چهارشنبه ٢٩ اسفند ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


نکته ‏ها و مناسبت ها(6)؛ (ماه رجب المرجب) -1

شهادت امام هادی(علیه السلام)

در شماره های قبلی ماهنامۀ مبلغان، مقاله هایی را با عنوان «نکته ها و مناسبتها» ارائه کردیم تا ضمن اشاره به برخی مقالات منتشر شده در شماره های پیشین این ماهنامه، در موضوع آن مناسبت، محتوایی برای فرصتهای کوتاه تبلیغی، مانند بین الصلاتین فراهم کنیم.

نکته ‏ها و مناسبت ها(6)؛ (ماه رجب المرجب)

علیرضا زنگویی

مقدمه

در شماره های قبلی ماهنامۀ مبلغان، مقاله هایی را با عنوان «نکته ها و مناسبتها» ارائه کردیم تا ضمن اشاره به برخی مقالات منتشر شده در شماره های پیشین این ماهنامه، در موضوع آن مناسبت، محتوایی برای فرصتهای کوتاه تبلیغی، مانند بین الصلاتین فراهم کنیم.

در این شماره به شش مناسبت ویژه ماه رجب المرجب؛ یعنی: شهادت امام هادی(علیه السلام)، ولادت امام جواد(علیه السلام)، ولادت امیرالمؤمنین(علیه السلام)، وفات حضرت زینب(علیها السلام)، شهادت امام کاظم(علیه السلام) و بعثت رسول اکرم(صلی الله علیه و آله) پرداخته، در هر مناسبت ضمن اشاره به عنوان مقالات چاپ شده آن در شماره های گذشته، نکاتی تقدیم می شود.

سوم رجب المرجب:
شهادت امام هادی(علیه السلام)

برخی مقالات منتشر شده در شماره ‏های قبلی ماهنامه مبلغان:

1. امام هادى(علیه السلام) و نكته‏ هايى از آيات وحى (مبلغان، ش 86)؛

2. امام هادى‏(علیه السلام)، پرچمدار انديشه و فرهنگ اسلامى (مبلغان، ش 93)؛

3. امام هادی(علیه السلام) در مصاف با انحرافات عقیدتی (مبلغان، ش 57)؛

4. نگاهي به واپسين سالهاي زندگاني امام هادي(علیه السلام) (مبلغان، ش 81)؛

5. برخى از ویژگیهاى فردى دهمین پیشوا (مبلغان، ش 105)؛

6. برخی از موانع کمال انسان در کلام امام هادی (علیه السلام) 1 و 2 (مبلغان، ش 134و 141)؛

7. بررسی قیامها و شورشهای دوران امام هادی (علیه السلام) (مبلغان، ش 129)؛

8. شمّه ‏اى از فضایل و مناقب امام هادى(علیه السلام) (مبلغان، ش 38)؛

9. فرازهايي درس ‏آموز از زندگي امام علی النقي(علیه السلام) (مبلغان، ش 9)؛

10. گذري بر زندگاني امام هادي(علیه السلام) (مبلغان، ش 14)؛

11. گوشه‏ای از كرامات امام هادی(علیه السلام) (مبلغان، ش 62)؛

12. مبارزات سیاسی امام هادی(علیه السلام) (مبلغان، ش 69)؛

13. نگاهی به شیوه‏های رهبری امام هادی(علیه السلام) (مبلغان، ش 26)؛

14. هفت گفتار از امام هادى‏(علیه السلام) (مبلغان، ش 26)؛

به مناسبت شهادت امام هادی(علیه السلام) چند نکته را یادآوری می کنیم:

هادیِ اندیشه ها

همواره در طول تاریخ در برابر اردوگاه الهی، اردوگاه شیطان برپا بوده است. قرآن به تقابل این دو گروه بارها اشاره فرموده، از جمله می فرماید: «أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا»[1]؛«پیشوایانی که به فرمان ما هدایت می کردند.»و در بیانی دیگر:«أَئِمَّةً يَدْعُونَ إِلَى النَّارِ»[2]؛ «پيشوايانى كه به آتش (دوزخ) دعوت مى كنند.»

انسان با شناخترهبران هر گروه می تواند صراط حق را برگزیند و با اطمینان راه سعادت را بپیماید. امام هادی(علیه السلام) در ظلمت بحرانها و آشوبها، دنياى شيعه را به فروغ هدایت آفرین خویش روشن نمود. براي آنكه نقش تاريخ ساز و هدایت بخش امام هادی(علیه السلام) روشن گردد، پنج محور اصلی را در سخن و سیره ایشان بررسی کنیم:

الف) تبیین جایگاه امامت

هنگامي كه معتصم، خليفه عباسي ایشان را در روز غدير احضار نمود، با نواي ملكوتي و عبارات دلنشين خويش، فضایل و مناقب امام علي(علیه السلام) را بار ديگر زنده فرمود. زیارت مخصوص امام على(علیه السلام) در روز غدیر، میراث ماندگاری است برای شیعیان تا از نفحات روح افزای آن استفاده کنند.

اشاره بهواقعۀ تاريخي غدير، محور زيارت غدير است. در فرازي از اين زيارت، امام هادي(علیه السلام) خطاب به جد بزرگوار خويش عرضه مي دارند:«أَشْهَدُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَنَ‏ الشَّاكَ‏ فِيكَ‏ مَا آمَنَ بِالرَّسُولِ الْأَمِينِ وَ أَنَّ الْعَادِلَ بِكَ غَيْرَكَ عَائِذٌ عَنِ الدِّينِ الْقَوِيمِ الَّذِي ارْتَضَاهُ لَنَا رَبُّ الْعَالَمِينَ وَ أَكْمَلَهُ بِوَلَايَتِكَ يَوْمَ الْغَدِيرِ؛[3]  اي امير مؤمنان! شهادت مي‏دهم هر كسی در مورد (ولایت) تو ترديد داشته باشد، به رسول اكرم(صلی الله علیه و آله) كه امين خداوند است، ايمان نياورده و كسي كه از (ولايت) تو به سوي غير تو عدول كند، از دين استوار خداوند كه پروردگار جهانيان براي ما برگزيده و در روز غدير با ولايت تو آن را كامل نموده، برگشته است.»

امام(علیه السلام) در بخشی از این زیارت برخی از صفات والای امام علی(علیه السلام) و نمونه‏های برجسته‏ای که در شخصیتجدش امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) بوده تبیین کرده است که از آن جمله:

- مخالفت با هوای نفس؛ که علی(علیه السلام) هیچ چیزی را بر اطاعت و رضای خداوند مقدم نداشت.

- ملازمت آن حضرت با تقوا و پرهیزگاری؛ که همواره با هر خو و خصلت نیکی همراه و به هر عملی که او را می‏توانست به خداوند نزدیک کند سرگرم بود.

- فروخوردن خشم.

- گذشت و چشم پوشی از ستمگران و متجاوزان به حقش.

- خشم گرفتن او بر تبهکاران و بی دینان.

- خودداری امام از حق خلافت خویش، که انگیزه این خویشتنداری ترس و ناتوانی نبود، بلکه تنها مصالح عالیه اسلام بود و بس.

- و...

امام هادی(علیه السلام) در ادامه، صفات جد بزرگوار خویش را چنین بیان می کند: «لَا تَحْفِلُ بِالنَّوَائِبِ، وَ لَا تَهِنُ عِنْدَ الشَّدَائِدِ، وَ لَا تُحْجَمُ عَنْ مُحَارِبٍ؛[4] و در سختیها و شداید روزگار باکی نداشتی و در مشکلات سستی به خود راه نمی‏دادی، و از جنگها - در راه اسلام - باز نایستادی....»

همچنین امام(علیه السلام) برای تبیین جایگاه اهل‏بیت(علیهم السلام)، میراث ارزشمند و جامع دیگری را ارائه فرموده‏اند که به «زیارت جامعه کبیره» معروف است. این زیارت از فصاحت و بلاغت کم نظیری برخوردار و حاوی عالی ترین درسهای عقیدتی است و بهترین شیوه جهت هدایت فکری جامعۀ اسلامی و موجب برقراری حلقۀ اتصال امت و اهل‏بیت پیامبر(صلی الله علیه و آله) است.

علماء و بزرگان دین، ضمن انس با زیارت جامعه کبیره ، شاگردان خویش را به قرائت آن توصیه می کردند.

در این زیارت که آن را به حق می توان ارادتنامه نامید، حضرت به بیش از دویست فضیلت و منقبت از اهل بیت(علیهم السلام) اشاره می کنند.

ب) پاسخ به شبهات

در دوران امامت امام هادی(علیه السلام) مکاتب عقیدتی و فکری گوناگونی در جامعه گسترش یافته بود. مباحثی چون: دیدن (رؤیت) خداوند، جبرگرایی و یا در مقابل، اعتقاد به اختیار مطلق، خلق قرآن و... .[5]

حاکمان عباسی از دورۀ مأمون به بعد، با هدف شبهه آفرینی هزینه‏ های زیادی را صرف ترجمه کتب فلسفی یونان کردند و حتی نقل شده است که به مترجمین هم وزن کتابهای ترجمه شده، طلا می دادند[6]. حاکمان ستمگر عباسی با ترویج علوم غیراسلامی در میان مسلمانان و ترتیب دادن مناظرات علمی متعدد میان اهل بیت و اندیشمندان سایر مکاتب، سعی در تضعیف مکتب فکری اهل‏بیت داشتند؛ اما همواره باشکست مواجه می‏شدند و امام هادی(علیه السلام) نیز هر بار هوشمندانه به مقابله با انحرافات فکری می پرداختند.

ج) تربیت شاگرد

يكي دیگر از كارهاي مهم امام هادي(علیه السلام)، حفظ خط فكري و فرهنگي تشيّع و جلوگيري از القائات مخالفان بود که اين كار نيازمند تدريس فقه، عقاید و اصول و تربيت شاگردان برجسته و فعال بود. امام(علیه السلام) نيز در اين راه قدمهاي مؤثری برداشتند.

بر اساس نوشته شیخ طوسی، تعداد دست پروردگان پیشوای دهم(علیه السلام) و کسانی که از آن حضرت در زمینه های مختلف علوم اسلامی روایت نقل کرده اند بالغ بر ۱۸۵ نفر می شود.[7]

 شاگردان برجسته اي همچون «عبدالعظيم حسني(علیه السلام)» که باورهای دینی خود را بر امام هادی(علیه السلام) عرضه می کرد و «حسن بن راشد» که امام در وصف او فرمودند: «ابْنَ رَاشِدٍ رَحِمَهُ اللَّهُ إِنَّهُ عَاشَ سَعِيداً وَ مَاتَ شَهِيداً؛[8] ابن راشد را خداوند رحمت کند، در این دنیا با سعادت زیست و با شهادت به سرای جاویدان شتافت.» و «ایوب بن نوح» که عمرو بن سعید مدائنی می‏گوید: «حضرت هادی(علیه السلام) به من فرمود: ای عمرو! اگر دوست داری مردی از اهل بهشت را به تماشا بنشینی، به این شخص بنگر!»[9] و «ابن سکیت» که از بزرگان علم لغت، ادب و شعر و منطق بود. که متوکل او را ملزم نمود دو پسرش «معتز و موید» را درس بدهد. روزی متوکل از او پرسید که دو پسر من نزد تو بهتر هستند یا حسن و حسین؟! ابن سکیت گفت: «به خدا قسم که قنبر غلام علی بن ابی طالب(علیه السلام) بهتر از تو و دو فرزند تو می باشد». متوکل به خشم آمد و دستور داد که زبانش را از پشت سرش بیرون کشند و همین باعث شهادت او گشت.[10] و «خیران الخادم» که از بعضی روایات استفاده می شود که «خیران» وکیل امام هادی(علیه السلام) بوده و در ذیل روایتی به او فرمود: «اعْمَلْ فِي ذَلِكَ بِرَأْيِكَ فَإِنَّ رَأْيَكَ رَأْيِي وَ مَنْ أَطَاعَكَ أَطَاعَنِي‏؛[11] در این مسئله به رأی خودت عمل کن زیرا که رأی تو رأی من است و هر کسی تو را اطاعت کند مرا اطاعت نموده است.»

د) خردورزی و مبارزه با خرافات

خردورزی و تعقل گرایی باعث فضیلت، کرامت و شرافت انسان است و هر کس تعقل گرایی را به حکم تعبدگرایی کنار بزند، در حقیقت تعبد را به تمسخر گرفته است؛ زیرا هر تعبدی نیازمند شناخت و ابزارهای مناسب آن است و اگر کسی کاری به دور از شناخت و ابزارهای لازم آن انجام دهد، در حقیقت کار باطل و ابتری را انجام داده است. بنابراین، باید با شناخت دقیق از جایگاه عقل و خرد، در مسیر تقویت بنیانهای آن باشیم.

امام هادی(علیه السلام) با بهره گیری از آیات قرآن و روایات، بر مسئلۀ تفکر و خردورزی تأکید کرده، می‏فرمودند: «فَأَوَّلُ نِعْمَةِ اللَّهِ عَلَى الْإِنْسَانِ صِحَّةُ عَقْلِهِ وَ تَفْضِيلُهُ عَلَى كَثِيرٍ مِنْ خَلْقِهِ بِكَمَالِ الْعَقْلِ؛[12]اولین نعمت خدا برای انسان، سلامت عقل اوست. خداوند انسان را به وسیلۀ کمال عقل بر دیگر آفریده‏ها برتری داده است.»

یکی از مهم ترین نوشته های آن حضرت(علیه السلام) در رد دیدگاه های اهل جبر و تفویض، و اثبات عدل الهی است که در آن دیدگاه اهل‏بیت(علیهم السلام) را به عنوان جریان سوم «الْمَنْزِلَةُ بَيْنَ الْمَنْزِلَتَيْن‏»[13]معرفی می‏فرمایند.امام(علیه السلام) در کنار این خردورزی، اجازه نمی‏دادند دوستان و یارانشان گرفتار خرافه شوند.

«حسن بن مسعود» مي‏گويد: «دَخَلْتُ عَلَى أَبِی الْحَسَنِ عَلِیِّ بْنِ مُحَمَّدٍ(علیهما السلام) وَ قَدْ نُكِبَتْ إِصْبَعِی‏ وَ تَلَقَّانِی رَاكِبٌ وَ صَدَمَ كَتفِی وَ دَخَلْتُ فِی زَحْمَةٍ فَخَرَقُوا عَلَیَّ بَعْضَ ثِیَابِی فَقُلْتُ كَفَانِی اللَّهُ شَرَّكَ مِنْ یَوْمٍ فَمَا أَیْشَمَكَ‏؛ خدمت امام هادى(علیه السلام) رسیدم، در حالى كه انگشتم خراش خورده و شانه‏ام در اثر برخورد با راكبى صدمه دیده بود، و نیز در اثر ورود به ازدحام مردم، برخى از لباسهایم پاره شده بود. با خود گفتم: این روز خدا مرا از شرّ تو نجات دهد، چقدر تو شوم بودى!»

«فَقَالَ(علیه السلام) لِی: یَا حَسَنُ! هَذَا وَ أَنْتَ تَغْشَانَا تَرْمِی بِذَنْبِكَ مَنْ لَا ذَنْبَ لَهُ؛ پس آن حضرت(علیه السلام) به من فرمود: اى‏ حسن! تو هم با اینكه با ما آمد و شد دارى، گناهت را به گردن بى‏گناهان مى‏اندازى؟!» [با شنیدن این سخن‏] حواسم جمع شد و عقلم به من باز آمد و به خطایم پى بردم، پس عرض كردم: مولاى من! از خدا آمرزش مى‏طلبم. امام فرمودند: «وَ اللَّهِ مَا یَنْفَعُكُمْ وَ لَكِنَّ اللَّهَ یُعَاقِبُكُمْ بِذَمِّهَا عَلَى مَا لَا ذَمَّ عَلَیْهَا فِیهِ أَ مَا عَلِمْتَ یَا حَسَنُ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْمُثِیبُ وَ الْمُعَاقِبُ وَ الْمُجَازِی بِالْأَعْمَالِ عَاجِلًا وَ آجِلًا قُلْتُ بَلَى یَا مَوْلَایَ قَالَ(علیه السلام): لَا تَعُدْ وَ لَا تَجْعَلْ لِلْأَیَّامِ صُنْعاً فِی حُكْمِ اللَّهِ. قَالَ الْحَسَنُ: بَلَى یَا مَوْلَایَ؛[14]به خدا سوگند! آن [بدگوییها] شما را سودى نبخشد؛ بلكه خداوند شما را به مذمّت كردن بى‏گناهان مجازات مى‏كند. اى حسن! مگر نمی دانى آن كسی كه در برابر اعمال و كردارش در این سرا و آن سرا ثواب دهد و كیفر نماید و تلافى كند، تنها خداست؟ عرض کردم: این گونه است مولاى من! فرمود: دیگر تكرار مكن و براى روزها هیچ تأثیرى در فرمان و حكم خدا قائل مشو! عرض کردم: چشم، آقاى من.»

ھ) ترغیب به زیارت امام حسین(علیه السلام)

زمان امام هادی(علیه السلام) دوران سخت و پر اختناق بنی عباسی بود، تا جایی که حتی امام نمی‏توانستند به زیارت بارگاه امام حسین(علیه السلام) بروند؛ با این حال دیگران را تشویق و ترغیب به زیارت می فرمودند. ابوهاشم مي‏گويد: زماني که امام هادي(علیه السلام) بيمار بود، نزد ایشان رفتم. فرمود: ابوهاشم! فردي از دوستان ما را به کربلا بفرست تا براي شفاي من دعا کند. بيرون آمدم تا فردي را پيدا کنم، به علي بن بلال برخوردم. موضوع را با او در ميان گذاشتم و از او خواستم به کربلا برود و براي امام دعا کند. وي شگفت زده شد و گفت: به اعتقاد من امام هادي(علیه السلام) برتر از حائر حسيني می‏باشد؛ زيرا او در شمار صاحب حرم است. بازگشتم و آنچه علي بن بلال گفته بود، به اطلاع امام رساندم. حضرت فرمودند: رسول خدا(صلی الله علیه و آله) برتر از کعبه و حجرالأسود بود. با اين حال، گرد خانه خدا طواف مي کرد و حجرالأسود را استلام مي نمود. براي خدا در روي زمين بقعه هايي است که لازم است خداوند در آن بقعه ها خوانده شود و دعاي افراد در اين گونه جاها مستجاب است؛ و حائر حسين(علیه السلام) از جملۀ اين بقعه هاست.[15]

و) موضع گیری قاطع در برابر خلفا

موضع‏گيري امام هادي(علیه السلام) در برابر خلفای عباسي هم عصر خود بسيار قاطع و محکم بود و هرگز هيچ كدام از آنها را تأييد نكرد و تسليم هيچ يك از آنان نشد؛ بلکه در فرصتهاي مناسب، با كنايه و اشاره و گاهي صریحاً آنها را طاغوت و ظالم خواند و شيعيان را از هرگونه كمك به آنها نهي فرمود.

متوكل عباسي پي در پي كاخ مي ساخت، تا جایی كه تعداد آنها به بيست كاخ رسيد، و هر كدام از آنها نام مخصوصي داشت. يكي از كاخهاي مهم متوكل به نام «عمارة الجعفري» دو ميليون دينار ارزش داشت.[16]امام هادي(علیه السلام)، هنگامی كه اين كاخ را مي‏ساختند، از كنار آن عبور كرده، به يكي از همراهان فرمود: «إِنَّ هَذَا الطَّاغِيَةَ يُبْتَلَى بِبِنَاءِ مَدِينَةٍ لَا تَتِمُّ، وَ يَكُونُ حَتْفُهُ فِيهَا قَبْلَ تَمَامِهَا، عَلَى يَدِ فِرْعَوْنٍ مِنْ فَرَاعِنَةِ الْأَتْرَاكِ؛[17]اين طاغوت (اشاره به متوكل) گرفتار ساختن شهری است که به پایان نمی رسد و قبل از تكميل آن به دست فرعوني از فراعنه ترك  كشته مي شود.»

امام در اين گفتار كوتاه، از طرفي هم متوكّل را طاغوت خواند و هم كشنده اش را كه يكي از افسران ترك به تحريك پسر متوكل بود، فرعون معرفي نمود و از طرف ديگر، از آينده خبر داده و فرمودند قبل از اتمام اين كاخ متوكل خواهد مرد.

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. انبياء/ 73.

[2]. قصص/ 41 .

[3]. بحارالانوار الجامعة لدرر الائمة الاطهار(علیهم السلام)، محمدباقر مجلسی، مؤسسه الرسالة، بیروت، 1404ق،  ج 97، ص 361  و مفاتیح الجنان، زیارت مخصوص امام على(علیه السلام) در روز غدیر.

[4]. همان.

[5]. ر.ک: توحيد، شيخ صدوق.

[6]. تاريخ تمدن اسلام، جرجي زيدان، مؤسسه مطبوعاتي امير كبير، تهران، 1333ش، ج 3، ص 216.

[7]. رجال الطوسی، ص ۴۰۹.

[8]. بحارالانوار،  ج 50، ص220.

[9]. الغیبة، شیخ طوسی، مؤسسه معارف اسلامی، قم، چاپ اول، 1411ق، ص 212.

[10]. منتهی الآمال، حاج شیخ عباس قمی، نشر کتابفروشی اسلامیه، تهران، ج 2، ص 446.

[11]. بحارالانوار، ج50، ص 160.

[12]. تحف  العقول، علی بن شعبه حرّانی، تحقیق: علی  اکبر غفاری، مؤسسه نشر اسلامی، قم، چاپ دوم، 1404ق، ص854.

[13]. همان، ص460.

[14]. بحار الأنوار، ج 56، ص 3.

[15]. کامل الزیارات، جعفر بن محمد ابن قولویه، پیام حق، تهران، 1377ش، باب 9، ص 274.

[16]. معجم البلدان، یاقوت بن عبدالله حموی، دار صادر، بیروت، 1995م، ج 2، ص 143.

[17]. دلائل الإمامة، محمد بن جرير طبرى، بعثت، قم، 1413ق، ص 414.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 225.





تاریخ ارسال مطلب : شنبه ١٨ اسفند ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠٦٠٣٩ / تعداد بازدید : 62/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج