شنبه ٢٨ مهر ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


مبلّغان و آشنایی با آسیبهای اجتماعی(1)؛ عصبانیت و راه‌های درمان آن در فرهنگ اسلامی -1

اقسام خشم

آسیب‌های اجتماعی به دسته‌ای از نابسامانی‌ها و ناهنجاری‌های رفتاری افراد یک جامعه اطلاق می‌شود که ریشه در زیرپاگذاشتن اصول اخلاقی و دوری از فضائل و نزدیک شدن به رذائل اخلاقی دارد. یکی از این رذائل خشم و عصبانیت می‌باشد.

مبلّغان و آشنایی با آسیبهای اجتماعی(1)؛ عصبانیت و راه‌های درمان آن در فرهنگ اسلامی

عبدالکریم پاک‌نیا تبریزی

مقدمه

آسیب‌های اجتماعی به دسته‌ای از نابسامانی‌ها و ناهنجاری‌های رفتاری افراد یک جامعه اطلاق می‌شود که ریشه در زیرپاگذاشتن اصول اخلاقی و دوری از فضائل و نزدیک شدن به رذائل اخلاقی دارد. یکی از این رذائل خشم و عصبانیت می‌باشد.

خشم و عصبانیت مانند سایر قوای نفسانی، یکی از نعمتهای الهی و ابزاری برای دفاع انسان از خود و باورهایش می‌باشد که اگر مدیریت نشود، انسان را به وادی هلاکت و سقوط می‌کشاند. کافی است پرونده‌های افرادی را بخوانیم که تنها به خاطر اختلافی جزیی با همسر، فرزند، اعضای خانواده، همسایه یا افراد جامعه خسارات جبران‌ناپذیری به خود و دیگران زده‌اند و اکنون به عنوان قاتل یا مجرم پشت میله‌های زندان به سر می‌برند و هر شب با خود می‌اندیشند که چه زمانی این کابوس به پایان می‌رسد؟ کافی است کمی درباره عواقب افرادی بیندیشیم که در لحظه‌ای شیء خطرناکی را بر اثر عصبانیت به سمت فردی پرتاب کرده‌اند و... . این افراد آرزو می‌کنند که کاش در آن زمان سخت‌ترین سخنان را تحمل می‌کردند؛ اما عکس العمل مجرمانه از آنان صادر نمی‌شد.

اگر پای صحبت آنها بنشینیم، بی‌شک این جمله مشترک را از زبان آنها می‌شنویم که: ای کاش زمان به عقب می‌آمد تا عصبانیت‌مان را مهار می‌کردیم.[1] چه بسیار زندگی‌ها که به خاطر عدم کنترل خشم از هم پاشیده و چه بسیار عمرهایی که به همین دلیل پشت میله‌های زندان سپری شد. اگر اینها را با دقت نظاره کنیم، می‌توانیم با وجود تمام خستگی‌ها، خشم‌ها و ناراحتی‌ها بر رفتارهایمان کنترل دقیق‌تری داشته و کمی عاقبت‌اندیشی کنیم.

خداوند متعال یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های انسانهای الهی و پارساپیشه را «کظم غیظ» و «عفو از مردم» بر می‌شمارد و می‌فرماید: «... الْکاظِمِینَ الْغَیظَ وَ الْعَافِینَ عَنِ النَّاسِ وَ اللَّه یحِبُّ الْمُحْسِنِین»[2]؛ «(مؤمنان در هنگام عصبانیت) خشم خود را فرو می‌برند و از خطای مردم در می‌گذرند و خدا نیکوکاران را دوست دارد.»

«کظم» در لغت به معنی «بستن سر مشکی است که از آب پر شده باشد.» و به کنایه در مورد کسانی گفته می‌شود که از خشم و غضب پر می‌شوند؛ ولی از إعمال آن خودداری می‌نمایند. «غیظ» نیز به معنی «شدت غضب و حالت برافروختگی و هیجان فوق العاده روحی است که بعد از مشاهده ناملایمات به انسان دست می‌دهد.»

خشم و غضب از خطرناک‌ترین حالات است که اگر جلوی آن رها شود، همچون جنون و از دست دادن هر نوع کنترل اعصاب خودنمایی می‌کند، و موجب می‌شود بسیاری از جنایات و تصمیمهای خطرناک از انسان صادر شود که گاه انسان یک عمر باید کفاره آن را بپردازد.

اقسام خشم

خشم انسانها را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد:

الف) خشم‌های ممنوع

انسان‌هایی که در هنگام غضب افراط می‌کنند و از حد و مرز ایمان بیرون می‌روند، همواره گرفتار اعمال ناپسند خود هستند و بسا پشیمانی سودی به حالشان نخواهد داشت. چه بسیارند پرونده‌های قضایی که ریشه در خشمهای نابه‌جا دارند.

ب) انسان‌های بدون خشم

افرادی که اساساً خشمگین نمی‌شوند و اصلاً قوه غضبیه خود را به کار نمی‌گیرند و در جاهایی که حتی شرع و عقل هم برای آنان عصبانیت را لازم دانسته است، به هیچ وجه حرکتی از خود نشان نمی‌دهند. اینان نه تنها عملی ناپسند و زشت انجام می‌دهند؛ بلکه از افراد عصبانی بدترند و افرادی بی‌غیرت و بی‌هویت تلقی می‌شوند.

ج) خشم‌های مقدس

کسانی که بر اساس کمال وجودی خود، هرگاه خشمگین شوند، از مرز اعتدال خارج نمی‌شوند. اینان با ایمان راسخ و اعتماد به نفسی که دارند، هنگام بروز حالت عصبانیت بر وجودشان تسلط کامل دارند و تمام اعضا و جوارح آنان تحت فرمان عقل و ایمانشان قرار دارد.

قرآن کریم هرگز اصل خشم را تخطئه نمی‌کند؛ بلکه خشمهای مقدس را می‌ستاید. اساساً خشم مقدس یکی از صفات الهی است که نامهای قهّار و جبّار حضرتش به آن اشاره دارد. امام باقر(علیه السلام) در مورد ویژگی‌های شیعیان امام علی(علیه السلام) می‌فرماید: «اذَا غَضِبُوا لَمْ یظْلِمُوا؛[3] هرگز هنگام عصبانیت دست به ستم نمی‌زنند.»

آن حضرت در سخن فوق نمی‌فرماید که شیعیان خشمگین نمی‌شوند؛ چراکه خشمگین شدن متعادل و در راه حق، نه تنها ناپسند نیست؛ بلکه پسندیده و مورد رضای حق هم خواهد بود.

خشم بر شاهان شه و ما را غلام
خشم را هم بسته‌ام زیر لگام
تیغ حلمم گردن خشمم زده است
خشم حق بر من چو رحمت آمده است

در سیره رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به نقل از امیرمؤمنان(علیه السلام) آمده است: آن حضرت برای امور دنیا هرگز عصبانی نمی‌شد؛ اما هرگاه برای حق غضبناک می‌شد، احدی را نمی‌شناخت و خشمش آرام نمی‌شد تا اینکه حق را یاری کند.

علامه طباطبایی(ره) می‌فرماید: «هرگاه رسول خدا(صلی الله علیه و آله) خشمگین می‌شد - که جز برای خدا غضب نمی‌کرد- چیزی تاب مقاومت در برابر غضب آن حضرت را نداشت.»[4]

آری، یک انسان کامل فقط در راه حق و به خاطر پایمال شدن حقوق الهی و حق مردم خشمگین می‌شود؛ ولی در این مورد از مرز ایمان و حدود الهی خارج نمی‌شود.

سیره رسول خدا(صلی الله علیه و آله)

در این خصوص روایتی زیبا از سیره حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) نقل شده است که: حمزه بن عبدالمطلب[5] در جنگ احد 60 سال داشت که به دست وحشی، غلام جبیر بن مطعم و با تطمیع هند، دختر عتبة بن ربیعةو مادر معاویةبن ابی‌سفیان به شهادت رسید، هند که از حضرت حمزةسید الشهدا به علت کشته‌های جنگ بدر کینه شدیدی داشت به شدّت ناراحت بود، بعد از شهادت حضرت، بدن ایشان را مُثله کرد و حتی جگرش را بیرون آورده، از عمق کینه آن را در دهانش مکید.

وقتی رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به بالین پیکر قطعه قطعه عمویش آمد و مشاهده کرد که در راه خدا چگونه بدنش متلاشی شده است، آن چنان ناراحت شد که فرمود: «به خدا سوگند! صحنه‌ای دلخراش‌تر از این صحنه ندیده بودم.» بعد فرمود: «خدایا! حمد از آن توست و شکایت به تو می‌آورم و تو - در برابر آنچه می‌بینم -یار و مددکار مایی.» سپس از شدت ناراحتی فرمود: «لَئِنْ ظَفِرْتُ لَأُمَثِّلَنَّ وَ لَأُمَثِّلَن؛ اگر به خواست خداوند بر قریش پیروز شدم، حتماً آنها را مثله خواهم کرد.»

در این هنگام جبرئیل نازل شد و برای دلداری پیامبر(صلی الله علیه و آله) این آیه را نازل کرد: «وَ إِنْ عاقَبْتُمْ فَعاقِبُوا بِمِثْلِ ما عُوقِبْتُمْ بِهِ وَ لَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیرٌ لِلصَّابِرینَ»[6]؛ «هرگاه خواستید کسی را مجازات و عقوبت کنید، تنها به مقداری که به شما تعدی شده، کیفر دهید و اگر صبر کنید، این کار برای صبر کنندگان بهتر است.» پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیز خشم خود را مهار کرد و فرمود: «اَصْبِرُ اَصْبِرُ؛ (پس خدایا!) من صبر می‌کنم، من صبر می‌کنم.»[7]

____________________________________________________

پی‌نوشت‌ها:

[1]. فردی که به خاطر قتل در آستانهمجازات اعدام بود، در آخرین دقایق در ضمن مصاحبه‌ای بیان کرد که: اگر ده ثانیه بر خشم خودم غلبه می‌کردم، هرگز خودم و خانواده‌ام و خانواده‌های دیگر را داغدار نمی‌کردم.

[2]. آل عمران/134.

[3]. تحف العقول، حسن بن علی بن شعبه حرانی، نشر جامعه مدرسین، قم، 1404ق/1363ش، ص 534.

[4]. سنن النبی، سید محمدحسین طباطبایی، نشر صلاه، قم، 1385ش، ص 76.

[5]. ایشان عموی بزرگوار و برادر رضاعی حضرت رسول(صلی الله علیه و آله) بود؛ زیرا حمزه از ثُوَیبه اسْلَمیه- دایهپیامبر(صلی الله علیه و آله) قبل از حلیمه سعدیه- شیر خورده بود و از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) چهار سال بزرگ‌تر بود.

[6]. نحل/126.

[7]. البرهان فی تفسیر القرآن، سید هاشم بحرانی، نشر اعلمی، بیروت، 1427ق، ج 3، ص 465.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 214.





تاریخ ارسال مطلب : سه شنبه ٢٥ ارديبهشت ١٣٩٧ / شماره خبر : ٤٠٠٠٨٢ / تعداد بازدید : 250/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج