شنبه ٢٤ آذر ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


جریان شناسی سلفی گری (3) -1

سلفیه تقلیدی

سلفی‌های تقلیدی در عین اینکه به ظاهر از تقلید کردن منع می کنند و مذاهب اهل سنت را به علت تقلید از امامان چهارگانه شان سرزنش می نمایند؛ اما خودشان تقریباً به طور کامل از افکار و عقاید «ابن تیمیه» و «محمد بن عبدالوهاب» تقلید نموده، هرگونه تخطی از این افکار و انتقاد از این دو شخصیت را با واکنشهای تند و شدیدی پاسخ می گویند.

جریان شناسی سلفی گری (3)

اداره کل فرق و ادیان ـ مصطفی کاشانیان

اشاره

در شماره‌های گذشته (214 و 217) جریانهای سلفی را به چهار دسته تقسیم کردیم که عبارت بودند از: سلفیه جهادی، سلفیه اصلاحی، سلفیه تقلیدی و سلفیه تبلیغی. سلفیه جهادی و اصلاحی را بررسی کردیم و اینک سلفیه تقلیدی و تبلیغی را مورد بحث قرار می دهیم.

سلفیه تقلیدی

سلفی‌های تقلیدی در عین اینکه به ظاهر از تقلید کردن منع می کنند و مذاهب اهل سنت را به علت تقلید از امامان چهارگانه شان سرزنش می نمایند؛ اما خودشان تقریباً به طور کامل از افکار و عقاید «ابن تیمیه» و «محمد بن عبدالوهاب» تقلید نموده، هرگونه تخطی از این افکار و انتقاد از این دو شخصیت را با واکنشهای تند و شدیدی پاسخ می گویند. وهابیت و سلفیه زیدی نماینده سلفی‌های تقلیدی هستند. چون از وهابیت بسیار سخن گفته شده است، فقط به شاخه دیگر یعنی سلفیه زیدی می پردازیم.

سلفیه زیدی

زیدی‌ها در ابتدا گرایش اعتدالی داشتند؛ اما از این جهت که مؤسسان این گرایش، مثل «ابن الامیر صنعانی»، با تکفیر بی رویه «محمد بن عبدالوهاب» و جنایات او مخالف بودند،[1] می توان گفت که در ادامه با نفوذ بیش تر وهابیان، به سمت آنها گرایش یافته و از این اعتدال خارج شدند. برای آشنا شدن با سلفیان زیدی، بد نیست نیم نگاهی به مذهب زیدیه و پیدایش آن داشته باشیم.

مذهب زیدیه

زیدیه یکی از فرقه‌های شیعه است که نامشان را از زید، فرزند امام سجاد(علیه السلام)، گرفته‌اند. زیدیان برخلاف دوازده ‌امامی‌ها، زید را به جای امام باقر(علیه السلام) امام پنجم خود می‌دانند و در امامت امام اول تا چهارم، با دیگر شیعیان هم‌نظرند. «یحیی بن زید» دیگر امام معروف زیدیه است.[2]

در دوران معاصر اکثر زیدیان، در کشور یمن زندگی می‌کنند که حدود ۴۵٪جمعیت آن کشور را تشکیل می‌دهند. مکتب فقهی زیدیان به مذهب حنفی نزدیک است و با مذهب جعفری نیز شباهتهایی دارد و در کلام و الهیات به معتزله نزدیک‌اند. از اختلافهای مهم زیدیان و شیعیان جعفری این است که آنها به عصمت امامان معتقد نیستند و معتقدند هر یک از فرزندان امام حسن و امام حسین(علیهما السلام) می‌تواند به مقام امامت برسد. همچنین معتقدند امام باید قادر به جنگ و دفاع باشد. بنابراین امامت امام غایب را نمی‌پذیرند. آنها مهم ترین شرط امامت را کوشش شخص دانسته و وجود بیش از یک امام در یک زمان و نبودن امام در زمانی دیگر را می‌پذیرند.[3]

گرایش سلفی در مذهب زیدیه

از قرن نهم هجری، شخصیتهایی در میان زیدیان ظهور کردند که از رویکرد عقل گرایانه زیدیان روی گرداندند و به جریان اصحاب حدیث اهل سنت متمایل شدند. در نتیجه، در تاریخ زیدیه جریان زیدیه سلفی به وجود آمد. محمد بن ابراهیم، مشهور به ابن الوزیر (775 - 840ق) نخستین شخصیت این جریان و به تعبیری بنیانگذار آن است که تحت تأثیر اندیشه های ابن‌تیمیه قرار گرفت.[4]

جریان زیدیه سلفی از قرن نهم تا یازدهم هجری، به سبب فضای شدید اعتزالی در میان زیدیه و اینکه فضای مناسبی برای ترویج، گسترش و تطور آن فراهم نشد، دوران نیمه خاموشی را گذراند؛ اما رفته رفته در قرن یازدهم و دوازدهم هجری با ظهور نظریه‌پردازان این جریان، مانند: حسن بن احمد جلال، صالح بن مهدی مقبلی، و ابن الامیر صنعانی (شارح کتابهای ابن الوزیر)، دوران جدید برای جریان زیدیه سلفی شکل گرفت. این افراد با تألیف آثار متعدد و تربیت شاگردان بسیار، در روند گسترش این جریان نقش موثری ایفا کردند.

مؤسس سلفیه زیدی

«محمد بن ابراهیم» ملقب به «ابن الوزیر» از نوادگان «هادی الی الحق»[5] در رجب سال 775ق در منطقه شمال صنعا در یمن به دنیا آمد.[6] نخستين دوره تحصیل را در محضر درس عالمان زیدی معتزلي‌مشرب سپری کرد، سپس به «تعز» رفته، حدیث و رجال را نزد علمای حنفی آنجا آموخت و زمانی که برای ادای فریضه حج به مکه سفر کرد، در آنجا با عقاید اصحاب حدیث آشنا شد و آن را پذیرفت.

پس از این سفر، به ظاهرگرایی روی آورد و از عقاید معتزله فاصله گرفت و به طور کامل با عقل گرایی مخالفت کرد. او معتقد بود که تنها راه فهم کتاب و سنت از طریق ظاهر این متون است و هر مبنایی که بر پایه عقل باشد، بی اعتبار است. یکی از نمونه های گرایش او به اصحاب حدیث، دفاع سرسختانه وی از عقاید «احمد بن حنبل» در مورد صفات الهی بود که در این مسئله از احمد بن حنبل و در برابر اتهام تشبیه، دفاع می کرد.[7]

او در پرورش شاگردان خود نیز هیچ گاه از تدریس کتابهای ابن‌تیمیه غافل نبود و شاگردانش را با مبانی فکری اصحاب حدیث اهل‌سنت و سلفیه آشنا  کرد.[8]

از نکات حایز اهمیت در فعالیت ابن‌الوزیر این است که حکم یکی از حلقه های وصل برای انتقال افکار و عقاید سلفی ابن‌تیمیه از قرن نهم به دوازدهم؛ یعنی زمانی که «محمد بن عبدالوهاب» ظهور کرد، را دارد؛ زیرا تا قبل از قرن دوازدهم اندیشه های ابن‌تیمیه جز در میان زیدیان سلفی، مدافع چندانی نداشت.[9]

قرن یازدهم و گسترش جریان زیدی سلفی

با شروع سده یازدهم هجری، برای جریان زیدیه سلفی دوره جدیدی رقم خورد. در این دوران شخصیتهایی در میان علمای زیدی ظهور کردند که هر کدام به سهم خود در تطور و گسترش جریان زیدیه سلفی نقش به سزایی داشتند. یکی از این افراد «حسن بن احمد جلال» است. برخی از محققان او را مانند ابن‌الوزیر یمنی، عالمی در دوره خود معرفی کرده اند که بدون پایبندی و التزام به مذهب اجداد خود؛ یعنی زیدیه، عقاید این فرقه را به باد انتقاد گرفت.[10]

شخصیت دیگر در این دوره «صالح بن مهدی مقبلی» است که به «مقبلی صنعانی» معروف می باشد. او دومین شخصیت برجسته جریان زیدی سلفی در قرن یازدهم و وارث اندیشه های ابن الوزیر و حسن بن احمد جلال است.[11]

ابن الامیر صنعانی[12] مهم ترین شخصیت برجسته جریان زیدی سلفی در قرن دوازدهم است. بررسی آثار و اندیشه های او بدین سبب که شارح آثار ابن‌الوزیر است، اهمیت خاصی دارد. در کل می توان او را دومین شخصیت مطرح جریان زیدی سلفی دانست. همچنین، هم دوره بودن او با «محمد بن عبدالوهاب» و حمایت اولیه او از حرکات وهابیت، عامل مهمی در نشر آثار او از سوی جریانهای سلفی بوده است.[13]  شدت گرایشات سلفی او به حدی است که می گوید: بنای آرامگاه بر قبر پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیز عملی غیر اسلامی است و کسی از صحابه و تابعین آن را بنا نکرده است.[14] وی یا تاریخ را به درستی نخوانده و یا خود را به جهل زده است؛ چراکه قبر پیامبر(صلی الله علیه و آله) در حجره عایشه بوده که این نشان می دهد از همان ابتدا تا کنون این قبر هرگز بدون بنا نبوده است.[15]

قرن سیزدهم و شکوفایی جریان زیدی سلفی

«محمد بن علی بن محمد بن عبدالله» مشهور به «شوکانی»، در سال 1173ق در شهر شوکان یمن به دنیا آمد. مهاجرت پدرش به صنعا باعث شد تا تعالیم زیدیه را در آنجا فرا گیرد. حضور او در درس بزرگان سلفی دوره خود، مثل حسن بن ابراهیم مغربی، قاضی عبدالرحمن بن حسن الاکوع و نیز مطالعه آثار ابن تیمیه و ابن قیّم، سبب شد با مبانی سلفیه آشنا شود و به تدریج تحت تأثیر اندیشه های آنها قرار گیرد.[16]

از عواملی که باعث گسترش مذهب سلفی در زمان او شد، تسلط علمی او از یک طرف، و تصدی گری منصب قضاوت از سوی دیگر بود که دست او را در ترویج هرچه بیش تر این جریان باز کرد.[17]

قرن چهاردهم و آمیختگی زیدیه سلفی با وهابیت

با احیای وهابیت در عربستان به دست انگلیس و کشف نفت و قدرت یافتن آل‌سعود در عربستان، وهابیت از گرایش سلفی زیدی حمایت کرد و از طرف دولت عربستان در یمن مساجد و مدارس فراوانی تأسیس و جریان سلفی زیدی تقویت شد. در نتیجه بین جریان سلفی زیدی و وهابیت در آمیختگی شدیدی به وجود آمد و افراد بسیاری از این گرایش حمایت کردند.[18]

جریان زیدی سلفی که در مقایسه با جریان سلفی وهابی رویکرد اعتدالی داشت، به تدریج در دوره معاصر به جریان وهابیت و سلفیه نزدیک شد. جریان زیدی سلفی در دوره معاصر همواره از حمایت وهابیت در عربستان برخوردار بوده است. این جریان نیز جریانهای زیدی اهل بیتی مانند حوثی‌ها در یمن و شیعیان ایران را دشمن نخست خود معرفی کرده است و هم سو با سیاستهای وهابیت و رژیم آل سعود قدم بر می دارد. آخرین همبستگی جریان زیدی سلفی در یمن با وهابیت را می توان در حمایت آنها از حمله ناجوانمردانه رژیم سعودی به یمن و بمباران مناطق مختلف این کشور با هدف تضعیف انقلاب مردم یمن به رهبری جنبش انصار الله مشاهده کرد. حملاتی که بدون شک با شکست روبرو خواهد شد و حوثی‌های یمن پیروز میدان خواهند بود.[19]

جنبش انصارالله، جریانی است برگرفته از حوثی‌های یمن که معتقد به شیعۀ زیدی و اعتدالی هستند. این جنبش بیشتر در شمال غربی یمن و استان صعده (پایتخت این کشور) مشغول فعالیت بوده[20] و در چند سال اخیر به جهت موفقیتهایی که بدست آورده‌اند آماج حملات کشورهای همسایه مثل عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی قرار گرفته‌اند. یکی از علل تهاجم به حوثی‌ها، حمایت آنها از انقلاب اسلامی ایران است.[21]

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. ابن الامیر و عصره، جمعی از نویسندگان، جمهوریة العربیة الیمنیة، یمن، 1983م، ص125.

[2]. جریان سلفی زیدی، سید محمدمهدی عمادی، مؤسسه دارالاعلام لمدرسه اهل‌البیت(علیهم السلام)، قم، 1394ش، ص5.

[3]. همان، ص7.

[4]. همان، ص9.

[5]. او مؤسس زیدیه یمن است که در نیمه دوم قرن سوم در یمن قیام و حکومت زیدیه یمن را تأسیس کرد. وی در سال 298ق در یمن از دنیا رفت.

[6]. البدر الطالع بمحاسن من بعد القرن السابع، محمد بن علی شوکانی، دارالمعرفة، بیروت، بی‌تا، ج 2، ص81.

[7]. الروض الباسم فی الذب عن سنة ابی القاسم، محمد بن ابراهیم ابن الوزیر، دار عالم الفوائد للنشر و توزیع، عربستان، 1419ق، ج1، صص295 - 304.

[8]. البدر الطالع، ج2، ص409.

[9]. سلفیه و تقریب، مهدی فرمانیان، مجله هفت آسمان، ش47، 1389ش، ص 132.

[10]. الحریة الفکریة فی الیمن فی القرآن الحادی عشر الهجری، قاضی محمد بن اسماعیل عمرانی، دارالتقریب بین المذاهب الاسلامیة، قاهره، صص67 - 71.

[11]. تاریخ الیمن خلال القرن الحادی عشر الهجری، عبدالله بن علی وزیر، تحقیق: محمد عبدالرحیم جام، دارالمسیره، بیروت، 1405ق، ص124.

[12]. محمد بن اسماعیل صنعانی مشهور به ابن الامیر صنعانی، متولد سال 1099ق در شهر کحلان یمن است که در سال 1107ق به همراه پدر به شهر صنعا عزیمت کرد. وی قرآن را در این شهر حفظ کرد و در زمینه تاریخ و فقه شهرت زیادی به دست آورد و مولفات بسیاری دارد. از جمله: سبل السلام، شرح جامع الصغیر سیوطی و الروض النضیر. وی در نهایت در سال 1182ق در همان شهر صنعا درگذشت.

[13]. جریان سلفی زیدی، ص20.

[14]. تطهیر الاعتقاد من ادران الالحاد، محمد بن اسماعیل ابن الامیر صنعانی، مطبعة المنار، قاهره، 1348ق، ص26.

[15]. ر.ک به کتبی که در خصوص تاریخچه قبر پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) تألیف شده است، مانند وفاء الوفاء، اثر سمهودی.

[16]. البدر الطالع، ج 2، صص215-219.

[17]. جریان سلفی زیدی، ص30.

[18]. همان، ص32.

[19]. همان، ص43.

[20]. سایت فارس نیوز، 14/3/1392.

[21]. خبرگزاری مهر، 30/6/1393.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 221.





تاریخ ارسال مطلب : شنبه ١٠ آذر ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠٤٠٣١ / تعداد بازدید : 49/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج