازيد تا در جنگ غضب پيروز شويد.» (25)
تقويت شكيبايي و بردباري، قدرت تحمل انسان را در برابر دشواريهاي زندگي افزايش داده و اعتدال رواني او را حفظ مي كند.
قرآن مجيد همگان را به اين مهم فرا مي خواند و مي فرمايد: «وَاسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلَوةِ»؛ (26) «از صبر و نماز كمك بجوييد».
بنابراين انسان بدون داشتن صبر، حلم و اخلاق پسنديده نمي تواند به سلامت و آرامش روحي و رواني و كمال دست يابد.

انس با قرآن و سلامت روان
يكي از آموزه هايي كه در سلامت و روان اهميت دارد و در سيره معصومان بسيار بر آن تأكيد شده، تلاوت قرآن و به كار بستن تعاليم آن در زندگي فردي و اجتماعي است. پيامبر اسلام صلی الله علیه وآله فرمود: «هر كس قرآن را شعار و ميزان خود سازد، خدا او را سعادتمند گرداند، و هر كه قرآن را پيشواي خود سازد و به آن اقتدا كند و او را پناهگاه خويش گرداند خداوند چنين فردي را در بهشت پرنعمت و خوشي دلنشين و پايدار پناه مي دهد.» (27)

خداوند در قرآن مي فرمايد: «يَا اَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جَاءَتْكُمْ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَشَفَاءٌ لِمَا فِي الصُّدُورِ وَهُدَيً وَرَحْمَةً لِلْمُؤْمِنِينَ»؛ (28) «اي مردم! از سوي پروردگارتان اندرزي براي شما آمده است؛ و درماني براي آنچه در سينه هاست (درماني براي دلهاي شما) و هدايت و رحمتي است براي مؤمنان.»
قرآن كريم شفاست، از آن جهت كه صفحه دل را از انواع مرضها و انحرافات پاك مي كند و زمينه را براي جاي دادن فضايل آماده مي سازد و درون را از موانعي كه ضد سعادت است، پاك مي كند و آماده پذيرش سعادت مي كند.
حضرت رسول صلی الله علیه وآله مي فرمايد: «يَا بُنَيَّ لَا تَغْفُلْ عَنْ قَرَاءَةِ الْقُرْآنِ يَحْيَي الْقَلْبِ وَيَنْهَي عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ؛ (29) فرزندم! از خواندن قرآن غافل مباش؛ زيرا كه قرآن دل را زنده مي كند و از فحشا و زشت كاري، ستم و گناه باز مي دارد.»
بنابراين، تلاوت پيوسته قرآن و انس با آن و ايجاد فضاي قرآني در محيط خانه و مدرسه به طور هماهنگ زمينه رشد و شكوفايي و سلامت فرد و اجتماع را فراهم مي سازد. و افرادي كه با قرآن مأنوس اند، از سلامت رواني و آرامش روحي بيش تري برخوردارند.

زكات و سلامت روان
فريضه زكات، نوع دوستي را به انسان مي آموزد و از رذايلهايي مانند: خودخواهي، بخل، آز و... نجات مي دهد. توانايي فرد در محبت و نيكي به مردم و تلاش براي خوشبختي آنها سبب تقويت احساس تعلق به گروه و احساس رضايت از خود مي شود، و داشتن چنين روحيه اي براي سلامت رواني اهميت فراواني دارد. (30) خداوند به رسولش مي فرمايد: «خُذَ مِنْ اَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرهُمْ وَ تُزَكِّيهِمْ بِهَا وَ صَلِّ عَلَيْهِمْ اِنَّ صَلَاتِكَ سَكَنٌ لَهُمْ وَ اللهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ»؛ (31) «از اموال آنها صد قرای (به عنوان زکات) بگیر تا به وسیلۀ آن، آنها را پاک سازی و پرورش دهی و به آنها دعا کن؛ دعای تو مایۀ آرامش آنهاست و خداوند شنوا و داناست.» زكات نفس آدمي را از پليدي بخل، و آز، خودخواهي و قساوت نسبت به فقرا پاك و تزكيه مي كند؛ يعني نفس انساني را رشد مي دهد و بركات اخلاقي و عملي را به او ارزاني مي دارد تا شايسته خوشخبتي دنيا و آخرت شود.
آموزه هاي ديني بسيار زيادي وجود دارد كه رعايت و توجه به آنها موجب سلامت روح و روان و جسم مي گردد و پرداختن به همگي آنها در اين مقال ميسر نيست.
مردم دوستي، حسن خلق، مداراي با مردم و نيز تشويق به صله رحم و ارتباط با يكديگر، تقويت رابطه عاطفي بين اعضاي خانواده به ويژه همسران و همچنين قناعت و پرهيز از تجمل گرايي و توجه به نوع خوراك و تغذيه حلال و بسياري امور ديگر از جمله آموزه هايي هستند كه مورد تأكيد فراوان قرآن و سخنان معصومين علیهم السلام مي باشد.

نتيجه
به طور كلي مي توان نتيجه گرفت انسانها در هر حال به آرامش و سلامت رواني نياز دارند، و در سايه آرامش مي توانند به رشد و كمال، اهداف عالي و سجاياي اخلاقي برسند. دين و آموزه هاي ديني در كاهش اضطراب و نگراني و ايجاد آرامش و امنيت نقش چشم گيري دارد.
افراد با ايمان كه همواره در هر كاري به خدا توكل و توسل مي جويند و از غير خدا دست مي كشند و با دعا، ذكر، نماز و نيايش به پالايش و تخليه درون مي پردازند و داراي روحيه تعاون و نوع دوستي مي گردند، و همواره داراي روحيه اي بانشاط و سرشار از سلامتي مي باشند.
امروز با آنكه بشر در سايه دانش و صنعت توانسته بر بسياري از مشكلات زندگي خود چيره شود، به همراه آن، بيماريهاي روحي و ناراحتيهاي رواني به ويژه استرس و نگراني چنان گسترش يافته است كه آن را بزرگ ترين بيماري قرن ناميده اند.
بر اين اساس، دسترسي به ساحل اطمينان و آرامش، به آرزويي دست نيافتني تبديل شده است. تنها شاهراه دين، معنويت و ارتباط با خدا است كه مي تواند انسانها را به آرامش واقعي و پايدار برساند، آرامشي كه نه تنها در آن اثري از نگراني و نااميدي نيست؛ بلكه بسياري از مشكلات بزرگ جسمي و روحي آدمي را نيز برطرف مي نمايد.


پی نوشت :

1) ذاريات / 56.
2) انسان كامل، مرتضي مطهري، انتشارات صدرا، 1380ش، ص ؟؟؟.
3) انعام / 82.
4) بقره / 112.
5) فتح / 28.
6) اثر بخشي روان درمانگري كوتاه مدت، مسعود جان بزرگي، پايان‌ نامه دكتري روان‌شناسي، ص 69.
7) باورهاي مذهبي و اثرات آن در بهداشت روان، باقر غباري بناب، فصلنامه انديشه و رفتار، سال 1، ش 4.
8) عنكبوت / 65
9) مفردات الالفاظ، راغب اصفهاني، تحقيق صفوان، انتشارات دار الاسلامية، بيروت، 1992 م، ذيل كلمه توكل.
10) معنا شناسي واژگان قرآن، صالح عظيمه، ترجمه سيد حسن سيدي، انتشارات آستان قدس رضوي، مشهد، 1380، ص 178.
11) مجموعه آثار، مرتضي مطهري، چ اول، انتشارات صدرا، تهران، 1377، ج 3، ص 124.
12) آل عمران / 159.
13) ميزان الحكمة، محمد محمدي ري‌شهري، مركز تحقيقات دار الحديث، قم، ج 9، ص 681.
14) رعد / 28.
15) نهج البلاغه، خطبه 223.
16) غافر / 60.
17) بحار الانوار، علامه مجلسي، انتشارات مكتبة الاسلامية، تهران، 1384، ج 96، ص 255.
18) همان، ج 10، باب 13، ص 205، ح 9.
19) مكارم الاخلاق، رضي الدين طبرسي، بيروت، چ 6، 1392 ق، ص 150.
20) بقره / 183.
21) طه / 14.
22) عنكبوت / 45.
23) عنكبوت / 45.
24) مستدرك الوسائل، ميرزا حسن نوري طبرسي، مؤسسة آل البيت، قم، 1408 ه‍. ق، ج 12، ص 12؛ حضرت علي علیه السلام مي‌فرمايد: «رُبَّ شَهْوَةَ سَاعَةٍ اُورَثَتْ حُزْناً طَوِلاً؛ چه بسا لحظاتي شهوتراني مورث حزن و اندوهي طولاني مي‌شود.»
25) ميزان الحكمة،‌ محمد محمدي ري‌شهري، مركز تحقيقات دار الحديث، قم، چ 3، 1381، ج9، ص 4329، ح 14994.
26) بقره / 45.
27) مجلسي، همان، ج 92، ص 19.
28) يونس / 57.
29) ميزان الحكمة، محمدي ري‌شهري، مركز تحقيقات دار الحديث، قم، چ 3، 1381، ج 10، ص 4855، ح 16503.
30) بهداشت و سلامت روان، سليمان قاسمي، مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني، قم، 1388، ص 124.
31) توبه / 103.

منبع : ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره145 .




تاریخ ارسال مطلب : شنبه ١٧ مهر ١٣٩٠ / شماره خبر : ٩٤٦٢٢ / تعداد بازدید : 4037/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج