پنج شنبه ٣٠ خرداد ١٣٩٨
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


اقتصاد در آموزه‌های دینی؛

استقلال اقتصادی

همچنان نگاه‌های علمی و پژوهشی به سمت و سوی اقتصاد و مسائل مربوط به آن است؛ این مسئله که سالهاست مورد تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی(حفظه الله) قرار گرفته، برآمده از آموزه‌های دینی و آیات و روایات است و بدون توجه به فرامین دینی، قابل تبیین و تشریح نیست؛ از همین جهت در این مقاله نگاهی جامع و مفصّل به یکی از ابعاد اقتصاد (استقلال اقتصادی) خواهیم داشت و چند امر مهم راجع به آن را تبیین می‌کنیم.

استقلال اقتصادی

محمود مهدی‌پور

 

در سالی (سال 1397) که به نام «حمایت از کالای ایرانی»  مزیّن شده، همچنان نگاه‌های علمی و پژوهشی به سمت و سوی اقتصاد و مسائل مربوط به آن است؛ این مسئله که سالهاست مورد تأکید رهبر معظم انقلاب اسلامی(حفظه الله) قرار گرفته، برآمده از آموزه‌های دینی و آیات و روایات است و بدون توجه به فرامین دینی، قابل تبیین و تشریح نیست؛ از همین جهت در این مقاله نگاهی جامع و مفصّل به یکی از ابعاد اقتصاد (استقلال اقتصادی) خواهیم داشت و چند امر مهم راجع به آن را تبیین می‌کنیم.

یکم: روزی رسانی خدا

خداوند متعال به میزان نیاز جامعه و بیش از نیازهای کل موجودات زنده، نعمت و منابع و امکانات زیستی آفریده و هیچ جنبنده‌ای را بدون رزق و روزی رها نکرده است؛ چنانچه در قرآن کریم می‌فرماید: «وَ ما مِنْ دَابَّه فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها كُلٌّ في‏ كِتابٍ مُبين»[1]؛ «و هیچ جنبده‌ای در زمین نیست، مگر اینکه روزی‏اش بر عهده خداست و خدا جایگاه دایم و موقت او را می‌داند و همه چیز در کتابی روشن ثبت است.»

این باور که روزی‌رسان عالم وجود، خداست و او قرارگاه دائم و موقت انسان و دیگر موجودات را می‏داند و همه چیز در کتاب مبین ثبت است، از عقاید استقلال‌آفرین و عامل شجاعت در برابر هرگونه تحریم و تهدید اقتصادی ماست.

دوم: غنای بی‏کران الهی

در ساحت قدس ربوبی، نه فقر وجود دارد، نه عجز و ناتوانی و نه بخل و جهل و بی‌‌خبری. خدای تعالی هم غنی کریم است،[2] هم غنی حمید[3] و هم غنی حلیم.[4]

در قرآن مجید پانزده بار واژه «غنیّ» و «الغنیّ» آمده است.

از سوی خداوند مهربان کم‌لطفی و مضایقه روزی وجود ندارد؛ ولی «برنامه‌ریزی» و «مصلحت سنجی» و در نظر گرفتن ظرفیتها، ضرورت مدیریت جهان و انسان است.

نامهای مقدس الهی، نشانگر غنای بی‏کران و رحمت فراوان و نعمتهای پیدا و پنهان اوست. اسمای حسنای او مثل رحیم، رحمان، کریم، رئوف، عطوف، منعم، مکرم، محسن، مجمل و... همگی پشتوانه وابستگی و دلبستگی بر خدا و زیربنای استقلال و آزادی در برابر قدرت‌مندان و ثروتمندان و صاحبان زر و زور و تزویر است.

در حدیث شریف نبوی(صلی الله علیه و آله) می‏خوانیم که آن حضرت فرمود: «طَلَبُ‏ الْحَلَالِ‏ فَرِيضَه عَلَى كُلِّ مُسْلِمٍ وَ مُسْلِمَه؛[5] کسب درآمد حلال بر هر مرد و زن مسلمان واجب است.»

همچنین فرموده است: «مَنْ أَكَلَ مِنْ كَدِّ يَدِهِ حَلَالًا فُتِحَ‏ لَهُ‏ أَبْوَابُ‏ الْجَنَّه يَدْخُلُ مِنْ أَيِّهَا شَاء؛[6] هر کس از دسترنج خویش کسب روزی حلال کند، درهای بهشت به رویش گشوده می‏شود و از هر در که بخواهد، وارد بهشت می‌گردد.»

در نگاه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) کسی که برای تأمین زندگی خانواده‌‌اش از حلال تلاش کند، بسان جهادکنندگان در راه خدا، دارای احترام و پاداش است: «الْكَادُّ لِعِيَالِهِ كَالْمُجَاهِدِ فِي‏ سَبِيلِ‏ اللَّهِ؛[7] تلاشگر برای تأمین خانواده، همچون جهادگر در راه خداست.»

شناسایی مشاغل و حرفه‌های مورد نیاز، و برنامه‌ریزی برای آموزش مهارتها و علوم و فنون عملی و کاربردی، یکی از وظایف دولتها و نظامهای آموزشی است. فعالیتهایی مثل «طرح کاد» برای دوره متوسطه و ارتباط صنعت و دانشگاه و گسترش و تقویت سازمان فنی حرفه‏ای کشور، از بنیادی‌ترین اقدامات برای استقلال اقتصادی کشور است.

سوم: نقش افراد در فقر و غنای جامعه

برخی ویژگیهای فکری، اخلاقی و رفتاری انسانها، ریشه مشکلات اقتصادی فرد و جامعه است؛ حرص و طمع، بخل و تنگ‌‌نظری، امتیاز‌جویی و خودبرتربینی، تنبلی و تن‌پروری، جهل و بی‏سوادی، اسراف و تبذیر، مصرف‌گرایی، خودنمایی و اشرافی‏گری، اخلاقیات ضد تولید و مانع توزیع عادلانه و...، عامل مصرف بی‌جا و اتلاف منابع است.

اصلاح نظام اقتصادی، بدون اصلاح نظام فکری و رفع خوی اشرافی‏گری و مبارزه با دنیاگرایی و آداب و عادات و اعتیاد غلط اجتماعی و تفکر و روحیات قارونی، امکان‌‌پذیر نیست.

چهارم: اقتصاد و ارزشهای اخلاقی

ارزشهایی مثل زهد، احسان، ایثار، عدالت‌خواهی و قناعت، بزرگ‏ترین زیربنای زندگی سالم اقتصادی و مایه آرامش فرد و جامعه و راحتی روح و سلامت روابط اجتماعی است.

روحانیون و مبلّغان گرامی می‏توانند در عمل و گفتار و با نظارت بر نظام قانون‌گذاری و مجریان کشور، احیاگر فضائل اخلاقی و منادی حاکمیت اخلاق و دین بر روابط اقتصادی باشند.

پنجم: اصلاح قوانین

قوانین نابخردانه‌ای که باعث گردیده انحصار منابع تولید و حق تولید و توزیع و فروش کالا، به یک معضل تبدیل شود. سلب آزادی مردم در بهره‌برداری از منابع خدادادی و انحصار و احتکار آن توسط دولتها، رانتخواران و سرمایه‌‌داران کلان و موکول کردن آن بر طی کردن هفت خوان پیچ و تاب اداری و بروکراسی تنبل و طمّاع نهادها و ادارات، سبب فرار مردم از فعالیتهای تولیدی و تعطیلی منابع و محرومیت جامعه از دستاورد کار و تلاش دیگران است.

این انحصارها و احتکارها که گاهی به بهانه حفاظت از محیط زیست و منابع زیرزمینی و میراث فرهنگی، صورت می‌گیرد و گاهی انفال و اموال عمومی را به تملّک اشخاص و نهادهای وابسته و ذی نفوذ در می‏آورند، نظام افطاعی «ارباب- رعیتی» نوینی پدید می‌آورد، به طوری که  مجوزداران، واسطه‌ها و دلالان پیدا و پنهان، مانع تولید و توزیع عادلانه منابع و در نتیجه گسترش فقر و بیکاری و ایجاد شکاف عمیق طبقاتی می‌‌شوند.

حفاظت از منابع و توزیع عادلانه آن و نظارت بر روند صدور موافقتهای اصولی و صدور پروانه‌های بهره ‌برداری موقت و دایم و بررسی قوانین و اصلاح آن، ضرورت تولید ملی و تحکیم عدالت اجتماعی است.

ششم: ارکان پیشرفت اقتصادی

کار و تلاش، تدبیر، تقدیر  و برنامه‏ریزی معیشت فرد و جامعه، صبر و استقامت، توزیع عادلانه منابع، مشاوره و همفکری با کارشناسان و بهره ‌گیری از تجارب دیگران، رسیدگی و حفاظت از اموال منقول و غیر منقول شخصی و دولتی در تمام مراحل «تولید، توزیع و مصرف»؛ ارکان سه‌گانه فعالیتهای اقتصادی، شرط پیشرفت اقتصاد و افزایش رفاه عمومی است و بستگی به مدیریت کلان این ارکان سه‏گانه دارد.

مدیریت این ارکان هم در زندگی فردی نقش دارد و هم در استقلال اقتصادی کشور و تأمین نیاز عمومی ملت.

قوانین مرتبط با تولید، تجارت و مصرف (واردات و صادرات)، در پیشرفت یا عقب‌‌ماندگی کشورها نقشی بارز دارد. مجلس شورای اسلامی با برداشتن چهار گام می‌تواند نقش خود را در حمایت از تولید داخلی ایفا کند:

1. تهیه و تصویب قوانین حمایت از تولیدات کشاورزی، دامی، صنعتی و معدنی، به جای حمایت از توریسم و جهانگردی و حضور بیگانگان در تمام  نقاط مذهبی و امنیتی؛ همراه با صدها نوع بدآموزی؛

2. نظارت بر توزیع عادلانه منابع خدادادی (آب، زمین، معادن، جنگلها، مراتع و...)؛

3. اصلاح و ویرایش قوانین مرتبط با تولید و فعالیتهای اقتصادی؛

4. استفاده از ظرفیت اجتماعی و الگویی نمایندگان و رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی.

هفتم: نقش قوه مجریه

این نهاد اجتماعی، گسترده‌ترین و تأثیرگذارترین دستگاه در پیشرفت و یا عقب‌‌ماندگی ملتهاست. مدیریت نیروی انسانی، سرمایه‌ها، منابع طبیعی، آموزش و پیشرفت تکنولوژی، همگی بستگی به رفتار، اخلاق، نوع تفکر و جهان‌بینی دستگاه اجرایی کشور و کارگزاران دارد.

اهرمهای «ثروت، قدرت، اطلاعات و رسانه‌ها» در دست مدیران اجرایی است؛ اگر دولت‏مردان و مدیران کشور دارای تفکر توحیدی و اقتصاد مقاومتی و استقلال مالی باشند، بسیاری از مشکلات اقتصادی پدید نمی‌آیند و یا به آسانی حل می‌شوند.

هشتم: پیوند فرهنگ و اقتصاد

فقر و غنا، هر دو در گسترش فساد و بی‌دینی جامعه اثرگذارند. در «نهج الفصاحه» آمده است: «كَادَ الْفَقْرُ أَنْ يَكُونَ كُفْراً؛[8] با فقر نزدیک است که انسان به کفر کشیده شود.»

از سوی دیگر، ثروتها و حقوقهای نجومی، فراوانی و احساس بی‌نیازی، انسان را به طغیان و نافرمانی خدا می‏کشاند: «إِنَّ الْإِنْسانَ لَيَطْغى‏ أَن رَءَآهُ استَغنَی».[9]

شاید به همین دلیل است که حضرت سیدالشهدا(علیه السلام) می‏فرمایند: «اگر سه چیز نبود، انسان در برابر هیچ کس سر خم نمی‌‌کرد: فقر، بیماری و مرگ.»[10]

بی‌شک اقتصاد و فرهنگ در یکدیگر اثر متقابل دارند. فقر و  محرومیت سبب بدبینی به خدا و دین، و مدیران جامعه و دیگران می‌شود و انحراف فکری، اخلاقی و رفتاری ایجاد می‌کند.

عقاید و اندیشه‌های نادرست نیز  معمولاً زمینه‌ساز سیاستهای شیطانی، تغییر حلال و حرام الهی، تنبلی و بیکاری و استثمار و غارت دیگران می‏شود و خودبرتربینی سبب امتبازجویی، انحصارگری، سرکشی و تبعیض طبقاتی می‌گردد.

فقر، بیماری و مرگ، سه عامل مهم کنترل و مهار انسان در برابر بسیاری از منکرات اجتماعی و اقتصادی است و این سه در عین تلخی، برای سلامت، سعادت و زندگی عادلانه ضرورت دارند.

نهم: تکریم تولیدگران

طلب روزی حلال و تلاش برای تأمین زندگی از راه مشروع، به ویژه با کار، نوعی عبادت؛ بلکه از افضل عبادات است و به عنوان یک فریضه عمومی، مثل طلب علم و دانش و جهاد، در جامعه ضرورت دارد.

دهم: راهکارهای غیبی

«ایمان به غیب» بخشی از زندگی مؤمنان است. حل مشکلات اقتصادی فقط راهکار مادی ندارد؛ بلکه مجموعه‌ای از رهنمودهای قرآنی و روایی نشان می‌‌دهد که گره فقر و نداری، بی‌آبی و خشکسالی، و کمبودهای مادی را نیز می‌توان با استمداد از خداوند و اصلاح رابطه فرد و جامعه با خداوند متعال حل کرد. در این آیات بیش‏تر بیندیشیم: «وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرى‏ آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَيْهِمْ بَرَكاتٍ مِنَ السَّماءِ وَ الْأَرْضِ وَ لكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُون‏»[11]؛ و اگر مردمي كه در شهرها و آبادي‌ها زندگي دارند ايمان بياورند و تقوي پيشه كنند بركات آسمان و زمين را بر آنها مي‏گشائيم، ولي (آنها حقايق را) تكذيب كردند ما هم آنان را به كيفر اعمالشان مجازات كرديم.»

«فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ إِنَّهُ كانَ غَفَّاراً يُرْسِلِ السَّماءَ عَلَيْكُمْ مِدْراراً وَ يُمْدِدْكُمْ بِأَمْوالٍ وَ بَنينَ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ جَنَّاتٍ وَ يَجْعَلْ لَكُمْ أَنْهاراً»[12]؛ «به آنان گفتم: از خداوند آمرزش بخواهید که به راستی او همواره آمرزنده است. تا بر شما باران پیاپی و پر برکت بفرستد و شما را با اموال و فرزندان یاری کند و برای شما باغها و نهرها پدید آورد.»

عوامل افزایش روزی

راهکارهای ناشناخته و فرامادّی که در حل مشکلات اقتصادی اثر دارند، متعدد و فراوان است. از جمله آنها که در آیات و روایات با عنوان عوامل افزایش رزق و روزی آمده‌اند، عبارتند از:

1. ایمان؛

2. تقوا؛

3. استغفار؛

4. سحرخیزی (نمازشب)؛

5. صله ارحام؛

6. تلاش از صبح زود و نخوابیدن در بین الطلوعین؛

7. حسن اخلاق؛

8. همسایه‌داری؛

9. ترک آزار دیگران؛

10. ترک مراء (جنجال و بگومگو)؛

11. ازدواج؛

12. دعا و نیایش؛

13. میانه‌روی در اقتصاد؛

14. توبه؛

15. یاد و توکل خدا؛

16. تحصیل علم و معرفت؛

17. دایم با وضو بودن؛

18. صله رحم، میهمانی و پذیرایی از دیگران؛

19. پرداخت زکات و وجوهات شرعی؛

20. صدقه؛

21. حج و عمره؛

22. امانتداری؛

23. و... .

رعایت هر کدام از این امور سبب افزایش روزی و بهبود وضعیت اقتصادی فرد و خانواده می‌شود و برخی محقّقان در این رابطه آثار مفیدی تدوین و منتشر کرده‌اند.

اگر دولت‏مردان گرفتار تجملات، رفاه طلبی، تنبلی و خدای نکرده اختلاس، ارتشاء و رباخواری شوند، اصلاح اوضاع اقتصادی و بهبود رفاه عمومی امکان نخواهد داشت.

ساده‌زیستی مسئولان، تلاش و کوشش جهادی مدیران و توزیع عادلانه منابع طبیعی و برخورد قاطع با پدیده‌‌های خطرناک اختلاس، ارتشاء و حقوقهای نجومی، شرط توفیق مدیران کشور در پاسداری از استقلال اقتصادی است.

نگاه مدیران بیش از آنکه به زمین و زمینیان باشد، باید به آسمان و ابر رحمت الهی و جلب الطاف او دوخته شود و بیش از آنکه به خارج مرزها و بیگانگان خیره شود، باید به نیروهای داخلی و منابع خدادادی و اتحاد و تعاون و اراده انقلابی مردم باشد: «وَ اصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَداه وَ الْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَ لا تَعْدُ عَيْناكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَه الْحَياه الدُّنْيا وَ لا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنا وَ اتَّبَعَ هَواهُ وَ كانَ‏ أَمْرُهُ‏ فُرُطاً»[13]؛ «با كساني باش كه پروردگار خود را صبح و عصر مي‏خوانند، و تنها ذات او را مي‌طلبند، هرگز چشمهاي خود را، بخاطر زينتهاي دنيا، از آنها برمگير، و از كساني كه قلبشان را از ياد خود غافل ساختيم اطاعت مكن، همانها كه پيروي هواي نفس كردند، و كارهايشان افراطي است.»

امیرالمؤمنین(علیه السلام) رابطه اقتصاد و استقلال را در سه جمله کوتاه ترسیم فرموده است: «فَامْنُنْ عَلَى مَنْ شِئْتَ‏ تَكُنْ‏ أَمِيرَهُ، وَ احْتَجْ إِلَى مَنْ شِئْتَ‏ تَكُنْ‏ أَسِيرَهُ، وَ اسْتَغْنِ عَمَّنْ شِئْتَ‏ تَكُنْ‏ نَظِيرَه؛[14] به هر کس خواهی ببخش تا فرمانروایش باشی، و به هر کس خواهی نیازمند باش تا اسیرش شوی، و از هر کس خواهی بی‌نیاز شو تا همانندش باشی.»

اصولاً انسان نسبت به دیگران سه حالت دارد:

1. احسان و بخشندگی؛ که مایه سرافرازی و سروری بر دیگران است؛

2. نیازمندی؛ که ریشه وابستگی و اسارت است؛

3. بی‌نیازی؛ که او را با دیگران در جایگاه برابر و همسان قرار می‌دهد.

وابستگی و اسارت نسبت به دستاوردهای مالی، علمی، فنی و کالاهای کفار و بیگانگان، فاجعه‏ای بزرگ است که ریشه بسیاری از مشکلات امروز دنیای اسلام می‏باشد. آنچه خداوند به بشریت داده است، در قالب منابع انرژی به صورت مساوی در اختیار انسانها بوده؛ ولی «کسب «دانش و مهارت»، «ابزار»، «مدیریت» و «سرمایه لازم» برای بهره‌برداری از منابع بستگی به عملکرد خود انسانها دارد و چقدر زشت است که معادن و منابع و بسیاری از ذخایر الهی در کشورها و بلاد اسلامی است؛ ولی ملتهای مسلمان از شناسایی، کشف، بهره ‌برداری، فرآوری، بسته‌بندی و عرضه آن کوتاهی کرده، در کنار گنج اهدایی خدا فقیر و گرسنه بخوابند.

فقر علمی، ضعف اخلاقی، سلطه ستمگران، نداشتن تعاون و برنامه‌ریزی و عدم تسلیم در برابر احکام قرآن و نظام امامت و خودکم‌بینی و خودباختگی نسبت به دیگران، زیربنای وابستگی و محرومیت از استقلال  و رفاه اقتصادی است.

نیازمندی در سطح خرد و کلان به کالاها و کارخانه‌ها و امکانات دیگران بدون جایگزین مناسب برای آن و بدون قدرت مقاومت در برابر نیازها و امکان حذف آن از زندگی، ریشه ذلت و وابستگی است.

هر کس بی‌‌نیاز باشد و خود را محتاج دیگران نکند و یا در حد تبادل و وابستگی دوطرفه با دیگران تعامل داشته باشد، گرفتار ذلت تسلیم و نوکری نمی‌شود و آزادی الهی خویش را از دست نمی‌دهد.

در عوض وابستگی به خدا و فهم حقیقت بندگی و تسلیم در برابر فرمان او، اوج عزت و افتخار انسان است: «إِلَهِي كَفَى‏ بِي‏ عِزّاً أَنْ أَكُونَ لَكَ عَبْداً وَ كَفَى بِي فَخْراً أَنْ تَكُونَ لِي رَبّاً إِلَهِي أَنْتَ لِي كَمَا أُحِبُّ وَفِّقْنِي لِمَا تُحِب‏؛ پروردگارا، بندگي من براي تو جهت عزت و سربلندي‌ام كافي است و خداوندي تو براي من براي فخر و ارج‌گذاري‌ام كافي است. خدايا تو براي من آن گونه‌اي كه دوست دارم و مي‌پسندم، مرا موفق نما تا به گونه‌اي شوم كه تو [مي‌پسندي و] دوست داري.»

انسان و جهان وابسته به الطاف پیدا و پنهان الهی است، پس وابستگی و دلبستگی، تسلیم و اطاعت، عشق و عبادت او مایه تعالی، تکامل و پیشرفت دنیا و آخرت انسانهاست.

رسول اعظم(صلی الله علیه و آله) به امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمودند: «يَا عَلِیُّ قِلَّه طَلَبِ‏ الْحَوَائِجِ‏ مِنَ النَّاسِ هُوَ الْغِنَى الْحَاضِرُ وَ كَثْرَه الْحَوَائِجِ إِلَى النَّاسِ مَذَلَّه وَ هُوَ الْفَقْرُ الْحَاضِرُ؛[15] ای علی! کم خواهش کردن از مردم، بى‏نیازى حاضر و زیاد خواهش کردن از مردم، خوارى و فقر حاضر است.»

امام علی(علیه السلام) نیز دل بریدن از اموال خلق را بزرگ‏ترین بی‌نیازی می‏دانند و می‌فرمایند: «الْغِنَى الْأَكْبَرُ الْيَأْسُ‏ عَمَّا فِي أَيْدِي النَّاس‏[16]؛ بزرگترين توانگرى، مأيوس شدن است از آنچه در دست مردم است.»

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. هود/ 6.

[2]. نمل/ 40.

[3]. لقمان/ 12.

[4]. نمل/ 40.

[5]. بحار الانوار، محمدباقر مجلسی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1403ق، ج 100، ص 9، ح 35.

[6]. مستدرک الوسائل، میرزا حسین نوری، مؤسسه آل البیت(علیهم السلام)، قم، 1408ق، ج 12، ص 24.

[7]. بحار الانوار، ج 103، ص 13.

[8]. نهج الفصاحه [مجموعه كلمات قصار حضرت رسول(صلی الله علیه و آله)]، ابوالقاسم پاينده، دنياى دانش، تهران، چاپ چهارم، 1382ش، ص 603.

[9]. علق/ 6.

[10]. «لَوْ لَا ثَلَاثَه مَا وَضَعَ ابْنُ آدَمَ رَأْسَهُ لِشَيْ‏ءٍ: الْفَقْرُ وَ الْمَرَضُ‏ وَ الْمَوْتُ‏» موسوعه کلمات الامام الحسین(علیه السلام)، اسوه، قم، 1383ش، ص 924.

[11]. اعراف/ 96.

[12]. نوح/ 10 - 12.

[13]. کهف/ 28.

[14]. بحار الانوار، ج 74، ص 411.

[15]. همان، ج 77، ص 64.

[16]. نهج البلاغه، سید رضی، تصحیح: صبحی صالح، نشر هجرت، قم، چاپ اول، 1414ق، ص 534.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 227.

 





تاریخ ارسال مطلب : شنبه ٢٨ ارديبهشت ١٣٩٨ / شماره خبر : ٤٠٧١٨٤ / تعداد بازدید : 61/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج