چهارشنبه ٢٩ اسفند ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > تحقیقات،مقالات > روش تبلیغ 
ماهنامه مبلغان


تبلیغ دین در شبکه های اجتماعی؛

آسیب شناسی تبلیغ دین در شبکه های اجتماعی(1)

در این نوشته در پی آسیب شناسی تبلیغ دین در شبکه های اجتماعی هستیم و آن را در چهار بخش کلی و چند ریز عنوان تدوین می‏نماییم که در بخش نخست، کلیاتی درباره نیازهای تبلیغ و حضور در فضای مجازی ارائه می شود.

آسیب شناسی تبلیغ دین در شبکه های اجتماعی(1)

محمد کهوند

مقدمه

بیش از دو دهه از ورود کشورمان به فضای رسانه ای جدیدی با عنوان «فضای مجازی»می گذرد و این بستر جدید، دورنمای تازه و گسترده ای را برای فعالیتهای رسانه ای، پیش روی مان گشوده است. هرچند فضای مجازی پدیده ای نوپاست؛ اما از جهت کمّی و کیفی رشد و پیشرفت شتابانی دارد و مخاطبان بسیاری را به خود جذب نموده است.

آخرین آمارها نشان می دهد که در ایران بیش از 57 میلیون نفر کاربر فضای مجازی بوده، حدود 40 میلیون نفرشان از شبکه های اجتماعی استفاده می کنند.[1] از این‏رو، آشنایی با فضای مجازی، تبیین شاخصه ها و مؤلفه های درونی و بیرونی آن و نیز تحلیل اصل رسانه و مخاطبانش، برای اصحاب رسانه ضروری است. در این میان، مبلغان دینی نیز نمی توانند از این رسانه نافذ و پردامنه صرف نظر کنند و باید توانایی های خود را در بهره گیری از آن افزایش دهند.

همان گونه که از عنوان پیداست، در این نوشته در پی آسیب شناسی تبلیغ دین در شبکه های اجتماعی هستیم و آن را در چهار بخش کلی و چند ریز عنوان تدوین می‏نماییم که در بخش نخست، کلیاتی درباره نیازهای تبلیغ و حضور در فضای مجازی ارائه می شود؛ در بخش دوم، موانع و آسیبهای تبلیغ در فضای مجازی را بررسی می کنیم؛ در بخش سوم، به ریشه یابی بی‏ فرهنگی در فضای مجازی و نیز مخالفت علما با برخی مظاهر فناوری می پردازیم و در بخش پایانی، راهکارهایی را برای حل معضلات فضای مجازی ارائه و به برخی پرسشها پاسخ داده خواهد شد.

نیازهای تبلیغ و حضور در فضای مجازی

بین تبلیغ سنتی و تبلیغ در فضای مجازی، وجوه مشترک فراوانی وجود دارد. نفس تبلیغ دین (سنتی یا در فضای مجازی)، امری مقدس و مورد تأیید و تأکید دین است. یک سوی تبلیغ دینی، مبلّغ و سوی دیگر آن، مخاطبین هستند. محتوا نیز دینی و الهی است و هدف آن علاوه بر دعوت به دین و دفاع از آن، جلب رضایت الهی می باشد.

به دلیل همین شباهتها تبلیغ با ابزارهای نوین ارتباطی، همانند تبلیغ سنتی، مقدماتی نیاز دارد. جهت روشن شدن بحث، به برخی از مهم‏ترین مقدمات تبلیغ سنتی و نوین اشاره می شود.

الف) پیش نیازهای تبلیغ دین

در تبلیغ سنتی و نوین، مبلغ دینی دست کم نیازمند آگاهی در حوزه های ذیل است:

1. خودشناسی

خودشناسی از مهم‏ترین ضروریات و نیازمندی های انسان است؛ زیرا هر کسی خود را نشناسد، از مسیر صحیح و سالم دور می افتد. امام علی(علیه السلام) می فرماید: «مَنْ لَمْ یعْرِفْ نَفْسَهُ بَعُدَ عَنْ سَبِیلِ النَّجَاةِ وَ خَبَطَ فِی الضَّلَالِ وَ الْجَهَالات؛[2] هركه خود را نشناخت، از راه نجات دور افتاد و در وادى گمراهى و ناداني ها قدم نهاد.»

خودشناسی در تبلیغ، علاوه بر اینکه منجر به شناخت خدای متعال می شود،[3] مبلغ را در شناخت نقاط ضعف و قوت خویش یاری می رساند. هر مبلغ قبل از تبلیغ دین، باید خود و توانمندی های خویش را بشناسد؛ زیرا با خودشناسی در تبلیغ در می یابد چگونه می توان از نقاط ضعف خود کاست و نقاط قوت را تقویت نمود.

2. تبلیغ شناسی

یکی دیگر از ضروریات حوزه آگاهیِ قبل از تبلیغ دینی، شناخت نفس تبلیغ و توابع آن است. مبلغ باید با ضرورت انجام تبلیغ دین آشنا باشد؛ چه اینکه این آگاهی عزم او را در راهی که انتخاب کرده است، جزم تر خواهد کرد. همچنین، باید نسبت به اهداف و فواید تبلیغ دین شناخت کاملی داشته باشد. اگر هدف و ضرورت تبلیغ دین برای مبلغ روشن شود، تحمل بسیاری از ناملایمات بر او سهل خواهد گشت؛ زیرا این فرموده خدای متعال را در ذهن خود پیوسته تداعیمی کند که: «وَ اصْبِرْ لِحُکمِ رَبِّک فَإِنَّک بِأَعْینِنا وَ سَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّک حینَ تَقُوم»[4]؛ «و در برابر حکم پروردگارت صبر کن که تو تحت نظر مایی! و پروردگارت را هنگامی که بر می خیزی، با حمدش تسبیح گوی.»

3. محیط شناسی

شناخت محیط تبلیغی، به عنوان مهم ترین نیاز مبلغ، یعنی آشنایی با محل تبلیغ، اقتضائات، نیازها، امکانات مادی و معنوی و دیگر مسائل آن که به بهبود کیفیت تبلیغ دین کمک شایانی خواهد کرد؛ زیرا محیط زندگی بر رفتار انسانها تأثیرگذار است. تا آنجا که حتی برخی جهنمیان برای فرار از عذاب الهی، زندگی در محیط فاسد را علت دوزخی شدن خود عنوان می کنند و از این‏رو انتظار بخشایش الهی را دارند.

با این حال، چون می توانستند محل زندگی خود را عوض کرده و در جای سالمی سکنی گزینند، خداوند متعال این بهانه را از آنان نمی پذیرد و می فرماید: «إِنَّ الَّذِینَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِکةُ ظَالِمِی أَنْفُسِهِمْ قَالُوا فِیمَ کنْتُمْ قَالُوا کنَّا مُسْتَضْعَفِینَ فِی الأرْضِ قَالُوا أَلَمْ تَکنْ أَرْضُ اللَّهِ وَاسِعَةً فَتُهَاجِرُوا فیها فَأُولَئِک مَأْوَاهُمْ جَهَنَّمُ وَ سَاءَتْ مَصِیرًا»[5]؛ «كساني كه فرشتگان (قبض ارواح) روح آنها را گرفتند در حالي كه به خويشتن ستم كرده بودند و به آنها گفتند شما در چه حالي بوديد (و چرا با اينكه مسلمان بوديد در صف كفار جاي داشتيد!) گفتند ما در سرزمين خود تحت فشار بوديم، آنها (فرشتگان) گفتند مگر سرزمين خدا پهناور نبود كه مهاجرت كنيد! پس آنها (عذري نداشتند و) جايگاهشان دوزخ و سرانجام بدي دارند.»

4. مخاطب شناسی

یکی دیگر از پیش نیازهای حوزه آگاهیِ قبل از تبلیغ برای مبلغ، مخاطب شناسی است؛ یعنی مبلغ با جامعه هدف و ویژگی های آن آشنایی داشته باشد. نوع مخاطبان در شیوه ارائه محتوا و حتی محتوا، مؤثر خواهد بود. پیامبر(صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «إِنَّا مَعَاشِرَ الْأَنْبِیاءِ أُمِرْنَا أَنْ نُکلِّمَ النَّاسَ عَلَی قَدْرِ عُقُولِهِم؛[6] بدرستيكه  ما جماعت  پيغمبران  مأموريم  كه  با مردم  به  ميزان  عقلها و ادراكات  خودشان  سخن  گوئيم .»

5. علوم و معارف اسلامی

مبلغ در تبلیغ با انواع نیازهای معرفتی مواجه خواهد بود که در یک عنوان کلی، به آن علوم و معارف اسلامی اطلاق می شود. این علوم شامل مجموعه ای از اعتقادات، احکام، اخلاق و دیگر مباحث اسلامی است که مبلغ باید از آنها آگاه باشد. بدیهی است اگر دست مبلغ از چنین معارفی خالی باشد، با توجه به عدم امکان پاسخ‏گویی به نیاز مردم، در رسیدن به اهداف تبلیغ ناکام مانده، چه بسا تبلیغش به ضد تبلیغ بدل گردد. به همین دلیل، یکی از آزمونهایی که نهادهای اعزام مبلغ از متقاضیان می گیرند، سنجش میزان برخورداری مبلغان از گنجینه علوم و معارف اسلامی است.

ب) پیش نیازهای اخلاقی و رفتاری

در تبلیغ دین، مبلغ باید، پیش نیازهای اخلاقی و رفتاری را در وجود خویش نهادینه کرده باشد. از باب نمونه به چند مورد اشاره می شود.

1. بردباری

خداوند متعال درباره اهمیت صبر در پیشبرد امور و ایجاد دلگرمی برای مؤمنین، می فرماید: «وَ اسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ وَ إِنَّها لَکبیرَةٌ إِلاَّ عَلَی الْخاشِعین»[7]؛ «از صبر و نماز کمک بجویید و آن بسی سنگین است، مگر برای خشوع پیشگان.»

صبر از مهم‏ترین ابزارهای پیروزی پیامبران و اولیای الهی در مواجهه با جبهه همیشه تا بن دندان مسلح باطل بوده است؛ زیرا درمان انحرافاتی که در طول سالیان متمادی به وجود آمده است، نیاز به زمان دارد. حضرت نوح(علیه السلام) برای جذب و هدایت قومش 950 سال تبلیغ کرد و از ارشاد آنها باز نایستاد.

توجه به این نکته نیز ضروری است که کم صبری مبلغ ممکن است موجب عذاب الهی برای خود او شود. خداوند متعال برای تبیین این مسئله مهم، با نقل داستان حضرت یونس(علیه السلام) می فرماید: «وَ ذَا النُّونِ إِذْ ذَهَبَ مُغاضِباً فَظَنَّ أَنْ لَنْ نَقْدِرَ عَلَیهِ فَنادی فِی الظُّلُماتِ أَنْ لا إِلهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحانَک إِنِّی کنْتُ مِنَ الظَّالِمین»[8]؛ «و ذوالنون را یاد کن، آن دم که خشمناک برفت و و چنين مي‏پنداشت كه ما بر او تنگ نخواهيم گرفت، پس از درون تاریکی (شکم ماهی) ندا داد: پروردگارا! خدایی جز تو نیست، تسبیح تو گویم که من از ستمگران بودم.» بنابراین، مبلغ برای هدایت مردمش نیازمند صبر و شکیبایی است.

2. کظم غیظ

از دیگر نیازمندی های ضروری مبلغان دینی در عرصه تبلیغ، کظم غیظ است؛ زیرا در تبلیغ دینی مواردی پیش می آید که ممکن است فردی از روی جهل یا حتی آگاهی و به جهت تخریب مبلغ، اقدام به توهین، تمسخر، سنگ اندازی و... کند.

در چنین مواردی فریادرس مبلغان دینی، کظم غیظ، عفو، گذشت و احسان است. رفتار کریمانه اهل‏بیت(علیهم السلام)، مانند امام مجتبی(علیه السلام) در مقابل توهینهای مرد شامی، مستند این نکته مهم باشد.

3. پرهیز از تمسخر

شاید بتوان تمسخر دیگران را از زشت ترین رفتارها در تعامل با مخاطبان دانست. خداوند متعال برای تبیین زشتی این عمل می فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده اید! هیچ قومی حق ندارد قومی دیگر را مسخره کند؛ چه بسا که آنان از ایشان بهتر باشند. هیچ یک از زنان حق ندارند زنان دیگر را مسخره کنند؛ چون ممکن است آنان از ایشان بهتر باشند. و هرگز عیبهای خود را بر ملا نکنید (که اگر عیب یکی از خودتان را بر ملا کنید، در واقع عیب خود را بر ملا کرده اید) و لقب بد بر یکدیگر منهید که این بد یادآوری از یکدیگر است که بعد از ایمان باز هم یکدیگر را به فسوق یاد کنید و هر کسی توبه نکند، آنان از ستمکارانند.»[9]

باید توجه داشت که تمسخر افراد موجب دفع آنان می شود و نباید به هیچ عنوان از این روش برای تبلیغ دین استفاده شود؛ بلکه در صورت نیاز و ضرورت، آنچه که باید مورد تمسخر قرار گیرد، عمل زشت و ناپسند است. متأسفانه در شرایط کنونی، خصوصاً در فضای مجازی، یکی از شایع ترین روشهای ارائه محتوا با هدف تخریب طرف مقابل، تمسخر است. این روش ناپسند نباید به عنوان الگویی مطلوب برای تأثیرگذاری بر دیگران مخصوصاً در حوزه تبلیغ دین، مورد استفاده قرار گیرد.

4. توجه به سختی کار

مبلغ باید بداند که در مسیر تبلیغ دین، با سختی های فراوانی مواجه می شود. توجه به این نکته مبلغ را با عزمی راسخ‏تر وارد عرصه تبلیغ می‏کند. از این‏رو، خداوند متعال به حضرت یحیی(علیه السلام) می فرماید: «یا یحْیی خُذِ الْکتابَ بِقُوَّة»؛ «(گفتیم:) ای یحیی! این کتاب را به جد و جهد تمام بگیر.»

البته هر میزان تبلیغ دین خدا سخت تر باشد، ایمان، توکل، اعتماد به خدا و امدادهای الهی، امید، تلاش و کوشش بیش‏تری را می طلبد. عدم توجه به سختی کار می تواند در این امر خطیر تبدیل به آفت گردد؛ چه اینکه مبلغ خود را برای سختی ها آماده نکرده و ممکن است با کمترین مانعی ناامید گردد و دست از کار کشیده، آن را نیمه کاره رها سازد.

5. سعه صدر

وجود شرح صدر در تبلیغ آنقدر مهم و کارساز است که خداوند متعال اعطای آن را به پیامبرش منّت بزرگی دانسته، می فرماید: «أَلَمْ نَشْرَحْ لَک صَدْرَک»[10]؛ «آیا ما سینه تو را گشاده نساختیم؟»؛ زیرا آنچه موجب می شود تحمل سختی های مسیر تبلیغ آسان گردد، سعه صدر است.

خداوند متعال با بیان مشکلات بسیار زیاد پیامبران در امر تبلیغ از یک سو و منّت نهادن بر پیامبر اسلام(صلی الله علیه و آله) به دلیل اعطای سعه صدر به ایشان از سوی دیگر، در حقیقت اهمیت و ضرورت وجود چنین عنصر کارآمدی را یادآور می شود.

6. کیاست

کیاست، از ویژگی های بارز هر انسان مؤمنی است. پیامبر(صلی الله علیه و آله) می فرمایند: «الْمُؤْمِنُ کَیِّسٌ فَطِنٌ حَذِر؛[11]مؤمن در زندگی زرنگ و باهوش است و همواره با احتیاط در امور نگاه می کند.» این ویژگی در تبلیغ دینی بسیار کارآمدتر و مورد نیازتر است؛ چه اینکه ممکن است جبهه نفاق و برخی انسانهای جاهل، به دنبال سوءاستفاده از پاره ای مسائل پیش آمده باشند و به دین و جبهه حق آسیب برسانند. از این‏رو، لازم است با تدابیر عاقلانه، هم به ترویج و تبلیغ دین پرداخت و هم مانع سوءاستفاده بدخواهان شد.

امیرالمؤمنین(علیه السلام) در تبیین چگونگی پیشبرد امور و ممانعت از سوءاستفاده دشمن در مواقع حساسی مانند فتنه، می فرمایند: «کنْ فِی الْفِتْنَةِ کابْنِ اللَّبُونِ لَا ظَهْرٌ فَیرْکبَ وَ لَا ضَرْعٌ فَیحْلَب؛[12] در فتنه همچون بچه شتر باش؛ او را نه پشتی است که سوارش شوند، و نه پستانی که شیرش دوشند.»

اینک که در فتنه های عظیم آخرالزمانی هستیم، کیاست مؤمنین و مبلغین از اهمیت خاصی برخوردار است. از این‏رو، لازم است مبلغان زمینه های لازم برای کسب کیاست را در خود پرورش دهند؛ مطالعه قرآن با تأکید بر آیات مرتبط با تبلیغ انبیای الهی و سیره تبلیغی ائمه(علیهم السلام)، تاریخ، خصوصاً تاریخ صدر اسلام و یا انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی، جریانات فتنه سال 1388ش، مطالعه و دقت در بیانات مقام معظم رهبری(حفظه الله) و... برای تجهیز مبلغان به کیاست و بصیرت، بسیار مؤثرند.

لازم به ذکر است که نیازمندی های اخلاقی و رفتاری مبلغان دینی بسیار بیش‏تر از موارد ذکر شده است؛ ولی به دلیل محدودیت، تنها به ذکر مهم‏ترین مسائلی که در هر دو عرصه تبلیغی (سنتی و مدرن) ضروری تر هستند، اکتفا کردیم.

ج) پیش نیازهای مهارتی

در تبلیغ سنتی، مبلغ توانمند باید حداقل مهارتهای ذیل را داشته باشد:

1. سخنوری

از بدیهی ترین نیازهای مهارتی مبلغان، مهارت سخنوری است؛ یعنی مبلغ بتواند معارف دینی را با سخنرانی جذاب و مؤثر به مخاطبین خود منتقل کند. اهمیت این فن تا بدان حد است که وقتی حضرت موسی(علیه السلام) از جانب خدای متعال به رسالت مبعوث شد، از خداوند رحمان خواست برادرش را نیز همراه او به طرف فرعون و قومش گسیل دارد؛ زیرا هارون از موسی(علیهما السلام) فصیح تر بود.[13]

علامه طباطبایی(ره) در تفسیر این آیه می فرماید: «ما حصل معنای آیه مورد بحث این می شود که برادرم هارون فصیح تر از من است، و زبانی گویاتر از من دارد، پس او را به یاری‏ام بفرست تا صدق مرا در مدعایم تصدیق کند، و وقتی مردم با من مخاصمه می کنند، قانعشان سازد؛ زیرا من می ترسم تکذیبم کنند، آن وقت دیگر نتوانم صدق مدعایم را برایشان روشن سازم.»[14]

با توجه به آنکه برخی سرویسها و کانالهای فضای مجازی مانند «پادکست»، سخنرانی های طولانی و برخی سرویسهای دیگر مانند شبکه های اجتماعی، سخنرانی های کوتاه (یک تا پنج دقیقه ای) را مطالبه می کنند، لازم است مبلغ بر هر دو شیوه ارائه مطلب مسلط بوده، مهارت لازم را کسب کند. این بر خلاف تصور غالب فعالان فضای مجازی است که گمان می کنند در فضای مجازی باید تنها از شیوه نوشتاری، محتوا را منتقل ساخت.

2. کلاسداری

جمع زیادی از مخاطبان مبلغ، نوجوانان و جوانانی هستند که در مدارس و دانشگاه ها حضور دارند. شیوه تبلیغ در مدارس و دانشگاه ها، با روشهای سنتی که در مساجد و بالای منابر و یا به صورت حلقه های معرفتی (عموماً پرسش و پاسخ) برگزار می شود، بسیار متفاوت است. در حقیقت اقتضای هر مکان، شیوه خاصی از تبلیغ است و شاید بتوان گفت که کارآمدترین روش تبلیغ و ارائه بحث در مراکز آموزشی، تدریس و کلاسداری است. از این‏رو، لازم است مبلغ این مهارت را کسب نماید تا در انتقال مفاهیم دینی با کم‏ترین مانعی مواجه گردد.

در فضای مجازی نیز ایجاد گروه های گوناگون (کمپین)، در حقیقت کلاس درس مجازی است که مبلغان توانمند در عرصه کلاسداری می توانند با رعایت تمامی نکات مهم تدریس و کلاسداری و تطبیق و روزآمدسازی آن منطبق با شرایط محیط مجازی، گروه های موفقی را ایجاد و اداره کنند. همچنین، کلاسهای آموزشی و پرورشی فراوانی که امروزه به صورت مجازی برگزار می شوند، همگی نیازمند آگاهی و مهارت کافی مبلغ در زمینه تدریس و کلاسداری تبلیغی هستند.

3. برقراری ارتباط با مخاطب

لازمه تبلیغ دین، برقراری ارتباط با مخاطب است. از این‏رو، مبلغ باید در برقراری ارتباط با مخاطبان خود، خصوصاً نوجوانان و جوانان، مهارت لازم را داشته باشد. امروزه این مهارت به یکی از کلیدی ترین پیش نیازهای هر مبلغی تبدیل شده است. معمولاً مبلغانی موفق ترند و می توانند افراد بیش‏تری را به دین جذب کنند که از مهارت برقراری ارتباط بهتری برخوردار باشند. خوشبختانه این مهارت در دوران کنونی، در بسیاری از مراکز حوزوی، در قالب برخی دروس، مانند ارتباطات یا روانشناسی، به مبلغان منتقل می شود.

همان گونه که تأکید شد، با توجه به وجود شباهتهای فراوان بین تبلیغ سنتی و مدرن، تبلیغ در فضای مجازی نیز نیازمند فراگیری آگاهی ها و مهارتهای پیش گفته است و مبلغان باید این مهارتها را یاد بگیرند.

د) ضرورت تبلیغ در فضای مجازی

آن روز که اینترنت وارد ایران شد و طی قراردادی مسئله دار[15] ایران به عنوان اولین کشور جنوب غرب آسیا از اینترنت بهره مند گشت، کسی گمان نمی کرد که این پدیده تا چه حد می تواند نفوذ کند و در حوزه اجتماعی به یکی از ضروریات زندگی تبدیل شود. سرعت اتصال مردم به اینترنت و گره خوردن ابعاد گوناگون زندگی بشری به فناوری اطلاعات و ارتباطات به حدی است که حتی به سختی می توان آینده آن را تصور کرد.

امروزه برای همگان ضرورت تبلیغ در فضای مجازی روشن و مشخص است. با این حال، جهت روشن شدن برخی از ابعاد اهمیت و ضرورت تبلیغ در فضای مجازی می توان به موارد ذیل اشاره کرد:

1. کثرت مخاطبان

بی شک از مهم‏ترین مواردی که تبلیغ در فضای مجازی را ضروری می کند، کثرت مخاطبان حاضر در این بستر است. بر اساس آماری که در بهمن 1394 توسط مرکز آمار ایران ارائه شد،[16] وضعیت دسترسی خانواده ها به فضای مجازی به قرار ذیل است:

از مجموع خانوارهای کشور، در حدود 9/13 میلیون خانوار (4/57 درصد) در محل سکونت به رایانه دسترسی داشته اند. از مجموع خانوارهای کشور، در حدود 5/13 میلیون خانوار 5/55 درصد) در محل سکونت به اینترنت دسترسی داشته اند.از مجموع 4/13 میلیون خانوار دارای دسترسی به اینترنت در محل سکونت، 9/12 میلیون خانوار (8/95 درصد) حداقل به اینترنت پرسرعت، ۷ میلیون خانوار (9/51 درصد) حداقل به اینترنت پرسرعت ثابت و 7/10 میلیون خانوار (79 درصد) حداقل به اینترنت پرسرعت سیار دسترسی داشته اند.

همچنین، بر اساس گزارش بنیاد ملی بازی های رایانه ای[17] بیست و سه میلیون ایرانی بخشی از وقت خود را به انجام بازی های رایانه ای اختصاص می دهند که 53% آنان به صورت مستمر بازی می کنند. بنا بر این گزارش، از هر خانوار ایرانی، حداقل یک نفر بخشی از وقت خود را به بازی های رایانه ای اختصاص می دهد. همچنین، از هر 5 خانوار، 4 خانوار حداقل یک دستگاه بازی در اختیار دارد.

این آمار نشان می دهد که جمعیت قابل توجه و غیر قابل اغماضی در حال حاضر از ابزارها و خدمات گوناگون فضای مجازی بهره‏مند هستند؛ اما در مقام عمل برنامه جامع و منظمی در حوزه دین و دینداری در این بستر وجود ندارد. از این‏رو، لازم است طلاب و مبلغین دینی با ورود به فضای مجازی،[18] پاسخی در خور نیاز به مسائل دینی کاربران بدهند.

2. کثرت شبهات

یکی از مهم‏ترین رسالتهایی که مبلغان دینی بر عهده دارند، پاسخ به پرسشها، خصوصاً شبهاتی است که ذهن مخاطبین را درگیر کرده و دغدغه آنها شده است. برخی از این شبهات ریشه های دین (اعتقادات) را نشانه رفته‏اند و برخی فروع دین را. برخی نیز - که حجم قابل توجهی را به خود اختصاص داده‏اند - نظام مقدس اسلامی و نیروهای اصیل و انقلابی، همچون ولایت فقیه، مراجع عظام تقلید، طلاب و روحانیون، سپاه، بسیج و... را آماج حملات خود قرار داده‏اند.

حجم شبهاتی که به دلیل مدیریت غیرعقلی و غیرشرعی در فضای مجازی منتشر شده، آنقدر زیاد است که برخی از کارشناسان مدعی اند حتی نمی توان آنها را شمرد؛ اما با توجه به رسالتی که در طول تاریخ بر عهده مبلغان بوده است، ضرورت دارد برای پاسخ گویی به شبهات، از طریق فضای مجازی اقدام کنند.

مقام معظم رهبری(حفظه الله) می‏فرمایند: «چه کسى بایستى بیاید وسط میدان و سینه سپر کند و مانع بشود از گمراهى جوانان؟ چه کسى باید مانع بشود از اقدام دشمن براى انحراف ذهن جوانان؟ به عهده چه کسى است این کار؟ جامعه علمى و مذهبى؛ یعنى روحانیت، اولین وظیفه اش این است؛ مهم ترین وظیفه اش این است. حوزه هاى علمیه باید این قابلیتها را در خودشان فراهم بکنند؛ قابلیت سینه به سینه شدن، مواجه شدن با این لشکرِ بى تعدادِ عظیمِ دشمنى و دشمن که به سمت ایمان مردم، به سمت اعتقادات مردم، به سمت سلامت نفْس مردم، به سمت عفّت جوانان سرازیر می‏شود. پایگاه هاى اینترنتىِ فراوانى وجود دارد که هدفشان این است که عفّت جوان را، حیاى جوان مسلمان را - چه پسر، چه دختر- از بین ببرند؛ پرده حیاى او را بِدرند. اصلاً همّتشان این است و براى این برنامه ریزى می‏کنند. خب، بعضى از عناوین، عناوین مجرمانه است؛ دستگاه هاى گوناگون دولتى وظیفه دارند برخورد کنند و می‏کنند؛ لکن آن چیزى که مربوط به ذهن است، به مغز است، به دل است، با تحرّک و اقدام عنصر امنیتى و عنصر اطلاعاتى و عنصر نظامى حل نمی‏شود. این ابزارى مناسب با همان بلایى که در آن هست، لازم دارد. داروى آن بیمارى، همان چیزى است که در اختیار روحانیون است، در اختیار اهل دین است، در اختیار دانایان مذهب است.»[19]

3. دسترسی آسان به مخاطبان

از ویژگی های منحصر به فرد فضای مجازی، دسترسی آسان به جمع زیادی از کاربران است. میلیونها نفر در کشورمان از خدمات گوناگون فضای مجازی استفاده می کنند و دسترسی به آنان سهل و آسان است و با موانعی که به صورت طبیعی بین مبلغ و مخاطب وجود دارد، مواجه نمی‏شویم. به بیان دیگر، فاصله بین مبلغ و مخاطبینش تنها فشردن چند کلید بر روی صفحه کلید رایانه و یا لمس چند گزینه روی تلفنهای همراه هوشمند است. چنین امکانی به هیچ عنوان در دنیای فیزیکی و عادی وجود ندارد و این امکان یکی از مزیتهای غیر قابل رقابت برای فضای مجازی است. به همین دلیل، تبلیغ در فضای مجازی از ضرورت افزون‏تری برخوردار است.

4. عدم محدودیت زمانی و مکانی برای تبلیغ

یکی از مهم‏ترین موانع تبلیغ در جهان فیزیکی و غیر مجازی، بُعد مکانی مبلغ و مخاطب است. در حال حاضر دسترسی یک مبلغ به برخی مخاطبان بسیار مشکل و بعضاً غیر ممکن می نماید. در حالی که با وجود فضای مجازی، وی می تواند پیام خود را بدون کم‏ترین مشکلی به مخاطبینی که چند هزار کیلومتر از وی فاصله دارند، برساند. از سوی دیگر، برای برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات بین مبلغ و مخاطبان محدودیت زمانی نیز وجود ندارد و مبلغ می تواند در هر لحظه به مخاطبانش پیام ارسال کند و یا پاسخ پرسشهای آنان را بدهد.

این دو مسئله موجب آسان سازی تبلیغ در فضای مجازی شده، ضرورت تبلیغ دین در این فضا را بیش‏تر می کند.

5. هجوم دشمن از طریق فضای مجازی

گرایش روزافزون مردم سراسر جهان به دین مبین اسلام، آرامش را از مستکبران عالم گرفته است. اینان برای کاهش نور خداجویی و خاموش کردن آن، از هیچ تلاشی مضایقه نمی کنند. همچنین، از تمامی ابزار و روشهای نامشروع برای دستیابی به اهداف خود استفاده می کنند. به همین علت، در حوزه فناوری اطلاعات سرمایه گذاری های فراوانی کرده، حدود چهار میلیارد نفر[20] در سراسر جهان از سرویسی به نام اینترنت بهره می برند که با مدیریت آنان اداره می شود.

تلفنهای همراه هوشمند، موتورهای جستجو، ایمیلها، شبکه های اجتماعی، بازی های ویدیویی، اینترنت اشیاء، خانه هوشمند، عینکهای واقعیت مجازی و واقعیت افزوده و ده‏ها سرویس دیگر، همگی همانند مهره هایی توسط نخی به نام اینترنت به یکدیگر متصل شده، هر یک قسمتی از پازل کلی استکبار و استعمار جهانی را تکمیل کرده‏اند.

به عنوان مثال «باراک اوباما» در گزارش خود به کنگره درباره بودجه 55 میلیون دلاری مقابله با سانسور در ایران نکات مهمی را بیان می کند که بخشی از آن به قرار ذیل است: «اداره شورای مدیران پخش، به منظور پشتیبانی از برنامه ها، فرکانسهای ماهواره ای جدیدی را پیش بینی نمود تا از قبل بر انسداد فرکانسهای امواج پخش اخبار توسط دولت ایران پیش دستی نماید. همچنین، یک مسیر اینترنتی حفاظت شده و منحصر به فرد برای ایرانی ها تعبیه گردید تا تصاویر ویدیویی خود را به شبکه خبر فارسی صدای آمریکا ارسال نمایند. خدمات وب سایت «توئیتر» نیز به صفحات وب سایت «فیس بوک» و وبلاگها افزوده شد. برنامه های شبکه خبر فارسی صدای آمریکا واکنشهای زیادی را برانگیخت. هزاران تصویر ویدیویی، عکس، ایمیل و تماس تلفی به سوی شبکه سرازیر شد و علاوه بر این، میزان بازدید از وب سایت این شبکه نیز 800 درصد افزایش یافت.

ثبت نام در حدود 5000 عضو جدید در وب سایت «توئیتر» به علت دخالتهای شدید اینترنتی دولت ایران ناتمام ماند. یک نظرسنجی نشان داد بسیاری از ایرانیانی که در انتخابات 88 شرکت کرده بودند، برای پیگیری اخبار کشور به شبکه خبر فارسی صدای آمریکا رجوع می کردند. برای مثال 31 درصد رأی دهندگان گفته بودند که مباحثات و مجادلات مربوط به انتخابات را در برنامه «گفتگوی خبری» بخش فارسی صدای آمریکا، دنبال می کنند. دولت انتظار دارد که با استفاده از کاربردهای جدید موبایلهای آیفون و اندروید، صاحبان موبایل در ایران و دیگر نقاط جهان بتوانند به وب سایت شبکه خبر فارسی صدای آمریکا دسترسی داشته و در صورت تمایل، مقاله ها را ابتدا دانلود و سپس بخوانند. قطعه های خبری را به صفحات توئیتر یا فیس بوک خود بفرستند تا از این طریق اخبار بخش فارسی صدای آمریکا به صورت ویروسی منتشر شود، به صفحه توئیتر مخصوص شبکه خبر فارسی صدای آمریکا دسترسی یابند و تصاویر ویدیویی و عکس را در وب سایت شبکه خبر فارسی صدای آمریکا آپلود نمایند.»[21]

همچنین «هیلاری کلینتون» وزیر امور خارجه وقت آمریکا، در کتاب خاطرات خود، می نویسد: «فناوری های قدرتمندی در حال ظهور است که می تواند به مخالفان کمک کند تا سانسور و نظارتهای دولتی را دور بزنند. اگر در این حوزه ها سرمایه گذاری می کردیم، می توانستیم نقش مهمی در توسعه ابزار برای کمک به فعالانی که به این ابزار بسیار نیاز داشتند، ایفا کنیم؛ اما خطری هم در میان بود؛ جنایتکاران و هکرها هم می توانستند از این ابزار استفاده کنند تا از شرّ تعقیب در امان بمانند و بنگاه های اطلاعاتی و اعمال کننده قانون در آمریکا به سختی می افتادند. آیا درست بود که ابزاری بسازیم که می توانست فعالیتهای غیرقانونی اینترنتی را هم ممکن سازد؟ من این نگرانی ها را جدی گرفتم. آثار ناشی از ساخت این ابزار برای امنیت ملی آمریکا جدی بود. تصمیم ساده ای نبود؛ اما به نظر من با توجه به خطری که متوجه انجمنها و بیان آزاد در اکناف عالم بود، می ارزید که چنین ابزاری ساخته شود. جنایتکاران که همیشه سعی می کنند از فناوری های جدید بهره برداری کنند، دلیلی نبود که دست روی دست بگذاریم و بنشینیم. دستور دادم کار را پیش ببرند. تیم ما مشغول کار شد. تا سال 2011م که به لیتوانی رفته بودم، بیش‏تر از 45 میلیون دلار سرمایه گذاری کرده بودیم تا ناراضیان را روی خطوط ماهواری در امنیت قرار دهیم. بیش‏تر از پنج هزار فعال را هم در سراسر جهان آموزش داده بودیم. این پنج هزار نفر به نوبه خود هزاران نفر دیگر را آموزش دادند. با طراحانی کار می کردیم که ابزار و برنامه های کوتاه کاربردی[22] را می نوشتند. یکی از برنامه ها یک کلید ترس بود؛ کلیدی که یک تظاهر کننده روی تلفن خود فشار می داد و به دوستانش خبر می داد که دستگیر شده است. فشار دادن این کلید می توانست همه تماسهای او را از گوشی پاک کند.»[23]

6. مطالبه مقام معظم رهبری(حفظه الله)

یکی از مطالبات جدی مقام معظم رهبری(حفظه الله) از طلاب و مبلغین، حضور تبلیغی و مؤثر در فضای مجازی برای اغراض و اهداف گوناگون، خصوصاً پاسخ گویی به شبهات است. ایشان در دیدار با طلاب خراسان شمالی، ضرورت حضور تبلیغی در فضای مجازی را به عنوان مطالبه از طلاب مطرح کرده، می‏فرمایند: «این فرصت تا امروز کِی برای روحانیت وجود داشته؟ علاوه بر این، ابزارهای تسهیل کننده، مثل رایانه‏ها و ارتباطات اینترنتی و فضای مجازی و سایبری هم که الان در اختیار شماست. اگر بتوانید اینها را یاد بگیرید، می‏توانید یک کلمه حرف درستِ خودتان را به هزاران مستمعی که شما آنها را نمی‏شناسید، برسانید. این فرصت فوق العاده‏ای است. نبادا این فرصت ضایع شود. اگر ضایع شد، خدای متعال از من و شما روز قیامت سؤال خواهد کرد: از فرصت این همه جوان، این همه استبصار، این همه میل و شوق به دانستن، شما برای ترویج معارف اسلامی چه استفاده‏ای کردید؟ نظام اسلامی یک چنین خدمتی به ما معمّمین و روحانیون کرده. مگر می‏توانیم خودمان را کنار بگیریم؟»[24]

ادامه دارد...

 

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. www.khabaronline.ir.

[2]. غرر الحکم و درر الکلم، عبدالواحد آمدی، دفتر تبلیغات اسلامی، قم، چاپ دوم، 1410ق، ص 656.

[3]. «مَنْ عَرَفَ نَفْسَهُ فَقَدْ عَرَفَ رَبَّه؛ هر کسی خود را بشناسد، قطعاً خدایش را خواهد شناخت.» مصباح الشریعة، منسوب به امام صادق(علیه السلام)، انتشارات علمى، بیروت، چاپ اول، 1400ق، ص 13.

[4]. طور/ 48.

[5]. نساء/ 97.

[6]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دار الکتب الاسلامیة، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج 1، ص 23.

[7]. بقره/ 45.

[8]. انبیاء/ 87.

[9]. حجرات/ 11.

[10]. انشراح/ 1.

[11]. بحار الأنوار، محمدباقر مجلسى، دار إحیاء التراث العربی‏، بیروت، 1403ق، ج 64، ص 308.

[12]. نهج البلاغه، سید رضی، تصحیح: صبحی صالح، نشر هجرت، قم، چاپ اول، 1414ق، ص 469.

[13]. قصص/ 34.

[14]. تفسیر المیزان، محمد حسین طباطبایی، ترجمه: محمدباقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین، قم، 1374ش، ج 16، ص 48.

[15]. به گفته سیاوش شهشهانی، قائم  مقام سابق مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات، این مرکز در ایران در سال 1368 (مابین سالهای 1989 تا 1990م) برای اولین بار به شبکه بیت نت متصل شد. هدف این کار، ارتباط علمی و پژوهشی با دانشگاه های دنیا بود. این مرکز در ابتدا از طریق اتصال با شماره گیری و با استفاده از خط تلفن به دانشگاهی در اتریش متصل شد. پس از آن یک خط استیجاری با دانشگاه وین برقرار شد. این اتصال از سال 1993 به شکل رسمی درآمد. هنگام تصویب عضویت ایران در شبکه جهانی اینترنت، دو تعهد از ایران اخذ گردید: "از شبکه برای تبلیغات مذهبی استفاده نشود!" هیچ عضوی نباید جلوی عبور اطلاعات از کشوری به کشور دیگر را بگیرد.

[16]. http://www.mehrnews.com/news/3810474/

[17]. http://www.direc.ir/

[18]. ضوابط ورود به فضای مجازی برای تبلیغ دین در بخشهای بعدی بیان خواهد شد.

[19]. بیانات مقام معظم رهبری(حفظه الله) در اولین جلسه  درس خارج فقه، مورخ 16/6/1395.

[20]. www.farsnews.com.

[21]. http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=8901270870

[22]. App

[23]. گزینه های دشوار، صص 807 –808.

[24]. بیانات مقام معظم رهبری(حفظه الله) در دیدار علما و روحانیون خراسان شمالی، مورخ 19/7/1391.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 224.





تاریخ ارسال مطلب : يکشنبه ١٩ اسفند ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠٦٠٤٣ / تعداد بازدید : 57/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج