شنبه ٣١ شهريور ١٣٩٧
« الَّذِينَ يُبَلِّغُونَ رِ‌سَالَاتِ اللَّـهِ وَيَخْشَوْنَهُ وَلَا يَخْشَوْنَ أَحَدًا إِلَّا اللَّـهَ ۗ وَكَفَىٰ بِاللَّـهِ حَسِيبًا؛ (پیامبران) پیشین کسانی بودند که تبلیغ رسالتهای الهی می‌کردند و (تنها) از او می ترسیدند، و از هیچ کس جز خدا بیم نداشتند؛ و همین بس که خداوند حسابگر (و پاداش‌دهنده اعمال آنها) است!»
صفحه اصلی صفحه اصلی اخبار و رویدادها اخبار و رویدادها تحقیقات و مقالات تحقیقات و مقالات توشه تبلیغتوشه تبلیغ روضه ها و مدایح روضه ها و مدایح ویژه نامه ها ویژه نامه ها
دانلود نرم افزار دانلود نرم افزار سبک زندگی سبک زندگی تاریخ معصومینتاریخ معصومین روش تبليغ روش تبليغ نقشه سایت نقشه سایت ارتباط با ما ارتباط با ما
صفحه اصلی > خبر خوان 
ماهنامه مبلغان


آیت الله العظمی جعفر سبحانی

خصوصیات روحی و ویژگیهای رفتاری پیامبران در راه تبلیغ (2)

مقصود از توكل، واگذاری كارها به خداست؛ البته نه به این معنا كه جهان اسباب و مسببات را نادیده بگیریم.

* برگرفته از منشور جاوید قرآن، آیة الله جعفر سبحانی، ج 10، صص 354 - 361.

اشاره
در بخش نخست این مقاله به سه ویژگی «صبر و استقامت در برابر مشكلات »، «صراحت و قاطعیت » و «سازش ناپذیری در اصول » در سیره تبلیغی پیامبران الهی اشاره گردید. در این قسمت، چند ویژگی دیگر را مورد بحث قرار می دهیم:

4. توكل بر خداوند
مقصود از توكل، واگذاری كارها به خداست؛ البته نه به این معنا كه جهان اسباب و مسببات را نادیده بگیریم و پیوسته در انتظار این باشیم كه دستی از غیب بیرون آید و كاری را صورت دهد؛ زیرا توكل به این معنا بر خلاف سنت حكیمانه خداست. اراده حكیمانه او بر این تعلق گرفته است كه حوادث مادی و فیوض معنوی از طریق اسباب و علل ویژه تحقق یابند و نادیده گرفتن این حلقه ها بر خلاف مشیت اوست. از این جهت، باید یك فرد كوشا درهای اسباب و علل ظاهری را به خوبی بزند و از آن درها وارد شود؛ ولی در عین حال بداند كه این اسباب یك رشته امور وابسته به اراده حق، بیش نیستند و چه بسا ممكن است این اسباب از كار بیفتند و یا انسان در تشخیص اسباب دچار اشتباه شود و یا در مقابل این اسباب، موانعی ظاهر شود. به خاطر یك چنین زمینه های واقعی باید كار را به خدا بسپارد كه این اسباب در پرتو مشیت حكیمانه خدا، او را به هدف برساند.
از این جهت، پیامبران پس از تمسك به اسباب و علل طبیعی و عادی و با اعمال قاطعیت و ابراز سازش ناپذیری، سرانجام به خدا توكل كرده، آن را سنگ زیرین آسیاب تلقی می كردند كه بر پایه آن سنگ رویی می تواند تلاش كند و منشأ اثر باشد. اینك در این مورد، آیاتی را یادآور می شویم:
1. نوح علیه السلام آن گاه كه آیات الهی را به قوم خود گوشزد كرد و از آنان كبر و روی گردانی دید و آگاه شد كه آنان در صدد حیله و خدعه هستند، چنین گفت: «یا قَوْمِ إِنْ كانَ كَبُرَ عَلَیكُمْ مَقامی وَ تَذْكیری بِآیاتِ اللَّهِ فَعَلَی اللَّهِ تَوَكَّلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ وَ شُرَكاءَكُمْ ثُمَّ لا یكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَیكُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُوا إِلَی وَ لا تُنْظِرُونِ »؛ 1
«ای مردم! اگر مقام و یادآوریهای من به آیات الهی برای شما قابل تحمل نیست، پس من بر خدا توكل كرده ام. در این صورت قدرت و شركای خود را گرد آورید تا كارتان برای شما پنهان نباشد. آن گاه به زندگی من پایان بخشید و مهلت ندهید (ولی این كار را نمی توانید انجام دهید) .»
2. این نه تنها منطق نوح علیه السلام بود، بلكه شیوه تمام رسولان الهی توكل بر خدا بوده است. آن گاه كه قرآن در باره رسولان اعزام شده به سوی قوم نوح علیه السلام و عاد و ثمود و ملتهای پس از آنان، سخن می گوید، یادآور می شود كه ملتها، آنان را تكذیب كردند و به بهانه اینكه پیامبران، آنها را از راههای نیاكان باز می دارند، روی برگردانیدند. در این موقع، پیامبران پس از به كار انداختن تمام ابزارهای تبلیغی، توكل بر خدا را در پیش گرفتند و گفتند: «وَ ما لَنا أَلاَّ نَتَوَكَّلَ عَلَی اللَّهِ وَ قَدْ هَدانا سُبُلَنا وَ لَنَصْبِرَنَّ عَلی ما آذَیتُمُونا وَ عَلَی اللَّهِ فَلْیتَوَكَّلِ الْمُتَوَكِّلُونَ »؛ 2 «چرا ما بر خدا توكل نكنیم! در حالی كه ما را به راههای خودمان هدایت كرده و ما در برابر آزارهای شما استقامت می ورزیم و متوكّلان باید بر خدا تكیه كنند. »3

5. تبلیغ رسالت برای خدا
یكی از شیوه های پیامبران در راه تبلیغ این بود كه پیوسته می گفتند: ما اجر و پاداشی نمی خواهیم و اجر و مزد ما با خداست. در حقیقت، منطق یكایك پیامبران این جمله بود: «وَ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِی إِلاَّ عَلی رَبِّ الْعالَمینَ »؛ 4 «من بر این (رسالت) پاداشی نمی خواهم. پاداش من بر پروردگار جهانیان است.»
و قرآن این منطق را در سوره شعراء، از پیامبرانی مانند: نوح (129) ، هود (128) ، صالح (145) ، لوط (164) ، شعیب (180) نقل می كند.
این شعار آن چنان در میان ملتها معروف بود كه حتی زمانی كه فرستادگان مسیح علیه السلام وارد انطاكیه شدند و حبیب بن نجار به آنان ایمان آورد، او رو به مردم كرد و گفت: «اِتَّبِعُوا مَنْ لا یسْئَلُكُمْ أَجْراً وَ هُمْ مُهْتَدُونَ »؛ 5 «از كسانی كه از شما مزد نمی طلبند و خود هدایت شدگان اند، پیروی كنید.»
اصولاً انگیزه پیامبران در این راه، انگیزه الهی و اطاعت از فرمان خداست. در این صورت، اگر هم اجر و پاداشی بر این اطاعت مترتب شود، باید از خدا بخواهند، نه از مردم.
گذشته از این، هیچ انسانی، هر چه هم انسان والایی باشد، هر گاه كاری را برای خدا صورت دهد، مستحق پاداش نیست؛ زیرا هستی و تمام متعلقات وی ملك خداست و از خود چیزی ندارد كه آن را در راه خدا صرف كند و اگر هم بر اعمال نیك، پاداش مقرر شده است، از باب لطف و تفضل الهی است.
آری، شعار پیامبر گرامی صلی الله علیه وآله مانند دیگر پیامبران، شعار: «ما أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ »؛ 6 «من برای ابلاغ رسالت خود از شما مزد نمی خواهم. » بود؛ ولی در عین حال درباره مزد رسالت او سه آیه دیگر هست كه به گونه ای مفسر یكدیگر می باشند:
1. در آیه ای «دوستی خویشاوندان خود » را پاداش تبلیغ رسالت خود معرفی كرده، می فرماید: «قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی »؛ 7 «من بر ابلاغ رسالت پاداشی جز دوستی با خاندان خود از شما نمی خواهم.»
2. در آیه دیگر مزد و پاداش رسالت خود را «راهیابی بندگان مؤمن به سوی خدا » دانسته، می فرماید: «ما أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَنْ شاءَ أَنْ یتَّخِذَ إِلی رَبِّهِ سَبیلاً »؛8 «من از شما بر ابلاغ رسالت پاداشی نمی خواهم، جز آنكه هر كس بخواهد به سوی پروردگار خود راهی بیابد.»
3. و در آیه سوم یادآور می شود كه این دو پاداشی كه خواسته شده است، به ظاهر به نفع اوست، ولی در حقیقت به نفع خود مسلمانان است؛ چنان كه می فرماید: «ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِی إِلاَّ عَلَی اللَّهِ »؛9«پاداشی كه از شما خواسته ام، به سود شماست و اجر من بر كسی جز خدا نیست.»
اكنون از دیدگاه تفسیر موضوعی، باید این سه آیه را با هم پیوند داد و وحدت و هماهنگی آنها را به دست آورد.
در این بیان، می توان گفت: دوستی با خاندان رسالت كمالی است كه سود آن در واقع به خود انسان بر می گردد؛ زیرا انسان در پرتو ارتباط با آنان، از نظر اندیشه و عمل تكامل می یابد و دوستی با پاكان پاكی آفرین و با ناپاكان موجب ناپاكی است. بنابر این «مودة فی القربی » هر چند به صورت اجر مطرح شده است، ولی در حقیقت اجر نیست، بلكه كاری است كه سود آن را خود افراد می برند، نه پیامبر و نه ذی القربی. مزد و پاداش آن است كه سود آن به پیامبر برگردد، نه به مسلمانان و دوستداران قربی.
و از جانب دیگر، در آیه دوم اجر و پاداش را راهیابی به سوی خدا قرار داده است و چه راهی جز ارتباط با عترت علیهم السلام است كه پیوسته با قرآن همراه و قرآن نیز با آن ملازم می باشد.
اینك هر سه آیه را برای روشن تر شدن مسئله در كنار هم یادآور می شویم:
1.«لا أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلاّ الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی. » 10
2.«ما أَسْئَلُكُمْ عَلَیهِ مِنْ أَجْرٍ إِلاَّ مَنْ شاءَ أَنْ یتَّخِذَ إِلی رَبِّهِ سَبیلاً. » 11
3.«ما سَأَلْتُكُمْ مِنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ. » 12
همین طوری كه یادآور شدیم، واقعیت این سه آیه به این امر باز می گردد كه پیامبر مزدی نخواسته و تنها برای سعادت مردم، به مودت قربی، توصیه كرده است و این تنها راه وصول آنان به سعادت می باشد.
و در دعای ندبه به صورت شیوا این آیات گرد هم آمده و یكدیگر را تفسیر كرده اند.

6. خیرخواهی و دلسوزی
از آنجا كه انگیزه پیامبران، تنها همان خشنودی خداست، طبعاً برای تلاش و سعی خود حد و پایانی نخواهند دید و از این جهت، همه پیامبران آنچه در توان داشتند، در راه هدایت امت به كار می بردند. خستگی و فرسودگی برای آنان مفهومی نداشت و زندگی پیامبرانی مانند: نوح، ابراهیم، حضرت مسیح، و پیامبر گرامی علیهم السلام این مسئله را ثابت می كند. به خاطر این اصرار، گاهی مورد شكنجه های جانكاهی قرار می گرفتند، ولی منطق آنان این بود كه «یا قَوْمِ لَقَدْ أَبْلَغْتُكُمْ رِسالَةَ رَبِّی وَ نَصَحْتُ لَكُمْ وَ لكِنْ لا تُحِبُّونَ النَّاصِحینَ »؛ 13 «ای مردم! من رسالتی را كه از جانب خدا بر عهده داشتم، ابلاغ كردم و شما را پند دادم، ولی شما ناصحان را دوست نمی دارید.»
و به همین مضمون است، آیه های 62 و 68 سوره اعراف.
وحی الهی علاقه پیامبر الهی صلی الله علیه وآله را به سعادت و خوشبختی مردم چنین بیان می كند: «لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزیزٌ عَلَیهِ ما عَنِتُّمْ حَریصٌ عَلَیكُمْ بِالْمُؤْمِنینَ رَؤُفٌ رَحیمٌ »؛ 14 «پیامبری از خودتان به سوی شما آمد كه رنجهای شما برای او گران، بر سعادت شما علاقه مند و به مؤمنان رؤف و مهربان است.»

7. استفاده از ابزارهای صحیح
پیامبران الهی در طریق تبلیغ خود از عقل و خرد مردم بهره می گرفتند و با روشن كردن اذهان آنان، در آنها روح گرایش به خدا را زنده می كردند. در مجموع سیره پیامبران دیده نشده است كه حتی یك بار از حماقت و بی خردی مردم برای پیشبرد اهداف و مقاصد خود، بهره گرفته باشند.
ولی رهبران بشری و علاقه مندان به مناصب و مقامات دنیوی، برای پیشبرد مقاصد خود به هر سو دست می افكنند و حتی گاهی از مطالب باطل كه خود به آن عقیده ندارند، نیز كمك می گیرند. در جهان امروز رهبران درس خوانده و روشنی هستند كه بت پرستی و گاو پرستی را محكوم می كنند و آن را یك نوع سقوط اندیشه انسانی می دانند، اما وقتی به منصب رهبری دست می یابند، «نهرو وار » دور گاو مقدس گشته، از معبود باطل آیین هندو تجلیل می كنند؛ همان كه وقتی اعتراض می شود كه گاو مقدس از تقدس، فقط لفظ آن را دارد و چرا تو مانند دیگر هندوها در عیدگاه مقدس شركت می كنی و اطراف گاو می چرخی؟ می گوید: چون توده مردم به آن عقیده دارند، من نه تنها با آن مخالفت نمی كنم، بلكه با آنان همراه و همگام می باشم.
و در حقیقت نهروها و گاندی ها، مقام و منصب خود را در گرو پیروی از اندیشه های عمومی می دانند و از این جهت، حب مقام، آنان را به چنین شیوه ای فرا می خواند.
  این مسئله تازگی ندارد. فرعون مصر، آن گاه كه در برابر منطق موسی علیه السلام به زانو در آمد و كاملاً رسوا گشت، فوراً از حماقت مردم بهره گرفت و پادشاهی خود و چشمه هایی را كه از زیر قصر او عبور می كردند و ثروتی كه در اختیار داشت، به رخ مردم كشید و آن را نشانه حقانیت خود دانست؛ همچنان كه فقر و تهی دستی موسی علیه السلام را نشانه باطل بودن دعوت او به شمار آورد، در حالی كه هیچ نوع رابطه منطقی میان استواری مكتب و ملك و ثروت، و بی پایگی مكتب و تهیدستی و نداشتن ثروت وجود ندارد. اما چون مردم مصر از نظر فكر و اندیشه در درجه پایین بودند، او از همین بی مایگی مردم بهره گرفت و این سخنان بی پایه را بر زبان جاری كرد. قرآن، درباره این روش ناپسند فرعون می فرماید:
«فَاسْتَخَفَّ قَوْمَهُ فَأَطاعُوهُ إِنَّهُمْ كانُوا قَوْماً فاسِقینَ »؛ 15 «ملت خود را سبك (عقل) شمرد و آنان از او پیروی كردند. آنان گروه فاسق (و بیرون از اطاعت خدا) بودند.»
سیره نویسان، درباره پیامبر گرامی صلی الله علیه وآله می نویسند: فرزند پیامبر به نام ابراهیم در سن هیجده ماهگی چشم از جهان پوشید. پیامبر در مسجد بود كه خبر احتضار فرزندنش به وی رسید. فوراً وارد خانه شد، فرزند را در آغوش گرفت، نگاهی رقت بار به چهره او افكند، اشك از گوشه چشمان او سرازیر شد و این جمله را گفت: «ابراهیم عزیز! دل می سوزد، چشم می بارد، اما سخنی بر خلاف رضای حق نمی گویم. » در همین حالت بود كه روح ابراهیم از بدن جدا شد و به ابدیت پیوست.
جنازه را به مسجد آوردند كه مراسم غسل و تكفین و تدفین را انجام دهند. در این لحظات آفتاب گرفت و مردم تصور كردند كه به خاطر عظمت مصیبت پیامبر، آفتاب نیز گرفته است. یك چنین اندیشه ای، به نفع پیامبر بود و مقام او را در نظر مردم بالا می برد، اما پیامبر گرامی صلی الله علیه وآله منزه از آن است كه از جهل مردم برای پیشبرد مقاصد خود بهره بگیرد. علاوه بر این، آینده علم و دانش كه پرده از روی روابط پدیده ها بر می دارد، درباره او قضاوت خواهد كرد. در اینجا پیامبر گرامی صلی الله علیه وآله به خاطر وظیفه وجدانی و الهی، جریان تجهیز ابراهیم را به تأخیر انداخت و بر بالای منبر رفت و فرمود: «اَیهَا النَّاسُ اِنَّ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ آیتانِ مِنْ آیاتِ اللَّهِ لا تَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ اَحَدٍ وَ لا لِحَیاةِ اَحَدٍ...؛ 16 ای مردم! آفتاب و ماه دو نشانه از نشانه های خدا هستند (آیاتی كه بر طبق سنن و قوانینی كه خدا مقرر داشته است، حركت می كنند) و هرگز این دو برای حیات و مرگ كسی نمی گیرند.» یعنی میان گرفتگی خورشید و درگذشت فرزندم ابراهیم رابطه ای نیست. و بعد فرمود: هر موقع ماه و آفتاب گرفت، نماز بخوانید. 17
این ندای الهی و وجدانی پیامبر، مقام او را در هر زمان بالا می برد و مردم بیدار اذعان می كنند كه او مرد حقیقت بود، نه دلباخته مقام و طالب نام و نشان.


پی نوشت:
1) یونس / 71.
2) ابراهیم / 12.
3) مسئله توكل بر خدا در طریق تبلیغ درباره پیامبران دیگر نیز وارد شده است. در این خصوص به سوره های: هود / 56 و 88؛ یوسف / 67؛ اعراف / 89 مراجعه شود. خداوند بزرگ به پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله در نه آیه دستور می دهد كه به خدا توكل كند: آل عمران / 159؛ نساء / 81؛ انفال / 61؛ هود / 123؛ فرقان / 58؛ شعراء / 217؛ نمل / 79؛ احزاب / 3 و 48.
4) شعراء / 180.
5) یس / 21.
6) ص / 86.
7) شوری / 23.
8) فرقان / 57.
9) سبأ / 47.
10) شوری / 23.
11) فرقان / 57.
12) سبأ / 47.
13) اعراف / 79.
14) توبه / 128.
15) زخرف / 54.
16) سیره حلبی، ج 2، ص 348.
17) البته این یك ضابطه كلی است و هدف این است كه شیادان از این حوادث نفع شخصی و شیطانی نبرند، ولی اگر در موردی دلیل قطعی وارد شده كه مثلاً شهادت امام معصوم در عالم كون مؤثر بوده است، پذیرفته خواهد شد.
منبع: ماهنامه اطلاع رسانی، پژوهشی، آموزشی مبلغان شماره 82.




تاریخ ارسال مطلب : سه شنبه ٢ تير ١٣٩٤ / شماره خبر : ١١٧٩١٨ / تعداد بازدید : 1156/ محبوب کن - فیس نما / داغ کن - کلوب دات کام

نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج