پنج شنبه ٠٢ آذر ١٣٩٦
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


اهمیت جهاد و شهادت از نگاه قرآن و حدیث (2)-2

اقسام آیات مرتبط به جهاد

تنها ادعای ایمان و گفتن شهادتین (اگرچه در دنیا برای جریان احکام مسلمانی کافی است؛ ولی) برای ورود به بهشت در آخرت کافی نیست؛ بلکه باید ایمان خود را در امتحانات الهی به اثبات رساند و بهترین و مهم‏ترین وسیلۀ امتحان نیز جهاد در راه خدا (با مال و جان) است.

اقسام آیات مرتبط به جهاد

آیات مربوط به جهاد به چند دسته تقسیم می‌شوند:

1. آیاتی که به شخص پیامبر(صلی الله علیه و آله) دستور جهاد با کفّار می‌دهند. مثل آیۀ 84 سورۀ نساء: ]فَقاتِلْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ لا تُكَلَّفُ إِلاَّ نَفْسَك‏...[، یا آیۀ 73 توبه و 9 تحریم: ]يا أَيُّهَا النَّبِیُّ جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ...[و 52 فرقان: ]فَلا تُطِعِ الْكافِرينَ وَ جاهِدْهُمْ بِهِ جِهاداً كَبيراً[و در سورۀ انفال، آیه 65 به پیامبر(صلی الله علیه و آله) دستور می‌دهد که مؤمنان را به جهاد در راه خدا تشویق فرماید: ]يا أَيُّهَا النَّبِیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنينَ عَلَى الْقِتالِ إِنْ يَكُنْ مِنْكُمْ عِشْرُونَ صابِرُونَ يَغْلِبُوا مِائَتَيْن‏...[؛ «ای پیامبر! مؤمنان را به جنگ (با دشمن) تشویق کن. هرگاه بیست نفر با استقامت از شما باشند، بر دویست نفر غلبه می‌کنند....»

2. آیاتی که به عموم مؤمنان دستور می‌دهد در راه خدا با دشمنان دین اسلام بجنگند. در این دسته، آیات بسیاری قرار دارند که برخی از آن‌ها عبارت‌اند از: بقره/ 190، 191، 193، 244؛ نساء/ 89 ـ 91؛ مائده/ 35؛ انفال/ 39؛ توبه/ 5 و 12 ـ 16، 29، 36، 41. در آیه 78 سورۀ حج می‌فرماید: ]وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ...[؛ «و در راه خدا جهاد کنید، و حقّ جهادش را ادا نمایید....»

منظور از ادای حقّ جهاد الهی، این است که جهاد فقط برای رضای خدا و «خالِصاً لوجهِ اللَّهِ» باشد و چیزی جز خدا در نیت مجاهد تأثیرگذار نباشد.[1]

3. آیاتی که «جهاد فی سبیل الله» را یکی از نشانه‌های مؤمنان حقیقی و سبب ورود به بهشت معرفی می‌کنند. این دسته از آیات نیز فراوان‌اند، از جمله: بقره/ 218؛ آل عمران/ 142 و 146؛ نساء/ 76؛ مائده/ 54؛ انفال/ 72، 74 و 75؛ توبه/ 16، 88، 111 و 112؛ محمد(صلی الله علیه و آله)/ 31. در آیه 15 سورۀ حجرات می‌فرماید: ]إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ في‏ سَبيلِ اللَّهِ أُولئِكَ هُمُ الصَّادِقُونَ[؛ «مؤمنان واقعی تنها کسانی هستند که به خدا و رسولش ایمان آورده‌اند، پس هرگز شک و تردیدی به خود راه نداده و با اموال و جان‌های خود در راه خدا جهاد کرده‌اند؛ آن‌ها راستگویان‌اند.»

و در آیه 142 آل عمران می‌فرماید: ]أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذينَ جاهَدُوا مِنْكُمْ وَ يَعْلَمَ الصَّابِرينَ[؛ «آیا چنین پنداشتید که (تنها با ادعای ایمان) وارد بهشت خواهید شد، درحالی‌که خداوند هنوز مجاهدان از شما و صابران را مشخص نساخته است؟»

از این دسته آیات استفاده می‌شود که تنها ادعای ایمان و گفتن شهادتین (اگرچه در دنیا برای جریان احکام مسلمانی کافی است؛ ولی) برای ورود به بهشت در آخرت کافی نیست؛ بلکه باید ایمان خود را در امتحانات الهی به اثبات رساند و بهترین و مهم‏ترین وسیلۀ امتحان نیز جهاد در راه خدا (با مال و جان) است.

4. آیاتی که با عبارات مختلف به فضیلت جهاد و برخی از انواع پاداش‌های فراوان الهی که خدای متعال برای مجاهدان فی سبیل الله قرار داده است، اشاره می‌کنند. از قبیل: بقره/ 154، 216، 218؛ آل عمران/ 146ـ 148، 156ـ 158، 172 و 195؛ نساء/ 74؛ توبه/ 20ـ 22، 41، 51، 52، 88، 89، 12 و 121؛ نحل/ 110؛ حج/ 58 و 89؛ عنکبوت/ 6 و 69؛ محمد(صلی الله علیه و آله)/ 4ـ7. در آیه 4 سوره صف می‌فرماید: ]إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذينَ يُقاتِلُونَ في‏ سَبيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ[؛ «خداوند کسانی را دوست می‌دارد که در راه او پیکار می‌کنند، گویی بنیانی آهنین‌اند!»

در شأن نزول این آیه نقل کرده‌اند که مسلمانان می‌گفتند: اگر می‌دانستیم محبوب‌ترین اعمال در پیشگاه خدا چیست، مال و جان خود را در راه آن فدا می‌کردیم؟! این آیه نازل شد و جهاد در راه خدا و استقامت در آن را محبوب‌ترین اعمال معرفی فرمود.[2]

و در جای دیگر می‌فرماید: ]يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلى‏ تِجارَةٍ تُنْجيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَليمٍ *تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تُجاهِدُونَ في‏ سَبيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ ذلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ *يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً في‏ جَنَّاتِ عَدْنٍ ذلِكَ الْفَوْزُ الْعَظيمُ *وَ أُخْرى‏ تُحِبُّونَها نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَريبٌ وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنينَ[؛[3] «ای کسانی که ایمان آورده‌اید! آیا شما را به تجارتی راهنمایی کنم که شما را از عذاب دردناک رهایی می‌بخشد؟! به خدا و رسولش ایمان بیاورید و با اموال و جان‌هایتان در راه خدا جهاد کنید. این برای شما (از هر چیز) بهتر است، اگر بدانید. (اگر چنین کنید، خدا) گناهتان را می‌بخشد و شما را در باغ‌هایی از بهشت داخل می‌کند که نهرها از زیر درختانش جاری است و در مسکن‌های پاکیزه در بهشت جاویدان جای می‌دهد و این پیروزی عظیم است و (نعمت) دیگری که آن را دوست دارید (به شما می‌بخشد) و آن یاری خدا و پیروزی نزدیک است و مؤمنان را بشارت ده (به این پیروزی بزرگ)!»

در آیات فوق، ایمان حقیقی و جهاد در راه خدا، تجارت نامیده شده و به‌صورت نکره «تجارة» آمده است که دلالت بر اهمیت و عظمت شأن آن دارد، و ربح و سود حاصل از آن تجارت، نجات از «عذاب الیم» قرار داده شده که مصداق آن، آمرزش گناهان و دخول به بهشت است.[4]

ارکان چهارگانۀ این تجارت و معاملۀ بزرگ و بی‌نظیر، عبارت است از: خدا به‌عنوان خریدار، انسان مؤمن به‌عنوان فروشنده، جان‌ها و اموال مؤمنان به‌عنوان متاع، و آمرزش گناهان و دخول به بهشت به‌عنوان «ثمن» و بهای این معاملۀ بزرگ.

قابل توجه اینکه در این آیات، مخاطب به قرینۀ: «يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا» مؤمنان هستند، و درعین‌حال، آن‌ها را به دو اصل «ایمان» و «جهاد» دعوت می‌کند. ممکن است این تعبیر، اشاره به این باشد که ایمان اسمی و سطحی کافی نیست؛ بلکه ایمان عمیق و خالص لازم است که بتواند سرچشمۀ ایثار، فداکاری و جهاد گردد.

لازم به ذکر است که ایمان به پیامبر(صلی الله علیه و آله) از ایمان به خدا جدا نیست، همان‌گونه که جهاد با جان، از جهاد با مال نمی‌تواند جدا باشد؛ زیرا تمام جنگ‌ها به وسایل و امکاناتی نیاز دارد که از طریق کمک‌های مالی باید تأمین شود.

بعضی قادر بر هر دو نوع جهادند، بعضی تنها قادر بر جهاد با مال و کمک در پشت جبهه‌اند، و برخی تنها جان دارند و آمادۀ بذل جان هستند. این دو نوع جهاد، باید با هم توأم گردند تا پیروزی فراهم آید.[5]

دستورالعمل امیر مؤمنان(علیه السلام) برای استحکام صفوف مجاهدان اسلام

در حدیث «مالک بن اعین» آمده است: در جنگ «صفین» امیر مؤمنان(علیه السلام)، ضمن تشویق یاران خود برای جهاد، فرمود: «إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ دَلَّكُمْ ]عَلى‏ تِجارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذابٍ أَلِيمٍ[[6]وَ تُشْفِي بِكُمْ عَلَى الْخَيْرِ الْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَ الْجِهَادِ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ جَعَلَ ثَوَابَهُ مَغْفِرَةً لِلذَّنْبِ ]وَ مَساكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ[[7]وَ قَالَ عَزَّ وَ جَلَّ: ]إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الَّذِينَ يُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِهِ صَفًّا كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ[[8]فَسَوُّوا صُفُوفَكُمْ كَالْبُنْيَانِ الْمَرْصُوص‏...؛ خدای ذوالجلال شما را به تجارتی راهنمایی کرده است که از عذاب دردناک نجات و شما را در معرض خیر قرار می‌دهد (زمینۀ خیر را فراهم می‌کند) و آن تجارت عبارت است از ایمان به خدا و جهاد در راه خدا، و پاداش آن را آمرزش گناه و مسکن‌های پاکیزه در بهشت‌های جاویدان قرار داده، و فرموده است: خدا دوست دارد کسانی را که در راه او پیکار می‌کنند، گویی بنیانی آهنین‌اند. پس شما صفوف خود را منظّم ساخته و همچون بنای آهنین محکم کنید...»

حضرت در ادامۀ فرمایشات خود، راه محکم ساختن صفوف را این‌گونه بیان فرمود: «آن‌ها که زره‌پوش‌اند، مقدم شوند و آن‌ها که بی زره‌اند، پشت سر آنان قرار گیرند. دندان‌ها را روی هم فشار دهید که این کار تأثیر شمشیر را بر سر کم‏تر می‌کند، و در برابر نیزه‌ها در پیچ و خم باشید که در ردّ کردن نیزۀ دشمن مؤثر است.

به انبوه دشمن خیره نگاه نکنید تا قلب شما قوی‌تر و روحتان آرام‌تر باشد. صداها را خاموش کنید (کم‏تر حرف بزنید) که سستی را دور می‌کند و با وقار شما مناسب‌تر است. مواظب پرچم خود باشید و آن را به این طرف و آن طرف متمایل نسازید و جز به دست دلاوران و مدافعان سرسخت نسپارید...»[9]

5. آیاتی که مجاهدان فی سبیل الله را با دیگران مقایسه کرده و آنان را برتر از دیگران معرفی می‌کند: نساء/ 95؛ توبه/ 19 و 20 و حدید/ 10.

6. آیاتی که در ملامت تارکان جهاد وارد شده است: آل عمران/ 167؛ نساء/ 75 - 77؛ توبه/ 24، 38 - 39، 45، 81 ـ 87؛ محمد(صلی الله علیه و آله)/ 20 و در آیه 15 - 16 انفال، مؤمنان را از فرار در جنگ نهی کرده و فرار کنندگان را مورد غضب خدا و اهل جهنم معرفی نموده است.

____________________________________________________
پی‌نوشت‌ها:

[1]. المیزان فی تفسیر القرآن، سید محمدحسین طباطبایی، دفتر انتشارات اسلامی، قم، چاپ پنجم، 1417ق، ج 14، ص412.

[2]. انوار التنزیل و اسرار التأویل، عبدالله بن عمر بیضاوی، دار احیاء التراث العربی، بیروت، 1418ق، ج 5، ص 208؛ کنز الدقائق و بحر الغرائب، محمد بن محمدرضا قمی مشهدی، تحقیق حسین درگاهی، وزارت ارشاد اسلامی، تهران، چاپ اول، 1368ش، ج 13، ص 221.

[3]. صف/ 10 ـ 13.

[4]. المیزان، ج 19، ص 258.

[5]. تفسیر نمونه، ج 24، ص 100.

[6]. صف/ 10.

[7]. همان/ 12.

[8]. همان/ 4.

[9]. الکافی، محمد بن یعقوب کلینی، دار الکتب الاسلامیه، تهران، چاپ چهارم، 1407ق، ج 5، ص 39، ح 4؛ کنز الدقائق، ج 13، ص 221، شبیه این مطلب در نهج البلاغه، خطبه 124 و تفسیر نمونه، ج 24، صص 76 و 77 نیز آمده است.

منبع: ماهنامه اطلاع‌رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان، شماره 208.





تاریخ ارسال مطلب : دوشنبه ١٥ آبان ١٣٩٦ / شماره خبر : ٣٩٥٠١٦ / تعداد بازدید : 246/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج