چهارشنبه ٢٩ اسفند ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


تفسیر امام محمد باقر(علیه السلام)؛

در مکتب تفسیر امام محمد باقر(علیه السلام) (2)

امام باقر(علیه السلام) می ‏فرمایند: «ما اهل‏بيت گنجينه ‏دار علم خدا و متوليان دستورات پروردگاريم؛ چراكه اسلام از خانوادۀ ما آغاز شد و به وسيلۀ ما نيز كامل خواهد گرديد، و (علم و دانش را) از ما بياموزيد.»

در مکتب تفسیر امام محمد باقر(علیه السلام) (2)

عبدالكريم پاك‏نيا تبریزی

امام باقر(علیه السلام) می ‏فرمایند: «نَحْنُ خَزَنَةُ عِلْمِ اللَّهِ وَ نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ اللَّهِ وَ بِنَا فَتَحَ الْإِسْلَامَ وَ بِنَا يَخْتِمُهُ وَ مِنَّا تَعَلَّمُوا؛[1] ما اهل‏بيت گنجينه ‏دار علم خدا و متوليان دستورات پروردگاريم؛ چراكه اسلام از خانوادۀ ما آغاز شد و به وسيلۀ ما نيز كامل خواهد گرديد، و (علم و دانش را) از ما بياموزيد.»

بر اساس این حدیث شریف و درک درست از قرآن کریم، بهترین تفسیر، تفسیری است که حضرات معصومین(علیهم السلام) داشته اند، در بخش اول به 7 مورد اشاره شد در این بخش به نکات دیگری اشاره می شود.

8. خطر بخل و مال پرستی

همان گونه كه اهميت ندادن به نماز، انسان مسلمان را تا آستانۀ كفر مى‏كشاند، مال پرستی و ترك انفاق نيز ممكن است تمام اعمال نيك را تحت الشعاع قرار داده، او را به وادى سقوط سوق دهد.

خداوند می‏فرماید: «وَ لَا يحْسَبنَ‏ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا ءَاتَاهُمُ اللَّهُ مِن فَضْلِهِ هُوَ خَيرْا لَّهُم بَلْ هُوَ شرَّ لَّهُمْ  سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُواْ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ  وَ لِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ  وَ اللَّهُ بمِا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ»[2]؛ «كسانى كه بخل مى‏ورزند، و آنچه را خدا از فضل خويش به آنان داده، انفاق نمى‏كنند، گمان نكنند اين كار به سود آنها است؛ بلكه به ضرر آنها می‏باشد. به زودى در روز قيامت، آنچه را نسبت به آن بخل ورزيدند، همانند طوقى به گردنشان مى‏افكنند و ميراث آسمانها و زمين، از آن خداست و خداوند، به آنچه انجام مى‏دهيد، آگاه است.»

حضرت باقر(علیه السلام) در مورد معناى این آيه مى‏فرمايد: هر كسی حقوق مالى خود را نپردازد، خداوند آن مال را به طوقهایى از آتش تبديل مى‏كند، سپس به او گفته مى‏شود: همان طور كه در دنيا به هيچ قيمتى اين اموال را از خود دور نمى‏كردى، اكنون آنها را بردار و به گردن خود بيفكن.[3]

یعنی اموال شخص بخیل، در آخرت وزر و وبال صاحب خود شده، وسیله‏ای برای دخولش در جهنم خواهد شد و سایر اعمال نیک او نیز تحت الشعاع بخل و مال پرستی وی خواهد بود.

9. الگوی سخاوتمندان

 قرآن كريم علاوه بر ترويج فرهنگ انفاق، نمونه‏هاى كاملی از انفاق‏گران را نيز معرفى مى‏كند و مى‏فرمايد: «اَلَّذينَ يُنفِقونَ اَموالَهُم بِالَّيلِ وَ النَّهارِ سِرًّا وَ عَلانِيَةً فَلَهُم اَجرُهُم عِندَ رَبِّهِم وَ لا خَوفٌ عَلَيهِم وَ لا هُم يَحزَنون»[4]؛ «كسانى كه دارایى خود را در شب و روز مى‏بخشند، پاداش آنها نزد پروردگارشان براى آنان خواهد بود و نه بيمى براى آنان است و نه اندوهگين مى‏شوند.»

امام باقر(علیه السلام) در شأن نزول این آيه می‏فرمایند: حضرت على(علیه السلام) چهار درهم داشت. آن را به ترتيب يك درهم در شب، و يك درهم در روز، و يك درهم پنهان، و درهمى ديگر را آشكارا به نيازمندان بخشيد.[5]

پيشواى پنجم(علیه السلام) در همين رابطۀ آيه ولايت[6] را نيز تفسير فرمودند که در آن آيه اميرمؤمنان(علیه السلام) به خاطر انفاقِ انگشتر خود در حال نماز، مورد عنايت خداوند قرار گرفت. آرى، رهبرى امت شايستۀ كسى است كه علاوه بر انجام عبادات الهى، با خلوص تمام انفاق مى‏كند و خداوند متعال نيز او را مورد ترغيب و تشويق قرار مى‏دهد.[7]

10. پرسشهای روز قیامت

«وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْئوُلاً»[8]؛ «از آنچه به آن آگاهى ندارى، پيروى مكن؛ چراكه گوش و چشم و دل، همگی مسئولند.»

امام باقر(علیه السلام) به نقل از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) در بیان معنای این آیه می‏فرمایند:«لَا يَزُولُ‏ قَدَمُ عَبْدٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ بَيْنِ يَدَيِ اللَّهِ حَتَّى يَسْأَلَهُ عَنْ أَرْبَعِ خِصَالٍ: عُمُرِكَ فِيمَا أَفْنَيْتَهُ وَ جَسَدِكَ فِيمَا أَبْلَيْتَهُ وَ مَالِكَ مِنْ أَيْنَ كَسَبْتَهُ وَ أَيْنَ وَضَعْتَهُ وَ عَنْ حُبِّنَا أَهْلَ الْبَيْت؛[9] «روز قيامت، بنده در حضور خداوند، قدم از قدم برنمى‏دارد، تا چهار چيز را از او بپرسند: عمرت را در چه راهى صرف كردى؟ بدنت را در چه راهى فرسوده ساختى؟ مالت را از كجا به دست آوردى و در چه راهى صرف كردى؟ و از محبت ما اهل‏بيت.»

انسان با چشم، گوش و دل که بهترین وسیلۀ شناخت و هدایت‏اند، می‏تواند عمری پر برکت و بدنی سالم در مسیر حق داشته، و با کسب اموال حلال پیروی از رهبری الهی را تجربه کند.

اگر هر شخصی عمر خویش را در این دنیا محاسبه و نواقصش را رفع کند، و از اعضای بدن خود که به عنوان امانت در اختیار اوست، کاملاً مراقبت نماید تا مبادا در غیر مسیر الهی آن را فرسوده کرده باشد و درآمد خویش را کنترل نموده، از اطاعت ولیّ خدا هرگز غفلت نکند، قطعاً به این سؤالات به راحتی جواب خواهد داد و هرگز به دنبال پندارهای واهی نخواهد رفت و در مسیر علم و یقین عمل خواهد کرد.

البته از ميان حواس انسان، اشاره به چشم و گوش به این علت است که اغلب معلومات حسى انسان از اين دو طريق حاصل مى‏شود و بقيه تحت الشعاع آنها هستند. همچنین، علاوه بر حواس ظاهری، دل نیز یکی از ابزارهای شناخت حق از باطل است.

11. راز نفوذ در دلها

«وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي وَ لِتُصْنَعَ عَلى عَيْني»[10]؛ «و من محبّتى از خودم بر دل تو افكندم، تا زیر نظر من پرورش یابی.» امام باقر(علیه السلام) در مورد این آیه می‏فرمایند: «وقتى مادر موسى(علیهما السلام) او را باردار شد، اثر حمل در او آشكار نشد؛ چون فرعون در آن زمان زنان قابلۀ قبطى را موكّل بر زنان بنى اسرائيل نموده بود تا از باردار شدن آنها با خبر شوند؛ شنيده بود كه از ميان بنى اسرائيل مردى متولد مى‏شود كه هلاكت او و يارانش به دست وی صورت مى‏گيرد، و لذا فرزندان ذكور را به قتل مى‏رساند و ميان مردان و زنان جدایى مى‏انداخت و مردان را زندانى مى‏كرد تا آن فرد متولد نشود.

وقتى مادر موسى(علیهما السلام) او را به دنيا آورد، به كودك خود نگريست و با اندوه گفت: افسوس که همين حالا تو را به قتل مى‏رسانند. خداوند بر قلب قابلۀ موكّل بر او رحمت و عطوفت انداخت و او به مادر موسى گفت: چرا رنگت زرد شده است؟ او گفت: مى‏ترسم پسرم را بكشند. آن زن گفت: نترس! من تولد او را گزارش نمى‏دهم. و موسى هنگام نوزادى به قدرى زيبا بود كه هيچ كسی به او نگاه نمى‏كرد، جز اينكه محبّت او در قلبش قرار مى‏گرفت، همچنان كه خداوند تعالى فرمود: «وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي» پس آن قابله نيز به موسى علاقمند شد.[11]

بنا بر فرمودۀ حضرت باقر(علیه السلام) این آیه مشخص می‏کند که محبوب القلوب شدن، دست خداست، پس اگر بتوانی خدا را راضی کنی، دلها با تو خواهد بود. به عبارت دیگر، هر کسی می‏خواهد راه موفقیت را به دست آورد و با دیگران به نحو شایسته رابطه داشته باشد و در دلها نفوذ کند، تنها راهش این است که رضایت مالک اصلی دلها را به دست آورد.

تا خدا بنده نواز است به خلقش چه نیاز
می‏کشم ناز یکی تا به همه ناز کنم

12. آزمون زن و فرزند

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِنَّ مِنْ أَزْواجِكُمْ وَ أَوْلادِكُمْ عَدُوًّا لَكُمْ فَاحْذَرُوهُمْ وَ إِنْ تَعْفُوا وَ تَصْفَحُوا وَ تَغْفِرُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ»[12]؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! بعضى از همسران و فرزندانتان دشمنان شما هستند، از آنها بر حذر باشيد و اگر عفو كنيد و چشم بپوشيد و ببخشيد (خدا شما را مى‏بخشد)؛ چراكه خداوند بخشنده و مهربان است!»

امام باقر(علیه السلام) در توضیح این آیه می‏فرمایند: هنگامى كه مسلمانان مكه بناى هجرت گذاشتند، بعضى همسران و فرزندان مانع آنها شدند و با سوگند گفتند: تو را به خدا هجرت نكن! و عده‏اى مى‏پذيرفتند و مى‏ماندند.[13]برای همین اين آيه نازل شد و مردان را از پذيرش اين خواستِ همسران و فرزندان كه مخالف فرمان رسول خدا(صلی الله علیه و آله) بود، برحذر داشت.

همسر و فرزندى كه مانع انجام وظايف الهی شوند، آخرت و بهشت انسان را تباه کنند، چنين همسر و فرزندانی دشمن شمرده شده‏اند. قرآن هشدار می‏دهد که فرمان خدا و رسول(صلی الله علیه و آله) را مقدم بر خواست زن و فرزند باید کرد؛ ولی در پی آن با آوردن كلمات عفو و مغفرت، اهمیت مهر و عاطفه در زندگى خانوادگى با همسر و فرزند را مورد توجه قرار می‏دهد که حتى در چنین موردى كه شخص با خانواده‏اش همفکر نیست، هرگز با خشونت و سختگیری بنیان خانواده را متزلزل نکند و ارتباط عاطفی و اخلاقی با زن و فرزند را فراموش ننماید. لذا در آیۀ دیگری می‏فرماید:«وَ إِن جَاهَدَاكَ عَلىَ أَن تُشْرِكَ بىِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَ صَاحِبْهُمَا فىِ الدُّنْيَا مَعْرُوفًا»[14]؛ «و هرگاه پدر و مادرت تلاش كنند كه تو چيزى را همتاى من قرار دهى كه از آن آگاهى ندارى (بلكه مى‏دانى باطل است)، از ايشان اطاعت مكن؛ ولى با آن دو در دنيا به طرز شايسته‏اى رفتار كن!»

13. معیار شناخت دشمن

با توجه به شأن نزول آیات، معيار شناخت دوست از دشمن، تشويق به كارهاى خير يا مانع تراشى در برابر انجام عمل خير است. كسى كه به خاطر منافع خود، ديگرى را از انجام وظايف شرعی خویش باز مى‏دارد، دشمن اوست.

ناگفته پیداست که يكى از موانع مهم اطاعت بى‏قيد و شرط از خدا و رسولش، علاقۀ افراطى به اموال، همسران و فرزندان است. طبق فرمایش امام باقر(علیه السلام) در این آيه، خدای متعال به مسلمانان در اين زمينه هشدار مى‏دهد.

14. رابطۀ گناه و قطع روزی

«إِنَّا بَلَوْنَاهُمْ كَمَا بَلَوْنَا أَصحْابَ الجَنَّةِ إِذْ أَقْسَمُواْ لَيَصْرِمُنهَّا مُصْبِحِينَ»[15]؛ «ما آنها را آزموديم، همان گونه كه صاحبان باغ را آزمايش كرديم، هنگامى كه سوگند ياد كردند كه ميوه‏هاى باغ را صبحگاهان (دور از چشم مستمندان) بچينند.»

بر اساس آموزه‏های قرآنی، میان گناه و قطع روزی رابطۀ نزديكى برقرار است. این سخن را امام باقر(علیه السلام) در تفسیر آیۀ فوق بیان می‏فرمایند که: «إِنَّ الرَّجُلَ لَيُذْنِبُ الذَّنْبَ فَيُدْرَأُ عَنْهُ الرِّزْقُ! وَ تَلَا هَذِهِ الْآيَةَ«إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ وَ لا يَسْتَثْنُونَ فَطافَ عَلَيْها طائِفٌ مِنْ رَبِّكَ وَ هُمْ نائِمُون‏»[16]؛ گاه انسان گناهى مى‏كند و روزى او قطع مى‏شود. سپس امام این آيات را تلاوت فرمود: هنگامى كه صاحبان باغ سوگند ياد كردند كه صبحگاهان ميوه‏ها را بچينند، و اجازه ندهند حتى يك نفر غير از آنها استفاده كند؛ اما بلایى از سوى پروردگارت - در حالى كه آنها در خواب بودند - بر آن باغ مسلط شد و آن را نابود كرد.»

15. سبک زندگی قرآنی

سبک زندگی امام باقر(علیه السلام) تفسیر عملی آيات وحى بود. روزی «حَكَم بن عُتَيْبِۀ» از دانشمندان برجستۀ عصر امام، براى ملاقات با ایشان به منزل آن حضرت رفت و ایشان را در خانه‏اى آراسته و زيبا يافت، در حالى كه لباسهاى نو و رنگين پوشيده بود. حكَم از وضع زندگى امام متعجب شده، با شگفتى تمام به آن حضرت و اطاق آراسته‏اش خيره گشته بود. امام باقر(علیه السلام) كه افكار حکَم را از نگاهش دريافته بود، پرسيد: اى حَكَم! نظر تو در مورد اين گونه زندگى چيست؟ عرض كرد: براى من زيبنده نيست كه در مورد زندگى شما سخنى بگويم و اعتراض داشته باشم؛ اما در ميان ما جوانان تازه داماد چنين مى‏كنند. امام فرمود: اى حَكَم! قرآن مى‏فرمايد:«قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتىِ أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِىَ لِلَّذِينَ ءَامَنُواْ فىِ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا خَالِصَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الاَيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ»[17]؛ «بگو: چه كسى زينتهاى الهى را كه براى بندگان خود آفريده‏ام، و روزيهاى پاكيزه را حرام كرده است؟ بگو: اينها در زندگى دنيا، براى كسانى است كه ايمان آورده‏اند (اگرچه ديگران نيز با آنها مشاركت دارند؛ ولى) در قيامت، خالص (براى مؤمنان) خواهد بود. اين گونه آيات (خود) را براى كسانى كه آگاه‏اند، شرح مى‏دهيم!»

سپس حضرت فرمودند: اين خانۀ آراسته و لباسهاى نو را كه مى‏بينى، به اين جهت است كه من تازه ازدواج كرده‏ام و اين خانه متعلق به همسرم مى‏باشد، و من به احترامش به اينجا آمده‏ام و لباس زيبا پوشيده‏ام؛ ولى محل زندگى خودم همان منزل ساده‏اي است كه تو قبلاً ديده‏اى.[18]

16. تعادل در زندگی

«يَسَئلونَكَ ماذَا يُنفِقونَ قُلِ العَفوَ»[19]؛ «از تو مى‏پرسند: چه چيز انفاق كنند؟ بگو: از آنچه افزون بر نياز است.»

تعادل و ميانه‏روى در هر كارى، هرچند کارهای پسنديده و نيك، امرى لازم و اجتناب‏ناپذير است و افراط و تفريط، امرى جاهلانه و غيرعقلانى. به همين جهت امام على(علیه السلام) می‏فرماید: «فرد نادان را يا تندرو مى‏بينى، يا كندرو.»[20]

حضرت باقر(علیه السلام) در تفسير این آیه مى‏فرمايند: عفو، آن چيزى است كه از مخارج سالانه زيادتر باشد.[21] بنابراين، انفاق كردن امرى نيك و شايسته است؛ ولى نبايد در آن افراط كرد و قبل از اينكه نياز خود و خانواده‏اش را تأمين كند، به ديگران ببخشد، مگر در مواردی كه با رضايت خانواده‏اش ايثار و از خودگذشتگى نشان دهد. چنانچه مسلمانان صدر اسلام، به ويژه امام على(علیه السلام) بارها به اين خصلت والاى انسانى عمل مى‏كردند و قرآن در مورد آنان فرموده است: «وَ يُؤثِرونَ عَلى اَنفُسِهِم ولَو كانَ بِهِم خَصاصَةٌ»[22]؛ «ايثارگران هر قدر نياز شخصى داشته باشند [نيازمندان] را بر خود مقدم مى‏دارند.»

17. یاران مخلص پیامبر(صلی الله علیه و آله)

خداوند متعال مى‏فرمايد: «لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُواْ فىِ سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فىِ الْأَرْضِ يحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَاهُمْ لَا يَسأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا  وَ مَا تُنفِقُواْ مِنْ خَيرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ»[23]؛ «(انفاقِ شما، مخصوصاً بايد) براى نيازمندانى باشد كه در راه خدا، در تنگنا قرار گرفته‏اند (و توجه به آيين خدا، آنها را از وطنهاى خويش آواره ساخته و شركت در ميدانِ جهاد، به آنها اجازه نمى‏دهد تا براى تأمين هزينۀ زندگى، دست به كسب و تجارتى بزنند) نمى‏توانند مسافرتى كنند (و سرمايه‏اى به دست آورند) و از شدت خويشتن‏دارى، افراد ناآگاه آنها را بى‏نياز مى‏پندارند؛ اما آنها را از چهره‏هايشان مى‏شناسى و هرگز با اصرار چيزى از مردم نمى‏خواهند و هر چيز خوبى در راه خدا انفاق كنيد، خداوند از آن آگاه است.»

امام باقر(علیه السلام) در تفسیر این آیه می فرماید: يكى از مصاديق آيۀ فوق «اصحاب صفّه» هستند كه در كنار مسجد پيامبر(صلی الله علیه و آله) بر سكوى ويژه‏اى جاى داشتند و خداوند به مسلمانان سفارش مى‏كند كه آن فداكاران را فراموش نكنند و از كمكهاى مالى و معنوى خود در مورد آنان دريغ ننمايند.[24]

آرى، كسانى كه در اثر دلدادگى به حق در تنگناى اقتصادى قرار مى‏گيرند و خود و زندگى خویش را براى پيشرفت اسلام وقف كرده، زير فشارهاى زندگى از خود بردبارى نشان مى‏دهند، بايد از سوى مسلمانان پشتيبانىمالى شوند، بدون اينكه به آبرويشان لطمه بخورد.

اصحاب صفه[25] در حدود چهارصد نفر از میهمانان اسلام در مدینه بودند كه نه منزلى داشتند و نه اقوام و ياورانى كه كمك‏حالشان باشند. آنان به خاطر حمايت از اسلام از تمامی مزاياى زندگى و اقوام خويش بريده، به جمع اصحاب رسول خدا(صلی الله علیه و آله) پيوسته بودند و با اين حال، در تمام جنگها شركت كرده و از حريم اسلام با تمام وجود دفاع مى‏كردند.[26]

اين آیه دقيقاً در عصر ما نيز كاربرد عملى دارد و چه بسيارند رزمندگان و جانبازانى كه در اثر خدمت به اسلام و جبهۀ حق از سلامتى جسم و جان آسيب ديده‏اند و در تنگناى شديد اقتصادى قرار دارند. آنان كه بهترين موقعيت و دوران زندگى خود را در راه حق و براى دفاع از كشور وقف كردند و امروز در گوشه و كنار كشورمان با انواع ناملايمات روحى و جسمى و مادى، دست و پنجه نرم مى‏كنند. اينان همانند اصحاب صفه كه امام باقر(علیه السلام) در ذيل آيۀ فوق به آن اشاره فرمود، هستى خود را براى اعتلاى فرهنگ اسلامى از دست داده‏اند و حيا و عزت نفس‏شان مانع از آن است كه راز خود را نزد ديگران مطرح كنند؛ اما مسئولان و متوليان امر و مسلمانان متمول و به ويژه كسانى كه در اثر اين انقلاب و حكومت اسلامى به مال و منال یا پست و مقامى رسيده‏اند، مخاطب آيۀ فوق و كلام حضرت باقر(علیه السلام) هستند.

آرى، ترويج فرهنگ انفاق و توجه به منبع درآمد و مورد مصرف آن و ترغيب و تشويق مسلمانان به اين امر حياتى، رهاورد بسيارمثبتى براى جامعه دارد كه راهكارهاى صحيح و اصولى و اهتمام ويژۀ متمكنان را مى‏طلبد.

امیرالمؤمنین(علیه السلام) می‏فرمایند: «إنّ اللّهَ سبحانَهُ فَرَضَ فی أموالِ الأغنیاءِ أقواتَ الفُقَراءِ، فما جاعَ فَقیرٌ إلّا بما مُتِّعَ بهِ غَنی، و اللّهُ تعالى سائلُهُم عن ذلک؛[27] خداوند سبحان خوراک تهیدستان را در اموال توانگران قرار داده است. پس هیچ تهیدستى گرسنه نمی‏ماند، مگر به سبب اینکه ثروتمندى از حقّ او بهره‏مند شده است و خداى بزرگ در این باره از آنان بازخواست مى‏کند.»

امام صادق(علیه السلام) نیز می‏فرمایند: «لَو أخرَجَ النّاسُ زَکاةَ أموالِهِم مَا احتاجَ أحَدٌ؛[28] اگر مردم زکات اموال خویش را می‏دادند، هیچ کس نیازمند نمى‏شد.»

امام باقر(علیه السلام) به «حسين بن ايمن» هشدار داد: اى حسين! انفاق كن و به عوضى كه خدا مى‏دهد، يقين داشته باش كه هيچ مرد و زنى از انفاق مال در راهى كه خدا را خشنود مى‏كند، سر باز نمى‏زند، مگر آنكه چند برابر آن را در راهى كه خدا را به خشم مى‏آورد، هزينه خواهد كرد.[29]

بنابراين، انفاق بهترين راه علاج بسيارى از مشكلات جامعه است که با فرهنگ‏سازى در مورد آن مى‏توان به يكى از اهداف آسمانى قرآن دست يافت؛ زیرا اگر انفاق در جامعه فراگير شود، دزدى، قتل و جنايت نيز تا حد زيادى كاهش مى‏يابد؛ چراکه بخش مهمى از اين بزهكاریها در اثر فقر و ندارى است و ثروتمندانی که از انفاق و احسان خوددارى می‏كنند، احساسات نيازمندان را عليه خود تحريك مى‏نمایند.

18. تسبیح حضرت زهرا(علیها السلام)

«يَأَيهَّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اذْكُرُواْ اللَّهَ ذِكْرًا كَثِيرًا»[30]؛ «اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! خدا را بسيار ياد كنيد.»

امام باقر(علیه السلام) ذيل اين آيه، يكى از مصاديق ذكر خدا را تسبيحات حضرت زهرا(علیها السلام) شمرده، می‏فرمایند: «تَسْبِيحُ[31]فَاطِمَةَ(علیها السلام) مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ الْكَثِيرِ الَّذِي قَالَ اللَّهُعَزَّ وَ جَلَ:«اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً»[32]؛ «تسبیحات حضرت زهرا(علیها السلام) از موارد ذکر کثیر است که خدای عزیز و جلیل فرموده است.»

19. جهادگران مظلوم

آوارگى از وطن، روشن‏ترين نمونۀ مظلوميّت است؛ زیرا علاقه به وطن، حقّ طبيعى انسان و اخراج از آن، سلب اين حقّ و سبب ظلم است؛ اما بالاخره ديندارى، سختى و ناگوارى دارد. قرآن می‏فرماید: «الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّه»[33]؛ «(كسانى كه به قتال با كفّار فرمان داده شدند) آنانند كه از خانه و شهر خود به ناحق رانده شدند. آنان گناهی نداشتند، جز اينكه مى‏گفتند: پروردگار ما، خداى يكتاست!»

امام باقر(علیه السلام) مصداق بارز و شأن نزول این آیۀ شریفه را پيامبر خدا(صلی الله علیه و آله)، على، حمزه و جعفر(علیهم السلام) برشمرده، می‏فرمایند: این موارد جملگى در مورد حسين(علیه السلام) جارى گشت.[34]

آری، رسول خدا(صلی الله علیه و آله) برای اعتلای کلمۀ توحید از شهر و دیار خود آواره شد و امیرالمؤمنین، حمزۀ سیدالشهدا و جناب جعفر طیار(علیهم السلام) نیز دور شده و هجرتها کردند و در نهایت در این راه به شهادت نایل گشتند. امام حسین(علیه السلام) برای احیای کلمۀ توحید و اصلاح کژیهای جامعه مجبور شد از شهر و دیار خود دور شود و در این مسیر به شهادت برسد.

___________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. إعلام الورى بأعلام الهدى، فضل بن حسن طبرسى، نشر اسلاميه، تهران، 1390ق، ص 270.

[2]. آل عمران/ 180.

[3]. تفسير نمونه، ناصر مكارم شيرازى و همکاران، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1374ش، ج 3، ص 191.

[4]. بقره/ 274.

[5]. تفسير برهان، سيد هاشم بحرانى، نشر بنياد بعثت، تهران، 1416ق، ج 1، ص 552.

[6]. «عن أبى جعفر(علیه السلام)قال: أمر الله عز و جل رسوله بولاية على و انزل عليه: «إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ».» تفسير نور الثقلين، عبد على بن جمعه عروسى حويزى، انتشارات اسماعيليان، قم، 1415ق، ج 1، ص 646.

[7]. همان، ص 644.

[8]. اسراء/ 36.

[9]. تفسير قمي، على بن ابراهيم قمى، دار الكتاب، قم، 1404ق، ج 2، ص 20.

[10]. طه/ 39.

[11]. تفسير قمي، ج 2، ص 135: «فَقَالَتْ لَا تَخَافِي وَ كَانَ مُوسَى لَا يَرَاهُ أَحَدٌ إِلَّا أَحَبَّهُ وَ هُوَ قَوْلُ اللَّهِ‏ وَ أَلْقَيْتُ عَلَيْكَ مَحَبَّةً مِنِّي‏ فَأَحَبَّتْهُ الْقِبْطِيَّةُ الْمُوَكَّلَةُ بِه‏...»

[12]. تغابن/ 14.

[13]. تفسير قمي، ج 2، ص 372؛ تفسير نور الثقلين، ذیل آیه: «عن أبي جعفر(علیه السلام) ... أن الرجل كان إذا أراد الهجرة إلى رسول الله(صلی الله علیه و آله) تعلق به ابنه و امرأته و قالوا ننشدك الله أن تذهب عنا و تدعنا فنضيع بعدك، فمنهم من يطيع أهله فيقيم فحذرهم الله أبناءهم و نساءهم و نهاهم عن طاعتهم

[14]. لقمان/ 14.

[15]. قلم/ 17.

[16]. المحاسن، احمد بن محمد بن خالد برقى، دار الكتب الإسلامية، قم، 1371ق، ج 1، ص 116.

[17]. اعراف/ 32.

[18]. الكافى، محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1407ق، ج 6، ص 447؛ الارشاد، محمد بن محمد مفيد، نشر كنگره شيخ مفيد، قم، 1413ق، ج 2، ص 160. گفتنى است كه «حَكَمْ بْنِ عُتَيْبَه» با آنكه از علماى معروف عصر بود؛ اما در مقابل عظمت علمى و معنوى حضرت باقر(علیه السلام) احساس عجز و ناتوانى كرد. عبدالله بن عطاء مكى مى‏گويد: «حكَم با آن جلالت و شكوهى كه در ميان قوم خود داشت، در محضر امام باقر(علیه السلام) همچون كودكى نزد استادش بود.»

[19]. بقره/ 219.

[20]. نهج البلاغه، محمد بن حسين شريف الرضى، هجرت، قم، 1414ق، حكمت 70.

[21]. تفسير منهج الصادقين، ملا فتح الله كاشانى، نشر علمی، تهران، 1336ش، ج 1، ص 474.

[22]. حشر/ 9.

[23]. بقره/ 273.

[24]. تفسير احسن الحديث، سيد على اكبر قرشى، بنياد بعثت، تهران، 1377ش، ج 1، ص 515.

[25]. صفه؛ سکّو یا غرفه مانندی در داخل اتاق یا مسجد است که جای نشستن چند تن باشد. (لغت نامه دهخدا)

[26]. مجمع البيان، فضل بن حسن طبرسى، ناصر خسرو، تهران، 1372ش، ذيل آيه.

[27]. نهج البلاغة، حکمت 328.

[28]. الکافی، ج 3، ص 507، ح 1.

[29]. تفسير هدايت، سيد محمدتقى مدرسى، ترجمه: احمد آرام و دیگران، نشر آستان قدس رضوى، مشهد، 1377ش، ج 10، ص 389.

[30]. احزاب/ 41.

[31]. ترتیب این تسبیح  34 مرتبه الله اكبر، 33 مرتبه الحمدلله، و 33 مرتبه سبحان الله مى ‏باشد.

[32]. تفسير كنز الدقائق و بحر الغرائب، محمد بن محمدرضا قمى مشهدى، انتشارات وزارت ارشاد اسلامى، تهران، 1368ش، ج 10، ص 404.

[33]. حج/ 40.

[34]. تفسير نور الثقلين، ج 3، ص 501.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 225.

 





تاریخ ارسال مطلب : شنبه ١٨ اسفند ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠٦٠٣٦ / تعداد بازدید : 33/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج